Ñaõ töø laâu, ngöôøi ta vaãn bieát coù nhöõng ngöôøi coù theå deã bò aùm aûnh bôûi nhöõng söï vieäc haõi huøng, hoaëc do chöùng kieán hay traûi qua chuyeän thaät söï xaåy ra ngoaøi ñôøi, nhöng cuõng coù theå chæ vì xem ñoïc chuyeän töø nhöõng phim aûnh, saùch baùo.

Coù theå noùi ñeán maõi gaàn ñaây, laàn ñaàu tieân vaán ñeà naøy môùi ñöôïc tìm hieåu moät caùch khoa hoïc.

Moät cuoäc khaûo cöùu yù kieán 150 sinh vieân ôû hai Ñaïi Hoïc Michigan vaø Ñaïi Hoïc Wisconsin taïi Hoa Kyø ñaõ ñöôïc coâng boá. Trong ñoù, ngöôøi ta cho thaáy, cöù boán ngöôøi laïi coù moät ngöôøi bò aùm aûnh bôûi nhöõng hình aûnh haõi huøng cuûa nhöõng phim aûnh hoï xem trong quaù khöù, khi coøn nhoû tuoåi töø luùc coøn laø treû thô ñeán tuoåi vò thaønh nieân.

Giaùo sö truyeàn thoâng (communications professor) Kristen Harrison cuûa Ñaïi Hoïc Michigan ôû Hoa Kyø, moät trong nhöõng ngöôøi ñieàu haønh cuûa cuoäc khaûo cöùu, cho bieát nhöõng chi tieát ñaùng chuù yù nhö sau:

-tuoåi caøng nhoû khi xem phim haõi huøng, aùm aûnh caøng keùo daøi laâu hôn, maõi ñeán nhöõng naêm thaùng veà sau trong cuoäc ñôøi.

-moät soá ngöôøi xem phim Jaws, moät phim khaù hoài hoäp veà moät con caù maäp chuyeân moân gieát vaø aên thòt ngöôøi, sôï quaù vaø ñaõ khoâng bao giôø ñi taém bieån nöõa.

-coù nhöõng ngöôøi xem phim caêng thaúng thaàn kinh Psycho cuûa ñaïo dieãn noåi tieáng Alfred Hitchcock, ñaõ luoân luoân taém vôùi cöûa phoøng taém môû, ñeå deã keâu cöùu, duø hoï bieát chaéc chaén khoâng coù keû saùt nhaân ôû trong nhaø. Nhöõng ngöôøi naøy bò aùm aûnh bôûi moät caûnh ruøng rôïn trong phim ôû phoøng taém, khi moät nöõ taøi töû ñang taém hoa sen bò gieát cheát.

-90% nhöõng ngöôøi trong cuoäc khaûo cöùu cho bieát hoï coù nhöõng laàn sôï haõi vì khi coøn aáu thô, hay luùc coøn thieáu nieân ñaõ xem moät phim aûnh deã sôï naøo ñoù.

-26% caùc ngöôøi naøy maõi ñeán baây giôø, vaãn coøn aûnh höôûng, bò ñi bò laïi caûm giaùc hoài hoäp.

Baø Ranny Levy, Chuû Tòch hoäi Coalition for Quality Children’s Media ôû Santa Fee, New Mexico cho bieát ngay chính ngöôøi con trai ruoät cuûa baø ñaõ 27 tuoåi maø vaãn sôï taém bieån. Anh ta phaûi coá gaéng thuùc ñaåy chính mình. Cuoái cuøng, anh môùi nhaän thöùc ñöôïc nhöõng lo sôï vieäc taém bieån laø vì ñaõ xem phim Jaws, khi coøn laø moät ñöùa con trai nhoû beù, töø thuôû xa xöa.

AÛnh höôûng vì chuyeän giaû töôûng chæ töø phim aûnh, ñaõ coù taàm voùc laâu daøi vaø quan troïng ñeán taâm hoàn con ngöôøi nhö vaäy.

