Khi moät ngöôøi coù moät cô quan quan troïng nhö thaän, tim... bò hö hoûng caàn phaûi thay (transplantation), lyù töôûng nhaát khi coù ñöôïc boä phaän coøn toát töø moät ngöôøi khaùc, nhaát laø nhöõng ngöôøi coù cuøng huyeát thoáng. Nhöng tìm ñöôïc cô quan cuûa moät ngöôøi khaùc raát khoù khaên.

Nhöõng ngöôøi caàn thay thaän, tuy cuõng khoù tìm, nhöng töông ñoái cuõng coù hy voïng. Ngoaøi chuyeän ñôïi nhöõng ngöôøi khoûe maïnh taï theá ñeå laïi quaû thaän, ngöôøi beänh coøn coù hy voïng khaùc. Vì moãi ngöôøi coù hai quaû thaän vaø neáu saün loøng cho bôùt moät cuõng khoâng sao. Thöôøng cuõng coù theå coù nhöõng boá meï, anh chò em, hoï haøng... saün loøng cho bôùt moät traùi thaän.

Khi caàn nhöõng cô quan khaùc, khoù gaáp boäi. Chuyeän coù ñöôïc moät quaû tim, laù phoåi... coøn xöû duïng ñöôïc ñeå thay cho beänh nhaân raát khoù. Haøng ngaøn hay haøng traêm ngaøn ngöôøi treân theá giôùi, beänh naëng vì moät cô quan hö hoûng ñang ñôïi chôø haøng naêm môùi coù ñöôïc ngöôøi cho. Haàu nhö laø chæ coù caùch ñôïi chôø moät ngöôøi khoûe maïnh naøo ñoù coù loøng toát bò cheát baát thình lình!

Boä phaän duøng ñeå thay cho taát caû nhöõng ngöôøi caàn bao giôø cuõng bò thieáu huït traàm troïng. Moïi coá gaéng cuûa chính phuû, caùc hoäi töø thieän ñeå khuyeán khích moïi ngöôøi saün saøng cho cô quan trong cô theå khi qua ñôøi vaãn khoâng hoäi ñuû ñöôïc nhu caàu. Ña soá nhöõng ngöôøi caàn cô quan seõ khoâng coù cô may.

Do ñoù ngöôøi ta ñang nghieân cöùu vieäc duøng cô quan cuûa suùc vaät thay cho nhöõng boä phaän hö hoûng cuûa con ngöôøi.

Chöông trình 60 Minutes ngaøy 27 thaùng 8 naêm 2000 cuûa truyeàn hình CBS vöøa coù moät ñoaïn noùi veà vieäc coù theå duøng caùc boä phaän cuûa lôïn ñeå coù theå thay cô quan cho loaøi ngöôøi trong töông lai.

Trong taát caû suùc vaät, khoâng bieát taïi sao trôøi sinh ra gioáng heo coù nhöõng cô quan khaù töông töï nhaát nhö loaøi ngöôøi nhö tim, phoåi, thaän... vaø nhöõng boä phaän naøy cuûa lôïn moät ngaøy naøo ñoù khoâng chöøng seõ laø nhöõng hy voïng cuûa con ngöôøi bò beänh.

Tuy nhieân coù vaøi vaán ñeà trôû ngaïi trong chuyeän duøng cô quan cuûa lôïn gaén vaøo con ngöôøi.

Thöù nhaát laø vaán ñeà chính cô theå con ngöôøi seõ coù phaûn öùng huûy boû (rejection). Nghóa laø khi coù baát cöù moät chaát laï vaøo trong cô theå, con ngöôøi töï nhieân seõ sinh ra khaùng theå (antibody) ñeå choáng laïi. Nhöõng cô quan töø beân ngoaøi ñöôïc gaén vaøo thaân theå cuõng chòu chung soá phaän. Ngay caû nhöõng boä phaän laáy töø ngöôøi cheát hay töø ngöôøi soáng hoï haøng vôùi beänh nhaân cuõng coù bò nhöõng phaûn öùng nhö vaäy. Beänh nhaân phaûi uoáng nhöõng thuoác choáng mieãn nhieãm (immunosupressant drugs) maõi maõi ñeå laøm cho maát nhöõng phaûn öùng ñoù vaø vì vaäy ñeå cô quan gaén vaøo ngöôøi coøn toàn taïi.

