Vieâm maøng oùc (meningitis) laø moät beänh raát nguy hieåm. Beänh coù nhieàu lyù do, nhöng thöôøng coù theå do vi truøng hay cöïc vi truøng (virus) hoaëc hieám hôn vì naám (fungus) gaây nhieãm truøng ñeán nhöõng maøng che chung quanh caùc trung taâm cuûa heä thaàn kinh, töùc laø naõo boä vaø tuûy soáng.

Trieäu chöùng cuûa beänh vieâm maøng oùc thöôøng laø soát cao, nhöùc ñaàu nhieàu, oùi möûa vaø cöùng coå. Bieán chöùng coù nhieàu, keå caû hö hoûng oùc, maát thính giaùc, suy thaän... vaø cheát.

ÔÛ Hoa Kyø, moãi naêm ñoä 3000 tröôøng hôïp bò vieâm maøng oùc vaø trong soá ñoù ñoä 300 ngöôøi cheát. Thoâng thöôøng nhaát ôû nhöõng ngöôøi treû tuoåi, vieâm maøng oùc do moät loaïi vi truøng mang teân laø Meningococcus gaây ra. Beänh hay xaåy ra ôû nhöõng nôi coù nhieàu ngöôøi treû tuoåi soáng chung vôùi nhau nhö traïi lính, nhöõng tröôøng ñaïi hoïc...

Chæ baøn veà tröôøng ñaïi hoïc, moãi naêm ôû Hoa Kyø coù ñoä 100 ñeán 125 sinh vieân ñaïi hoïc bò ñau maøng oùc vaø töø 10 ñeán 15 sinh vieân bò maát maïng. Taïi Hoa Kyø, nhöõng sinh vieân treû tuoåi theo hoïc ñaïi hoïc, nhaát laø nhöõng sinh vieân soáng noäi truù, coù xaùc suaát bò vieâm maøng oùc gaáp boán laàn so vôùi nhöõng ngöôøi cuøng löùa tuoåi khoâng ôû trong moâi tröôøng ñaïi hoïc. Beänh ôû caùc tröôøng ñaïi hoïc thöôøng xaåy ra nhieàu ôû cuoái muøa Ñoâng vaø cuoái muøa Xuaân.

Khi ñaõ bò beänh, ñöôïc chöõa ngay laäp töùc baèng truï sinh laø ñieàu raát quan troïng, tuy nhieân phoøng beänh coù leõ hôn chöõa beänh.

Vì vaäy, Nhöõng Trung Taâm Phoøng Ngöøa Kieåm Soaùt Beänh Taät CDC (Centers for Disease Control and Prevention) ôû Atlanta, naêm nay ñaõ ra thoâng caùo khuyeân caùc sinh vieân ñaïi hoïc vaø caùc baäc phuï huynh neân baøn vôùi baùc só gia ñình, tröôøng hoïc vaø caùc cô quan y teá ñòa phöông veà vieäc chích ngöøa ñeà phoøng beänh ñau maøng oùc gaây ra bôûi Meningococcus. Thuoác chuûng ngöøa Menomune giaù ñoä US$75 (AWP listings trong quyeån Drug Topics Red Book Update, July 2000). Thuoác khaù an toaøn, phaûn öùng phuï (side effects) neáu coù chæ nheï vaø khaù hieäu quaû, 90% trong voøng moät tuaàn. Thuoác coù hieäu quaû trong 10 naêm. Nhöng, neáu caàn thieát, thí duï nhö vaãn ôû noäi truù, neân chích laïi sau 3 tôùi 5 naêm.

ÔÛ nhöõng traïi lính, töø naêm 1971 khi thuoác chuûng ñöôïc aùp duïng cho nhöõng ngöôøi môùi nhaäp nguõ, nhöõng loaït (outbreak) beänh ñau maøng oùc ñaõ khoâng xaåy ra nöõa.

Baøn veà beänh ñau maøng oùc gaây töû vong ñeán nhöõng ngöôøi treû tuoåi laøm lieân töôûng ñeán moät ngöôøi ngheä só Vieät Nam raát noåi tieáng cheát luùc coøn raát treû cuõng vì ñau maøng oùc.

Ñoù laø nhaïc só taøi hoa baïc meänh Ñaëng Theá Phong (1918-1942).

Nhöng nhaïc só Ñaëng Theá Phong khoâng cheát vì vi truøng Meningococcus maø vì vi truøng Lao.

Theo moät baøi vieát cuûa nhaïc só Leâ Hoaøng Long, taùc giaû baûn nhaïc duy nhaát nhöng raát noåi tieáng Gôïi Giaác Mô Xöa vaø taäp saùch Nhaïc Só Danh Tieáng Hieän Ñaïi, Ñaëng Theá Phong cheát naêm 24 tuoåi khi bò beänh vieâm maøng oùc vì vi truøng lao (tuberculous meningitis).