Tröôøng hôïp chính baûn thaân ñaõ chöùng kieán hay traûi qua nhöõng chuyeän haõi huøng coù thaät trong quaù khöù, nhöõng aùm aûnh coøn traàm troïng ñeán möïc naøo?

Nhöõng caâu traû lôøi seõ coù ngay, khi coù dòp noùi chuyeän vôùi quyù vò lôùn tuoåi ngöôøi Vieät Nam naøo ñoù trong quaù khöù, khi coøn nhoû, ñaõ khoâng may bò chöùng kieán nhöõng caûnh ñaáu toá, hoaëc xæ vaû neùm ñaù, hay chaët ñaàu, choân ngöôøi soáng. Nhöõng chuyeän phi nhaân, daõ man ñaõ xaåy ra trong nhöõng caùi-ñöôïc-goïi-laø "Toaø AÙn Nhaân Daân" cuûa Coäng Saûn Vieät Nam ôû Baéc Vieät khi coù cuoäc "Caûi Caùch Ruoäng Ñaát" baát nhaân cuûa Tröôøng Chinh-Hoà Chí Minh khoaûng maáy chuïc naêm veà tröôùc.

Nhöõng ngöôøi ñaõ xem cuoán phim noåi tieáng Chuùng Toâi Muoán Soáng chaéc khoâng theå queân ñöôïc nhöõng hình aûnh ñaáu toá, choân soáng "ñòa chuû" dieãn taû trung thöïc trong phim.

Haõy ñoïc baøi thô cuûa Quaùch Thoaïi ñaõ ghi laïi hình aûnh nhöõng söï haønh haï con ngöôøi thôøi ñoù:

Ngöôøi ta goïi toâi laø ñòa chuû

Ñaây moät luõ ngöôøi töï xöng laø cuøng ñinh

Ñem baét troùi toâi vaøo coät ñình

Ñaõ hai ngaøy qua toâi vaãn laøm thinh

Nhöng ñeán tröa nay toâi vaãn hoaûng kinh

Soá laø toâi khaùt nöôùc laém roài

OÂâi chao toâi öôùc ao toâi ao öôùc

Vaø khoâng theå caàm loøng töï cao

Toâi keâu haõy cho toâi nöôùc nöôùc

Toâi boãng nghe moät tieáng traû lôøi: ñöôïc

Roài moät keû ñi ñeán raát chaäm böôùc

Luùc ñöùng gaàn sau löng toâi noù noùi thoû theû

Haõy haû hoïng cho tao ñoå toäi nghieäp ñoà cheát khaùt

Toâi caûm ñoäng nhaém maét run run haû hoïng khoâ raùt

Noù haét ngay vaøo moät naém caùt. (Nöôùc/thô Quaùch Thoaïi)

Vaø, caûnh choân ngöôøi soáng qua nhöõng doøng thô soáng thöïc khaùc:

Anh coù thaáy khoâng

Hai chaân noù troài leân maët ñaát kìa

Giöõa khoaûng ñoàng khoâng

Luùc ngöôøi ta baét noù ngoaøi ñoàng

Thì noù vaãn coøn soáng

Ñeán khi nhaän ñaàu noù xuoáng

Thì noù vaãn coøn soáng

Anh coù nhôù khoâng

Khi ngöôøi ta laáp ñaát roài

Thì noù vaãn coøn soáng

Anh coù hieåu khoâng

Khi ngöôøi ta choân noù roài

Thì noù vaãn coøn soáng

Noù vuøng noù vaèng

Noù nghe noù ngöûi

Noù nhai noù nuoát

Toaøn ñaát laø ñaát

Kìa noù cöû ñoäng

Ngo ngoe hai chaân khoâng

Toâi töôûng coøn nghe noù roáng

Giöõa khoaûng ruoäng ñaát im lìm ñoàng khoâng

"Toâi teân Phaïm Vaên Thoâng... Toâi khoâng!

