Vuõ Uyeân Giang
Toâiñöôïc laøm baïn vôùi taùc giaû Traø Nguyeãn töø ngaøy ñeán thaønh phoá Charlotte, North Carolina taïm cö naêm 1993. Qua nhöõng taâm tình troø chuyeän, chuùng toâi trôû neân thaân thieát vì coù nhöõng ñieåm töông ñoàng trong quùa khöù, trong hieän taïi, trong suy nghó vaø trong quan ñieåm...
Toâi laø moät quaân nhaân ñôn vò ñoàn truù taïi thaønh phoá Bieân Hoøa; queâ quaùn cuûa anh ôû ñoù neân nhöõng ngöôøi baïn cuûa anh, toâi cuõng quen bieát vaø nhöõng ñòa danh, nhöõng nôi choán, nhöõng quaùn nhaäu, quaùn cafeù v.v... toâi ñaõ töøng ñi qua, anh cuõng ñaõ ñeán nhöõng choã ñoù. Toâi vieát laùch vaên ngheä, vaên göøng thì anh cuõng coù gheù qua laøng vaên, chôï buùt. Anh quen bieát haàu heát nhöõng ngöôøi trong giôùi caàm buùt quen thuoäc vôùi toâi töø khi toâi coøn laø moät kyù gæa. Anh cuõng bò ñaày aûi trong tuø nguïc lao lung döôùi cheá ñoä coäng saûn phi nhaân sau 1975; toâi cuõng ñaõ treo ñôøi mình treân sôïi giaây nghieät ngaõ qua nhöõng traïi hoaù thuù caûi taïo. Anh vöôït nguïc ra khoûi voøng lao lyù cuûa kieáp tuø ñaày thì toâi cuõng töï yù kyù giaáy ra traïi ñeå giaûi thoaùt ñôøi mình ra khoûi nhöõng voøng keõm gai oan khieân cuûa luõ ngöôøi vong baûn coäng saûn. Anh vaø toâi cuøng laùi ghe vöôït bieån phoù maëc cho maïng soáng mong manh giöõa bieån trôøi meânh moâng, giöõa hieåm nguy truøng truøng ñeå tìm chuùt töï do traân quùy nôi beán bôø xa laï, xöù sôû xa laï maø hai chöõ aáy khoâng tìm thaáy ôû ngay queâ höông cuûa chuùng toâi. Vôùi thaønh tích laø moät teân tuø vöôït nguïc bò saên ñuoåi, anh khoâng theå trôû veà Vieät Nam khi queâ höông ñoù coøn bò cai trò bôûi nhöõng ngöôøi coäng saûn; thì toâi cuõng chaúng bao giôø nghó ñeán chuyeän trôû veà vuøng ñaát coøn hình boùng ngöï trò cuûa laù côø ñoû sao vaøng taøn baïo, thaám ñaãm maùu ngöôøi daân Vieät. Anh thöôøng trôû traên trong nhöõng ñeâm daøi vì noãi ñau bieät xöù thì toâi cuõng quay quaét cuoäc ñôøi trong kieáp ngöôøi tha höông khoâng neûo quay veà. Anh kieân quyeát phuû nhaän cheá ñoä coäng saûn vaø toâi thì giöõ vöõng laäp tröôøng choáng coäng ñeán hôi thôû sau cuøng trong khi nhieàu ngöôøi chung quanh quay maët trôû côø, ñoùn gioù, ñôïi thôøi, thaäm thuït ra vaøo Vieät Nam nhö ñi chôï vaø nhöõng con ngöôøi heøn maït ñoù laïi trôû maët neùm ñaù giaáu tay chuïp muõ nhöõng ngöôøi quoác gia khoâng a dua theo phe nhoùm laø coäng saûn... Ñaây laø moät thoùi xaáu thöôøng thaáy xaûy ra ôû nhieàu nôi, nhieàu choã coù ngöôøi Vieät tò naïn sinh soáng.
Caùi khaùc bieät giöõa anh vaø toâi laø ôû choã anh laø moät coâng chöùc bieät phaùi, coøn toâi laø moät kyù giaû baùo chí roài môùi nhaäp nguõ vaøo quaân ñoäi; naøo coù xaù gì vì anh vaø toâi ñeàu laø nhöõng thanh nieân phuïc vuï ñaát nöôùc baèng caùch naøy hay caùch khaùc, döôùi boùng côø vaøng ba soïc ñoû vaø cuøng chung soá phaän bò boäi phaûn ñôùn heøn bôûi nhöõng ngöôøi baïn ñoàng minh, bôûi chính nhöõng ngöôøi laõnh ñaïo ñaát nöôùc cuûa mình. Anh laø moät ngöôøi mang aùn 9 naêm trong laàn tuø sau cuøng vì naèm trong toå chöùc vöôït bieân, coøn toâi laø moät ngöôøi só quan caûi taïo khoâng coù thôøi gian haïn ñònh haún hoøi nhöng töïu chung ñeàu mang kieáp tuø ñaày trong tay boïn giaëc ñoû.
Chuùng toâi thöôøng trao ñoåi, troø chuyeän vôùi nhau vaø chính toâi laø ngöôøi ñaõ khuyeán khích anh neân vieát laïi nhöõng kinh nghieäm soáng cuûa ñôøi anh; chaúng phaûi ñeå hueânh hoang khoe khoang, cöôøng ñieäu, chaúng phaûi ñeå kieám chuùt hö danh nhö nhieàu keû trình ñoä thaáp keùm thöôøng laøm; maø chæ ñeå truyeàn laïi cho lôùp con, em ñi sau bieát ñöôïc nhöõng kinh nghieäm cuûa lôùp tuoåi cha anh... nhö trong trang ñaàu taäp anh ñaõ ghi: “Ñeå oân laïi moät ñoaïn ñôøi vaø ñeå nhôù nhöõng nhaân vaät chính trong cuoäc”. Chính vì vaäy, toâi laø ngöôøi ñöôïc haân haïnh nghe anh keå vaø ñöôïc ñoïc nhöõng haøng chöõ trong taäp Hoài kyù naøy töø khi coøn laø baûn thaûo. Toâi xin pheùp ñöôïc vieát leân nhöõng ñieàu suy nghó cuûa toâi veà cuoán saùch nhaèm muïc ñích giôùi thieäu vôùi ñoäc giaû gaàn xa.
