Mon aâme a son secret, ma vie a son mysteøre,
Un amour eùternel en un moment conçu*,
Le mal est sans espoir, aussi j’ai du^ le taire.
Mais celle qui l’a fait n’en jamais rien su.
    x           x  x 
Heùlas! j’aurais passeù preøs d’elle inaperçu*
Toujours aø ses coâteùs et pourtant solitaire
Et j’aurais jusqu’au bout fait mon temps sur la terre
N’osant rien demander et n’ayant rien recçu*.
    x           x  x 
Pour elle, quoique Dieu l’ait faite douce et tendre
Elle ira son chemin, distraite et sans entendre
Le murmure d’amour eùleveù sur ses pas.
    x           x  x 
A  l’austeøre devoir, pieusement fideøle
Elle ira en lisant ces vers tout remplis d’elle.
‘‘ Quelle est donc cette femme? et ne comprends pas.’’

 Sonnet laø moät loaïi ñoaûn thi cuûa Phaùp goàm 14 caâu ( hai tieát 4 caâu vaø hai tieát 3 caâu, chaët cheõ veà caùch hieäp vaän).
 Ngöôøi ta noùi raèng nhaø thô ñaõ ñem loøng thöông thaàm maø laïi voâ cuøng say ñaém, ñuùng laø caùi kieåu bò tieáng seùt aùi tình, moät thieáu nöõ maø laàn ñaàu tieân chaøng lieác thaáy boùng hoàng.  Nhöng khoâng ngôø naøng laø moät ngöôøi em hoï gaàn, raát gaàn.  Theá roài ít laâu sau naøng leân xe hoa soáng ñôøi moät hieàn phuï.  Chaøng thöôøng gaëp vaø coøn coù nhöõng khi ñi soùng ñoâi nhöng naøng khoâng heà bieát raèng nhaø thô ñaõ khoå vaø coøn khoán khoå suoát ñôøi vì ñaõ choùt yeâu naøng ( cuõng coù ngöôøi keå raèng ngöôøi thieáu nöõ naøy laø vò hoân theâ cuûa moät ngöôøi baïn thaân thieát cuûa nhaø thô).
 Naøng thieáu nöõ ñi ñöôøng naøng ñi, khoâng heà bieát chính naøng laø taùc nhaân khieán ñôøi chaøng ñau khoå.  Chính naøng ñaõ coù dòp ñoïc baøi thô, naøng töï hoûi: ‘‘ ngöôøi ñaøn baø naøo ñaây nhæ?’’
 Moät caâu hoûi ñöôïc ñaët ra: vì sao baøi thô naøy noåi tieáng quaù vaäy?- Vì laø moät baøi thô quaù hay!
 Moái tình ôû ñaây vöøa cao thöôïng, vöøa trong saùng.  Tuy laø tình yeâu moät chieàu nhöng voâ cuøng thaém thieát.
 Thöôøng thì moät nam thanh nieân coù dòp gaàn guõi, trao ñoåi, chuyeän troø vôùi moät baïn gaùi, nhìn ngaém dung nhan, kieåu ñieäu thaáy meán vaø sau moät thôøi gian môùi ñem loøng yeâu thöông.  Nhöng ñaây, ñuøng moät caùi, ñuùng laø ‘‘coup de foudre’’.  Chæ trong choác laùt- un moment- maø ñaõ thaønh moät moái tình thieân thu- un amour eùternel.-  Ñoái phöông coù bieát gì khoâng nhæ?  Tuyeät ñoái khoâng!  Theá môùi khoán khoå cho keû ña tình.  Ñi beân naøng, naøng thaáy chöù, nhöng chæ laø thaáy caùi voùc daùng, caùi hình haøi chöù ñaâu thaáy ñöôïc noãi loøng cuûa ai kia chöù.  Ne^1u tình caûnh cho pheùp nhaø thô ñöôïc thoå loä loøng mình thì cuõng vôi ñi phaàn naøo vì ít nhaát naøng cuõng bieát ñöôïc chaøng ñang xao xuyeán, ngaån ngô vì yeâu ñöông.