Chuyeän laáy cô quan cuûa lôïn gaén vaøo ngöôøi dó nhieân coøn khoù gaáp boäi. Vì khaùc gioáng, phaûn öùng huûy boû seõ maïnh hôn raát nhieàu. Caùc khoa hoïc gia ñaõ nghó ñöôïc phöông phaùp caáy DNA cuûa con ngöôøi vaøo tröùng cuûa heo caùi vaø khi con heo thuï thai, lôïn con ñeû ra seõ coù theå coù DNA töông töï nhö ngöôøi. Noùi moät caùch giaûn dò, ngöôøi ta coù trieån voïng tìm ñöôïc caùch ñeå nhöõng cô quan cuûa heo coù theå traùnh ñöôïc chuyeän bò phaûn öùng huûy boû khi ñöôïc gaén vaøo ngöôøi.

Thöù hai, loaøi heo coù theå coù chöùa moät loaïi cöïc vi truøng (virus) trong cô theå. Vi truøng naøy ñaõ gaây ra nhöõng beänh dòch cheát raát nhieàu ngöôøi trong nhöõng naêm cuûa thaäp nieân 1910. Do ñoù coù nhieàu ngöôøi nghó raèng neáu duøng tim, phoåi.. heo gaén vaøo ngöôøi beänh, cöïc vi truøng coù theå gaây beänh, lan traøn sang ngöôøi khaùc vaø xaåy ra beänh dòch.

Tuy nhieân coù nhöõng ngöôøi lyù luaän khaùc. Coù haøng ngaøn ngöôøi soáng gaàn guõi vôùi heo nhö nhöõng noâng daân vuøng queâ. Hay caû ôû tænh thaønh cuõng coù nhieàu nhöõng ngöôøi nuoâi heo laøm suùc vaät trong nhaø nhö choù meøo. Nhöõng ngöôøi naøy ñaâu coù maáy ai bò cheát vì cöïc vi truøng cuûa lôïn?

Vieäc duøng cô quan cuûa heo ñeå thay cho nhöõng cô quan hö hoûng cuûa loaøi ngöôøi nhö vaäy seõ raát coù theå laø chuyeän trong töông lai gaàn.

Noùi chuyeän lôïn trong y khoa hoïc laøm lieân töôûng ñeán chuyeän con heo trong ca dao tuïc ngöõ Vieät Nam.

Lôïn laø tieáng ngöôøi Baéc. Heo laø chöõ cuûa mieàn Nam hay mieàn Trung. Khoâng hieåu taïi sao hình nhö trong ca dao tuïc ngöõ thaáy nhieàu chöõ lôïn maø ít thaáy chöõ heo.

Coù moät caâu coù chöõ heo:

Gioã chöa laøm heo coøn ñoù.

Khi chöa coù cuùng gioã con heo vaãn coøn soáng. YÙ khuyeân con ngöôøi ñöøng quaù lo xa khi khoâng caàn phaûi lo nghó.

Con lôïn thöôøng ñöôïc coi laø moät con vaät xaáu xa, chæ tham aên roài laïi nguû nhieàu. Heo khi ñoùi chuùt xíu ñaõ keâu la um xuøm:

Lôïn ñoùi moät böõa

Baèng ngöôøi ñoùi nöûa naêm.

Tuy vaäy veà vaán ñeà ham aên lôïn vaãn khoâng baèng con taèm. Khi ñeán böõa chöa coù thöùc aên, taèm ngoùc ñaàu, ngoï nguaäy vaø neáu luùc ñoù gaëp laù daâu seõ aên gaây tieáng ñoäng raøo raøo nhö möa:

Lôïn ñoùi moät naêm

Khoâng baèng taèm ñoùi moät böõa.

Heo thöôøng khoâng gaây chuyeän raéc roái neáu ôû trong chuoàng, chæ caàn aên roài nguû, xong roài nguû vaø laïi daäy aên tieáp... Nhöng khi ñaõ xoång chuoàng, baét lôïn vaøo laïi khoâng phaûi chuyeän deã:

Lôïn trong chuoàng thaû ra maø ñuoåi.