I. ÑOÂI NEÙT VEÀ TAÙC GIAÛ:
- Teân thaät: Traø Vaên Gôûi
- Sinh naêm 1942 taïi GiaÑònh
- Hoïc löïc: Toát nghieäp Ñaïi Hoïc Sö Phaïm Saøigoøn naêm 1965
- Ngheà nghieäp: Giaùo sö Trung Hoïc Ñeä Nhò Caáp taïi Trung Hoïc Coâng Laäp Vónh Bình (Traø Vinh) vaø sau cuøng laø Giaùo sö Trung Hoïc Trònh Hoaøi Ñöùc (Bình Döông)
- Ñòa chæ hieän taïi: Thaønh phoá Charlotte, North Carolina
- Caùc taùc phaåm khaùc cuûa Traø Nguyeãn:
1. Sieâu Thöôïng Khoâng Gian (dòch töø Hyperspace cuûa Michio Kaku, Ph.D)
2. Nuùi Taâm Hoàn (dòch töø baûn tieáng Anh: Soul Mountain cuûa Mabel Lee, Ph.D) – Nguyeân taùc: LINGSHAN, taùc phaåm ñoaït giaûi Nobel vaên chöông naêm 2000 cuûa Cao Haønh Kieän)
II. TOÙM TAÉT NOÄI DUNG TAÄP HOÀI KYÙ:
Sau ngaøy coäng saûn cöôõng chieám Mieàn Nam, cuõng nhö moïi ngöôøi quaân nhaân, coâng chöùc VNCH taùc giaû bò taäp trung caûi taïo hôn 1 naêm (Thaùng 6/1975 – 1977); anh ñöôïc thaû veà vì laø giaùo chöùc vaø nhu caàu ñang thieáu ngöôøi giaûng daïy taïi caùc tröôøng hoïc vaø ñöôïc giao cho laøm coâng taùc taïm laø queùt doïn phoøng thí nghieäm maø khoâng ñöôïc ñöùng lôùp duø laø moät giaùo sö coù treân 10 naêm kinh nghieäm. Chæ sau 2 thaùng thì anh bò ñình chæ coâng taùc vaø bò traû veà ñòa phöông quaûn lyù. Anh rôøi thaønh phoá veà queâ laøm ruoäng nhöng khoâng chòu noåi caûnh aên nhôø ôû ñaäu neân anh laïi trôû veà thaønh phoá vaø soáng laäu taïi nhaø baïn beø ñeå laøm men baùnh mì.
Nhôø moät ngöôøi baïn giôùi thieäu, anh ñaõ ñöôïc moät nhoùm ngöôøi lieân laïc ñeå thaønh laäp coâng tröôøng baén ñaù vaø ñaäp ñaù ñeå cung caáp cho Ty xaây döïng ôû Baïc Lieâu vaø Caø Mau. Anh döï tính ñaây laø con ñöôøng thoaùt cho anh vaø caû gia ñình neân ñaõ nhaän lôøi ñaëc traùch coâng trình khai thaùc ñaù taïi hoøn Ñaù Baïc caùch ñaát lieàn khoaûng 2 caây soá thuoäc huyeän Traàn Vaên Thôøi, Caø Mau.
Sau moät thôøi gian khai thaùc, nhöõng ngöôøi trong nhoùm toå chöùc ñaõ cöôùp moät chieác taøu ñaùnh caù cuûa haäu caàn VC ñeå vöôït bieån vaø boû rôi anh cuøng nhöõng ngöôøi coâng nhaân khaùc laïi. Anh bò nhoùm ngöôøi naøy lôïi duïng laøm vai troø con baøi noåi ñeå hoï tính ñöôøng ñaùnh moät cuù lôùn vaø boû rôi anh. Anh rôøi hoøn Ñaù Baïc trôû veà Saøigoøn... nhöng yù chí vöôït thoaùt vaãn coøn maõnh lieät trong anh, neân anh ñaõ daãn vôï con xuoáng Caø Mau sinh soáng ñeå chôø cô hoäi tìm ñöôøng vöôït bieån tìm töï do. Vieäc chöa thaønh, anh ñaõ bò baét giam 4 thaùng. Sau khi ra tuø, anh trôû veà Saøigoøn taù tuùc ôû nhaø ngöôøi baïn laø nhaïc só Hoaøng Nhaïc Ñoâ vaø tieáp tuïc laøm men laäu ñeå soáng.
Vì muïc ñích chính laø vöôït bieân neân khi gaëp laïi moät ngöôøi toå chöùc vöôït bieân ôû Raïch giaù laø Ñoã vaên Thìn, anh ñaõ giaõ töø ngheà laøm men ñeå tham gia toå chöùc naøy. Chính vì tham gia toå chöùc naøy vaø bò söï ganh tò cuûa moät ngöôøi trong nhoùm, anh ñaõ bò toá vaø bò baét giam töø Phan Ñaêng Löu 6 thaùng roài sau ñoù chuyeån veà giam ôû Chí Hoaø 3 naêm. Vôùi baûn aùn 9 naêm vì toå chöùc vöôït bieân coù trang bò vuõ khí, anh ñöôïc chuyeån veà Traïi Lao ñoäng Ñoàng Hoaø II ôû Bình Long. Taïi ñaây anh ñaõ tính toaùn keá hoaïch vöôït nguïc moät caùch kyõ löôõng vaø ñaõ thaønh coâng veà ñöôïc Saøigoøn sau Moät Ngaøn Saùu Traêm Hai Möôi Laêm ngaøy trong lao tuø coäng saûn.