 Tuyeät nhieân naøng khoâng bieát tí gì.  naøng thôø ô, laõnh ñaïm.  Böôùc chaân naøng treân ñöôøng ñôøi keå nhö ñaõ daãn naùt traùi tim chaøng maø naøng khoâng heà nghe tieáng reân ræ.
 Caùi tö duy, caùi luaân lyù, caùi tö caùch nôi chaøng khoâng cho pheùp chaøng heù moâi, naøi xin ñeå ñöôïc naøng chia xeû noãi loøng duø chæ baèng aùnh maét chöù mong gì nhaän ñöôïc caùi gaät ñaàu- N’osant rien demander et n’osant rien recu.
 Veà keát caáu, hai ñoa.n ñaàu moâ taû moái tình ñau khoå, voâ voïng vaø noãi loøng cuûa thi nhaân cuõng nhö söï thôø ô, lô ñaõng hay noùi ñuùng hôn söï ‘‘ khoâng bieát gì heát’’ cuûa ngöôøi thieáu nöõ  maø chaøng ñem loøng yeâu thöông moät caùch meát meâ.
 Nhìn laïi loøng mình roài quay sang nhìn naøng kyõ hôn vaø döôùi con maét thi nhaân thì naøng laø moät taïo vaät tuyeät vôøi, hieàn dòu vaø thanh taân.  Nhö moïi ngöôøi, naøng böôùc ñi treân ñöôøng ñôøi, coù theå laøm vôï, laøm meï, thaûn nhieân khoâng heà hay bieát chaøng ñaõ vaø vaãn ñau khoå vì naøng.
 Ngöôøi thieáu phuï chu toaøn nhieäm vuï naëng neà- austeøre devoir- moät caùch thaønh kính- pieusement fideøle-  ngao ngaùn hôn nöõa, naøng ñoïc chính baøi thô naøy, trong ñoù coù ñaày hình aûnh naøng, hình aûnh moät tuyeät nöõ ñöôïc yeâu thöông ñeán ñoä, nhöng naøng laïi khoâng heà hay bieát gì vaø töï hoûi loøng mình: ‘‘ ngöôøi ñaøn baø naøo ñaây nhæ?’’
 Baøi thô tình tuyeät vôøi naøy quí ôû choã chaân thöïc, ñuùng nhö Nicolas Boileau ñaõ noùi: ‘‘ Seul le vrai est beau’’.
 Baøi thô naøy cuõng raát nhaân baûn.  Con ngöôøi khoâng chæ laø caây saäy bieát tö duy maø coøn caàn phaûi nhaán maïnh veà maët tình caûm.  Coù theå baét chöôùc Pascal maø noùi: ‘‘ L’homme est un roseau aimant’’.
 Ai thì cuõng yeâu caû, nhöng ôû ñaây laø moät moái tình caâm laëng, khoán khoå ñaày tính laõng maïn, khoâng yeâu ñöôïc vaãn cöù yeâu, cöù meâ maån suoát caû ñôøi.
 Nhöõng doøng chöõ treân ñaây cuõng chæ laø laïm baøn, laø noùi laùo nhö caùi kieåu Taûn Ñaø: ‘‘ Noùi laùo maø chôi, nghe laùo chôi!’’  Thoâi thì cöù ñoïc nguyeân taùc ñi ñeå chia xeû noãi loøng thi nhaân vaø laø naïn nhaân cuûa moái tình moät chieàu.  Chæ coù caâu  ‘‘Je l’aime’’  maø khoâng heà coù caâu ‘‘ Elle m’aime’’.  Theá môùi trôù treâu!
 Döôùi ñaây laø baøi thô dòch cuûa Khaùi  Höng, maø tröôùc 1945 nhieàu ngöôøi thuoäc loøng vì khaù hay:

    Ñoaûn thi cuûa Arvers
 Loøng ta choân moät khoái tình
 Tình trong giaây phuùt maø thaønh thieân thaâu,
 Tình tuyeät voïng, noãi thaûm saàu,
 Maø ngöôøi gieo thaûm nhö haàu khoâng hay.
