"Buoàn ôi chaøo mi!"

Hoâm nay thaáy buoàn... buoàn, noùi chuyeän... buoàn... vôù vaån, ñeå hy voïng heát... buoàn... vaån vô:

"Ñeâm qua ra ñöùng bôø ao

Troâng caù caù laën, troâng sao sao môø

Buoàn troâng con nheän daêng tô

Nheän ôi nheän hôõi, nheän chôø moái ai

Buoàn troâng cheânh cheác sao mai

Sao ôi sao hôõi, nhôù ai sao môø..." (Ñeâm Buoàn/ lôøi Daân Ca Vieät Nam, nhaïc Vaên Phuïng)

Ngöôøi buoàn... teo, nhìn traêng sao ñeïp saùng, laïi hoùa... môø vaø thaáy buoàn... deã sôï. Con caù laën döôùi nöôùc, con nheän chaêng tô laø chuyeän thöôøng tình, cuõng chaû coù "maéc môù" gì ñeán "mình", maø cuõng thaáy buoàn... "raàu ró raâu ria ra raäm raïp". Vì, "ngöôøi buoàn caûnh coù vui ñaâu bao giôø".

Buoàn... khoå nhaát cuûa nhöõng ngöôøi Vieät Nam xa queâ höông, laø noãi buoàn... xa queâ höông.

Coù luùc, nhôù queâ nhaø, chæ buoàn... man maùc, buoàn... nheø nheï, buoàn... eâm eâm nhö:

"Coù bao giôø em hoûi

Queâ höông mình ôû ñaâu

Coù bao giôø em ñôïi

Thaùng maáy trôøi möa ngaâu

Coù bao giôø em noùi

Tình töï lôøi ca dao

Coù bao giôø em goïi

Hoàn ta veà vôùi nhau..." (Baáy Giôø, Em Ôi/thô Duyeân Anh)

Nhôù, buoàn... thaám thía, buoàn... teâ taùi hôn moät chuùt nöõa:

"...Ta ôû beân naøy ñaïi döông nhôù

Thôøi gian nuoâi maõi taám loøng son

Traéng tay phieâu baït ñôøi hö aûo

Hiu haét hoàn thô vôùi nöôùc non..." (Nghe Suoát Ñôøi Ta Moät Nuùi Soâng/thô Thaùi Tuù Haïp)

Hoaëc laø buoàn... saâu saéc, buoàn... saâu ñaäm. buoàn... gheâ gôùm, buoàn... "döõ doäi":

"...Giöõa ñænh söông muø thoâng ñaùy vöïc

Ngöôïc xuoâi ngô ngaån moät linh hoàn

Coøng löng gaùnh noát ñôøi löu laïc

Naëng tróu nghìn caân nhôù nöôùc non." (Choán Taïm Dung/thô Cao Taàn)

Daïo veà sau naøy, "Vieät Kieàu" "veà Vieät Nam"... "aøo aøo", thaønh chuyeän "nhôù nhung" queâ höông cuõng giaûm bôùt vaø coù "Vieät Kieàu" veà laïi laáy ñöôïc... vôï vaø khoâng coøn buoàn... tình nöõa!

Tuy nhieân, coù ngöôøi "veà Vieät Nam", vaãn buoàn... hiu, vì khoâng thaáy "boùng daùng xöa":

"...Veà ngang qua xoùm cuõ

Noãi nhôù chôït daâng ñaày

Nghieâng nghieâng naéng ñoå boùng gaày

Nhaït nhoøa taâm söï, gioù maây höõng hôø

Boùng chim xa

Daäu ñoå caây leo buoàn hoang pheá

Theàm traéng hoa cau nhôù thuôû naøo

Ñöùng ñaây loøng nhöõng nao nao

Luøi veà dó vaõng naêm naøo xa xöa

Ñaâu taø aùo tím? Ñaâu veát chaân son?

Chæ thaáy coû laáp loái moøn

Töôøng kia reâu phuû heùo hon chieàu veà..."

