| Alphonse de Lamartine (1790-1869), thi
só vaø laø nhaø hoaït ñoäng
chính trò. Taäp thô tröõ tình
ñaàu tieân cuûa oâng Meùditations
poeùtiques (1820) ñaõ khieán oâng
noåi tieáng khaép nôi, vaø theá
heä thi só laõng maïn trong thaäp nieân
naøy coi oâng nhö baäc thaày.
Ainsi, toujours
pousseùs vers de nouveaux rivages
Dans la nuit
eùternelle emporteùs sans retour,
Ne pouvons-nous
jamais sur l’oceùan des aâges
Jeter l’ancre
un seul jour?
O lac! l’anneùe
aø peine a fini sa carrieøre
Et preøs
des flots cheùris qu’elle devait revoir.
Regarde! Je
viens seul m’asseoir sur cette pierre
Ouø
tu l’a vis s’asseoir!
Tu mugissais
ainsi sous ces roches profondes,
Ainsi tu brisais
sur leurs flancs deùchireùs
Ainsi le vent
jetait l’eùcume de tes ondes
Sur ses pieds
adoreùs
Un soir, t’en
souvient-il? Nous voguions en silence
On n’entendait
au loin, sur l’onde et sous les cieux
Que le bruit
des rameurs qui frappaient en cadence
Tes flots harmonieux.
Tou aø
coup des accents inconnus aø la terre
Du rivage charmeù
frappeørent les eùchos,
Le flot fut
attentif et la voix qui m’est cheøre
Laissa tomber
ces mots:
O temps, suspends
ton vol! Et vos heures propices
Suspendez votre
cours!
Laissez nous
savourer les rapides deùlices
Des plus beaux
de nos jours!
Assez de malheureux
ici bas vous implorent:
‘‘ Coulez,
coulez pour eux,
Prenez avec
leur jour les soins qui les deùvorent,
Oubliez les
heureux!’’
Mais je demande
en vain quelques moments encore,
Le temps m’eùchappe
et fuit.
Je dis aø
cette nuit: ‘‘ Soit plus lente !’’ et l’aurore
Va dissiper
la nuit.
Aimons donc,
aimons donc! de l’heure fugitive,
Haâtons-nous,
jouissons,
L’homme n’a
point de port, le temps n’a point de rive
Il coule et
nous passons!
BAÌ DICH
Beân
hoà
Nhö theá
ñaáy khoaûng ñeâm tröôøng
voâ taän
Soùng voã
bôø khoâng trôû laïi yeâu em!
Vaø giôø
ñaây sao khoâng theå boû neo
Cho tình
moäng nôi ñaïi döông traàn theá?
Hoà hôõi
hoà, thaùng ngaøy troâi laëng leõ
Luùc naøy
ñaây sao chaúng thaáy boùng hoàng?
Moät mình
ta treân phieán ñaù moâng lung,
Ngöôi
ñaõ thaáy Naøng ngoài treân ñaáy
ñoù.
Ngöôi
gaøo theùt döôùi saâu bao taûng
ñaù
Vaø roài
tan nôi söôøn doác goà gheà
Boït daït
daøo theo soùng voã ñöa ñi
Laøm öôùt
caû ñoâi chaân naøng ngaø ngoïc.
Ta vôùi
naøng bôi thuyeàn trong chieàu vaéng
Nöôùc
vôùi trôøi vaêng vaúng töï
xa ñöa
Chæ maùi
cheøo coøn nghe thaáy nheï khua
Voã soùng
nöôùc taïo aâm thanh traàm laéng
Boãng aâm
thanh mô hoà ñaâu khuaáy ñoäng,
Nghe vang vang
traøn ngaäp caû beán bôø
Soùng eâm
eâm nghe nhö nhöõng lôøi thô
Rieâng ta
thaáy sao voâ cuøng thaém thieát
Thôøi
gian hôõi, thôøi gian ñaày dieãm
tuyeät
Ngöøng
laïi ñi, ngöøng laïi, nhôù nghe
ngöôi
Ñeå
beân naøng ta höôûng troïn nieàm
vui
Nhöõng
ngaøy ñeïp, nhöõng ngaøy töôi
thaém nhaát
Haèng naên
næ, bao ngöôøi buoàn u uaát
Haõy troâi
ñi, troâi voäi chôù chaàn chôø,
Mang theo luoân
bao khao khaùt daøy voø
Nhöng queân
keû ñang soáng trong haïnh phuùc
Thaät uoång
coâng ta van naøi nhieàu luùc
Chaïy troán
hoaøi, muoán vuoät khoûi tay ta
Ta raèng:
Naøy ñeâm hôõi, chôù voäi
qua
Vöøng
ñoâng tôùi xua tan maøn ñeâm
toái
Haõy yeâu
ñi vì thôøi gian quaù voäi
Gaáp leân
ñi, ñöøng coù daïi ñôïi
chôø!