Theo nhaïc só Phaïm Duy vieát trong Hoài Kyù Phaïm Duy, oâng Phong ñaõ cheát vì vieâm lao maøng buïng (tuberculous peritonitis). Thaät ra, Phaïm Duy khoâng bieát nhieàu veà Ñaëng Theá Phong vaø chæ laáy chi tieát veà tieåu söû cuûa Ñaëng Theá Phong in ôû maët sau cuûa baûn Con Thuyeàn Khoâng Beán do nhaø xuaát baûn Tinh Hoa aán haønh naêm 1962.

Chi tieát cuûa nhaïc só Long coù veû ñuùng hôn vì baøi vieát cuûa oâng nhieàu chi tieát veà Ñaëng Theá Phong hôn. Nhaïc só Leâ Hoaøng Long chuyeân vieát veà caùc nhaïc só noåi danh, chaéc ñaõ boû nhieàu thì giôø nghieân cöùu töôøng taän hôn. Hôn nöõa, Nguyeãn Tröôøng Thoï laø chuù hoï cuûa Ñaëng Theá Phong ñaõ keå chuyeän raønh reõ veà cuoäc ñôøi nhaïc só Phong cho Leâ Hoaøng Long.

Ñaëng Theá Phong sinh naêm 1918 taïi Nam Ñònh, Baéc Vieät. Cuõng nhö thieân taøi aâm nhaïc theá giôùi Mozart, Ñaëng Theá Phong raát thieáu thoán veà vaán ñeà taøi chính. Vì thaân phuï maát sôùm, gia ñình laâm caûnh tuùng thieáu oâng phaûi boû ngang vieäc hoïc khi ñang hoïc khoaûng ñeä luïc trung hoïc ñeä nhaát caáp. Ñaëng Theá Phong cuõng coù theo hoïc tröôøng Cao Ñaúng Myõ Thuaät Ñoâng Döông, vôùi tö caùch baøng thính vieân. Veõ gioûi neân oâng cuõng ñaõ töøng veõ tranh cho baùo Hoïc Sinh cuûa nhaø vaên Phaïm Cao Cuûng, nhö tranh cho caùc chuyeän Hoaøng Töû Soï Döøa, Giaëc Côø Ñen... ñeå kieám tieàn sinh soáng nhöng dó nhieân cuõng chaúng ñöôïc bao nhieâu. Coù moät thôøi gian oâng coù qua Cam Boát môû lôùp daäy nhaïc ôû Nam Vang. Ngoaøi taøi nhaïc vaø veõ, oâng cuõng haùt khaù hay.

Noùi chung, cuoäc soáng cuûa Ñaëng Theá Phong raát chaät vaät veà vaán ñeà taøi chaùnh. Phaûi noùi, cho ñeán ngaøy nay, vaán ñeà naøy vaãn laø moät söï baát coâng cho nhöõng ngöôøi ngheä só Vieät Nam saùng taùc nhaïc. Chöa heà thaáy coù moät nhaïc só Vieät Nam naøo coù theå kieám ñuû tieàn sinh soáng chæ baèng baûn quyeàn vieát nhaïc, duø ñoù laø nhöõng ngöôøi saùng taùc ra nhöõng baûn nhaïc raát phoå thoâng ñöôïc haùt ñi haùt laïi thu thanh haøng traêm laàn!

Khoaûng naêm 1940, Ñaëng Theá Phong maéc phaûi beänh Lao. Vì ngheøo khoâng ñuû tieàn mua thuoác chöõa, beänh naëng theâm lan vaøo maøng oùc vaø oâng qua ñôøi naêm 1942.

Nhaïc só Ñaëng Theá Phong chæ saùng taùc coù ba baøi haùt Con Thuyeàn Khoâng Beán, Gioït Möa Thu (töùc Vaïn Coå Saàu) vaø Ñeâm Thu. Caû ba baûn nhaïc ñeàu coù hình aûnh muøa Thu, ñeïp vaø buoàn, nhöng vôùi ba saéc thaùi khaùc nhau ñaõ trôû thaønh baát dieät. Ít nhaát hai trong ba baûn nhaïc ñoù laø Con Thuyeàn Khoâng Beán vaø Gioït Möa Thu oâng saùng taùc cho moät ngöôøi yeâu teân laø Tuyeát. Noåi tieáng nhaát coù leõ laø baøi Con Thuyeàn Khoâng Beán. Baûn nhaïc vieát baèng aâm giai Reù Thöù:

Ñeâm nay thu sang cuøng heo may

Ñeâm nay söông lam môø chaân maây

Thuyeàn ai lôø löõng troâi xuoâi doøng

Nhö nhôù thöông ai truøng tô loøng

Ñoaïn thöù hai, nhaïc cuõng töông töï laäp laïi nhö vaäy thoâi:

Trong caây hôi thu cuøng heo may

Vi vu qua muoân caønh mô say

Mieàn xa lôøi gioù vang thoâng ngaøn

Ai oaùn thöông ai taøn mô vaøng

Chöõ vaøng ôû cuoái ñoaïn nhaïc naèm vaøo noát Reù thaáp.