(Xoùm Cuõ/thô Phaïm Theá Tröôøng, nhaïc Phaïm Anh Duõng)

Buoàn... böïc laø chuyeän thöôøng tình, laø phaûn öùng töï nhieân cuûa con ngöôøi, khi gaëp phaûi nhöõng ñieàu khoâng... vui, nhöõng chuyeän ñaùng... buoàn.

Thí duï nhö bò ñau, bò oám, bò ñoùi quaù, aên no quaù ñoä, aên "nhaèm" toâ phôû khoâng... ngon, thi "rôùt", khoâng coù... "hoä khaåu", "vöôït bieân" bò baét, khoâng ñuû 3 naêm tuø "caûi taïo" ñeå vaøo "dieän HO", bò maát "dzoùp" , bò "caét"... "oeo phe", bò... "thaû thö rôi" ôû "khu Bolsa", coâ baïn "vaøng" noùi... xaáu, moâi son khoâng "thaém" laém, khoâng thaáy "ai ñoù" nhìn... "mình" gì heát, taïi sao "mình" laïi laø...ñaøn baø, bò leân 1 "pao" trong... 5 naêm, taïi sao khoâng "khen" côm "mình" naáu...

Vaø, dó nhieân neáu coù nhöõng "... naêm tình laän ñaän" (Hai Naêm Tình Laän Ñaän/thô Nguyeãn Taát Nhieân), taát seõ coù raát nhieàu chuyeän "buoàn... nhö laù caây" (Baøi Nhaõ Ca Thöù Nhaát/thô Nhaõ ca)!

Môùi gaëp nhau laàn ñaàu, chöa gì ñaõ thaáy... "hôi hôi... buoàn", töï nhieân laïi buoàn... "5 phuùt":

"...Ngöôøi ñaâu gaëp gôõ laøm chi

Traêm naêm bieát coù duyeân gì hay khoâng?..." (Truyeän Thuùy Kieàu/thô Nguyeãn Du)

Nhöõng ngaøy sau, mô töôûng "haõo huyeàn", chôø ñôïi maõi, khoâng thaáy "ai" ñeán, buoàn... daâng:

"...Töø nay moäng heát thö sinh

Chieàu qua maønh truùc töôûng mình ñeán thaêm

Nhìn ra trôøi toái ñaêm ñaêm

Guïc ñaàu xuoáng goái khoùc thaàm. Buoàn daâng!" (Buoàn Daâng/thô Y Dòch)

Daàn daàn, thöông nhau, thöông nhieàu, nhöng vaãn coù caùi buoàn... gì ñoù:

"Anh thöông em nhö thöông moät baø trôøi

Em thöông anh nhö thöông haïi moät oâng trôøi bô vô

Keå ra töø baáy tôùi giôø

Tình thöông phaûng phaát nhö tôø giaáy rung." (Anh Em/thô Buøi Giaùng)

Roài yeâu nhau noàng naøn, hoân nhau maø vaãn nhôù, vaãn buoàn... ñau, sôï ngaøy mai seõ xa nhau:

"Ñi ñi, chuùng ta ñeán coâng vieân

Nôi anh seõ hoân em ñaém ñuoái

OÂi moâi em, moâi em nhö maät ñaéng, nhö moùng saéc thöông ñau, nhö moùng saéc thöông ñau...

...Ñi ñi anh ñöa em vaøo quaùn röôïu

Hay nöûa ñeâm Haø Noäi

OÂm em trong tay maø ñaõ nhôù em ngaøy saép tôùi..."