Nghóa boùng cuûa caâu naøy ñeå daäy ngöôøi ñôøi, moät khi vaän may ñeán maø khoâng naém laáy ngay seõ hoái haän vì khoù maø coù dòp may thöù hai.

Baét ñöôïc heo laïi vaøo chuoàng, roài sau cuõng laïi daãn heo ra ngoaøi ñi vì ñeán luùc phaûi ñem heo baùn:

Ba baø ñi baùn lôïn xeà

Baùn thì chaúng ñaét chaïy veà bon bon.

Cuõng töông töï nhö nhöõng baø coù nhieàu con thaønh ñaõ... xeä giaøn, lôïn xeà laø loaïi heo naùi ñaõ ñeû nhieàu löùa neân giaø vaø thòt khoâng... ngon. Hình aûnh maáy baø... khoâng coøn treû nöõa, ñi baùn lôïn... giaø, bò eá haøng, daãn heo keùo nhau ñi veà, nghó cuõng töùc cuôøi!

Thaät ra coù khi cuõng khoâng phaûi taïi vì heo giaø hay ngöôøi lôùn tuoåi maø ñem baùn heo khoâng ai mua. Coù theå vì ngöôøi mua ñaõ theo lôøi chæ daãn cuûa ngöôøi xöa vaø cho raèng, mua gaø neân ra chôï vì coù ñuû thöù ñeå maø choïn, nhöng mua heo toát nhaát laø laïi thaúng nhaø nuoâi heo ñeå choïn ñöôïc gioáng thaät toát:

Lôïn nhaø, gaø chôï.

Baây giôø ñeán chuyeän naáu nöôùng thòt heo vaø caùc loaïi thòt khaùc trong baøi ca dao sau:

Con gaø cuïc taùc laù chanh

Con lôïn uûn æn mua haønh cho toâi

Con choù khoùc ñöùng khoùc ngoài

Meï ôi ñi chôï mua toâi ñoàng rieàng.

Theo ngöôøi xöa muoán cho ngon, thòt caày caàn öôùp rieàng tröôùc khi nöôùng, thòt gaø neân troän vôùi laù chanh non caét nhoû vaø thòt heo kho caàn coù haønh.

Moät caâu ñoá khaù phoå thoâng, thöôøng thaáy nhaéc ñeán trong nhöõng dòp Teát, coù con lôïn con, ñeå moïi ngöôøi ñoaùn:

Nhaø xanh laïi ñoùng ñoá xanh

ÔÛ giöõa troàng haønh, quanh thaû lôïn con.

Chaéc nhieàu ngöôøi cuõng ñoaùn ñöôïc laø caùi baùnh chöng xanh coù haønh vaø thòt heo. Cuõng neân nhaéc laïi chöõ ñoá nghóa laø pheân tre.

Tuy nhieân theo saùch Tuïc Ngöõ Phong Dao cuûa OÂn Nhö Nguyeãn Vaên Ngoïc, caâu naøy chính ra laø:

Nhaø xanh laïi ñoùng ñoá xong

Giöõa ñoã gioàng haønh, thaû lôïn vaøo trong.

Caâu trong saùch Nguyeãn Vaên Ngoïc coù veû ñuùng hôn vì thòt heo thöôøng ñöôïc ñaët ôû giöõa baùnh chöng vaø khoâng maáy khi thaáy ai ñeå ôû chung quanh. Chöõ ñoã ñoïc qua coù theå nghó laø ñaäu xanh ôû trong baùnh. Nhöng chính ra ôû ñaây nghóa chöõ ñoã laø bít laïi.

Ngaøy xöa coù moät caâu tuïc ngöõ noåi tieáng nhaát cuûa loaøi lôïn coù söï lieân quan giöõa con heo vaø y khoa, maø ngaøy nay neáu caùc baùc só khoâng hoïc thuoäc loøng ñeå traùnh, seõ bò beänh nhaân... kieän ra toøa:

Lôïn laønh chöõa ra lôïn queø.