(Ñoäc giaû caàn phaûi tham khaûo theâm vôùi Baùc Só Gia Ñình cuûa mình)

CHÒ VAØ EM

Khoâng coù gì khoù chòu hôn laø bò taùo boùn. Chaúng vaäy, moãi khi gheùt ai, ngöôøi ta thöôøng moâ taû ngöôøi ñoù ñaïi khaùi maët muõi khoù ñaêm ñaêm nhö ñang bò taùo boùn.

Tröôùc heát, ñieàu quan troïng caàn bieát taùo boùn thöôøng coù theå laø chæ vì bò... taùo boùn, nhö khoâng uoáng nöôùc, khoâng aên rau coû traùi caây ñaày ñuû. Nhöng coù khi taùo boùn laïi laø trieäu chöùng cuûa moät beänh quan troïng nhö ung thö ruoät giaø. Neáu töï nhieân bò taùo boùn laâu hôn moät hai ngaøy, khoâng coù lyù do, hay coù theâm nhöõng trieäu chöùng khaùc, neân kieám baùc só gia ñình keå chuyeän... taùo boùn!

Nhieàu thöù thuoác coù theå gaây taùo boùn nhö thuoác lôïi tieåu (diuretics), thuoác giaûm ñau (analgesics), thuoác chöõa cao aùp huyeát (antihypertensives), thuoác chöõa beänh ñieân (antipsychotics), thuoác choáng buoàn (antidepressants), thuoác choáng dò öùng (antihistamines)... Neáu baùc só baét ñaàu cho uoáng thöù thuoác naøo ñoù, bò taùo boùn thì lyù do thöôøng vì thuoác.

Ñeå traùnh chöùng taùo boùn khoù chòu, coù nhöõng phöông caùch sau:

1. aên nhieàu thöïc phaåm coù nhieàu chaát sôïi (fiber).

2. uoáng nöôùc ñaày ñuû moãi ngaøy.

3. khi thaáy buoàn ñi nhaø caàu, haõy ñi ngay, khoâng neân naùn chuyeän ñoù laïi.

4. neân taäp thoùi quen, daønh moät giôø giaác nhaát ñònh moãi ngaøy ñeå ñi nhaø caàu, toát nhaát laø sau khi aên saùng hay baát cöù böõa aên naøo khaùc trong ngaøy.

5 . vaän ñoäng cô theå thöôøng xuyeân

6. khoâng neân duøng thuoác nhuaän traøng (laxatives) tröø ñoâi khi baát ñaéc dó phaûi duøng.

Nhöõng ñieàu treân ñeàu raát giaûn dò vaø deã hieåu, khoâng caàn baøn theâm, tröø ñieàu thöù nhaát.

Neáu caàn chaát sôïi, vì aên khoâng ñuû, coù theå duøng nhöõng thöù thuoác mua töï do nhö Metamucil, Citrucel... Nhöng giaûn dò hôn, thieân nhieân hôn vaø... ngon hôn laø aên ñoà aên nhieàu chaát sôïi.

Coù theå aên nhieàu thöïc phaåm nhö baùnh mì hay boûng (cereal) laøm töø luùa maïch, luùa mì loaïi ít bieán cheá, loaïi coøn nhieàu chaát caùm (bran).

Taát caû caùc loaïi rau ñeàu coù nhieàu chaát sôïi, laøm nhuaän tröôøng ngoaïi tröø nhöõng loaïi khoai. Khoai saén coù leõ neân xeáp vaøo thöùc aên loaïi boät (carbohydrate) nhö côm, baùnh mì hôn laø rau coû.

Hai loaïi traùi caây khoâ giuùp nhuaän tröôøng khaù toát laø maän (prune) vaø mô (apricot). Ña soá traùi caây töôi ñeàu laøm nhuaän traøng, nhöng cuõng coù thöù traùi khoâng nhuaän traøng nhö chuoái. Hai thöù traùi caây daân Vieät Nam ta thích aên, ngöôïc laïi, coøn coù theå gaây taùo boùn laø quaû hoàng (persimmon) vaø quaû oåi (guava). Hai loaïi quaû naøy hình nhö gaây taùo boùn vì coù chaát hoùa hoïc ta-nanh (tanin).

Hoàng doøn aên thích hôn hoàng meàm vì... doøn. ÔÛ Vieät Nam, hoàng chæ coù ôû Baéc Vieät. Tröôùc "Giaûi Phoùng", daân mieàn Nam chæ ñöôïc aên hoàng khoâ nhaäp caûng. Di cö qua Hoa Kyø, moãi muøa Ñoâng, daân Vieät haûi ngoaïi ñöôïc aên hoàng töôi. Ngöôøi Myõ da traéng khoâng thích hoàng vaø nhieàu khi hoï ñeå cho ngöïa aên. Nhöõng nhoùm daân thuoäc loaïi thieåu soá ôû Hoa Kyø laïi thích aên hoàng.