Toâi khoâng, toâi khoâng"

"Maëc keä noù cöù nhaän ñaàu choân soáng"

"Khoâng! Khoâng!"

"Keä xaùc noù, cöù nhaän ñaàu choân soáng

Ñoà luõ bay Vieät Gian caû ñoáng

Cöù nhaän ñaàu choân soáng!"

Thì "noù" vaãn soáng:

Phaïm Vaên Thoâng. (Phaïm Vaên Thoâng/thô Quaùch Thoaïi)

Nhöõng caâu traû lôøi seõ roõ raøng, khi coù dòp hoûi chuyeän nhöõng ngöôøi Vieät ñaõ lôõ phaûi nhìn thaáy nhöõng caûnh gieát ngöôøi taäp theå ñaãm maùu ôû thaønh phoá Hueá trong dòp "Toång Taán Coâng" cuûa Vieät Coäng trong Teát Maäu Thaân naêm 1968. Thaät ra, ngoaïi tröø nhöõng saùt nhaân Coäng Saûn, khoâng hieåu coù moät ngöôøi naøo ñaõ chöùng kieán caûnh taøn saùt naøy maø coøn ñöôïc soáng soùt? Khoâng bieát nhöõng ngöôøi Coäng Saûn taøn saùt ñaùm ngöôøi taäp theå nhö vaäy veà sau naøy cho ñeán cuoái ñôøi cuûa hoï ñaõ coù nhöõng suy nghó ra sao? Nhöng, haõy chæ noùi ñeán nhöõng ngöôøi ñi quaät nhöõng ñaùm moà choân taäp theå ñoù, khi nhìn thaáy haøng ngaøn boä xöông ngöôøi, veà sau trong ñaàu oùc cuûa hoï ñaõ coù nhöõng yù töôûng aùm aûnh khuûng khieáp ra sao?

Chæ nghó ñeán, ñaõ thaáy ruøng mình!

Vì khoâng theå chòu soáng döôùi cheá ñoä ñoäc taøi maát töï do cuûa Coäng Saûn, ñaõ coù haøng traêm ngaøn "thuyeàn nhaân" Vieät Nam lieàu cheát ñi "vöôït bieân" vaø ñaõ gaëp nhöõng chuyeän khoâng may. Coù ngöôøi chính baûn thaân ñaõ phaûi traûi qua, hay ñaõ nhìn thaáy ngöôøi cuøng thuyeàn khoå cöïc vì ñoùi khaùt, beänh hoaïn naëng khoâng phöông chöõa trò. Coù ngöôøi phaûi chöùng kieán, hay chòu ñöïng luùc haûi taëc Thaùi Lan ñaùnh gieát, haønh haï, haõm hieáp... ngoaøi bieån khôi. Neáu may maén, hoï coøn soáng soùt, taâm hoàn cuûa hoï chaéc laø phaûi bò aûnh höôûng naëng vaø thöôøng xuyeân veà nhöõng chuyeän ñoù.

Coøn nöõa, nhöõng chuyeän ñaõ xaåy ra trong nhöõng traïi giam cuûa Vieät Coäng, nhöõng "cuøm ñoû" (Cuøm Ñoû laø teân quyeån saùch noåi tieáng cuûa Phaïm Quoác Baûo) daõ man, voâ nhaân ñaïo daønh cho quaân caùn chính cuûa Chính Phuû Vieät Nam Coäng Hoøa. Nhöõng ñieàu naøy leõ ra chæ coù theå xaåy ra ôû ñaùy saâu cuûa ñòa nguïc. Nhöõng vuï haønh haï theå xaùc laãn tinh thaàn cuûa chính baûn thaân mình hay baïn ñoàng tuø, nhöõng tröôøng hôïp baïn beø töï töû, nhöõng caùi cheát thaät oan uoång trong röøng thieâng nöôùc ñoäc, nhöõng cuoäc haønh quyeát xöû töû taøn khoác ñaõ xaåy ra trong nhöõng traïi hoïc taäp. Sau khi ñaõ chöùng kieán nhöõng vieäc khuûng khieáp naøy, laøm gì ñaàu oùc moät ngöôøi bình thöôøng coù theå queân ñöôïc?

