DICH THÔ vaø THÔ DICH (baøi 5)
Baøi Le lac cuûa Lamartine
Thuaàn Löông Vuõ Vaên Toaøn


 
 Alphonse de Lamartine (1790-1869), thi só vaø laø nhaø hoaït ñoäng chính trò.  Taäp thô tröõ tình ñaàu tieân cuûa oâng Meùditations poeùtiques  (1820) ñaõ khieán oâng noåi tieáng khaép nôi, vaø theá heä thi só laõng maïn trong thaäp nieân naøy coi oâng nhö baäc thaày.

  Ainsi, toujours pousseùs vers de nouveaux rivages
  Dans la nuit eùternelle emporteùs sans retour,
  Ne pouvons-nous jamais sur l’oceùan des aâges
  Jeter l’ancre un seul jour?
  O lac! l’anneùe aø peine a fini sa carrieøre
  Et preøs des flots cheùris qu’elle devait revoir.
  Regarde! Je viens seul m’asseoir sur cette pierre
  Ouø tu l’a vis s’asseoir!
  Tu mugissais ainsi sous ces roches profondes,
  Ainsi tu brisais sur leurs flancs deùchireùs
  Ainsi le vent jetait l’eùcume de tes ondes
  Sur ses pieds adoreùs
  Un soir, t’en souvient-il? Nous voguions en silence
  On n’entendait au loin, sur l’onde et sous les cieux
  Que le bruit des rameurs qui frappaient en cadence
  Tes flots harmonieux.
  Tou aø coup des accents inconnus aø la terre
  Du rivage charmeù frappeørent les eùchos,
  Le flot fut attentif et la voix qui m’est cheøre                    
  Laissa tomber ces mots:
  O temps, suspends ton vol! Et vos heures propices
  Suspendez votre cours!         
  Laissez nous savourer les rapides deùlices      
  Des plus beaux de nos jours!                    
  Assez de malheureux ici bas vous implorent:
  ‘‘ Coulez, coulez pour eux,
  Prenez avec leur jour les soins qui les deùvorent,     
  Oubliez les heureux!’’         
  Mais je demande en vain quelques moments encore,
  Le temps m’eùchappe et fuit.        
  Je dis aø cette nuit: ‘‘ Soit plus lente !’’ et l’aurore     
  Va dissiper la nuit.          
  Aimons donc, aimons donc! de l’heure fugitive,
  Haâtons-nous, jouissons,         
  L’homme n’a  point de port, le temps n’a point de rive    
  Il coule et nous passons!

     BAÌ  DICH

     Beân hoà

  Nhö theá ñaáy khoaûng ñeâm tröôøng voâ taän
  Soùng voã bôø khoâng trôû laïi yeâu em!
  Vaø giôø ñaây sao khoâng theå boû neo
  Cho tình moäng nôi ñaïi döông traàn theá?
  Hoà hôõi hoà, thaùng ngaøy troâi laëng leõ
  Luùc naøy ñaây sao chaúng thaáy boùng hoàng?
  Moät mình ta treân phieán ñaù moâng lung,
  Ngöôi ñaõ thaáy Naøng ngoài treân ñaáy ñoù.  
  Ngöôi gaøo theùt döôùi saâu bao taûng ñaù
  Vaø roài tan nôi söôøn doác goà gheà
  Boït daït daøo theo soùng voã ñöa ñi
  Laøm öôùt caû ñoâi chaân naøng ngaø ngoïc.
  Ta vôùi naøng bôi thuyeàn trong chieàu vaéng
  Nöôùc vôùi trôøi vaêng vaúng töï xa ñöa
  Chæ maùi cheøo coøn nghe thaáy nheï khua
  Voã soùng nöôùc taïo aâm thanh traàm laéng
  Boãng aâm thanh mô hoà ñaâu khuaáy ñoäng,
  Nghe vang vang traøn ngaäp caû beán bôø
  Soùng eâm eâm nghe nhö  nhöõng lôøi thô
  Rieâng ta thaáy sao voâ cuøng thaém thieát
  Thôøi gian hôõi, thôøi gian ñaày dieãm tuyeät
  Ngöøng laïi ñi, ngöøng laïi, nhôù nghe ngöôi
  Ñeå beân naøng ta höôûng troïn nieàm vui
  Nhöõng ngaøy ñeïp, nhöõng ngaøy töôi thaém nhaát
  Haèng naên næ, bao ngöôøi buoàn u uaát
  Haõy troâi ñi, troâi voäi chôù chaàn chôø,
  Mang theo luoân bao khao khaùt daøy voø
  Nhöng queân keû ñang soáng trong haïnh phuùc
  Thaät uoång coâng ta van naøi nhieàu luùc
  Chaïy troán hoaøi, muoán vuoät khoûi tay ta
  Ta raèng: Naøy ñeâm hôõi, chôù voäi qua
  Vöøng ñoâng tôùi xua tan maøn ñeâm toái
  Haõy yeâu ñi vì thôøi gian quaù voäi
  Gaáp leân ñi, ñöøng coù daïi ñôïi chôø!
  Ngöôøi ñaâu naøo coù beán bôø
  Thôøi gian chaûy mieát, chaàn chôø ñöôïc ñaâu
  Thoaùng roài taát caû qua mau!
      Vaên Toaøn