Sau nhieàu ngaøy thaùng troán traùnh ôû nhieàu choã khaùc nhau keå caû vieäc phaûi ra giöõa ñoàng laøm ngöôøi chaên vòt ñeå traùnh söï truy naõ cuûa VC, anh ñaõ ñöôïc nhöõng ngöôøi baïn cuõ saép xeáp cho ñi vöôït bieån baèng thuyeàn vaø cuoái cuøng anh ñaõ thaønh coâng tìm ñöôïc caùi gía traân quùy cuûa söï TÖÏ DO khi thuyeàn caëp beán Maõ Lai...
III. ÑIEÅM QUA HOÀI KYÙ VÖÔÏT NGUÏC:
Ñoïc Hoài Kyù Vöôït Nguïc (HKVN) cuûa Traø Nguyeãn ngöôøi ta thaáy anh vieát töï nhieân nhö ngöôøi keå chuyeän, baèng loái vieát bình dò qua caùch haønh vaên ñôn giaûn, anh cho ngöôøi ñoïc theo doõi nhöõng thaêng traàm cuûa cuoäc ñôøi anh töø luùc coøn laø moät sinh vieân, toát nghieäp Tröôøng Ñaïi Hoïc Sö Phaïm laøm Giaùo sö Trung Hoïc Ñeä Nhò Caáp cho ñeán khi bò tuø ñaày gian truaân, khoå aûi. Anh khoâng duøng nhöõng ngoân ngöõ caàu kyø, boùng baåy; cuõng chaúng taïo ra nhöõng hö caáu khoâng töôûng ñeå coá laøm haáp daãn caâu chuyeän cho theâm phaàn ly kyø. Anh vieát vaên nhö keå chuyeän nheï nhaøng töø toán, nhaéc ñeán nhöõng ñoaïn hoài töôûng trong quaù khöù moät caùch chaân thaät. Xem HKVN cuûa Traø Nguyeãn ngöôøi ñoïc seõ tìm thaáy nhöõng hình aûnh quen thuoäc cuûa töøng thaønh phoá, töøng nhaân vaät, nhöõng ñòa danh vaø caûnh trí coù thaät trong ñôøi soáng khieán ngöôøi ta nhìn thaáy nhöõng söï vieäc aáy nhö xaûy ra ngay tröôùc maét, trong ñôøi soáng cuûa chính mình.
1. Böùc tranh sinh ñoäng veà ñaát nöôùc:HKVN khoâng chæ laø moät cuoán saùch moâ taû nhöõng hoài hoäp, gay caán cuûa chuyeán vöôït nguïc ñöôïc chuaån bò chu ñaùo cuûa taùc giaû maø ñaây ñoù raûi raùc ôû nhieàu chöông, ngöôøi ta tìm thaáy nhöõng hình aûnh ñeïp cuûa queâ höông xa ngaøn daëm ñeå gôïi noãi nhôù baâng khuaâng; gôïi laïi nhöõng kyû nieäm xa vôøi cho ngöôøi ñoïc.
- ...nhöõng caùnh coø traéng bay veà ñaäu traéng caønh sao, toâ ñieåm böùc tranh chieàu thô moäng cho tænh lî Phuù Vinh. (Trang 20)
- Saùng sôùm, con ñöôøng töø Caàu Bình Lôïi veà Thuû Ñöùc khaù vaéng. Haàu nhö chæ coøn xe lam vaø xe gaén maùy chaïy treân con ñöôøng aáy. Con ñöôøng moãi naêm vaøo dòp Teát, ngöôøi ta baøy baùn mai doïc theo bôø kinh... (Trang 38)
- Ngoïn ñoài Chaâu Thôùi caøng ngaøy caøng troïc. Caây coái thöa daàn ñeán ñoä xaùc xô. Chuøa vaãn coøn treân ñænh; nhöng chaân ñoài, söôøn ñoài ñaõ bò gaëm loõm vaøo trong nhö dôi aên oåi chín. (Trang 40)
- Boãng coù tieáng chim cu ñaát ñang guø guø ñaâu ñoù. Loaøi chim soáng cheát vôùi maûnh röøng thöa quen thuoäc khoâng ñeå cho con troáng khaùc ñi vaøo cuïc ñaát cuûa mình. Loaøi chim ñoù oai huøng nhöng ngaây thô, chung tình nhöng daïi doät... (Trang 51)
- Hình aûnh hoa böôûi ruïng ñaày saân sau moät côn gioù, nhaát laø maøu traéng tinh khieát cuøng höông thôm ngaøo ngaït cuûa nhöõng ñoùa hoa haøm tieáu treân caønh ñaõ laøm ñeà taøi cho nhieàu thi só. (Trang 55)
- Gioù ñoàng noäi bao giôø cuõng mang laïi cho ta nhöõng caûm giaùc xao xuyeán nheï nhaøng. Qua ñoàng luùa chín, gioù chieát höông muøi raï. Qua luõy tre, gioù man maùc maøu xanh... (Trang 85)
- Ngöôøi ta ñoàn “Poø Leùo”, Baïc Lieâu laø xöù laém toâm nhieàu caù thaät khoâng ngoa... (Trang 87)
- Ñaëc bieät ôû traïm Phuù Loäc, hai moùn noåi tieáng laø baùnh teùt vaø caù loùc. Ngöôøi ta baùn baùnh teùt quanh naêm... (Trang 88)
Nhöõng trích daãn treân ñaây chæ laø moät phaàn trong soá hình aûnh queâ höông maø taùc giaû Traø Nguyeãn ñaõ loàng vaøo taùc phaåm cuûa mình moät caùch trung thöïc vì chính kinh nghieäm baûn thaân cuûa anh ñaõ ñi vaø soáng ôû nhöõng nôi ñoù; ngöôøi vieát khoâng trích daãn theâm.
2. Tình baïn trong quyeån saùch: Ñieåm noåi baät trong HKVN cuûa Traø Nguyeãn laø tình baïn. Anh ñöôïc söï thöông meán cuûa baïn beø baèng höõu töø thuôû coøn caép saùch ñeán tröôøng, hay khi ñaõ thaønh moät Giaùo sö Trung Hoïc, hoaëc ôû trong hoaøn caûnh khoán cuøng lao tuø hoaëc troán traùnh. Anh nhaéc ñeán nhöõng ngöôøi baïn baèng nhöõng kyû nieäm thaân tình thöông meán vaø anh cuõng ñöôïc nhöõng ngöôøi baïn taän tình giuùp ñôõ, baûo boïc khi ôû nhöõng hoaøn caûnh khoán cuøng.