Haõy nghe nhöõng lôøi haáp hoái töø trong nguïc tuø ñen toái:

Neáu em nghe qua baøi haùt naøy

Thì anh ñaõ khuaát theo raëng ñöôøng maây

Neáu em nghe nhöõng lôøi giaõ töø

Thì xin ñoâi maét ngöng ñoïng muøa Thu

Tình anh ao öôùc trao muoân ngaøn gioù

Gôûi bao traên troái trong côn muø xa

Giôø anh thoi thoùp giöõa gian nguïc toái

Naøo ñöôïc thoaùt ly taâm hoàn bay xa...

...Neáu con nghe qua baøi haùt naøy

Thì con seõ bieát cha mình laø ai

Neáu coù ñi qua vuøng nöôùc laày

Moä cha naèm ñoù traùi tim naèm ñaây.

(Neáu Em Nghe Qua Baøi Haùt Naøy/thô Nam Dao, nhaïc Phan Vaên Höng)

Khoâng phaûi chæ ñoái vôùi nhöõng ngöôøi thuoäc thaønh phaàn quoác gia mieàn Nam, Coäng Saûn Vieät Nam môùi taøn baïo. Ngay caû nhöõng ngöôøi mieàn Baéc, neáu chaúng may bò ñoå oan hay bò nghi ngôø laø "phaûn caùch maïng", soá phaän cuõng töông töï.

Chuyeän Keå Naêm 2000 laø moät taùc phaåm vaên cuûa Buøi Ngoïc Taán vöøa xuaát baûn caùch ñaây khoâng laâu taïi Vieät Nam. Buøi Ngoïc Taán, vaên só mieàn Baéc, sinh naêm 1934, vieát vaên vaø vieát baùo töø 1954, cuøng vôùi Leâ Baàu, Maëc Laân (con Leâ Vaên Tröông nhöng khoâng bao giôø daùm nhaéc ñeán cha), Vuõ Thö Hieàn, Vuõ Baõo... Bò baét vì moät lyù do thaät phi lyù, khoâng ñöôïc xöû aùn vaø ñi caûi taïo töø 1968 ñeán 1972, Buøi Ngoïc Taán ñaõ ñem kinh nghieäm 5 naêm xöông maùu cuûa chính mình vieát vaøo saùch. Ñoù laø nhöõng ñôøi soáng khoå cöïc veà vaät chaát, haõi huøng veà tinh thaàn cuûa caùc tuø nhaân trong caùc traïi caûi taïo. Vaø sau khi ñaõ ñöôïc phoùng thích hoï vaãn coøn ôû trong moät nhaø tuø lôùn hôn, ñoù laø caùi "thieân ñöôøng" Xaõ Hoäi Chuû Nghóa Coäng saûn Vieät Nam.

Taùc phaåm vaên chöông Chuyeän Keå Naêm 2000 ñaõ laøm chính quyeàn Vieät Coäng sôï haõi, phaûi ra leänh tòch thu saùch ngay laäp töùc sau khi ñöôïc phaùt haønh. Nhöng ñaõ quaù muoän, hôn 720 trang giaáy cuûa ñoùi khaùt, nhuïc nhaèn, khoå cöïc, moà hoâi, nuôùc maét, xöông maùu... cuûa Buøi Ngoïc Taán ñaõ loït ra ngoaøi nöôùc. Taùc phaåm cuûa oâng Taán ñaõ ñöôïc in laïi thaønh hai taäp, ñeå phoå bieán roäng raõi ñeán ñoàng baøo Vieät Nam haûi ngoaïi ôû khaép theá giôùi.