OÅi ôû Hoa Kyø, khoù troàng vaø neáu coù troàng ñöôïc, coi boä cuõng khoâng laáy gì ngon laønh. ÔÛ Vieät Nam, nhieàu oåi ngon. AÊn oåi neân choïn quaû vöøa chín tôùi, xanh quaù bò chaùt maø chín quaù laïi uûng. Neáu coøn hôi xanh, caét ra chaám chuùt muoái ôùt thì tuyeät! Loaïi oåi ngon nhaát laø oåi xaù lî, quaû to vaø coù thòt doøn. Moät loaïi oåi ngon khaùc quaû nhoû, oåi hoàng coù thòt maàu hoàng vaø deûo.

Trong thô tình Vieät Nam khoâng thaáy ai baøn ñeán quaû oåi coù leõ vì chuyeän gaây... taùo boùn, coù veû khoâng ñöôïc thô moäng laém, ngoaïi tröø baøi thô sau:

Em möôøi hai tuoåi tìm theo chò

Cuùi nhaët chieàu möa daêm quaû ruïng. (Quaû Vöôøn OÅi/thô Hoaøng Caàm)

Hoaøng Caàm laø moät thi só tieáng taêm laãy löøng töø maáy chuïc naêm tröôùc vôùi taäp thô Beân Kia Soâng Ñuoáng vaø baûn kòch thô Kieàu Loan. Hoaøng Caàm, cuøng vôùi nhöõng teân tuoåi lôùn khaùc nhö Phan Khoâi, Phuøng Quaùn, Traàn Daàn, Höõu Loan, Leâ Ñaït, Vaên Cao... laø nhöõng coät truï cuûa Nhaân Vaên Giai Phaåm, moät phong traøo vaên hoïc ngheä thuaät taïi mieàn Baéc Vieät Nam khoaûng naêm 1956. Vôùi chæ nhöõng yù nghó, dieãn taû baèng ngoøi buùt, taïo ra nhöõng baøi vieát sau ñöôïc Hoaøng Vaên Chí söu taàm laïi trong cuoán saùch noåi tieáng Traêm Hoa Ñua Nôû Treân Ñaát Baéc, xuaát baûn ôû mieàn Nam Vieät Nam, hoï ñaõ laøm rung chuyeån caû moät cheá ñoä Coäng Saûn Vieät Nam taøn baïo.

Cuõng vì Nhaân Vaên Giai Phaåm, nhöõng teân tuoåi naøy ñaõ bò coâ laäp, ngöôïc ñaõi vaø khoâng ñöôïc quyeàn phoå bieán nhöõng saùng taùc cuûa hoï trong moät thôøi gian laâu, ñeán maõi gaàn ñaây.

Nhöõng baøi thô veà Chò vaø Em cuûa Hoaøng Caàm nhö Quaû Vöôøn OÅi, Caây Tam Cuùc... ñaõ ñöôïc Phaïm Duy vieát nhaïc nhöng ít ngöôøi bieát ñeán. Moät baøi thô khaùc cuûa Hoaøng Caàm, Laù Dieâu Boâng, cuõng do Phaïm Duy phoå nhaïc. Baøi naøy ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát ñeán hôn vì nhaïc ñieäu khaù hay vaø coù leõ cuõng vì coù moät nhaïc só khaùc Traàn Tieán ôû trong nöôùc cuõng vieát nhaïc theo yù thô:

Vaùy Ñình Baûng buoâng chuøng cöûa voõng

-ôi Dieâu Boâng!... (Laù Dieâu Boâng / thô Hoaøng Caàm, 1959)

Laù dieâu boâng laø laù gì? Tröôùc Hoaøng Caàm, khoâng thaáy coù ai noùi hay vieát ñeán loaïi laù hay caây dieâu boâng. Sau Hoaøng Caàm, ngöôøi ta coù noùi ñeán laù dieâu boâng cuõng vì baøi thô naøy. Thaønh ra laù dieâu boâng coù leõ chæ laø moät saûn phaåm töôûng töôïng cuûa Hoaøng Caàm.

Nhöõng ngaøy tröôùc, vì khoâng ñöôïc pheùp löu haønh, taäp thô Ñöôøng Veà Kinh Baéc cuûa Hoaøng Caàm chæ ñöôïc chuyeàn tay. Naêm 1996, Hoaøng Caàm ñöôïc pheùp xuaát baûn thô ôû Vieät Nam vaø coù taát caû möôøi baøi thô veà... Chò vaø Em trong taäp thô 99 Tình Khuùc cuûa Hoaøng Caàm.

Haõy ñoïc vaøi ñoaïn trong moät baøi thô sau:

Möa nhung töøng caùnh traéng ngaàn... Em bay... (Goïi Ñoâi/thô Hoaøng Caàm)

Thöû ñoïc theâm moät ñoaïn trong baøi thô khaùc, cuõng trong phaàn thô Chò vaø Em:

Em ñöa ai vaøo gai aân tình? (Taém Ñeâm/thô Hoaøng Caàm)

Ñoïc thô maø thaáy... ruøng mình vì chaát chöùa nhieàu... noùng boûng cuûa... Chò vaø Em!