- Anh em chuùng toâi luùc ñoù coøn treû ngöôøi non daï laém. Ngoaøi anh Th., anh Ñoaøn Ng., ñöùa naøo cuõng 24, 25, cao laém laø 26 tuoåi... (Trang 18)
- Khi noùi ñeán nhöõng kyû nieäm cuûa anh vôùi nhaïc só Dzuõng Chinh luùc sinh thôøi, anh vieát: “...toâi mô maøng ngoài nghe Dzuõng Chinh noùi veà baûn nhaïc Nhöõng Ñoài Hoa Sim vaø nhöõng moái tình dang dôû...” (Trang 19) “...Anh em chôø hoûi yù kieán baïn beø ñeå khuyeân Dzuõng Chinh ñi khoaù só quan ñaëc bieät. Haàu nhö anh em chuùng toâi ñeàu khuyeán khích anh neân quyeát ñònh choïn löïa con ñöôøng töông lai trong luùc haõy coøn quùa treû...”(Trang 19)
- ...Thôøi Huy Cöôøng noåi tieáng, khoâng caàn bieát. Chæ bieát sau 75, anh buoàn laém. Moät hoâm hai vôï choàng toâi ñang ngoài aên côm trong nhaø, boãng coù chieác Honda oâm ñaäu ngay tröôùc cöûa. Thaáy ngöôøi laï xaùch ñuøm ñeà hai ba chieác bò, vôï toâi hoûi ai? Toâi traû lôøi taøi töû Huy Cöôøng. Vöøa vaøo ñeán nhaø, anh noùi ngay: “Maøy ra traû tieàn xe oâm giuøm tao, roài noùi chuyeän sau”... (Trang 216)
- Ai ñaõ töøng bò tuø ñaày trong lao tuø coäng saûn seõ bieát ñöôïc nhöõng khoù khaên trong vieäc giao tieáp vôùi nhöõng ngöôøi chung quanh khi ôû hoaøn caûnh khoán cuøng, vì nhu caàu soáng ñaõ taïo ra moät lôùp ngöôøi yeáu ñuoái saün saøng ñaïp leân sinh maïng baïn beø ñeå soáng; kieám ñöôïc moät ngöôøi baïn cuøng chí höôùng ñeå tin töôûng ñöôïc laø moät ñieàu hieám hoi. “...Trong thaùng ñaàu, toâi thöôøng treøo leân gaùc troø chuyeän vôùi moät ngöôøi coù thoùi quen naèm rung ñuøi ngaâm thô nho nhoû tröôùc khi nguû. Ñoù laø anh Ng.D.Tr. hay nhaø thô Thaùi Anh Duy...” (Trang 318) “...Rieâng nhaø thô, anh chaúng nhöõng laø moät ngöôøi quoác gia chaân chaùnh, moät chieán só töï do, moät taâm hoàn yeâu nöôùc maø coøn laø moät ngöôøi ñaày ñuû nhaân caùch. Toâi thaønh thöïc vieát nhö theá khoâng phaûi ñeå baøy toû söï mang ôn anh ñaõ khoâng ngaàn ngaïi choân daáu quaàn aùo, thöùc aên giuùp toâi thaønh coâng trong cuoäc vöôït traïi...” (Trang 333) “...Tröa veà traïi, toâi qua daõy nhaø sau haøng raøo ngaên caùch tìm nhaø thô ñeå töø giaõ. Anh nhìn toâi laëng leõ hoài laâu môùi noùi ñöôïc lôøi chuùc may maén...” (Trang 347)
- Sau khi vöôït thoaùt traïi giam, taùc giaû phaûi soáng leùn luùt, troán traùnh nay ñaây mai ñoù. Coù nhöõng laàn gheù laïi nhaø baïn tuø cuõ, thuù thaät vôùi hoï hoaøn caûnh cuûa mình anh vaãn ñöôïc caùc baïn beø giuùp ñôõ, che giaáu; nhöõng tình caûm quùy baùu ñoù cho thaáy söï thöông meán cuûa tình baèng höõu: ...Rôøi Taân Thuaän, toâi ñeán thaêm ngöôøi baïn tuø ôû chung trong khaùm lôùn Chí Hoaø, töøng toát nghieäp Message maritime, tröôøng haøng haûi quoác gia. Ngaøy toâi chuyeån traïi, anh taëng chieác aùo möa vaø nhaén nhuû khi veà nhôù gheù thaêm anh. Nghe toâi thuaät chuyeän, anh khuyeân toâi khoâng neân veà Caàn Thô voäi; maø haõy taù tuùc trong traïi caù cuûa anh ngoaøi Phuù Laâm moät thôøi gian chôø tình hình laéng dòu...” (Trang 371) “...Toâi soáng qua töøng ngaøy nhaáp nhoûm, chôø tin vôï lieân laïc vôùi Ba Löông, ngöôøi baïn treû trong traïi Ñoàng Hoaø II ñaõ ñöôïc tha veà tröôùc. Ba Löông töø Raïch Giaù leân Long An, roài töø Long An xuoáng Caàn Thô, ñeán Bình Thuûy tìm toâi. Gaëp chuù, toâi möøng nhö ngöôøi baét ñöôïc cuûa. Bôûi vì trong tuø chuù coi toâi nhö ngöôøi anh vaø höùa seõ taïo ñieàu kieän giuùp toâi ra ñi...” (Trang 373)
3. Moâ taû xaõ hoäi vaø ñôøi soáng cuûa ngöôøi daân mieàn Nam:Qua quyeån hoài kyù, taùc giaû cuõng ñaõ veõ laïi moät caùch sinh ñoäng xaõ hoäi vaø ñôøi soáng cuûa ngöôøi daân mieàn Nam tröôùc vaø sau ngaøy bò coäng saûn cöôõng chieám, duø khoâng gay gaét, haèn hoïc, thuø haän nhöng cuõng khieán ngöôøi ñoïc coù dòp so saùnh ñeå thaáy ñöôïc phaàn naøo nhöõng khoán cuøng cuûa ngöôøi daân döôùi aùch baïo taøn cuûa coäng saûn.