(Daï Taâm Khuùc/thô Thanh taâm Tuyeàn, nhaïc Phaïm Ñình Chöông)

Nhöng neáu... "yeâu nhau"... nhieàu, "ngöôøi ta" deã coù theå bò... "tai naïn" gaây... chöùng buoàn... noân vaøo... buoåi saùng (morning sickness). Vaán ñeà naøy thì thaät laø buoàn... phieàn:

"Buoàn raàu buoàn ræ buoàn næ buoàn non

Buoàn vì moät noãi sôùm con muoän choàng" (Ca Dao Vieät Nam)

Buoàn, "keâu trôøi! Sôï "ngöôøi aáy"... buoàn, khi coù "moät ngaøy... vui phaùo ñoû nhuoäm ñöôøng" vaø sôï "ngöôøi aáy" buoàn... xo, buoàn... xaùc xô, buoàn... tuûi, buoàn... haän, vì buoàn... vui khoâng coù nhau:

"...Neáu bieát raèng toâi ñaõ laáy choàng

Trôøi ôi! Ngöôøi aáy coù buoàn khoâng?..." (Hai Saéc Hoa Ti Goân/thô T.T.KH)

Hay cuõng coù theå buoàn... thaûm thieát, buoàn... naõo loøng, buoàn... uû ruõ, buoàn... uû doät, buoàn... ruõ röôïi, buoàn... "ra rít", buoàn... ñöùt ruoät ñöùt gan, taïi vì chính "ngöôøi ta" bò... thaát tình nhö:

"Anh döùt tình thöông, ñoaïn tröôøng cho thieáp

Nhôù thöông tha thieát, toäi nghieäp cho em

OÂm saàu chaát thaûm ngaøy ñeâm

Naêm canh neäm thuùy ngaên nghieâng moät mình." (Ca Dao Vieät Nam)

Roài, chôït thaáy ñôøi buoàn... teânh, buoàn... meânh moâng, buoàn... meânh mang.

Vaø, ñaønh ñôïi... ngaøn naêm ñeå buoàn... mieân man, buoàn... trieàn mieân:

"...Thöông ai buoâng tieáng thôû daøi

Nhôù ai leä nhoû ñaãm haøi thôøi gian

Thoâi ñaønh göûi gioù maây ngaøn

Xa xoâi chaïnh nhôù cuõng ngaàn aáy thoâi

Traêm naêm gioù cuoán maây troâi

Ngaøn naêm ñaøn vaãn phím tô ñôïi chôø."

(Khuùc Nhaïc Töông Tö/nhaïc Hoaøng Ngoïc Quyønh Giao)

Gaëp nhau, buoàn! Thöông nhau, buoàn! Yeâu nhau, buoàn! "Tai naïn", buoàn! Xa nhau, buoàn! Nhôù nhau, buoàn! Ñôïi chôø... hoaøi, khoâng thaáy ñaâu heát, cuõng buoàn... luoân!

Cuoái cuøng, gaëp laïi "ngöôøi xöa", nhìn nhau toùc ñaõ "ñoám hoa söông", laïi buoàn... hiu haét:

" ...Thôøi gian ôi, sao phuû maàu saéc buoàn

Thaân phaän ngöôøi töïa boùng nöôùc mong manh

Maàu thôøi gian laøm hoen neùt thanh xuaân

Ñeå laïi toâi nieàm löu luyeán baâng khuaâng."

(Baâng Khuaâng/yù thô Nguyeãn Minh Ñöùc, nhaïc Nguyeân Bích)

Buoàn khi gaëp chuyeän... khoâng vui, vui khi gaëp chuyeän... khoâng buoàn, khoâng coù gì laï.

Buoàn khi gaëp chuyeän... vui, vui khi gaëp chuyeän... buoàn, coi boä hôi... phieàn phöùc vaø baát thöôøng, coù leõ neân ñi tìm "oâng"... baùc só gia ñình noùi chuyeän... buoàn vui!

Coù luùc, ngöôøi "ôû khoâng", khoâng coù chuyeän gì laøm, coù veû... "mô moäng", roài nghó ngôïi "laãm caåm" vaø töï nhieân khoâng hieåu taïi sao laïi buoàn... "chuùt xíu", buoàn... "chuùt ñænh", buoàn... vu vô, buoàn... ngô ngaån, buoàn... ngu ngô, buoàn... "aám ôù", nghóa laø caùc loaïi buoàn... raát laø buoàn... cöôøi:

"Hoâm nay trôøi nheï leân cao... Toâi buoàn!