Ngöôøi
ñaâu naøo coù beán bôø
Thôøi
gian chaûy mieát, chaàn chôø ñöôïc
ñaâu
Thoaùng
roài taát caû qua mau!
Vaên Toaøn
‘‘Laøm sao caét nghóa ñöôïc
lôøi thô’’(Xuaân Dieäu), nhöng duø
sao cuõng phaûi ‘‘essayer’’, phaûi ‘‘tenter’’ chöù.
Qua nhöõng caâu thô, ngöôøi ñoïc
bieát thi nhaân ñaõ coù nhöõng
laàn ñeán chôi beân hoà vôùi
ngöôøi tình. Böõa nay, naêm
ñaõ gaàn taøn, chaøng laïi ñeán
vaø ñaùng leõ phaûi coù naøng(
qu’elle devait revoir). Chaøng nhôù laïi
hình aûnh tröôùc ñaây naøng
ngoài beân bôø nöôùc, gioù
thoåi tung boït nöôùc beân chaân
naøng. Thi nhaân coøn nhôù moät
buoåi chieàu hai ngöôøi cuøng bôi
thuyeàn trong im laëng, chæ coù tieáng
maùi cheøo nhòp nhaøng khua ñoäng
maët nöôùc. Chính luùc haïnh
phuùc ngaát ngaây ñoù chaøng nhö
nghe thaáy nhöõng lôøi vaêng vaúng:‘‘
Thôøi gian hôõi haõy ngöøng
laïi ñi ñeå chaøng vaø naøng
taän höôûng nieàm hoan laïc. Haõy
troâi mau cho nhöõng keû ñau khoå
vaø mang theo nhöõng noãi xoùt xa ñang
daøy voø hoï. Nhöng haõy nhôù
queân nhöõng keû ñang sung söôùng.’’
( Ñaây chæ laø tieáng loøng cuûa
thi nhaân luùc baáy giôø)
Thôøi gian laëng leõ
troâi. Thi nhaân nhaéc nhôù:‘‘ Haõy
yeâu voäi ñi! Thôøi gian khoâng coù
beán bôø, maø chuùng ta roài cuõng
qua ñi!’’
Laïi cuõng chuyeän caø,
keâ, deâ, ngoãng. Ñoâng cuõng
nhö Taây, nhöõng veû ñeïp thieân
nhieân vaãn laø ñeà taøi ñeå
caùc vaên, thi só ca ngôïi, nhöng vöôït
leân heát vaãn laø thaân hình phaùi
ñeïp. Nguyeãn Du, moät nhaø nho, moät
vò ñaïi thaàn cuûa Trieàu Nguyeãn
Gia Long ñaõ coù laàn laøm chaùnh
söù sang Taàu, ñaõ möôïn
caëp maét ña tình cuûa Thuùc Sinh
ngaém nhìn naøng Kieàu taém sau böùc
tröôùng hoa:
Roõ maøu
trong ngoïc, traéng ngaø,
Daøy
daøy saün ñuùc moät toaø thieân
nhieân.
Ai daùm baûo daân Vieät
ta thua oùc thaåm myõ cuûa daân Atheønes
coå Hy Laïp qua nhöõng böùc ñieâu
khaéc tuyeät myõ.
Trong thi ca, khoâng coù neùt
ñaëc bieät naøo cuûa ngöôøi
ñeïp maø chaúng ñöôïc
veõ vôøn, ca ngôïi. Töø
ngoân ngöõ, aâm thanh, ñeán daùng
ñöùng, ñieäu ngoài:
Tröa heø
naéng chaùi oanh aên noùi,
Sôùm
ngoõ tröa saân lieãu ñöùng
ngoài.
(Töï Ñöùc)
Xa hôn nöõa, hình
aûnh vaø hôi höôùm cuûa ngöôøi
tình noù maùt maét, noù ñaày
höông vò, ñeán noãi khi ñaõ
maát thì chæ coøn caùch:
Ñaäp
coå kính ra tìm laáy boùng,
Xeáp
taøn y laïi ñeå daønh hôi
( khoùc Baèng phi - Töï
Ñöùc)
Ñem so saùnh Lamartine vôùi
caùc baäc thi baù Vieät nam thì beân
taùm laïng, beân nöûa caân. Ñoïc
laïi caâu:
Ainsi le vent
jetait l’eùcume de tes ondes
Sur ses pieds
adoreùs.
Ñoâi chaân khoâng phaûi
ñeå xoû giaày, ñeå ñi laïi
maø laø ñeå toân thôø kia
ñaáy- pieds adoreùs.
Ngoân ngöõ tuy khaùc,
nhöng coù leõ cuõng thuoäc noøi tình,
ngöôøi dòch ñaõ khoâng ñaén
ño:
Boït daït
daøo theo soùng voã ñöa ñi
Laøm
öôùt caû ñoâi chaân naøng
ngaø ngoïc.
Vaên Toaøn
Cali. ngaøy
26-9-2000 |