Chuyeän Keå Naêm 2000 cuûa Buøi Ngoïc Taán laøm ngöôøi ñoïc lieân töôûng ñeán taùc phaåm One Day in the Life of Ivan Denisovich cuûa ñaïi vaên haøo Nga Soâ Aleksandr Slozhenitsyn, ngöôøi ñöôïc trao giaûi thöôûng Nobel Hoøa Bình Vaên Chöông 1970. Sau ñöôïc thöïc hieän thaønh phim, One Day in the Life Ivan Denisovich laø moät quyeån saùch töông ñoái ngaén dieãn taû moät ngaøy voâ voïng, "moät ngaøy nhö moïi ngaøy", cuûa tuø nhaân trong traïi taäp trung. Boái caûnh laø thôøi Ñeä Nhò Theá Chieán. Nhaân vaät chính trong saùch laø moät ngöôøi daân queâ nöôùc Nga bò lính Ñöùc baét. Troán thoaùt ñöôïc trôû veà, nhöng theo chính saùch cuûa Stalin, Ivan Denisovich bò giam vaøo traïi caûi taïo "muùt muøa". Ngöôøi daân queâ Nga Soâ bò coi nhö moät keû phaûn boäi vì toäi... ñaõ bò lính Ñöùc baét! Taùc giaû Aleksandr Slozhenitsyn ñaõ cuõng duøng nhöõng kinh nghieäm baûn thaân tuø toäi cuûa oâng ñeå vieát ra quyeån saùch noåi tieáng naøy. Chính oâng ñaõ bò giam trong traïi caûi taïo, khoâng coù xöû aùn, töø 1945 ñeán 1953 chæ vì toäi ñaõ vieát pheâ bình Stalin trong moät laù thö rieâng tö göûi cho moät... ngöôøi baïn!

Nhöõng noãi ñôùn ñau cuûa nhöõng ngöôøi tuø nhaân döôùi söï haønh haï cuûa Coäng Saûn Vieät Nam ñaõ ñöôïc vieát leân baèng bao nhieâu nhöõng aùng vaên, thô, nhaïc cuûa ngöôøi Vieät trong vaø ngoaøi nöôùc. Caàn coù moät taùc phaåm vó ñaïi côõ nhö The Gulag Archipelago, cuõng cuûa Aleksandr Slozhenitsyn, ñaõ vieát veà nhöõng nhaø tuø, nhöõng traïi taäp trung cuûa Nga Soâ môùi coù theå gom ñöôïc moät phaàn naøo chi tieát taøn nhaãn cuûa nhöõng nhaø tuø lôùn, nhaø tuø nhoû cuûa Vieät Coäng.

Laøm sao nhöõng naïn nhaân Coäng Saûn coù theå queân ñöôïc nhöõng hình aûnh trong quaù khöù?

Laøm sao, laøm theá naøo maø queân ñöôïc!

Nhöõng aùm aûnh ñaãm maùu haõi huøng cuûa söï thaät, taøn baïo ñeán ñoä nhö vaäy taïi nhöõng "ñòa nguïc traàn gian", neáu baûn thaân ñaõ phaûi traûi qua hay ñaõ phaûi chöùng kieán, chaéc chaén seõ coøn "ôû" vôùi ñaàu oùc con ngöôøi maõi maõi vaø maõi maõi...

Nhaø vaên can ñaûm, ñaùng caûm phuïc Buøi Ngoïc Taán, hieän nay ñang bò Coäng Saûn bao vaây vaø coâ laäp.

Nhöng duø chính quyeàn Coäng Saûn Vieät Nam coù nhaän chìm ñöôïc Buøi Ngoïc Taán thì seõ coøn coù nhieàu ngöôøi khaùc, seõ coøn coù nhieàu Buøi Ngoïc Taán khaùc, noåi leân vôùi tieáng noùi cuûa löông taâm, tieáng noùi cho chính nghóa vaø tình thöông yeâu nhaân loaïi.