Sang ñoaïn thöù ba chöõ ñaàu tieân laø Löôùt ôû noát Reù cao, töùc laø nhaïc nhaåy cao leân moät baùt ñoä (octave). Tuy cuõng vaãn Reù Thöù, aâm ñieäu ñoåi khaùc vaø coù nhieàu noát nhaïc ñoái nhòp (syncope):

Löôùt theo chieàu gioù moät con thuyeàn theo traêng trong

Troâi treân soâng Thöông nöôùc chaûy ñoâi doøng

Bieát ñaâu bôø beán, thuyeàn ôi thuyeàn troâi nôi ñaâu?

Treân con soâng Thöông naøo ai bieát noâng saâu

Baûn nhaïc ñöôïc phoå thoâng vì coù leõ aâm ñieäu hay vaø khoâng khoù haùt laém. Tuy töông ñoái haùt khoâng khoù nhöng thaät ra khoâng deã haùt ñuùng Con Thuyeàn Khoâng Beán. Haùt khoù ñuùng vì nhöõng noát nhaïc ñoái nhòp (ñöôïc gaïch döôùi) lô löûng, nhö laø thuyeàn troâi khoâng bôø beán, ôû trong baøi haùt cuûa ñoaïn treân vaø ñoaïn thöù tö sau ñaây. Nhaïc só Phaïm Duy khi vieát veà baøi haùt Con Thuyeàn Khoâng Beán cuõng baøn ñeán nhöõng noát ñoái nhòp cuûa ñoaïn naøy:

Nhôù khi chieàu söông cuøng ai traéc aån taám loøng

Bieát bao buoàn thöông, thuyeàn mô buoâng troâi xuoâi doøng

Beán mô duø thieát tha, thuyeàn ôi ñöøng chôø mong

Nhaïc cuûa hai caâu keát, cuõng chæ töông töï hai caâu ñaàu cuûa ñoaïn thöù ba:

AÙnh traêng môø chieáu, moät con thuyeàn trong ñeâm thaâu

Treân soâng bao la, thuyeàn mô beán nôi ñaâu?

Caùc chöõ ñoái nhòp ôû treân ñeàu khoâng rôi vaøo moät nhòp maïnh nhö thöôøng thaáy. Vaøi ca só noåi tieáng nhöng khoâng bieát... nhaïc lyù ñaõ haùt sai nhöõng choã naøy vì khoâng bieát ñeám nhòp!

Baûn nhaïc laø Con Thuyeàn Khoâng Beán, vieát baèng aâm giai Reù thöù vaø neáu nghe kyõ, caû baûn nhaïc taát caû moïi caâu töø ñaàu ñeán cuoái ñeàu chæ duøng chuû aâm (tonic) Reù thöù. Thöôøng nhö vaäy thì giai ñieäu (melody) cuûa baûn nhaïc nghe raát deã nhaøm vì khoâng coù söï thay ñoåi bieán chuyeån hôïp aâm. Caùi taøi tình cuûa Ñaëng Theá Phong laø Con Thuyeàn Khoâng Beán, duø chæ duøng chuû aâm cho caû baøi, ñaõ ñöôïc vieát thaønh moät baûn nhaïc thaät buoàn ruõ rôïi, coù theå laøm ngöôøi nghe khoâng bò chaùn vaø coù caûm xuùc buoàn saâu ñaäm. Moät phaàn vì Ñaëng Theá Phong ñaõ xuaát thaàn trong vieäc saùng taùc baûn nhaïc. Vôùi aûnh höôûng töø nhaïc ñieäu nguõ cung cuûa daân ca Vieät Nam, nhöõng doøng nhaïc ñöôïc vieát ra töø nhöõng xuùc caûm töø taän ñaùy loøng, con tim ngheä só. Tuy vaäy thöïc hieän vieäc trình dieãn baûn nhaïc seõ laø moät söï khoù khaên cho nhöõng nhaïc só phaûi laøm hoøa aâm vì vaán ñeà chæ coù moät chuû aâm cho caû toaøn baøi. Dó nhieân, ñoái vôùi nhöõng ngöôøi taøi gioûi, vieát hoøa aâm vôùi ñaàu oùc saùng taïo phong phuù, chuyeän naøy seõ khoâng thaønh vaán ñeà nöõa.

Vôùi chæ ba baøi nhaïc Con Thuyeàn Khoâng Beán, Gioït Möa Thu (töùc Vaïn Coå Saàu) vaø Ñeâm Thu, nhaïc só Ñaëng Theá Phong ñaõ ñöôïc Leâ Hoaøng Long coi nhö moät thieân taøi aâm nhaïc, moät Mozart cuûa Vieät Nam, moät vì sao baéc ñaåu cuûa aâm nhaïc Vieät Nam...