 Hôõi ôi ngöôøi ñoù ta ñaây,
 Sao ta thui thuûi ñeâm ngaøy chieác thaân
 Duø ta ñi troïn ñöôøng traàn, 
 Chuyeän rieâng ñaâu daùm moät laàn heù moâi.
 naøng duø ngoïc thoát, hoa cöôøi,
 Nhìn ta nhö theå nhìn ngöôøi khoâng quen.
 Döôøng ñôøi laëng keõ böôùc leân,
 Ngôø ñaâu chaân ñaïp leân treân khoái tình
 Moät nieàm tieát lieät ñoan trinh
 Xem thô naøo bieát coù mình ôû trong.
 Laïnh luøng loøng seõ hoûi loøng: 
  ‘‘ Ngöôøi ñaâu taû ôû maáy gioøng thô ñaây?’’

 Ngöôøi vieát baøi naøy trong luùc ngoài ñöa voõng cho chaùu ñaõ ñem dòch baøi Sonnet d’Arvers baèng ba theå thô khaùc nhau.  Baøi döôùi ñaây theo theå song thaát, moät theå thô leâ theâ, coù leõ hôïp vôùi noäi dung baøi naøy:
              Noãi nieàm taâm söï
 Loøng ta naëng noãi nieàm taâm söï
 Vaø ñôøi ta thaâm kín u hoaøi
 Hoàn ta moät phuùt chôi vôi
 Tình ta beàn vöõng ñôøi ñôøi hôõi ai
 Taâm tình aáy thieät thoøi voâ voïng
 Nghó cho cuøng thinh laëng laø hôn
 Rieâng naøng chaúng ñoäng taâm can
 Duø saàu daèng daëc, nguoàn côn taïi naøng
 Cuøng caát böôùc moät ñöôøng chaúng thaáy,
 Ñi beân maø bieát maáy leû loi!
 Duø cho soáng troïn tuoåi trôøi,
 Caàu xin chaúng daùm ai ngöôøi ban cho.
Tính trôøi voán ñôn sô, hieàn ñöùc,
Böôùc ñöôøng ñôøi taâm thöùc thôø ô.
Tieáng reân ræ coù bao giôø
Naøng nghe noåi daäy, böôùc qua laïnh luøng.
Heát boån phaän moät loøng choàng vôï.
Töï hoûi mình: ‘‘ thieáu phuï naøo ñaây?’’
Chính naøng, naøng chaúng coù hay.
     7-1988

Ñoïc hai baøi thô dòch treân ñaây, ai daùm baûo tieáng Vieät khoâng hay, khoâng phong phuù.
Töø  ‘Le mal’ trong tieáng Phaùp vì nghóa quaù roäng neân khoâng dieãn taû ñuùng caùi taâm beänh ñau khoå cuûa thi nhaân baèng töø  ‘‘ noãi thaûm saàu’’.  Cuõng nhö ba töø  ‘‘ l’a fait’’ ñoïc leân khoâng saâu saùt nhö ‘‘ gieo thaûm’’.  Töø  ‘‘ thui thuûi’’ tôùi hôn töø  ‘‘ solitaire’’.
Trong baøi döôùi, caâu:
 ‘‘ Mais celle qui l’a fait rien su’’
ñem dòch baèng hai caâu luïc baùt nghe môùi thöïc thaám thiaù:
 Rieâng naøng chaúng ñoäng taâm can
 Duø saàu daèng daëc, nguoàn côn taïi naøng.
 Caâu:
 Duø cho soáng troïn tuoåi trôøi
 Vöøa ngaén goïn, vöøa thô moäng hôn caâu tieáng Phaùp:
 Et, j’aurais jusqu’au bout fait mon temps sur la terre.
 Trong moät baøi khaùc seõ giôùi thieäu baøi  ‘‘ Le vase briseù’’.
         6-2000