- Thôøi buoåi baây giôø naåy sinh ra nhieàu ngheà môùi laém. Coâ giaùo baùn caø rem, baùnh ngoït cho hoïc sinh ngay trong lôùp hoïc ñeå kieám theâm tieàn mua gaïo. Baùc só, kyõ sö ñaïp xích loâ ngoaøi ñöôøng ñeå nhöôøng choã cho lao coâng, tuøy phaùi ñöùng leân laøm chuyeân vieân, tröôûng ban, chuû tòch... (Trang 3)
- Moät hieän töôïng khaùc xuaát hieän sau 75 laø söï hoïp chôï. Haàu nhö choã naøo cuõng coù theå laø chôï. Chôï ñöùng, chôï ngoài, chôï coá ñònh, chôï löu ñoäng. Ngöôøi mua baùn thuoác taây ñoàng hoà, quaàn aùo cuõ khaép nôi taïo thaønh moät thöù chôï chaïy soáng ñoäng. Saøi goøn ñaõ thay ñoåi töø hình thöùc ñeán noäi dung... (Trang 3 vaø 4)
- Chuùng toâi ñeán tieäm côm bình daân taïi beán xe Taân Caûng. Ñaây laø moät quaùn ngheøo daønh cho ngöôøi ñaïp xích loâ, xe ba gaùc. coâng nhaân, taøi xeá xe buyùt, nhöõng keû ñi ñöôøng ñoùi buïng vaø moät keû thaát cô lôõ vaän... (Trang 9)
- Sau naêm 1975, mieàn Nam ñaõ bieán thaønh moät xaõ hoäi bò taøn phaù vaø ñieâu taøn bôûi trình ñoä ngu doát cuûa taàng lôùp cai trò môùi qua lôøi tuyeân boá cuûa Leâ Duaãn treân baùo Saøigoøn Giaûi Phoùng: “Muoán xaây döïng xaõ hoäi chuû nghóa, ta caàn kieân quyeát ñaøo taïo con ngöôøi chuû nghóa xaõ hoäi. Muoán ñaøo taïo con ngöôøi xaõ hoäi chuû nghóa, ta phaûi deïp boû yù thöùc daân toäc moät caùch thaáp heøn ñeå ñaït ñeán tö töôûng coäng saûn chuû nghóa (sic!)...” (Trang 15). Hoï hoïc theo göông cuûa nhöõng baäc thaày cuûa hoï nhö Mao Traïch Ñoâng, Stalin vv... ñeå ñaû phaù, ñaäp ñoå caùi cuõ qua lôøi tuyeân boá cuûa Mao: “...Taøn phaù caùi cuõ, xaây döïng caùi môùi... Tieâu dieät ñòa chuû, xaây döïng veä binh ñoû, ñaøo taïo giai caáp ñaáu tranh... Trong noâng nghieäp hoïc taäp ñaïi traïi, trong coâng nghieäp hoïc taäp ñaïi khaùnh... trí thöùc khoâng giaù trò baèng cuïc phaân v.v... vaø v.v...” (Trang 14)
- ...Ñeán Bieân Hoøa maø khoâng bieát ñeán böôûi Coâng Thanh laø moät ñieàu thieáu soùt. Böôûi ôû ñaây noåi tieáng ngoït vaø thanh... (Trang 57)
- Daûi ñaát mieàn Nam truø phuù, laøm chôi aên thaät, neân tình ngöôøi cuõng roäng nhö ruoäng luùa meânh moâng... (Trang 85). Coù ñi saâu vaøo ñoàng ruoäng, ta môùi caûm nhaän ñöôïc moái chaân tình cuûa ngöôøi daân, môùi thaáy ñöôïc neùt ñeïp hoàn nhieân cuûa ñaát nöôùc vaø hieåu ñöôïc theá naøo laø tình töï daân toäc... (Trang 85)
- Chuùng ta ñaõ ñeán mieàn Taây roài! Côm, caù, thòt thaø khoûi lo... (Trang 105)
- “...Nghe noùi ngöôøi mieàn treân thieáu gaïo, phaûi aên ñoän. Toäi quùa!” (Trang 108)
4. Söï haø khaéc cuûa nhöõng ngöôøi thaéng traän:Vôùi nhöõng ngöôøi mieàn Nam bò boäi phaûn ñôùn heøn, ngöôøi coäng saûn ñoái vôùi keû ngaõ ngöïa ñöôïc taùc gæa trình baøy qua caùc trang saùch khoâng chæ laø nhöõng quaân nhaân, coâng chöùc mieàn Nam maø ngay caû daân chuùng cuõng bò o eùp, phaân bieät ñoái xöû:
- Ngöôøi trình dieän ñöôïc doàn trong nhieàu phoøng hoïc ñaõ dôøi heát baøn gheá ra ngoaøi. Keû ñöùng ngöôøi ngoài xoåm, ña soá naèm xeáp lôùp treân neàn gaïch. Moät soá du kích treû caàm suùng AK vaø caùc caùn boä coäng saûn chaïy tôùi chaïy lui kieåm soaùt chuùng toâi chaët cheõ... (Trang 13)
- Nhöõng laàn coù “Chuù Möôøi” leân (oâng giaùo Ba goïi ngöôøi ñaøn oâng cao lôùn deành daøng coù neùt maët laïnh nhö tieàn ñoù laø chuù Möôøi, coi nhu haøng em uùt maø ôû Beán Giaù ngöôøi ta goïi laø hung thaàn Möôøi Ruøa, trung taù coäng saûn raát haø khaéc vôùi anh em caûi taïo) ... (Trang 20)
- Ngöôøi con gaùi naøy keânh kieäu leân maët giaûng traøng giang ñaïi haûi veà chuû tröông nhaân ñaïo cuûa caùch maïng ñoái vôùi nguïy quaân, nguïy quyeàn roài sau cuøng daèn maët toâi baèng nhöõng caâu haêm doïa xaác xöôïc... (Trang 24)
- Khi ñoaøn thanh tra ñeán, coù hai anh caùn boä coäng saûn mieàn Baéc laàm lì ít noùi, khaùc haún vôùi tính tình thaät thaø côûi môû cuûa oâng phoù giaùm ñoác coâng ty xaây döïng. Chuùng ñi voøng quanh thung luõng, thöû leo leân söôøn ñoài moät chuùt roài tuoät xuoáng ñeán gaàn caùc ñoáng ñaù troø chuyeän maø khoâng coù moät cöû chæ hay thaùi ñoä thaân thieän thaêm hoûi coâng nhaân. Trong nhaø, ngöôøi bò caät vaán ñaàu tieân laø toâi.