OÂ hay! Chaúng hieåu vì sao?

Chaúng hieåu vì sao? Toâi buoàn!..." (Moä Khuùc/thô Xuaân Dieäu, nhaïc Phaïm Duy)

Nhieàu khi töï nhieân ngöôøi ta ñaâm ra buoàn... quaù xaù, buoàn... cay ñaéng, buoàn... naõo neà, buoàn... "muoán cheát"... luoân, maø vaãn khoâng coù lyù do gì roõ reät:

"Ñaõ coù nhöõng luùc chaùn chöôøng, chaùn cho ñôøi sao buoàn quaù

Maét coù nhöõng luùc ñaõ hoen môø vì saàu khoâng ñaâu, khoâng teân..."

(Chaùn Naûn/nhaïc Vaên Phuïng)

Chao oâi! Ñoïc thô hay nghe nhaïc só, thi só taû "noãi buoàn... khoâng teân", thaáy ngöôøi ta buoàn... quaù trôøi nhö vaäy, coù veû "thô moäng" laém, nhöng phaûi coi chöøng. Buoàn gì maø buoàn... kyø cuïc "dzaäy"? Buoàn... ñeán nhö vaäy maø khoâng bieát taïi sao? Buoàn... khoâng coù lyù do roõ reät nhöng cuõng coù theå buoàn... coù lyù do maø khoâng bieát ñeán!

Tröôùc heát, ngöôøi ta coù theå buoàn... naûn khoâng lyù do vì coù... lyù do bò beänh... Buoàn (Depression). Nghóa laø vì bò beänh Buoàn maø thaáy ñau... buoàn vaø ngoaøi ra khoâng coù lyù do gì khaùc. Bò beänh Buoàn, khoâng chòu ñi baùc só gia ñình chöõa, caøng ngaøy seõ caøng buoàn... theâm!

Bieát mình bò moät beänh naëng, nhö beänh ung thö, laøm cho ngöôøi thaáy buoàn... raàu. Nhieàu luùc khoâng bieát mình bò beänh naëng maø vaãn thaáy buoàn, tieâu bieåu khi maéc phaûi ung thö tuïy taïng (pancreatic cancer), luùc ban ñaàu ngöôøi ñoâi khi chæ coù moät trieäu chöùng duy nhaát laø saàu... buoàn.

Thoâng thöôøng hôn, buoàn coù theå töø... coå maø ra. Khaù thoâng thöôøng, nhöng tieác thay chính caùc baùc só y khoa nhieàu khi cuõng khoâng ñeå yù ñeán caùi... coå. Thaät laø buoàn... quaù!

Trong nhöõng tröôøng hôïp naøy, buoàn... baõ laïi laø töø beänh cuûa tuyeán giaùp traïng (thyroid gland). Tuyeán giaùp traïng laø 1 tuyeán noäi tieát (endocrine gland) naèm ôû coå moïi ngöôøi. Tuyeán saûn xuaát kích thích toá giaùp traïng (thyroid hormones), quan troïng cho söï bieán döôõng (metabolism) cuûa toaøn cô theå con ngöôøi. Nhöõng ngöôøi bò beänh veà tuyeán giaùp traïng deã bò beänh tim.

Bò beänh, tuyeán coù theå söng to leân vaø do ñoù coù theå... sôø thaáy ñöôïc.

