Nhaïc só Phaïm Ñình Chöông ñaõ saùng taùc Möôøi Thöông, moät baøi tình ca ñöôïm maàu saéc daân ca, coù nguoàn goác töø baøi ca dao ñöôïc ít ngöôøi bieát ñeán hôn:

"Moät thöông toùc boû ñuoâi gaø

Hai thöông aên noùi maën maø coù duyeân

Ba thöông maù luùm ñoàng tieàn

Boán thöông raêng nhaùnh haït huyeàn keùm thua

Naêm thöông coå yeám ñeo buøa

Saùu thöông noùn thöôïng quai tua dòu daøng

Baåy thöông neát ôû khoân ngoan

Taùm thöông aên noùi dòu daøng theâm xinh

Chín thöông coâ ôû moät mình

Muôøi thöông con maét coù tình vôùi ai." (Ca Dao Vieät Nam)

Baøi ca dao treân cho thaáy ngaøy xöa caùc cuï "ta"... "taùn tænh" nhau ra sao. Ñöôïc laém! Chaéc chæ caàn ñoïc, "cuï baø" ñaõ thaáy muoán... thöông... laïi... "cuï oâng" roài! Hai caâu cuoái cuøng coù leõ tình töù hôn caû. Nhaát laø "...thöông con maét coù tình vôùi ai" thì thaät laø... "muøi maãn"... "heát xaåy"!

"Ñoâi maét laø cöûa soå cuûa taâm hoàn" (?Taùc Giaû). Caâu noùi thaät laø... ñuùng. Qua ñoâi maét, ngöôøi ta coù theå laøm cho ngöôøi khaùc "nhìn" ñöôïc taát caû moïi "hæ noä aùi oá". Chæ moät aùnh maét hôi "khaùc laï" cuûa "ai ñoù" cuõng laøm cho "ngöôøi aáy" hieåu "vieäc". Chæ caàn moät caùi lieác maét cuõng laøm cho tim maïch "ngöôøi kia"... "ñaùnh loâ toâ" ngay laäp töùc!

Khoù coù gì maø coù theå gaây aûnh höôûng "maïnh" hôn moät ñoâi maét ñaøn baø ña tình. AÙnh maét saéc nhö... dao cuûa "ngöôøi ñeïp" nhö Ñieâu Thuyeàn coù theå laøm "ngöôøi huøng" nhö Laõ Boá ruùng ñoäng, ñaõ "ñem" Ñoång Traùc... "giaûi veà... boùt" vaø gaây chuyeän "ñoå nuôùc nghieâng thaønh" nhö... chôi:

"Chí lôùn trong thieân haï khoâng ñöïng ñaày ñoâi maét cuûa giai nhaân." (Tieâu Sôn Traùng Só/tieåu thuyeát Khaùi Höng).

Caâu vieát treân cuûa vaên só Töï Löïc Vaên Ñoaøn veà sau ñöôïc "ghi cheùp" laïi vaøo moät baûn nhaïc:

"...AÙnh maét bao la tình, vôùi yù thô xöa raèng: Chí lôùn trong thieân haï khoâng ñaày, khoâng ñöïng ñaày ñoâi maét myõ nhaân." (Khi Em Nhìn Anh/nhaïc Y Vaân)

Haõy ñoïc caâu "tuyeân boá" sau ñaây cuûa moät "oâng vua", oâng vua thaät söï chöù khoâng ñuøa ñaâu:

"Soùng maét cuûa ngöôøi ñaøn baø ñeïp bao giôø cuõng coù taùc duïng nhö moät ly röôïu maïnh maø ngöôøi ñaøn oâng chæ laø moät teân bôïm röôïu." (Napoleùon 1er)

Môùi ñoïc qua maø ñaõ muoán... say roài! Nhöng, neáu nhö vaäy, vì aùnh maét em nhö laø röôïu, lôõ phaûi xa nhau, moãi ngaøy anh seõ chæ caàn "nhaäu" moät ly röôïu maïnh hay chæ "laøm" moät... lon bia laø xong chuyeän hay sao? Ñôøi ñaâu coù giaûn dò vaäy, "oâng" Hoaøng Ñeá Naõ Phaù Luaân Ñeä Nhaát ôi!

Ñoâi maét ñaøn baø laø moät ñeà taøi khoâng bao giôø caïn trong thô vaên chöông, aâm nhaïc Vieät Nam.