- Trong thôøi nguïy anh laøm gì?
- Toâi haønh ngheà töï do... (Trang 169)
- Gaõ teân thaät laø gì? Khoâng ai bieát. Chæ nghe goïi Hai Phaùo. Ñaøn anh cuûa gaõ, nhaát laø nhöõng caùn boä goäc, ngöôøi naøo cuõng coù caùi teân thaät keâu thaät ñeïp nhö Naêm Quoác Ñaêng, Ba Tröôøng Sôn, Tö Haûi Ñaûo v.v... Rieâng gaõ raát baèng loøng vôùi caùi teân aáy, bôûi gaõ goác phaùo binh vaø hay khoe “tôù phaùo ñaâu truùng ñaáy”
- ...Daân sôï gaõ nhö sôï hung thaàn vaø traùnh gaõ nhö traùnh beänh dòch. Khoå noãi hoï phaûi giaùp maët gaõ haøng ngaøy. Ñoù laø moät ngöôøi ñaøn oâng töôùng maïo baäm trôïn, öôùc ñoä boán möôi, coù con maét cuù voï chuyeân rình raäp ñôøi soáng cuûa nhöõng ngöôøi chung quanh.... (Trang 191)
- ...Coøn thòt heo thì daáu ñaâu khoâng thaáy, vì ñoù laø moùn haøng nghieâm caám. Ngöôøi mua, keû baùn phaûi doø xeùt tin töôûng nhau môùi daùm xuùc tieán vieäc mua baùn... (Trang 191)
- ...Chuû chieác thuùng taùi maët. Möôøi kí loâ thòt heo da traéng noõn, sôù thòt ñoû töôi, lôùp môõ boùng loän ñang bò baøn tay oâ deà cuûa gaõ coâng an loâi ra.
- Chò cho toâi bieát soá thòt “naäu” naøy töø ñaâu ra. Haén gaèn gioïng hoûi.
- Daï! Daï...
- Khoâng daï thöa gì heát! Theo toâi veà phöôøng “naøm” vieäc!... (Trang 194)
Söï taøn aùc traán aùp ngöôøi daân cuûa nhöõng teân caùn boä VC trong nhöõng ñôït xuaát caûng ngöôøi ñi baùn chính thöùc ñeå laáy vaøng ñöôïc moâ taû qua ngoøi buùt cuûa taùc giaû moät caùch laïnh leõo vaø voâ nhaân nhö lôøi noùi cuûa teân caùn boä caáp tænh noùi vôùi Hai Phaùo: “...Ñaûng ta thaät taøi tình. Chæ caàn toáng coå 300,000 teân thoâi laø ta thu hoaïch moät tæ ñoâ la ñaáy ñoàng chí aï! Naøy nheù, ba trieäu laïng vaøng, giaù moãi laïng töø 350 ñeán 400 ñoâ; nhaân leân coù phaûi treân moät tæ ñoâ la Myõ khoâng? Tröôùc kia baùc Hoà thu goùp “tuaàn leã vaøng”, baùn ñöùng Phan Boäi Chaâu cho maät thaùm Phaùp laáy tieàn nuoâi caùn boä. Chieám mieàn Nam xong, ñaûng ta baùn xaùc daân chuùng cho haø baù ñeå laøm giaøu laø chuùng ta ñi ñuùng ñöôøng cuûa baùc thoâi!... (Trang 198)
... Moät ñeâm trong coâng taùc taêng cöôøng ngöôøi ñi baùn chính thöùc xuoáng taøu. Phaùo giöõ phaàn kieåm tra sau laùi. Nôi ñít ghe coù hai caàu tieâu loä thieân cho ñaøn oâng, ñaøn baø rieâng bieät. Chôït tieáng ñoäng beân döôùi laøm cho haén chuù yù. Trong boùng toái lôø môø chöa phaân bieät ñöôïc ñoù laø moät traùi döøa khoâ baäp beành hay moät khoùm luïc bình taáp vaøo ghe. Phaùo baám ñeøn pin roïi xuoáng. Moät ñaàu ngöôøi ñang laën huïp. Chôø caäu beù baùm leân thaønh caàu, Phaùo naém toùc keùo leân giaùng maáy bôùp tay saëc maùu roài baét daãn veà phöôøng. Teù ra ñoù chæ laø moät em nhoû ñoä 14, 15 tuoåi coá gaéng bôi laën ra ghe, chôø luùc khôûi haønh treøo leân ñi leùn... (Trang 199)
5. Söï baát khuaát cuûa ngöôøi daân:Maëc duø vôùi öu theá cuûa keû thaéng traän, vôùi baïo löïc traán aùp, khoáng cheá daân chuùng ñeå aùp böùc, cöôõng ñoaït nhöng ngöôøi daân mieàn Nam vaãn kieân quyeát choáng laïi nhö tröôøng hôïp chò Tö Nhaøn, moät quûa phuï coù choàng laø só quan VNCH ñaõ töû traän maø taùc giaû ñaõ taû laïi nhö sau: “...Nhaøn mæm cöôøi nhìn thaúng maët Hai Phaùo. Nuï cöôøi ñeïp ñaày neùt khinh maïn.
