DICH THÔ vaø THÔ DICH (baøi 4)
Thuaàn Löông Vuõ Vaên Toaøn

 
  Baøi thô ‘‘ Le vase briseù’’ cuûa Sully Prudhomme ñöôïc xeáp vaøo loaïi thô coå vì ñaõ ñöôïc phoå bieán vaøo ñaàu theá kyû XX vaø raát quen thuoäc vôùi lôùp ngöôøi hoïc tieáng Phaùp thôøi tieàn chieán.  Trong truyeän Kieàu cuûa Nguyeãn Du coù caâu:
   Söï muoân naêm cuõ keå chi baây giôø?
 Ngöôøi vieát baøi naøy ñaõ giaø, vaø giaø thì thöôøng soáng baèng dó vaõng, thích caùi gì xa xöa vaø ñoù laø lyù do hoâm nay ñem giôùi thieäu baøi thô naøy.
 Vieät Nam mình quen noùi caùc baäc ‘‘ coå lai hy’’ thì ngöôøi Phaùp goïi laø  ‘‘ passeùistes’’ töùc laø ñaùm thuû cöïu, thích caùi gì truyeàn thoáng.
 Thöïc vaäy, ñeán thaêm moät ngöôøi quen duø laø ôû beân Myõ hay Canada...thaáy nhöõng böùc tranh khaûm trai: ‘‘ Mai, Lan, Cuùc, Truùc’’, tranh thuûy maëc  ‘‘ Tuøng haïc ’’ hoaëc  ‘‘ Lieân aùp’’ ( vòt trong ñaàm sen) hoaëc ‘‘ Tieâu töôïng’’ ( voi beân goác chuoái), v.v.,...thì bieát ngay nhaø naøy coøn cha meï giaø.
 Taïi sao vaäy? Vì qua bao naêm thaùng daøi daèng daëc nhöõng caûnh ñoù ñaõ in saâu vaøo taâm trí.  Caùc vò ñoù ñaõ caûm nhaän, ñaõ nhaän thaáy, ñaõ thöôûng thöùc caùi ñeïp, caùi ñaùng yeâu nôi nhöõng hình aûnh aáy.  Tranh Picasso duø cho tieàn cuõng khoâng mua, duø ñem taëng cuõng khoâng treo.  Caùi tinh thaàn chuoäng coå laïi moät phaàn vì chöa quen vôùi caùi môùi caùi laï.
 Trong saùch Quoác Vaên Giaùo Khoa Thö ban tieåu hoïc coù baøi vieát veà moät oâng nhaø giaøu kia ñi ngao du sôn thuûy, chieâm ngaém bao coâng trình kieán truùc, ñeán khi trôû veà baø con baïn beø ñeán thaêm vaø xin keå nhöõng caûnh ñeïp maø oâng thaáy taän maét.  OÂng chaäm raõi noùi raèng: ‘‘ Chæ caùi caûnh cuûa queâ mình, töø luõy tre laøng ñeán maùi tranh caên nhaø cuûa cha meï, ñeán con ñöôøng ñaát, ñeán haøng cau tröôùc chaùi ( theàm ñaát baèng ñaát neän doïc caên nhaø) laø ñeïp hôn caû, vaø loøng toâi xao xuyeán hôùn hôû khi nhìn ngaém laïi.’’  Sao vaäy nhæ?  -  Vì noù quen thuoäc vaø coù quen môùi thaân thöông.
 Phaàn môû ñaàu coù veû loâi thoâi daøi doøng.  Ñuùng vaäy!  Xöa ôû moãi ñaàu laøng thöôøng coù troàng moät haøng ña coù boùng maùt.  Moät baø laõo nhaø ôû gaàn ñoù, con caùi döïng cho caùi quaùn tranh.  Ngaøy ngaøy vaøo muøa haï baø naáu moät aám lôùn traø xanh, teâm ( cuoán laù traàu laïi) ít traàu vaø moät ít cau töôi, maáy naûi chuoái chín,v.v.,...ñeå baùn cho khaùch döøng chaân tröôùc khi vaøo haøng.  Caâu chuyeän cuûa baø laõo baùn quaùn thöôøng daøi doøng, loâi thoâi, keà caø vaø chính töø ñoù môùi coù thaønh ngöõ  ‘‘ noùi nhö raëng ña baø cu laø vaäy.  Ngöôøi vieát baøi naøy coù thoùi quen cuûa lôùp ngöôøi aáy ñaáy.
 Ngaøy nay ngöôøi ta noùi nhieàu ñeán hai tieáng  ‘‘ dò öùng’’ (allergie), maø dò öùng thì luoân khoù chòu.  Ngöôïc laïi quen thì deã chòu, thì thaân, vaø thaønh thaân thöông.
 Moùn aên coù quen môùi ngon.  Thaät vaäy, maém toâm cuûa mieàn Baéc ngöôøi chöa aên bao giôø ñuïng phaûi thì phaûi noùi laø khieáp sôï, nhöng nhöõng ai ñaõ sinh tröôûng ôû vuøng queâ Baéc Vieät thì thaáy quaû caø phaùo muoái xoåi chaám maém toâm caén vaøo mieäng môùi ngon laøm sao chöù!  Caâu haùt daân gian ñaõ chaúng töøng ñeà cao nhöõng gì ñaõ quen ö?
   Ta veà ta taém ao ta,
   Duø trong duø ñuïc ao nhaø ñaõ quen.
 Nhan ñeà cuûa baøi thô laø  ‘‘ Chieác bình vôõ’’.
 Moät caønh hoa maõ tieân thaûo caém trong chieác bình pha leâ ñaày nöôùc trong suoát, ñeïp laém.  Theá roài moät nhaùt quaït voâ tình chaïm phaûi khieán bình bò nöùt.  Môùi ñaàu chæ laø moät veät nhoû nhöng laàn laàn lan ra caû voøng.  Nöôùc trong bình ræ ra, caïn daàn.  Hoa khoâng coù nöôùc heùo taøn.
 Baøi thô goàm 4 khoå theâm hai caâu cuoái yù nhaén nhuû ñeå ñoùng baøi.
 Ba khoå ñaàu chæ noùi veà chieác bình vaø caønh hoa.  Duy coù khoå cuoái môùi noùi ñeán moái tình tan vôõ maø chính ngöôøi yeâu laø taùc nhaân.  Nhaø thô ñau khoå moät caùch aâm thaàm vaø nhaén nhuû baïn beø ñöøng nhaéc nhôû ñeán chuyeän tình giöõa chaøng vaø naøng.
 Cho maõi ñeán ñaàu theá kyû hai möôi, vaên chöông AÂu, AÙ  hình nhö gioáng nhau ôû choã mòn maøng, kín ñaùo, boùng gioù, caùi kieåu ‘‘ yù taïi, ngoân ngoaïi’’
 
 Nguyeân taùc:            Le vase briseù
    Le vase ouø meurt cette verveine
    D’un coup d’eùventail fut feùleù
    Le coup dut l’effleurer aø peine
    Aucun bruit ne l’a reùveùleù.
      x           x  x     
    Mais la leùgeøre meurtrissure
    Mordant le cristal chaque jour
    D’une marche invisible et su^re
    En a fait lentement le tour.
      x           x  x     
    Son eau frai^che a fui goutte aø goutte
    Le suc de fleur s’est eùpuiseù
    Personne ne s’en doute
    N’y touchez pas, il est briseù
      x           x  x     
    Souvent aussi la main qu’on aime
    Effleurant le coeur, le meurtrit
    Puis le coeur se fend de lui- meâme,
    La fleur de son amour peùrit!
      x           x  x     
    Toujours intact aux yeux du monde,
    Il est briseù, ne touchez pas!

 Baøi dòch I :           Chieác bình beå         
    Maõ tieân thaûo heùo khoâ,
    Quaït chæ chaïm qua loa,
    Khoâng tieáng ñoäng ñaâu bieát,        
    Bình raïn nöùt naøo ngôø.           
       x           x  x     
    Veát nöùt maûnh theá ñaáy,
    Gaäm nhaám chaát thuûy tinh,
    Töøng böôùc ai maø thaáy,
    Maáy choác quanh caû bình.           
      x           x  x     
    Nöôùc maùt ræ töøng gioït,        
    Hoa heát nhöïa heùo khoâ,         
    Coøn chi nöõa maø ngôø        
    Daäp roài, ñöøng ñuïng nheù!
      x           x  x     
    Tay ngöôøi yeâu lôõ thoâi,
    Tim ñau nhoùi quaù trôøi,
    Theá laø tim tan naùt        
    Hoa tình yeâu ñi ñôøi!           
      x           x  x     
    Y nguyeân chæ thaáy beân ngoaøi        
    Beå roài chôù ñuïng hôõi ai caûm phieàn.                        
 
Vaên Toaøn
 

 Baøi dòch II     Chieác bình vôõ                  
     Maõ tieân thaûo cheát nôi bình ñeïp,       
     Vì quaït kia nôõ quaït vaøo thoâi,        
     Bình ñaõ raïn nöùt maát roài,        
     EÂm ru chaúng ñoäng ai ngöôøi bieát ñaâu.       
     Veát thöông nheï maø ñau theá ñaáy,       
     Gaäm nhaám daàn ñaâu thaáy maø hay,       
     Töø töø ræ raû moãi ngaøy,        
     Thoaùng qua maáy choác maø nay caû voøng.                    
     Nöôùc töøng gioït maùt trong ræ heát ,      
     Nhò hoa khoâ ai bieát tröôùc sau,        
     Bình ñaø daäp beå töø laâu,        
     Xin ñöøng ñoäng ñeán laøm ñau loøng ngöôøi.                    
     Tay ngöôøi ñeïp khôi khôi boùp ngheït,       
     Traùi tim ñau ñaäp heát ñöôïc roài.        
     Taám tình, tim vôõ ai ôi,        
     Hoa tình heùo uaù, ñi ñôøi nhaân duyeân.       
     Beà ngoaøi nhöõng töôûng coøn nguyeân,       
     Beå roài chôù ñöïng caûm phieàn nheù ai!

          Vaên Toaøn
                                                                                                      15-6-2000