‘‘Laøm sao caét nghóa ñöôïc lôøi thô’’(Xuaân Dieäu), nhöng duø sao cuõng phaûi ‘‘essayer’’, phaûi ‘‘tenter’’ chöù.  Qua nhöõng caâu thô, ngöôøi ñoïc bieát thi nhaân ñaõ coù nhöõng laàn ñeán chôi beân hoà vôùi ngöôøi tình.  Böõa nay, naêm ñaõ gaàn taøn, chaøng laïi ñeán vaø ñaùng leõ phaûi coù naøng( qu’elle devait revoir).  Chaøng nhôù laïi hình aûnh tröôùc ñaây naøng ngoài beân bôø nöôùc, gioù thoåi tung boït nöôùc beân chaân naøng.  Thi nhaân coøn nhôù moät buoåi chieàu hai ngöôøi cuøng bôi thuyeàn trong im laëng, chæ coù tieáng maùi cheøo nhòp nhaøng khua ñoäng maët nöôùc.  Chính luùc haïnh phuùc ngaát ngaây ñoù chaøng nhö nghe thaáy nhöõng lôøi vaêng vaúng:‘‘ Thôøi gian hôõi haõy ngöøng laïi ñi  ñeå chaøng vaø naøng taän höôûng nieàm hoan laïc.  Haõy troâi mau cho nhöõng keû ñau khoå vaø mang theo nhöõng noãi xoùt xa ñang daøy voø hoï.  Nhöng haõy nhôù queân nhöõng keû ñang sung söôùng.’’ ( Ñaây chæ laø tieáng loøng cuûa thi nhaân luùc baáy giôø)
Thôøi gian laëng leõ troâi.  Thi nhaân nhaéc nhôù:‘‘ Haõy yeâu voäi ñi! Thôøi gian khoâng coù beán bôø, maø chuùng ta roài cuõng qua ñi!’’
Laïi cuõng chuyeän caø, keâ, deâ, ngoãng.  Ñoâng cuõng nhö Taây, nhöõng veû ñeïp thieân nhieân vaãn laø ñeà taøi ñeå caùc vaên, thi só ca ngôïi, nhöng vöôït leân heát vaãn laø thaân hình phaùi ñeïp.  Nguyeãn Du, moät nhaø nho, moät vò ñaïi thaàn cuûa Trieàu Nguyeãn Gia Long ñaõ coù laàn laøm chaùnh söù sang Taàu, ñaõ möôïn caëp maét ña tình cuûa Thuùc Sinh ngaém nhìn naøng Kieàu taém sau böùc tröôùng hoa:
 
 Roõ maøu trong ngoïc, traéng ngaø,
 Daøy daøy saün ñuùc moät toaø thieân nhieân.

Ai daùm baûo daân Vieät ta thua oùc thaåm myõ cuûa daân Atheønes coå Hy Laïp qua nhöõng böùc ñieâu khaéc tuyeät myõ.
Trong thi ca, khoâng coù neùt ñaëc bieät naøo cuûa ngöôøi ñeïp maø chaúng ñöôïc veõ vôøn, ca ngôïi.  Töø ngoân ngöõ, aâm thanh, ñeán daùng ñöùng, ñieäu ngoài:
 
 Tröa heø naéng chaùi oanh aên noùi,
 Sôùm ngoõ tröa saân lieãu ñöùng ngoài. 
(Töï Ñöùc)
Xa hôn nöõa, hình aûnh vaø hôi höôùm cuûa ngöôøi tình noù maùt maét, noù ñaày höông vò, ñeán noãi khi ñaõ maát thì chæ coøn caùch:

 Ñaäp coå kính ra tìm laáy boùng,
 Xeáp taøn y laïi ñeå daønh hôi 
( khoùc Baèng phi - Töï Ñöùc)

Ñem so saùnh Lamartine vôùi caùc baäc thi baù Vieät nam thì beân taùm laïng, beân nöûa caân.  Ñoïc laïi caâu:

 Ainsi le vent jetait l’eùcume de tes ondes
 Sur ses pieds adoreùs.

Ñoâi chaân khoâng phaûi ñeå xoû giaày, ñeå ñi laïi maø laø ñeå toân thôø kia ñaáy- pieds adoreùs.
Ngoân ngöõ tuy khaùc, nhöng coù leõ cuõng thuoäc noøi tình, ngöôøi dòch ñaõ khoâng ñaén ño:
 Boït daït daøo theo soùng voã ñöa ñi
 Laøm öôùt caû ñoâi chaân naøng ngaø ngoïc.

      Vaên Toaøn
      Cali. ngaøy 26-9-2000