-Toâi traû lôøi cho oâng roõ: choàng toâi laø moät só quan cheá ñoä cuõ. Duø ñaõ töû traän, anh aáy vaãn khaùc chieán tuyeán vôùi oâng. Toâi, duø laø moät ngöôøi ñaøn baø, vaãn khaùc chieán tuyeán vôùi oâng. Caùc oâng thaéng traän, taát nhieân chuùng toâi phaûi khoå sôû vaát vaû. Nhöng chuùng toâi coøn danh döï vaø lieâm sæ. Caùc oâng ñaõ laàm khi töôûng duøng söùc maïnh khuaát phuïc ñöôïc chuùng toâi...” (Trang 208)
6. Hình aûnh cuûa nhöõng quaân nhaân coâng chöùc VNCH trong lao tuø coäng saûn:Hình aûnh nhöõng ngöôøi quaân nhaân, coâng chöùc VNCH trong lao tuø CS ñöôïc taùc giaû Traø Nguyeãn taû laïi moät caùch tæ mæ khieán ngöôøi ñoïc khoâng khoûi ngaäm nguøi thöông cho nhöõng chieán só töï do phaûi chòu ñöïng nhöõng nhuïc nhaèn oan nghieät, phaûi cheát töùc töôûi trong lao tuø, bò ngöôøi ñôøi queân laõng.
- Trí ngaøy mai ra toøa. Anh chieán só quaân caûnh bò baét veà toäi aâm möu laät ñoå chính quyeàn caùch maïng. Ngöôøi cao dong doûng, bò ñaùnh gaõy heát raêng cöûa treân, nhöng Trí vaãn vui cöôøi thaûn nhieân tröôùc baûn aùn maø anh döï lieäu toái ña laø töû hình... (Trang 263)
- ...Trong thôøi gian ôû Chí Hoaø toâi coù nghe veà caùi cheát cuûa baùc só Phan Huy Quaùt, cöïu Thuû töôùng Vieät Nam Coäng Hoaø vaø oâng Sôn Ngoïc Thaønh, cöu Thuû töôùng Cambodia... (Trang 272)
- ...Lôøi ngöôøi töû toäi: “Maù ôi! Con thöông maù laém! Ñöøng khoùc nhieàu nha maù!”
“Meï ôi! Con saép ñi gaëp meï ñaây!”
“Anh em haõy giöõ vöõng laäp tröôøng! Toâi naèm xuoáng seõ coù ngöôøi khaùc thay theá!”
“Coäng saûn taøn baïo phi nhaân! Coäng saûn khaùt maùu! Ñaû ñaûo! Ñaû ñaûo!”
Ñoät nhieân tieáng la im baët. Veà sau chuùng toâi ñöôïc keå quaûn giaùo daét thanh nieân traät töï vaøo phoøng ñaùnh bòt mieäng ngöôøi ñaõ hoâ to khaåu hieäu choáng coäng ngay trong tuø... (Trang 277)
7.Tinh thaàn kieân quyeát vöôït thoaùt tìm töï do cuûa taùc giaû: Cuoäc vöôït thoaùt lao tuø cuûa Traø Nguyeãn ñaõ ñöôïc anh chuaån bò tinh thaàn töø nhieàu naêm thaùng tröôùc ñeå khi coù cô hoäi seõ vöôït thoaùt tìm töï do. Tinh thaàn kieân quyeát aáy ñaõ manh nha töø ngay khi coøn naèm trong xaø lim Phan Ñaêng Löu vaø ñaõ ñöôïc anh thöïc hieän khi gaëp dòp thuaän lôïi sau 6 thaùng ôû Traïi giam Phan Ñaêng Löu; sau 3 naêm ôû nhaø giam Chí Hoøa vaø sau 16 thaùng ôû Traïi lao ñoäng Ñoàng Hoaø II. Phaûi noùi caùi tinh thaàn baát khuaát, trì chí cuûa anh raát ñaùng khaâm phuïc vì anh nhaän thöùc ñöôïc raèng: “... ÔÛ maõi trong moät nhaø tuø, duø laø nhaø tuø lôùn, cuõng khieán ngöôøi ta phaùt ñieân. Coù leõ nhaø nöôùc naém vöõng tình traïng taâm lyù naøy neân cho xaây nhieàu loaïi nhaø nguïc khaùc nhau. Nguïc thaát caù nhaân, nguïc thaát taäp theå, nguïc caùch ly, nguïc phaân loaïi, nguïc hoãn taïp, nguïc vuoát ve, nguïc tröøng phaït, nguïc khoå sai, nguïc ñoùi laïnh, nguïc cheát moøn. Röøng laø nguïc, nuùi laø nguïc, ñoàng baèng cuõng laø nguïc. Noùi chung xaø lim laø nguïc thaát nhoû nhaát vaø xaõ hoäi laø moät thöù tuø nguïc daõn nôû ñeán kích thöôùc to nhaát. Nhöng duø nhoû duø lôùn, nhaø thuø khoâng theå ñaït ñeán muïc tieâu: Cheá ñoä coäng saûn khoâng theå duøng chuùng ñeå thaønh coâng trong vieäc caûi taïo tö töôûng con ngöôøi... (Trang 280)
Caùi tinh thaàn vöôït thoaùt tuø nguïc luoân ôû trong anh ngaøy moät vöõng vaøng hôn vaø cuoái cuøng thì caùi cô hoäi aáy cuõng ñeán khi anh ñöôïc chuyeån veà Traïi lao ñoäng caûi taïo Ñoàng Hoøa II naêm trong maät khu Döông Minh Chaâu thuoäc tænh Bình Long. Sau möôøi saùu thaùng khaéc khoaûi ñôïi chôø ôû nhaø giam naøy vôùi möôøi laêm laàn vôï anh laën loäi ñi thaêm nuoâi choàng maø caùc con caùi cuûa anh phaûi nhòn aên, nhòn maëc ñeå coù tieàn mua löông thöïc tieáp teá cho anh. Tröôùc giai ñoaïn quyeát ñònh ñoù, anh ñaõ khoâng naûn loøng vaø nhaát quyeát phaûi thaéng cuoäc, phaûi ra ñi.