Chöa heà gaëp nhau bao giôø, thi só Ñinh Huøng ñaõ... "nhìn" thaáy... "maét" ñang... nhìn roài:

"Chöa gaëp em toâi vaãn nghó raèng

Coù naøng thieáu nöõ ñeïp nhö traêng

Maét xanh laû boùng döøa hoang daïi

AÂu yeám nhìn toâi khoâng noùi naêng..." (Töï Tình Döôùi Hoa /thô Ñinh Huøng)

OÂi! Maét em, ñoâi maét em, ñoâi maét em trong... xanh, sao maø ñeïp "quaù xaù" "dzaäy" "haù"!

Gaëp, nhìn vaøo caëp maét... xanh ñang... nhìn, caàm tay nhau, cuøng ñi vaøo röøng xanh suoái bieác:

"...Neáu böôùc chaân ngaø coù moûi

Xin em döïa saùt loøng anh

Ta ñi vaøo taän röøng xanh

Vôùi caùnh rong vaøng beân suoái..." (Suoâi Doøng Moäng AÛo/thô Ñinh Huøng)

Vôùi hai baøi thô Töï Tình Döôùi Hoa vaø Suoâi Doøng Moäng AÛo, nhaïc só Phaïm Ñình Chöông, thaät taøi tình, ñaõ vieát ra thaønh moät baøi nhaïc hay, töông ñoái deã haùt vaø deã nghe: Moäng Döôùi Hoa.

Khi gaëp nhau, Ñinh Huøng tieáp tuïc vieát veà "maét", tieáp tuïc vieát veà... "maét xanh":

"...Nuôùc buoàn cuõng bôûi maét em xanh

Hoà bieån röng röng bieác maáy thaønh?..." (Nuï Cöôøi Thöông Nhôù/thô Ñinh Huøng)

"...Toâi nhìn caëp maét trong xanh aáy

Ñeå thaáy hoàn toâi trong maét xanh..." (Höông/thô Ñinh Huøng)

Dó vaõng cuõng coù maàu xanh nhö... maét, trong baøi thô Moät Tieáng Em sau ñaây:

" ...Dó vaõng naøo xanh nhö maét em

Chao ôi! Maøu suoái toùc buoâng daøi..."

(Maùi Toùc Daï Höông/thô Ñinh Huøng, nhaïc Nguyeãn Hieàn)

"Maét xanh" aùm aûnh nhaø thô Ñinh Huøng hôi nhieàu, caû khi thi só vieát lôøi cho baûn nhaïc (ñaây laø lôøi vieát cho nhaïc, khoâng phaûi laøthô ñöôïc phoå nhaïc), cuõng coù maàu xanh cuûa maét:

"...Ai nhôù maét xanh naêm naøo

Chieàu thu soi boùng naéng chöa phai maàu..." (Chieàu Tím/nhaïc Ñan Thoï, lôøi Ñinh Huøng)

"Toùc xanh", moãi khi nhaéc ñeán, laø... "toùc" ngöôøi... treû tuoåi, aùm chæ tuoåi treû, nhöng "maét xanh" thì khoâng thaáy saùch vôû naøo cho laø ngöôøi vieát yù muoán noùi ñeán maét cuûa phuï nöõ coøn treû.

Thô, nhaïc Vieät Nam hay coù maét... xanh, nhöng coù khi laïi coù maét... bieác. Maáy "oâng" thi só nhö Ñinh Huøng, nhaïc só nhö Cung Tieán, Ngoâ Thuïy Mieân... hay "ñieäu boä", "kieåu coï", chöù neáu noùi cho cuøng, coù ñaøn baø Vieät Nam naøo laïi coù maét maàu xanh nhö vaäy? Maét maàu xanh nöôùc bieån thì coi boä laø maét ngöôøi... Myõ, nguôøi Phaùp..., coøn maét maø xanh bieác maàu laù caây thaät söï thì e gioáng nhö laø maét "con"... ma! "Troâng" "gheâ" "thaáy moà"! Nhìn thaáy "maét maàu xanh bieác" thaät söï, khoâng hieåu coù rung ñoäng gì khoâng, chöù coù theå daùm... "teù xæu"... luoân vì sôï quaù!

Tuy nhieân neáu maét maàu... xanh xanh, hay... "bieâng bieác", thì cuõng "taïm chaáp nhaän" ñöôïc:

"Cho maét em trong maàu xanh xanh, cho tieáng em ru thaàn thaùnh

Daùng em dòu hieàn, caùnh moâi em hoàn nhieân..." (Thì Thaàm/nhaïc Laïi Quoác Huøng)

Maét ñen, maét huyeàn laø maét... ngöôøi hôn, maét... Vieät Nam hôn, maét... ñeïp vaø deã meán... yeâu:

"Toâi mô trôøi xuaân bao töôi thaém

Ñoâi maét trong ñen maøu haït huyeàn..." (Coâ Laùng Gieàng/nhaïc Hoaøng Quyù)

Hay cuõng giaûn dò nhö vaäy, nhöng vaãn laø maét... ñeïp, trong moät baûn nhaïc "tieàn chieán" khaùc:

"...Ñoâi maét huyeàn mô rung leân beân toâi ñoâi tim nhòp nhaøng..." (Ñoâi Maét Huyeàn/Thoâng Ñaït)

Maét naâu laø "loaïi"... maét ñeïp khaùc cuûa ñaøn baø Vieät Nam. Maét naâu ñeïp, deã meán... thöông:

"...Naøy em nheù maét naâu qua röøng thu

Troâng boùng thôøi gian nhaû tieáng söông muø

Chieàu rôi laù chín thöông em höông luïa

Anh nhaët thu veà xaây tím aùng thô..." (Thu Veà Hoâm Nao/thô Phaïm Anh Duõng)

Coù moät "loaïi" maét khaùc laø maét... nhung, thænh thoaûng cuõng thaáy nhaéc tôùi. Chaéc laø aûnh höôûng truyeän "Loan Maét Nhung" cuûa nhaø vaên "du ñaûng" Nguyeãn Thuïy Long, nhö laø Maàu Maét Nhung (nhaïc Ñöùc Huy). Hy voïng ñaây cuõng laø maét nhung maàu naâu hay maàu ñen chöù khoâng phaûi maàu maét nhung... tím... ngaét, traéng... nhôõn, hay vaøng... kheø, ñoû... keù, hoaëc xanh... leø!

Khoâng bieát taïi sao ña soá nhöõng moái tình ñeïp hình nhö keát thuùc baèng söï chia ly. Coù leõ vì:

"Tình chæ ñeïp khi coøn dang dôû

Ñôøi heát vui khi veïn caâu theà" (?Taùc Giaû)

Khi saép xa nhau, khoâng noùi, chæ caàn nhìn vaøo maét ngöôøi yeâu laø ñaõ thaáy... buoàn "deã sôï":

"Ñoâi maét em laëng buoàn

Nhìn thoâi maø chaúng noùi

Tình ñoâi ta vôøi vôïi

Coù noùi cuõng khoâng cuøng..." (Maét Buoàn/thô Löu Troïng Lö, nhaïc Phaïm Ñình Chöông)

Khi xa nhau! Maét "em" trôû thaønh moät hình aûnh ñau buoàn nhôù trong baøi thô Ñoâi Bôø cuûa Quang Duõng, baøi naøy sau coù nhaïc só Cung Tieán phoå nhaïc thaønh moät baøi haùt ít ngöôøi bieát ñeán:

"Thöông nhôù ô hôø thöông nhôù ai

Soâng xa töøng lôùp lôùp möa daøi

Maét em xöa coù saàu coâ quaïnh

Khi chôùm thu veà moät sôùm mai..." (Ñoâi Bôø/thô Quang Duõng)

Moät baøi thô khaùc cuûa thi só Quang Duõng cuõng coù veà maét:

"...Ñoâi maét ngöôøi Sôn Taây

U uaån chieàu luaân laïc

Buoàn vieãn xöù khoân khuaây..." (Ñoâi Maét Ngöôøi Sôn Taây/thô Quang Duõng)

Thaät hay! Khoâng, phaûi noùi laø tuyeät dieäu! Nhöõng doøng thô, aøo aït, nhö nhöõng côn soùng thuûy trieàu truøng truøng, ñieäp ñieäp, traøn daâng, phuû laáp, xoaùy maïnh vaøo hoàn ngöôøi: "Thöông nhôù ô hôø thöông nhôù ai. Soâng xa töøng lôùp lôùp möa daøi. Maét em xöa coù saàu coâ quaïnh. Khi chôùm thu veà moät sôùm mai...", "Ñoâi maét ngöôøi Sôn Taây. U uaån chieàu luaân laïc. Buoàn vieãn xöù khoân khuaây..." vaø nhöõng töø ngöõ ñòa phöông gôïi caûm: "Soâng Ñaùy, Ba Vì, Böông Caán, Saøi Sôn, Phuû Quoác..." trong 2 baøi thô cuûa Quang Duõng ñaõ ñöôïc Phaïm Ñình Chöông ñöa vaøo moät baøi nhaïc baát dieät, coù theå noùi laø moät trong nhöõng tuyeät taùc cuûa thô phoå nhaïc Vieät Nam: Ñoâi Maét Ngöôøi Sôn Taây.

Vaø, roài, nhöõng doøng leä saàu bi seõ thaám ñaày ñoâi maét khi nhôù veà chuyeän tình lôõ:

"Maét hoen maàu nhôù aân tình xa xöa

Toùc ngieâng bôø naéng vai buoàn chô vô

Maét xöa saàu vaéng, maét xöa leä thaém

OÂi, maét xöa coøn ñaém hoàn tuoåi thô..." (Maét Bieác/nhaïc Cung Tieán)

Hay laø, nhôù thöông ñau trong ñeâm vaéng:

"...Huyeàn, maét xanh ñeâm ngaøn sao

Luyeán thöông daâng saàu nguùt, caùnh uyeân leân ngôøi cao

Khoâng vôïi nieàm ñau..." (Huyeàn/nhaïc Thanh Trang)

AÁy cheát, xin loãi quyù vò! Queân moät chuyeän: tröôùc khi xa nhau phaûi... tieãn nhau ñaõ chöù!

Khi tieãn ñöa nhau, naéng vaøng cuûa buoåi chieàu ñeïp, buoàn... len vaøo "trong maét.. trong":

"Ñöa ngöôøi ta khoâng ñöa sang soâng

Sao coù tieáng soùng ôû trong loøng?

Naéng chieàu khoâng thaém, khoâng vaøng voït

Sao ñaày hoaøng hoân trong maét trong?..." (Toáng Bieät Haønh/thô Thaâm Taâm)

Tuy nhieân, khi ngöôøi ta baét ñaàu "lôùn tuoåi", maét cuõng bôùt...trong.

Toùc... xanh möôït maø, ñeán khi phaûi roái vaø thaønh toùc... baïc, maét xanh roài cuõng coù luùc môø:

"...Vaø toùc roái bôøi hoàn ñang laïnh troáng

Ñoâi maét mô xanh môø theo aùnh taø döông..." (Sao Ñeâm/nhaïc Leâ Troïng Nguyeãn)

Vaø, maét seõ cöù môø daàn, môø daàn daàn, trôû thaønh... ñuïc do bò beänh Cöôøm Maét (Cataract).

Ña soá nhöõng ngöôøi giaø, sôùm hay muoän, maét cuõng bò keùm daàn vì beänh cöôøm maét do thuûy tinh theå (lens) ôû maét bò môø theo thôøi gian.

Luùc ñoù, than oâi! Maét keùm, maét loøa, nhö laø bò "bòt maét", laøm sao maø "baét deâ" cho noåi nöõa?

Coøn ñaâu laø maét... trong, maét huyeàn, maét naâu, maét nhung, maét ñen hay maét... xanh bieác:

"...Maét bieác naêm xöa nay ñaâu?

Beán ga tòch lieâu, vaéng xa ngöôøi yeâu..." (Maét Bieác/nhaïc Ngoâ Thuïy Mieân)

Beân AÂu Chaâu, coù nhöõng thuoác chöõa beänh Cöôøm Maét, nhöng khoâng coù... hieäu quaû. Do ñoù ôû Hoa Kyø khoâng baùn nhöõng loaïi thuoác naøy. Tuy laø... "heát thuoác chöõa", beänh Cöôøm Maét... vaãn coù theå giaûi phaãu khi "ai ñoù" bò... loøa, khoâng coøn... nhìn thaáy aùnh maét cuûa... "ngöôøi kia" nöõa.

Coù nhöõng ñieàu quan troïng neân bieát veà beänh Cöôøm Maét vaø chuyeän giaûi phaãu cho beänh naøy.

Baùc Só Elliot Finkelstein, Chuû Tòch cuûa Hoäi Haøn Laâm Nhaõn Khoa Hoa Kyø (American Academy of Ophthalmology) coù vieát moät baøi veà beänh naøy vaø nhöõng ñieåm chính nhö sau:

Khi nhöõng hoaït ñoäng thöôøng ngaøy bò trôû ngaïi vì maét keùm laø luùc neân moå laáy cöôøm maét ra.

Moå cöôøm maét raát thoâng thöôøng vaø khoâng coù gì nguy hieåm caû. ÔÛ Hoa Kyø moãi naêm coù 1,400,000 ngöôøi moå cöôøm maét. Ñaây laø moät thuû thuaät ngoaïi vieän (outpatient procedure), khoâng caàn ñaùnh thuoác meâ vaø chæ caàn thuoác teâ. Thöôøng baùc só nhaõn khoa seõ duøng dao caét môû giaùc moâ (cornea) ñeå laáy thuûy tinh theå bò môø ñuïc ra vaø thay baèng moät thuûy tinh theå nhaân taïo baèng plastic. Beänh nhaân seõ khoâng thaáy ñau vaø hôn 90% tröôøng hôïp moå seõ thaønh coâng. Hoïa ra coù khi khoâng theå gaén ñöôïc thuûy tinh theå nhaân taïo vaøo maét, beänh nhaân seõ ñöôïc cho duøng kính maét hay contact lenses.

Caùc bieán chöùng do moå cöôøm maét töông ñoái hieám. Haøng thaùng hay haøng naêm sau khi moå, beänh nhaân coù theå bò chöùng haäu cöôøm maét (after-cataract) vì maøng chöùa thuûy tinh theå bò môø. Tröôøng hôïp naøy neáu xaåy ra coù theå chöõa ñöôïc raát deã daøng baèng tia laser.

Ngoaøi beänh cöôøm maét, giaûm thò giaùc cuûa ngöôøi giaø coøn coù theå gaây ra do nhöõng beänh veà maét khaùc, nguy hieåm hôn nhö beänh thong manh (glaucoma), beänh voõng maïc do tieåu ñöôøng (diabetic retinopathy), beänh thoaùi hoùa hoaøng ñieåm (macular degeneration)...

Ñeå phoøng ngöøa beänh maét, quyù vò cao nieân töø 65 tuoåi trôû leân neân khaùm maét ñeàu, toái thieåu moãi hai naêm moät laàn. Ñeå traùnh thöông toån thò giaùc, taát caû phaûi ñi khaùm baùc só ngay neáu baát thình lình maét bò môø, coù nhöõng ñieåm muø (blind spots), hay khi maét bò ñau, nhìn moät thaønh hai, hoaëc "troâng gaø hoùa quoác", nhìn... "ngöôøi ñeïp" maø khoâng thaáy... ñeïp!

"Anh", duø "nhìn khoâng thaáy ñöôøng", vaãn khoâng chòu ñi moå cöôøm maét! Taïi sao "anh chaøng" muoán "goàng mình" ñeå maét... "ñui" luoân? Chaéc laø vì "anh" muoán... "ñaùnh baøi lôø":

"Maét anh coù... cöôøm

Daãu em coù... lieác

Duø em coù... löôøm

Anh cuõng chaúng bieát!" (thô Con... Nhaùi/Phaïm Anh Duõng)

"Em", coù "...ñoâi maét ñaõ loaø vì quaù ñôïi chôø..." (Ngaøy Trôû Veà/nhaïc Phaïm Duy), khoâng chòu maét... "muø", nhaát ñònh tìm baùc só giaûi phaãu, ñeå "con" maét cöôøm trôû laïi thaønh "con"... soâng:

"Vöøng traêng leân maùi toùc maây

Moät hoàn thu laïnh mô say höông noàng

Maét em laø moät gioøng soâng

Thuyeàn ta bôi loäi trong gioøng maét em" (thô Löu Troïng Lö)

THU VEÀ HOÂM NAO

Naøy yeâu daáu muøa thu veà hoâm nao

Em thaû toùc xanh bay theo maây ñaøo

Em thaép hoàn leân naâng cao yù nhaïc

Trong lôøi ru bieác coù aùnh traêng sao

Naøy em nheù maét naâu qua röøng thu

Troâng boùng thôøi gian nhaû tieáng söông muø

Chieàu rôi laù chín thöông em höông luïa

Anh nhaët thu veà xaây tím aùng thô

Naøy em hôõi doøng soâng troâi xa xoâi

Nhaïc vôõ trong loøng nhaïc öùa ñaày vôi

Chieàu sao hoang vaéng vaøng phai saéc laù

Anh vieát tình thu treân moâi em thoâi

Phaïm Anh Duõng