Trong caû 2 tröôøng hôïp, khi tuyeán hoaït ñoäng yeáu hôn hay maïnh hôn bình thöôøng, töùc laø suy giaùp traïng (hypothyroidism) hay cöôøng giaùp traïng (hyperthyroidism), beänh nhaân coù theå caûm thaáy buoàn... ít, buoàn... sô sô hay buoàn... nhieàu, buoàn... voâ cuøng,

Hoï cuõng coù theå bò khoù nguû (insomnia) khi bò cöôøng giaùp traïng vì hoaëc ngöôïc laïi hay buoàn... nguû hoaøi (somnolence) vì suy giaùp traïng. Ngöôøi bò suy giaùp traïng hay bò taùo boùn (constipation), nhöng ngöôïc laïi ngöôøi maéc chöùng cöôøng giaùp traïng laïi hay buoàn... "ñi... nhaø caàu" (diarrhea). Maéc beänh cöôøng giaùp traïng hay aên nhieàu maø vaãn... "oám nhom", trong khi bò suy giaùp traïng thì hay bò... "maäp uø" duø khoâng buoàn... aên.

Khi "ngöôøi ta" buoàn maø khoâng roõ taïi sao, ñöøng... ñoïc thô, khoan... nghe nhaïc voäi, maø haõy ñeå "ngöôøi aáy" sôø vaøo... coå! Sôø vaøo coå chöù ñöøng... boùp coå nheù! "Ngöôøi ta" buoàn... thieät chöù ñaâu coù buoàn... giaû boä maø laïi "choïc gheïo"... boùp coå "ngöôøi ta" laøm "ngöôøi ta" buoàn... laém! Buoàn... "muoán khoùc" ñaây neø! "Ngöôøi ta" seõ khoâng buoàn... noùi chuyeän nöõa ñaâu ñoù! Thoâi, khoâng buoàn..." chôi" nöõa ñaâu! "Nghæ chôi", ñeå "ngöôøi ta" sôø laáy... coå cuûa "ngöôøi ta" cho roài!

Muoán töï sôø laáy coå cuûa mình: cuõng... neân laém. Hoäi Caùc Baùc Só Chuyeân Gia Veà Tuyeán Noäi Tieát (American Association of Clinical Endocrinologists töùc AACE) ñaõ phaùt ñoäng phong traøo giaùo huaán coâng chuùng (public education campaign) goïi laø "Stick Your Neck Out, America" ñeå khuyeán khích beänh nhaân töï khaùm laáy coå cuûa mình xem coù gì khaùc laï.

Ñeå bieát roõ raøng chi tieát phöông phaùp töï khaùm (self-exam) tuyeán giaùp traïng, moïi ngöôøi coù theå tìm vaøo löôùi ñieåm (web site) cuûa hoäi ôû www.aace.com

Trong 1 cuoäc hoïp baùo taïi New York cuûa caùc baùc só thuoäc AACE, hoï cho bieát haøng trieäu ngöôøi ôû Hoa Kyø buoàn naûn bò beänh tuyeán giaùp traïng maø khoâng bieát. Nhöõng ngöôøi naøy ñöôïc caùc baùc só cho duøng thuoác choáng buoàn (antidepressant) vaø dó nhieân khoâng thaáy bôùt... buoàn. Thaêm doø yù kieán (survey) cho bieát trong 2 naêm vöøa qua chæ coù... 50% beänh nhaân ñöôïc caùc baùc só cho thöû maùu veà tuyeán giaùp traïng khi caûm thaáy... buoàn. Thaät laø, buoàn... ôi laø buoàn!

Buoàn... ñen, buoàn... chaùn caùi oâng baùc só... "caø chôùn"! Laøm ôn nhôù ñeán caùi... coå, neáu khoâng:

"Ta buoàn vì caùi... coå "röùa"

Sao mi "hoång" bieát, ta ñöa ra... toøa!" (thô Con... Nhaùi/Phaïm Anh Duõng)

Hoâm nay thaáy buoàn... buoàn, noùi chuyeän buoàn... vôù vaån, ñeå hy voïng heát... buoàn... vaån vô!

Nhöng vaãn thaáy buoàn... thiu, hình nhö laïi coøn buoàn... hôn nöõa: buoàn... "thuùi ruoät"!

Buoàn chi maø buoàn... laï luøng, buoàn chi maø buoàn... hoaøi "dzaäy"?

Thaät laø buoàn... nhæ! Thoâi ñaønh: "Buoàn ôi... ta chaøo mi!"