Anh ñaõ chuaån bò moät boä quaàn aùo laønh laën vaø lon söõa Guigoz boät gaïo löùc Bích Chi nhôø anh Ng.D.Traïi choân giaáu giuùp. Ñaây laø moät nghóa cöû cao ñeïp vaø can ñaûm voâ cuøng vì neáu loä ra thì anh seõ bò lieân luïy naëng neà. Haõy ñoïc nhöõng gioøng anh vieát veà cuoäc vöôït thoaùt naøy seõ thaáy ôû con ngöôøi taùc gæa söï tính toaùn caån thaän, chu ñaùo vaø tính ñieàm tónh cuûa anh laø yeáu toá quyeát ñònh daãn ñeán thaønh coâng: “...Tröa veà traïi, toâi qua daõy nhaø sau haøng raøo ngaên caùch tìm nhaø thô ñeå töø giaõ (nhaø thô Thaùi Anh Duy). Anh nhìn toâi laëng leõ hoài laâu môùi noùi ñöôïc lôøi chuùc may maén. Quay veà phoøng, toâi tìm laïi nöûa haït ñaäu noïc raén nheùt saâu vaøo loã daây löng quaàn caån thaän roài ñeå nguyeân quaàn aùo naèm nghæ. Tieàn ñeå daønh cuõng xeáp nhoû nheùt vaøo trong ñoù... “(Trang 347)
“...Khoaûng ba giôø, ñích thaân toâi mang bình traø môùi chaâm laïi môøi anh baûo veä. Caây suùng anh döïng saùt vaùch. Toâi nhôø maáy anh baïn tuø ñoùng ñiaû khuùc goã môùi ñeå buùng möïc theo nhu caàu caùn boä Hueà ra leänh. Trôøi baét ñaàu möa laâm raâm. Toâi nhuùm moät naém maït cöa vuoät caùc ngoùn tay ñaày möïc taøu tröôùc maët anh lính vuõ trang. Anh nhìn baâng quô roài ngaùp vaët nhö ñang buoàn nguû. Toâi beøn giaû boä ñi röûa tay roài leûn ngay vaøo buïi tre coù caønh to de xuoáng che kín moät phaàn maùi toân caên traïi.
Toâi boø nhö con soùc, baát keå gai ñaâm quaøo. cöù boø, cöù tröôøn tôùi ñeå ñeán meù röøng khoai mì xanh rì laù. Caây mì cao côõ ñaàu ngöôøi neân laù che kín moät ngöôøi ñang chaïy lum khum...” (Trang 348)
Vôùi moät söï bình tónh vaø tính toaùn caån thaän coäng vôùi quyeát taâm vöôït thoaùt tuø nguïc cuøng quyeát taâm nuoâi döôõng hôn 9 naêm ñem caû gia ñình ñi vöôït bieân tìm töï do; cuoái cuøng anh ñaõ ñeán ñöôïc beán bôø töï do, daân chuû vaø nhaân quyeàn baèng nhöõng baát ngôø voâ cuøng gay caán. Ngöôøi vieát xin daønh nhöõng ngaïc nhieân aáy cho baïn ñoïc tìm xem quyeån Hoài Kyù Vöôït Nguïc cuûa Traø Nguyeãn.
IV. KEÁT LUAÄN:
Toâi gaáp laïi quyeån hoài kyù maø toâi ñaõ ñöôïc nghe anh keå trong nhöõng laàn ngoài uoáng traø, uoáng cafeù, uoáng röôïu troø chuyeän vôùi nhau. Toâi ñaõ ñoïc ñi, ñoïc laïi baûn thaûo taäp hoài kyù vaø goùp yù vôùi anh veà moät vaøi chi tieát caàn ñaøo xôùi, khai thaùc... Duø ñaõ ñoïc nhieàu laàn, nghe nhieàu laàn nhöng toâi vaãn boài hoài xuùc ñoäng ñeán rôi leä tröôùc nhöõng caùi cheát haøo huøng cuûa caùc chieán só quoác gia trong tuø nguïc coäng saûn; tröôùc nhöõng gian khoå maø nhöõng ngöôøi chieán só quoác gia ñaõ phaûi aâm thaàm chòu ñöïng trong coâ ñôn, vaø tuyeät voïng. Nhöõng caûm traïng aáy, chính baûn thaân toâi cuõng ñaõ traûi qua, ñaõ soáng, ñaõ chòu ñöïng... toâi nhö thaáy laïi ñöôïc chính moät phaàn ñôøi cuûa mình trong ñoù.
Ñoïc Hoài Kyù Vöôït Nguïc cuûa Traø Nguyeãn, toâi heát loøng khaâm phuïc söï bình tónh, trí saùng suoát vaø quyeát taâm vöôït thoaùt cuûa anh. Coù leõ chính vì vaäy, maø “Hoaøng Thieân baát phuï haûo taâm nhaân” neân trôøi cao ñaõ phuø trôï cho anh ñeán ñöôïc phaàn ñaát töï do naøy ñeå laøm nhaân chöùng cho lòch söû caän ñaïi cuûa ngöôøi Vieät?
Ñaây laø moät quyeån saùch raát ñaùng trang troïng ñeå trong tuû saùch gia ñình cuûa nhöõng ngöôøi tò naïn Vieät Nam ñeå con chaùu chuùng ta nhìn thaáy caùc baäc cha anh ñaõ gian khoå ñaáu tranh ñeå kieám tìm hai chöõ töï do nhö theá naøo.
Charlotte, chôùm Thu 2002
Vuõ Uyeân Giang
cuûa Traø Nguyeãn
Saùch daày treân 400 trang. Khoå 5.5 x 8.5.
Trình baøy biaø: Hoaï só Nhaät Thuøy Phong
Baùo Chaùnh Ñaïo xuaát baûn
Muoán mua saùch xin vui loøng lieân laïc vôùi taùc giaû Traø Nguyeãn: