Nöûa
Theá Kyû,
Ñi
Tìm Coâ Giaùo Lôùp Tö
Vuõ Trung Hieàn
Nieân khoaù 1953-1954, toâi
hoïc lôùp naêm, tröôøng tieåu
hoïc Trung Linh (khu vöïc Buøi Chu Phaùt Dòeâm).
Xeáp lôùn tröôøng
tieåu hoïc coâng laäp naøy, oâng hieäu
tröôûng Hoaøng Quoác Röông, laø
baïn anh caû toâi, khi aáy ñang daïy
tröôøng Hoà Ngoïc Caån cuûa linh
muïc Traàn Ñöùc Huynh.
Thaáy moãi khi gaëp oâng
hieäu tröôûng, anh toâi anh anh toâi
toâi vôùi oâng ta, toâi cho raèng
oâng ngang haøng vôùi anh, vaø toâi
laø em cuûa anh, neân toâi thaûn nhieân
goïi oâng hieäu tröôûng cuûa mình
laø anh, xöng em!
Hoïc sinh xöng hoâ nhö
theá vôùi oâng hieäu tröôûng,
caùch ñaây 50 naêm, quaû laø moät
söï phaïm thöôïng nghieâm troïng.
Anh caû toâi caûnh caùo
toâi, caên daën toâi khoâng ñöôïc
goïi oâng hieäu tröôûng nhö vaäy
nöõa, maø phaûi goïi baèng thaày
cho phaûi pheùp.
Coâ giaùo lôùp naêm
cuûa toâi, coâ Hueä, laø moät nöõ
thieân thaàn! Cuoái naêm, coâ pheâ
vaøo thoâng tín baï cuûa toâi maáy
chöõ Chaêm, Ngoan, Thoâng Minh.
Ñaây laø vinh döï
ñaàu tieân trong cuoäc ñôøi
ñi hoïc cuûa toâi.
Hôn nöûa theá kyû
soáng treân ñôøi naøy, toâi
nhaän laõnh nhieàu chæ trích, cheâ
bai hôn laø nhöõng lôøi khen.
Roát cuoäc, chæ coù
meï toâi, boá toâi, vaø moät soá
thaày coâ giaùo ñaõ ban cho toâi
nhöõng lôøi khen ngôïi, khuyeán
khích. Moãi khi ngaõ loøng, nghi ngôø
veà mình, toâi nhôù laïi nhöõng
lôøi khen ñoù, ñeå coù ñöôïc
söùc maïnh tinh thaàn, theâm töï
tin, vöõng böôùc tieán tôùi.
Coâ giaùo lôùp tö
cuûa toâi ôû tröôøng tieåu
hoïc Döông Ñoâng, Phuù Quoác,
coâ Tuyeán, laø moät trong nhöõng
nhaø giaùo maø toâi bieát ôn, vaø
ghi nhôù suoát ñôøi ñoù.
*
*
*
Thaùng 8, 1954, töø Haø
noäi, gia ñình toâi di cö vaøo
Nam.
Sau hôn moät thaùng taïm
truù ôû tröôøng Peùtrus Kyù,
chuùng toâi doïn veà 31 cö xaù Eyriaud
des Vergnes, goùc ñöôøng Tröông
Minh Giaûng vaø Tröông Taán Böûu.
Boá toâi laøm coâng chöùc ôû
soá 27 Richaud (veà sau laø ñöôøng
Phan Ñình Phuøng), neân ñöôïc
mua traû goùp caên nhaø naøy cuûa
Gia Cö Lieâm Giaù Cuoäc.
Caên nhaø khoaûng 5mX10m,
töôøng gaïch bloc xaây voäi vaøng,
maùi lôïp fibro- cement. Nhaø nhoû nhö
theá, nhöng ngoaøi boá meï toâi, coøn
chöùa baûy anh chò em chuùng toâi
vaø moät ngöôøi chò con oâng
baùc toâi! Möôøi nhaân maïng
chen chuùc trong khoaûng khoâng gian töông
ñöông caùi ga-ra ba xe treân xöù
Myõ!
Vaøi thaùng sau, thaáy
chaät choäi quaù, boá meï toâi phaûi
thueâ thôï laøm moät gaùc xeùp
ñeå boán anh toâi coù choã hoïc
vaø nguû.
Luùc aáy, caû nhaø
toâi, chæ coù moãi boá toâi ñi
laøm. Anh caû toâi ñaõ ñöa
gia ñình veà Vónh Long daïy hoïc.
Oâng anh thöù nhì,
trung uùy Vuõ Ñöùc Nghieâm, sau
ñaùm cöôùi, thaùng 7, 1954, naán
naù ôû laïi theâm maáy ngaøy
nöõa, bò ñôn vò tröôûng
baùo caùo ñaøo nguõ, neân ñang
thi haønh leänh phaït maáy chuïc cuû
ôû An Ninh Quaân Ñoäi, ñöôøng
Maïc Thieân Tích, gaàn nhaø thöông
Hoàng Baøng.
Anh thöù ba cuûa toâi,
trung uùy Vuõ Ñöùc Chænh, bò
troïng thöông ôû maët traän Quaûng
Nam, ñang naèm ñieàu trò taïi quaân
y vieän Chi Laêng, treân ñöôøng
Nguyeãn Bænh Khieâm (veà sau quaân y vieän
naøy trôû thaønh Toång Nha Trung Tieåu
Hoïc, Nha Tö Thuïc, vaø Nha Khaûo Thí,
keá beân tröôøng Tröng Vöông).
Oån ñònh xong choã
aên ôû, meï toâi sai oâng anh thöù
tö ñöa toâi ñi xin vaøo hoïc
tröôøng Tröông Minh Giaûng, caùch
nhaø khoaûng 300 m. Töø nhaø ñeán
tröôøng, chuùng toâi phaûi ñi
qua moät baõi tha ma hoang pheá, raûi raùc
nhöõng buïi caây maéc côõ beân
caïnh maáy naám moä bia nghieâng ngaû.
Tröôøng chæ coù
naêm lôùp. Toâi ñöôïc vaøo
lôùp tö. Oâng hieäu tröôûng
Nguyeãn Vaên Öu khoaûng 50 tuoåi, toùc
muoái tieâu caét ngaén, mieäng luùc
naøo cuõng ngaäm chieác
oáng voá. Vaøi naêm
sau, oâng öùng cöû daân bieåu,
laáy daáu hieäu laø chieác oáng
voá.
Toâi khoâng nhôù ñaõ
hoïc lôùp tö ôû ñaây vôùi
thaày coâ naøo, vì chæ môùi
hoïc ñöôïc maáy tuaàn, toâi
ñöôïc nghæ hoïc ñeå chuaån
bò ra Phuù Quoác, ôû vôùi
anh chò Vuõ Ñöùc Nghieâm.
Anh toâi ñaõ maõn
leänh phaït, vaø ñöôïc/bò
thuyeân chuyeån ra tieåu khu bieät laäp Phuù
Quoác.
Laø con uùt, toâi ñöôïc
meï toâi yeâu thöông, cöng chieàu
nhaát nhaø. Ñi ñaâu, meï toâi
cuõng cho toâi ñi theo.
Vaäy maø coù laàn, vöøa di cö
ñöôïc vaøi thaùng, meï toâi
leûn ñi thaêm anh chò caû toâi ôû
Vónh Long luùc tôø môø saùng.
Saùng thöùc daäy, khoâng thaáy meï
ñaâu, toâi gaøo khoùc ñoøi
meï, ai doã cuõng khoâng nín. Boá
toâi phaûi boû moät buoåi laøm, daãn
toâi ra beán xe, xuoáng Vónh Long gaëp
me.
Nhö vaäy ñuû bieát
toâi quyeán luyeán meï nhö theá naøo.
Nhöng luùc aáy, coù leõ vì hoaøn
caûnh gia ñình toâi khoù khaên,
boá meï toâi phaûi göûi chò Baïch
Cuùc, ngöôøi chò keá toâi
xuoáng Vónh Long ñeå anh chò caû
toâi nuoâi cho aên hoïc. Vaø toâi,
ñöôïc göûi ra Phuù Quoác,
giao cho anh chò Vuõ Ñöùc Nghieâm
nuoâi daïy.
Anh toâi khoâng veà Saigon
ñoùn toâi ñöôïc, neân
nhôø thieáu uùy Nguyeãn Kim Sôn,
nhaân chuyeán veà pheùp, ñöa
toâi ra.
Saùng sôùm hoâm aáy,
meï toâi chuaån bò vaøi boä quaàn
aùo cho toâi, cuøng maáy cuoán vôû
vaø caây buùt ngoøi laù tre.Taát
caû doàn vaøo trong moät tuùi vaûi
coù quai ñeo treân vai. Meï toâi bòn
ròn, nöôùc maét löng troøng,
nheùt vaøo tay toâi maáy chuïc baïc
leû, kheõ noùi: Meï cho con aên quaø
.
ÔÛ nhaø, raát ít
khi meï cho chuùng toâi tieàn aên quaø
vaët. Baø thöôøng hay noùi No
côm teû, voû veû moïi söï ,
ñeå baét chuùng toâi aên côm
nhaø cho no böõa, ra ñöôøng
thaáy quaø vaët, khoâng theøm nöõa.
Böõa nay, baø cho toâi tieàn tieâu
vaët, thaät laø chuyeän laï. Rieâng toâi,
noân nao vôùi chuyeán ñi xa laàn
ñaàu tieân trong ñôøi chaúng
coù meï beân caïnh, toâi khoâng khoùc
loùc ñoøi ôû laïi, maø thaûn
nhieân chaøo meï, theo thieáu uùy Sôn
böôùc ra ñöôøng.
Thieáu uùy Sôn laø
moät ngöôøi ñaøn oâng cao vaø
gaày. Oâng ñöa toâi ra phi tröôøng
Taân Sôn Nhaát baèng taxi.
Tôùi phi tröôøng,
haõy coøn sôùm, oâng ngoài ôû
gheá daøi huùt thuoác, baûo toâi
muoán daïo chôi, thì ñi loanh quanh moät
laùt, ñöøng chaïy ñaâu xa.
Toâi lang thang qua moät bar baùn
röôïu vaø nöôùc ngoït. Ngöôøi
boài thaét nô ñöùng sau quaày;
laùc ñaùc beân trong coù vaøi
ngöôøi Phaùp ñang ngoài. Toâi
maïnh daïn böôùc vaøo quaùn,
leo leân chieác gheá cao, khoâng coù löng
döïa, vaø baûo ngöôøi boài
laáy cho mình chai creøme soda naèm treân
keä saùt töôøng.
Chai nöôùc ngoït naøy,
luùc coøn ôû nhaø vôùi boá
meï, toâi chæ môùi thaáy treân
xe ñaäu ñoû baùnh loïc cuûa
oâng Taàu beân kia ñöôøng,
chöù chöa bao giôø coù dòp
uoáng thöû.
Nay ruûng rænh maáy chuïc
baïc trong tuùi, toâi laøm sang goïi uoáng,
khoâng caàn hoûi giaù tieàn chai nöôùc
ngoït. Muøi vò thôm ngon cuûa chaát
nöôùc maàu vaøng ñaäm, cho
ñeán giôø, toâi vaãn coøn
nhôù. Nhöng ñeán luùc traû
tieàn, toâi môùi bieát mình daïi
doät! Chai creøme soda ñaõ ngoán maát
gaàn moät nöûa soá tieàn meï
cho toâi. Ñaây laø baøi hoïc ñaàu
tieân toâi ghi nhôù veà caùi taät
hay höùng baát töû cuûa mình.
Chieác maùy bay hai caùnh
quaït chôû chuùng toâi gioáng y nhö
chieác phi cô ñaõ ñöa gia ñình
toâi töø Haø noäi vaøo Saigon maáy
thaùng tröôùc ñoù. Veà sau,
toâi bieát ñoù laø chieác C-47.
Sau hôn moät giôø bay, phi cô haï caùnh
xuoáng phi tröôøng Döông Ñoâng.
Phi tröôøng chaúng
coù gì ngoaøi vaøi daõy nhaø
nhoû. Ñieàu gôïi trí toø moø
cuûa toâi laø chieác phao vaûi gaén
treân ngoïn moät caây coät. Toâi hoûi,
vaø anh toâi giaûi thích chieác phao ñoù
cho phi coâng bieát gioù thoåi chieàu
naøo, ñeå hoï haï caùnh deã
daøng hôn. Anh Nghieâm laùi xe Jeep chôû
chuùng toâi veà tieåu khu, ôû Döông
Ñoâng.
Treân ñöôøng,
xe chaïy ngang caây caàu nhoû baéc ngang
con soâng. Toâi reo leân thích thuù
khi nhìn nöôùc soâng maàu xanh ñaäm.
Toâi hoûi, vaø anh toâi giaûi thích
maàu nöôùc soâng xanh nhö theá,
vì choã aáy giaùp bieån. Toâi noân
nao mong ñöôïc thaáy bieån, vì
töø khi môùi sanh, toâi chöa bieát
bieån nhö theá naøo.
Anh chò toâi ôû trong
moät gian nhaø gaïch maùi ngoùi cuõ
kyõ. Gian nhaø ôû ngoaøi cuøng.
Beân caïnh chuùng toâi laø nhaø hai
trung uùy Phaïm Quoác Thuaàn vaø Huyønh
Vaên Sang (veà sau, oâng Thuaàn leân trung
töôùng, tö leänh sö ñoaøn
5 vaø Chæ Huy
Tröôûng Tröôøng
Só Quan Thuû Ñöùc).
Buoåi chieàu, anh chò Nghieâm
daãn toâi ra bieån. Töø nhaø, chuùng
toâi vöôït qua vaøi lôùp raøo
keõm gai, ñi ngang khu ñoài caùt raûi
raùc maáy naám moä, qua caên nhaø
nhoû cuûa Thieáu uùy Sôn, beân ngoaøi
tieåu khu, laø ñaõ thaáy bieån
xanh beân döôùi.
Baõi bieån Döông Ñoâng,
boán möôi taùm naêm tröôùc,
saïch voâ cuøng! Caùt mòn xen laãn
voâ soá voû oác ñuû maàu
nhoû hôn moùng tay uùt cuûa toâi.
Beân traùi vaø beân phaûi toâi, xa
xa, nhöõng taûng ñaù nhoâ leân
beân treân maët bieån. Nöôùc bieån
trong vaø aám aùp. Gioù bieån thôm,
maùt röôïi. Laàn ñaàu tieân
ñöôïc thaáy bieån, ñöôïc
ngaâm mình trong nöôùc bieån, toâi
thích thuù laém, cöù muoán ôû
chôi maõi. Toâi nhaët nhöõng voû
soø, ñeå daønh ñem taëng baïn
beø ôû Saigon.
Anh chò Nghieâm cho toâi
nguû treân chieác giöôøng saét
keâ saùt cöûa soå. Cöûa khoâng
coù chaán song. Beân ngoaøi cöûa
soå laø moät haøng hieân ñaõ
cuõ laém. Töø cöûa soå, toâi
coù theå nhìn thaáy nhöõng lôùp
keõm gai, vaø xa hôn, laùc ñaùc
maáy neáp nhaø tieâu ñieàu, buïi
baëm. Buoåi toái, cöûa soå ñoùng
laïi. Toâi naèm traèn troïc, nghe tieáng
caéc keø keâu naõo nuoät, nöôùc
maét traøo ra vì nhôù meï, laâu
laém môùi nguû ñöôïc.
*
*
*
Saùng hoâm sau, anh Nghieâm
ñöa toâi ñeán tröôøng
xin hoïc. Treân ñöôøng, anh gheù
mua cho toâi oå baùnh mì keïp phoâ-ma.
Anh khoâng daãn toâi vaøo vaên phoøng
hieäu tröôûng, nhöng ñeán thaúng
lôùp tö, giao toâi cho coâ giaùo.
Coâ giaùo toâi teân
laø Tuyeán. Toâi khoâng bieát coâ
hoï gì, teân loùt laø gì. Toâi
chæ nhôù coâ khoaûng 20 tuoåi, nhoû
nhaén, maùi toùc daøi, vaø ñoâi
maét troøn to, dòu daøng.
Tröôøng tieåu hoïc
Döông Ñoâng naèm treân ngoïn
ñoài nhoû. Maáy caên phoøng maùi
toân, ñaát neän, duøng laøm lôùp
hoïc ñöôïc döïng treân neàn
ñaép cao hôn saân tröôøng.
Coâ giaùo daãn toâi
vaøo lôùp, cho toâi ngoài baøn
ñaàu. ÔÛ ñaây, baøn gheá,
baûng ñen ñeàu cuõ kyõ. Lôùp
toâi coù khoaûng ba möôi hoïc sinh,
haàu heát ñeàu lôùn con hôn
toâi.Trong luùc taát caû caùc baïn
ñeàu noùi gioïng mieàn Nam, toâi
laø ñöùa Baéc kyø duy nhaát
trong lôùp.
Sau buoåi hoïc ñaàu
tieân coøn bôõ ngôõ, toâi
baét ñaàu daïn dó, giô tay traû
lôøi moãi khi coâ giaùo hoûi.
Chaúng bieát coù phaûi
vì trình ñoä hoïc sinh ngoaøi ñaûo
thaáp hôn trong ñaát lieàn khoâng,
hay vì lyù do naøo, maø phaàn lôùn
nhöõng caâu coâ giaùo hoûi, caâu
naøo caùc baïn khoâng bieát, toâi
ñeàu traû lôøi ñöôïc
heát. Chính taû, haàu nhö toâi khoâng
coù loãi naøo. Baøi hoïc thuoäc loøng,
toâi chæ ñoïc vaøi laàn laø
thuoäc. Moân toaùn phaùp, coâ vöøa
vieát xong ñeà leân baûng ñen,
toâi ñaõ bieát caùch giaûi. Coâ
giaùo chuù yù ñaëc bieät ñeán
toâi, cho toâi leân Baûng Danh Döï ñeàu
ñeàu. Coù leõ ñaây laø
thôøi kyø huy hoaøng nhaát trong cuoäc
ñôøi ñi hoïc cuûa toâi. Töø
ñoù trôû veà sau, tuy toâi coù
xuaát saéc moät vaøi moân, trong moät
vaøi lôùp, nhöng khoâng bao giôø
toâi coøn ñöôïc höôûng
nieàm vinh döï lôùn lao nhö thôøi
gian ôû tröôøng tieåu hoïc Döông
Ñoâng, treân ñaûo Phuù Quoác.
Nguyeãn Vaên Traéng laø
ngöôøi baïn to con, ngoài beân caïnh
toâi. Anh lôùn hôn toâi vaøi ba tuoåi.
Traéng laø con trai moät oâng thöôïng
só trong tieåu khu. Meï anh baùn xoâi ôû
chôï. Thænh thoaûng, anh ñem xoâi baép,
hoaëc xoâi maàu vaøng raéc muoái
ñaäu, goùi trong baùnh traùng meàm,
cho toâi aên. Thöôøng thöôøng,
laøm baøi xong, trong luùc chôø coâ
giaùo chaám ñieåm, toâi khoâng bao
giôø gaáp vôû laïi, nhöng luoân
luoân ñeå nhích cuoán vôû
sang beân caïnh, ñeå Traéng muoán
xem, tha hoà xem thoaûi maùi.
Cuoái nieân hoïc ñoù,
toâi ñöôïc laõnh phaàn thöôûng,
vaø ñöôïc leân lôùp ba,
sau khi veà Saigon chôi trong maáy thaùng heø.
Luùc trôû laïi Phuù Quoác, toâi
mua moät hoäp nhaõn vôû laøm quaø
cho Traéng vaø caùc baïn, vì ôû
ngoaøi ñaûo, nhaõn vôû raát
ñaét.
Vaøo nieân hoïc, toâi
vaãn ngoài beân caïnh Traéng. Ñoâi
luùc tan hoïc, anh ruû toâi veà nhaø.
Nhaø anh baèng goã, laøm gioáng kieåu
nhaø saøn cuûa ngöôøi Mieân,
phaûi böôùc vaøi baäc thang môùi
leân tôùi saøn nhaø. Nhöng toâi
khoâng bao giôø daùm ôû chôi
laâu, vì veà ñeán nhaø, toâi
coøn phaûi laøm baøi, vaø hoïc theâm
tieáng Phaùp, anh chò Nghieâm daïy toâi,
theo cuoán saùch vôõ loøng boá
toâi göûi ra.
Toâi khoâng coù baïn
chôi ñuøa, vì choã toâi ôû
gioáng nhö moät thöù cö xaù
só quan; raát yeân tónh, vaø bieät
laäp vôùi khu gia ñình binh só.
ÔÛ khu vöïc binh só
ôû, sinh hoaït choän roän hôn, nhaát
laø nhöõng khi chieác xe GMC chôû
lính haønh quaân trong röøng veà.
Toâi thaáy caùc binh só chia nhau nhöõng
con khæ, vaø heo röøng hoï saên ñöôïc
trong chuyeán haønh quaân. Nhöõng beáp
löûa ñöôïc nhoùm leân ngay
saân traïi. Hoï naáu nöôùng, aên
nhaäu töng böøng cho ñeán khuya.
Ngoaøi anh Traéng, ngöôøi
baïn haøng xoùm duy nhaát cuûa toâi
laø coâ em gaùi Trung uùy Sang. Coâ ta
teân laø Lan, hay Lang, toâi khoâng daùm
chaéc. Nhöng coù ñieàu chaéc chaén
laø coâ baïn vaø toâi ñaõ
caõi nhau kòch lieät, khi coâ ta baûo teân
coâ ta laø hoa lan, vieát teân coâ ta phaûi
theâm g , trong luùc toâi nhaát ñònh
cho raèng chæ khoai lang môùi coù g
thoâi.
Moät laàn khaùc, toâi
böïc mình khi coâ Lan nhaän xeùt caùi
tieáng Baéc kyø maøy noùi, sao nghe
kyø cuïc quaù!
Tuy vaäy, moãi khi coù ñoà
aên, coâ Lan hay ñem ra chia cho toâi. Coù
laàn, coâ caàm moät mieáng saàu
rieâng chín muøi, ñöa cho toâi. Luùc
aáy, toâi chöa bieát aên saàu rieâng,
neân töø choái, vaø coøn noùi
Maøy aên caùi gì thoái quaù vaäy?
Thôøi gian gaàn moät
naêm toâi ôû Phuù Quoác troâi
ñi eâm ñeàm trong tình thöông
cuûa anh chò toâi, tình baïn thaân
thieát cuûa anh Traéng vaø coâ Lan haøng
xoùm, cuøng söï chaêm soùc ñaëc
bieät cuûa coâ giaùo Tuyeán (Nieân
khoùa sau, leân lôùp ba, toâi tieáp
tuïc hoïc vôùi coâ maáy thaùng
nöõa).
Anh chò Nghieâm keøm theâm
cho toâi tieáng Phaùp vaø nhöõng
baøi taäp ôû nhaø. Anh toâi daïy
toâi caùch xem ñoàng hoà, vaø
toâi coi anh nhö cuoán Baùch Khoa Töï
Ñieån, caùi gì khoâng bieát, toâi
ñeàu hoûi anh.
Luùc ñoù, toâi ñaâu
bao giôø nghó anh chæ môùi coù
25 tuoåi!
Anh toâi coù moät ngöôøi
taø-loït teân Saéc. Saéc laø
moät binh só ñòa phöông ñöôïc
bieät phaùi nhö moät thöù caàn
vuï, giuùp vieäc cho só quan.
Coâng vieäc cuûa anh taø-loït
naøy laø ñi chôï, naáu aên,
laøm vieäc nhaø cho trung uùy Nghieâm;
ñaëc bieät nhöõng luùc chò Nghieâm
khoâng coù maët ngoaøi ñaûo.
Saéc ngoaøi hai möôi
tuoåi, coù vôï. Anh ta thöôøng
cho vôï ñeán laøm caùc vieäc
vaët vaõnh ñoù, trong
luùc anh ngoài chôi. Khoâng coù vieäc
gì laøm, Saéc nghó ra chuyeän nghòch
ngôïm cho qua thì giôø. Moät hoâm,
anh chò toâi ñi ñaâu vaéng; ôû
nhaø chæ coù toâi vaø Saéc. Saéc
löøa cho toâi vaøo caên beáp phía
sau nhaø, roài chaïy ra, ñoùng chaët
cöûa laïi, gaøi choát beân ngoaøi,
nhoát toâi trong ñoù.
Trong khi toâi ñaäp cöûa,
ñoøi ra, Saéc ôû beân ngoaøi
cöôøi khoaùi traù, noùi voïng
vaøo:
Ñôøi maøy luùa
roài, con ôi!
Toâi bò moät phen hoaûng
sôï. Moät luùc laâu sau, Saéc môùi
môû cöûa cho toâi ra.
Chôø anh Nghieâm veà,
toâi maùch laïi. Anh toâi goïi Saéc
ñeán, raày la, vaø caám khoâng
cho haén taùi dieãn caùi troø aáy
nöõa.
Kyû nieäm ñaëc bieät
toâi coøn nhôù vôùi coâ giaùo
Tuyeán, tröôùc ngaøy toâi rôøi
ñaûo laø moät buoåi chieàu, toâi
ñang ôû trong lôùp thì leân
côn choùng maët, vaø noân thoác thaùo,
ngay taïi choã ngoài. Bieát toâi beänh,
coâ laáy daàu cuø laø xoa cho toâi,
xeáp vôû vaøo caëp, cho toâi veà,
vaø coøn ñi vôùi toâi moät
quaõng, cho ñeán khi toâi gaàn vaøo
tôùi voøng raøo tieåu khu, coâ môùi
trôû veà lôùp.
*
*
*
Maáy möôi naêm troâi
qua, toâi vaãn giöõ hình aûnh coâ
giaùo Tuyeán vôùi maùi toùc daøi
ñoâi maét to, vaø gioïng noùi mieàn
Nam dòu daøng.
Möôøi naêm tröôùc,
toâi gaëp anh Voõ, moät anh baïn queâ
ôû Phuù Quoác. Anh nguyeân laø phi
coâng C-130, sang Myõ töø 1975. Toâi möøng
rôõ, hoûi thaêm anh veà Döông
Ñoâng, veà An Thôùi, veà ngoâi
chôï nhoû ôû beân kia caây caàu
nöôùc xanh bieác...
Anh noùi, thuôû nhoû,
cuõng hoïc tröôøng tieåu hoïc
Döông Ñoâng, tuy khoâng hoïc vôùi
coâ Tuyeán, nhöng bieát chaéc chaén
coâ coøn ôû tröôøng luùc
anh ñang hoïc. Lôùn leân, xong trung hoïc,
anh gia nhaäp Khoâng Quaân ngay, neân töø
ñoù ít veà laïi ñaûo. Anh
cho bieát coâ giaùo toâi coù theå
ñaõ sang Myõ, vì gia ñình coâ
coù moät vöïa nöôùc maém
noåi tieáng ôû ñaûo. Sau 75, ñaïi
gia ñình naøy ñaõ vöôït
bieân. Anh baïn coøn noùi gia ñình
anh cuõng coù hoï xa gaàn vôùi moät
thaønh vieân cuûa gia ñình coâ Tuyeán.
Töø ñoù, cöù
moãi laàn gaëp anh baïn, toâi ñeàu
hoûi thaêm anh, xem ngöôøi baø con
anh coù lieân laïc ñöôïc vôùi
gia ñình coâ khoâng.
Suoát möôøi naêm,
toâi cöù hoûi, vaø caâu traû
lôøi vaãn laø chöa lieân laïc
ñöôïc!
*
* *
Ngaøy 18 thaùng 3, 2003, toâi
ñaùp maùy bay cuûa Haøng Khoâng
Quoác Gia VN ra Phuù Quoác.
Ñaõ ñuùng 48 naêm,
keå töø laàn ñaàu tieân toâi
ñeán ñaûo!
Luùc aáy, toâi chæ
laø moät ñöùa beù gaày oám,
taâm hoàn trong traéng. Baây giôø,
böôùc xuoáng phi tröôøng laø
moät ngöôøi ñang ñi vaøo muøa
Thu cuoäc ñôøi, tim oùc ñaõ
daïn daøy khoå aûi.
Em Tín, ngöôøi höôùng
daãn, ñoùn toâi baèng chieác van
7 choã cuûa Saigon Tours.
Xe ñöa toâi veà khaùch
saïn, beân bôø bieån. Treân ñöôøng,
toâi coá tìm laïi moät daáu veát
quen thuoäc ngaøy naøo, nhöng khoâng theå.
Phuù Quoác ñaõ thay ñoåi nhieàu
quaù! Töø soá daân khoaûng 1 ngaøn
ngöôøi naêm 1955, hieän nay ñang coù
khoaûng 100 ngaøn ngöôøi sinh soáng
treân ñaûo.
Sau khi nghæ ngôi vaø duøng
böõa tröa, chuùng toâi leân xe, vaø
ñöôïc Tín ñöa ñi xuyeân
khu röøng nguyeân sinh, phía Baéc ñaûo,
thaêm ñeàn thôø anh huøng Nguyeãn
Trung Tröïc taïi Gaønh Daàu. Töø
bôø bieån cöïc Baéc ñaûo,
chuùng toâi coù theå nhìn thaáy
moät phaàn ñaát nöôùc Kam pu
chia, caùch ñoù moät vuøng bieån
nhoû.
Saùng hoâm sau, toâi nhôø
Tín ñöa toâi ra khu baõi bieån, nôi
anh chò Nghieâm cho toâi ñi taém hoài
xöa. Khu vöïc naøy ôû phía Baéc,
chæ caùch khaùch saïn nôi toâi ôû
khoaûng 1 km.
Toâi nhaän ra Dinh Caäu, nôi
thôø moät vò thaàn cuûa ñaûo.
Beân tay traùi Dinh, veà phía bieån, maáy
moûm ñaù choàng leân nhau gioáng
nhö mieäng moät con caù saáu, vaãn
coøn ñoù.
Töø baõi bieån nhìn
sang beân phaûi, beân traùi, toâi ñònh
ra ñöôïc vò trí nhöõng
moûm ñaù, nôi anh toâi hay duøng
muõi dao, caïy nhöõng con haøo, aên
soáng vôùi muoái chanh.
Baõi caùt mòn ñaày
voû soø ngaøy naøo khoâng coøn
ñöôïc tinh saïch nhö xöa.
Moät ñöôøng raõnh
nhoû, döôøng nhö chöùa nöôùc
thaûi, töø treân bôø cao ræ
daàn xuoáng baõi bieån. Voû bao nylon,
raùc reán caùc loaïi vöùt böøa
baõi beân bôø coû. Treân ñoài
caùt hoang vu thuôû naøo toâi ñaõ
ñi qua, nhaø cöûa, khaùch saïn, vaø
moät soá cô sôû chính quyeàn
ñaõ moïc leân, thay theá nhöõng
luøm caây, buïi coû.
Töø choã toâi ñöùng
nhìn xuoáng phiaù Nam, raûi raùc maáy
khu nghæ maùt naèm laãn trong haøng caây
cao, caïnh nhöõng goác döøa. Tröôùc
ñaây, choã ñoù hoaøn toaøn
laø baõi bieån troáng khoâng.
Toâi nhôø Tín ñöa
ñeán tröôøng tieåu hoïc Döông
Ñoâng. Vaøo vaên phoøng, toâi ñöôïc
hieäu phoù Phuøng Nhaät Vuõ tieáp.
Anh Vuõ laø moät nhaø giaùo chöa
ñeán 40 tuoåi. Caùc giaùo vieân
toâi gaëp hoâm aáy, ña soá cuõng
chæ treân döôùi 30. Toâi töï
giôùi thieäu laø hoïc sinh cuûa tröôøng
caùch ñaây gaàn 50 naêm, vaø nhôø
hoï cho bieát tin töùc coâ giaùo Tuyeán
cuûa toâi. Thaät khoù cho nhöõng giaùo
vieân treû naøy, vì hoï cuõng môùi
vaøo ngheà treân döôùi möôøi
naêm thoâi.
Toâi ñöôïc vaøo
thaêm moät lôùp hoïc. Caùc chaùu
hoïc sinh traät töï, leã pheùp, aên
maëc
saïch seõ. Toâi cho caùc
chaùu bieát, toâi ñaõ hoïc ôû
tröôøng tieåu hoïc Döông Ñoâng,
caùch ñaây gaàn 50 naêm. Toâi thoaùng
thaáy moät vaøi chaùu laéc ñaàu,
le löôõi. Nhìn nhöõng khuoân
maët hoàn nhieân thô ngaây ñoù,
toâi boài hoài nhôù laïi mình
thuôû naøo.
Toâi ñöôïc bieát
ngoâi tröôøng tieåu hoïc hieän
nay, xaây döïng beân caïnh ñình
thaàn Döông Ñoâng, caùch ñaây
khoaûng 30 naêm, laø tröôøng môùi.
Coøn ngoâi tröôøng toâi hoïc
thuôû xöa, hieän nay khoâng coøn nöõa.
Moät tröôøng maãu giaùo ñaõ
ñöôïc xaây leân taïi choã
ñoù roài.
Anh hieäu phoù Vuõ vaø
caùc giaùo vieân hoûi nhau, nhöng khoâng
ai coù theå cho toâi bieát chi tieát naøo
veà coâ giaùo toâi caû.
Hôi thaát voïng, toâi
ñeà nghò anh Vuõ cho toâi taëng
nhaø tröôøng moät soá tieàn,
ñeå troàng moät caây, hoaëc moät
khoùm hoa töôûng nhôù coâ giaùo
lôùp tö cuûa toâi.
Anh laáy cuoán soå löu
nieäm cho toâi vieát vaøo maáy doøng
caûm töôûng, vaø cuõng laø
moät caùch ghi nhaän moùn quaø cuaû
toâi.
Rôøi tröôøng
tieåu hoïc, chuùng toâi ñi xuoáng
baõi bieån phía Nam ñaûo.
Toâi ñaõ töøng
gheù qua nhieàu baõi bieån, nhöng phaûi
noùi baõi bieån naøy vaø baõi
bieån Cam Ranh laø hai baõi ñeïp nhaát,
saïch nhaát. Chaéc chaén, Waikiki cuûa
Hawaii khoâng theå so saùnh ñöôïc.
Bieån xanh ngaét. Soùng
nheï. Buoåi saùng naéng aám. Toâi
ôû traàn, daïo treân baõi bieån,
gaëp moät trung nieân ñang mua oác.
Ñaây laø loïai oác raát laï,
mieáng maøy treân mieäng oác daøy,
maàu xanh coù vaân, troâng y nhö moät
vieân ñaù quùy.
Moät giôø sau, taém
bieån xong, trôû veà choã maéc voõng,
toâi gaëp laïi ngöôøi ñaøn
oâng ban naõy.
Anh ñang ngoài thöôûng
thöùc moùn oác luoäc vôùi ba
ngöôøi baïn, saùt beân choã
toâi naèm. Thaáy toâi toû yù thích
mieáng maøy oác, anh môøi toâi
qua baøn ngoài chôi, vaø cho toâi
moät ít.
Nhìn hình xaâm laï
treân ngöïc toâi, caùc anh toø moø
hoûi lai lòch. Chæ trong voøng naêm möôøi
phuùt, chuùng toâi coi nhö quen bieát nhau,
vì cuøng ra tröôøng tröôùc
1975, vaø ñaõ coù thôøi gian phuïc
vuï trong chính quyeàn VNCH.
Hai anh Ngoâ Vaên Ñaéc
vaø Nguyeãn Phöôùc Hueä toát
nghieäp QGHC Khoùa 17; anh Traàn Minh Sang, Coâng
Chaùnh Khoùa 11, vaø anh Leâ Vaên Toøng,
Ngaân Haøng Phaùt Trieån Noâng Nghieäp.
Caùc anh môøi toâi
ly röôïu neáp than, vaø chuùng toâi
noùi chuyeän veà gia ñình, coâng
vieäc hieän nay. Caùc anh laø nhöõng
ngöôøi baïn thaân, laâu laâu gaëp
nhau moät laàn.
Khi toâi cho caùc anh bieát
toâi ra Phuù Quoác chôi, thaêm laïi
nôi toâi ñaõ soáng hoài 1955, vaø
tìm kieám coâ giaùo cuõ, nhöng khoâng
thaønh coâng, chôït coù tieáng moät
anh lôùn tuoåi ngoài gaàn ñoù:
_ Toâi bieát coâ giaùo
anh.
Toâi nhìn laïi. Anh naøy
ngoaøi naêm möôi, daùng veû phong
traàn, khaéc khoå.
Ñöôïc bieát,
anh teân laø Danh, ngöôøi ñòa
phöông. Tröôùc ñaây, anh Danh
cuõng hoïc tröôøng tieåu hoïc
Döông Ñoâng. Lôùn leân, anh
laøm giaùo vieân. Nay anh ñaõ veà
höu, vaø kieám theâm thu nhaäp baèng
ngheà chaïy xe oâm. Thì ra, anh laø moät
trong nhöõng ngöôøi ñaõ ñöa
boán anh baïn môùi cuûa toâi ra baõi
bieån chôi.
Toâi goïi em Tín, ngöôøi
höôùng daãn du lòch, ñeå anh
Ba Danh chæ choã hoûi thaêm coâ giaùo
cuûa toâi.
Buoåi chieàu, veà laïi
Döông Ñoâng, sau khi döøng xe hoûi
thaêm vaøi choã, Tín ñöa toâi
ñeán tröôùc moät caên nhaø
saøn thaáp ôû khu vöïc xa chôï.
Moät baø cuï giaø ra môû cöûa.
Khi nghe chuùng toâi hoûi
thaêm veà coâ giaùo Tuyeán, baø
cuï laéc ñaàu, noùi khoâng coù
ôû ñaây , vaø chæ cho chuùng
toâi sang moät caên nhaø gaàn ñoù.
Caên nhaø naøy naèm döôùi
moät goác caây xoaøi khoång loà,
gian beân trong keâ hai baøn bi-da cho thueâ.
Moät phuï nöõ oám
yeáu, khoaûng gaàn thaát tuaàn, böôùc
ra tieáp chuùng toâi vôùi thaùi
ñoä raát e deø. Toâi xöng teân,
vaø cho baø bieát muïc ñích. Toâi
cuõng ngôø ngôï, khoâng bieát
ñaây coù phaûi laø coâ giaùo
cuûa mình chaêng, neân ñaõ nghó
ra hai caâu ñeå thöû baø.
Tröôùc heát, toâi
hoûi baø coù daïy lôùp tö naêm
1955 khoâng. Baø cho bieát, naêm 1955, baø
môùi ra tröôøng, oâng hieäu tröôûng
xeáp cho baø daïy lôùp naêm. Toâi
hoûi tieáp caâu thöù nhì, maø
toâi bieát chaéc chaén, chæ coù
coâ giaùo toâi môùi traû lôøi
ñöôïc.
Toâi hoûi baø coù
bieát thieáu taù TVÑ vaø trung uùy
Vuõ Ñöùc Nghieâm khoâng. Baøø
laéc ñaàu, vaø toâi bieát chaéc
chaén, baø khoâng phaûi laø coâ
Tuyeán roài.
Khi toâi nhaéc laïi lôøi
anh Voõ, raèng coâ giaùo Tuyeán laø
con gaùi cuûa oâng baø chuû haõng
nöôùc maém NP, ngöôøi phuï
nöõ noùi ngay: Toâi môùi laø
con gaùi cuûa oâng baø chuû NP.
Baø cho toâi bieát, baø
laø coâ giaùo Leâ Aùnh Tuyeát,
vaø coâ Tuyeán laø ñoàng nghieäp
cuûa baø.
Thì ra, anh baïn Voõ cuûa
toâi nhôù loän teân hai coâ giaùo
Tuyeát vaø Tuyeán. Baø cuï
giaø ôû caên nhaø saøn cuõng
nghe loän Tuyeán thaønh ra Tuyeát,
neân môùi chæ cho toâi sang nhaø
beân kia.
Thöïc ra, caên nhaø
saøn ñoù chính laø nôi coâ
giaùo Tuyeán cuûa toâi ñaõ cö
nguï naêm 1955. Baø cuï giaø laø
vôï cuûa moät ngöôøi anh hoï
ñaõ qua ñôøi cuûa coâ Tuyeán.
Coâ giaùo Leâ Aùnh
Tuyeát cho toâi bieát coâ Tuyeán hieän
ñang soáng ôû Saigon, vaø thænh
thoaûng ñi Saigon, coâ cuõng gheù thaêm
coâ giaùo toâi.
Khi toâi ngoû yù xin ñòa
chæ, coâ hôi ngaàn ngaïi. Bieát coâ
lo laéng, toâi voäi noùi, toâi xin ñeå
ñòa chæ vaø soá ñieän thoïai
cuûa toâi ôû Saigon, roài khi thuaän
tieän, xin coâ baùo cho coâ Tuyeán bieát.
Luùc toâi ñöùng
daäy töø giaõ, chaéc coâ ñaõ
hieåu ñöôïc loøng thaønh cuûa
toâi, neân baûo toâi ngoài chôø
moät laùt, ñeå coâ sang beân nhaø
ngöôøi baø con coâ Tuyeán, laáy
ñòa chæ cho toâi.
Coâ ñi moät laùt,
trôû veà, vaø cho toâi soá ñieän
thoïai , cuøng ñòa chæ coâ Tuyeán.
*
* *
Saùng hoâm sau, töø
phi tröôøng Phuù Quoác, toâi goïi
ñieän thoïai cho coâ giaùo Tuyeán,
heïn gaëp coâ ngay buoåi chieàu hoâm
ñoù.
Khi chaïy xe Honda vaøo tôùi
nhaø coâ, trong con heûm khu Baøn Côø,
thaáy moât baø cuï nhoû nhaén, toùc
baïc, trong boä baø ba luïa traéng ra môû
cöûa, toâi bieát ngay laø coâ.
Trong gaàn hai tieáng ñoàng
hoà sau ñoù, thaày troø chuùng
toâi oân laïi nhöõng ñoaïn ñôøi
ñaõ qua. Coâ chæ mô hoà nhôù
ñaõ töøng coù ñöùa
hoïc troø duy nhaát noùi gioïng Baéc.
Coâ nhôù raát kyõ
trung uùy Vuõ Ñöùc Nghieâm vaø
thieáu taù TVÑ. Coâ nhôù coù
laàn ñöôïc anh Nghieâm cho ñi
nhôø xe Jeep. Ñaëc bieät, thieáu taù
TVÑ, laø ngöôøi, trong moät thôøi
gian, ñaõ theo ñuoåi coâ raát saùt.
Thuôû aáy, chuùa ñaûo laø
trung taù Nguyeãn Ngoïc Leã (veà sau leân
trung töôùng); thieáu taù TVÑ laø
ngöôøi coù quyeàn theá thöù
nhì treân ñaûo. Oâng tìm moïi
caùch ñeå chinh phuïc ngöôøi
ñeïp (luùc ñoù, coâ giaùo
toâi môùi ngoaøi hai möôi), nhöng
khoâng thaønh coâng. Toâi hoûi vì
sao coâ khoâng baèng loøng, coâ cho bieát
khi aáy ba coâ ñaõ qua ñôøi,
coâ coù boån phaän nuoâi meï vaø
hai em, neân khoâng theå böôùc chaân
vaøo moät cuoäc phieâu löu vôùi
moät ngöôøi lôùn hôn coâ
nhieàu tuoåi, vaø ñaõ coù gia
ñình.
Thieáu taù TVÑ, sau ñoù,
laáy moät thieáu nöõ voán laø
hoïc troø cuûa coâ Tuyeán. Roài oâng
rôøi ñaûo, leân caáp baäc ñaïi
taù, laøm giaùm ñoác trung taâm
caûi huaán. Khi anh Vuõ Ñöùc Nghieâm
ñi tuø VC, anh ôû chung traïi vôùi
ñaïi taù Ñ., luùc ñoù ñaõ
giaø yeáu, bò muø, ñieác, vaø
saép qua ñôøi. Anh Nghieâm ñeán
beänh xaù thaêm nhaø vaên Duy Lam vaø
gaëp ñaïi taù Ñ. ôû ñoù.
Vì oâng khoâng nghe vaø khoâng thaáy
ñöôïc, anh Nghieâm phaûi vieát
vaøo loøng baøn tay oâng. Anh töï
giôùi thieäu, vaø oâng nhôù
laø anh ñaõ töøng laøm vieäc
döôùi quyeàn oâng. Oâng noùi
vôùi anh Nghieâm, baïn hoïc cuûa oâng
laø toång thoáng Mitterand cuûa Phaùp
seõ can thieäp cho oâng veà, vaø trong
chính phuû môùi, oâng seõ laø
toång tröôûng quoác phoøng. Khi anh
Nghieâm töø giaõ, ñaïi taù
Ñ. coøn daën anh baèng tieáng Phaùp:
It ne faut pas se courber devant les communistes! (Khoâng
ñöôïc cuùi ñaàu tröôùc
coäng saûn! )
Ñaïi taù Ñ. cheát
trong tuø, ôû traïi Xuaân Phöôùc,
tính ñeán nay ñaõ hôn 20 naêm.
Coâ giaùo toâi xaùc
nhaän, duø theo ñuoåi coâ raùo rieát,
oâng Ñ. khoâng bao giôø duøng quyeàn
theá ñeå eùp buoäc coâ.
Sau khi oâng Ñ. rôøi
khoûi ñaûo, moät soá giôùi
chöùc an ninh VNCH ôû ñaûo Phuù
Quoác, coù theå vì theo ñuoåi,
choïc gheïo coâ khoâng ñöôïc,
ñaõ tìm caùch haõm haïi coâ.
Hoï baét moät soá ngöôøi tình
nghi VC, eùp nhöõng ngöôøi naøy
phaûi khai coâ coù lieân heä vôùi
VC, ñeå coù côù baét giam coâ.
Ñeå troán traùnh
söï xaùch nhieãu cuûa nhöõng
keû möu haïi mình, naêm 1962, coâ Tuyeán
xin ñoåi veà Saigon, vaø coâ ñaõ
daïy hoïc ôû tröôøng tieåu
hoïc Baøn Côø theâm hai möôi
saùu naêm nöõa, cho ñeán luùc
veà höu.
Coâ hieän soáng vôùi
ngöôøi em gaùi. Haèng ngaøy, coâ
ngoài thieàn vaø tuïng kinh Phaät.
Toâi ñöôïc bieát
coâ baét ñaàu aên chay tröôøng
töø 1962, naêm thaân maãu coâ qua
ñôøi.
Khi nghe toâi hoûi coâ laäp
gia ñình naêm naøo, coâ cöôøi,
cho bieát nhöõng naêm coøn treû,
coâ khoâng nghó ñeán chuyeän ñoù,
vì phaûi lo cho meï vaø hai em. Nhöõng
naêm sau ñoù, meï qua ñôøi,
thì lo cho hai em. Sau 75, em trai coâ, trung uùy Nguyeãn
Kim Quang, khoùa 23 Thuû Ñöùc, ñi
tuø CS. Trong 7 naêm anh Quang ôû trong tuø,
coâ vaát vaû thaêm nuoâi em, ñaâu
coøn thì giôø nghó ñeán
baûn thaân mình nöõa.
*
* *
Tröôùc ngaøy rôøi
VN, toâi chôû vôï toâi ñeán
thaêm coâ. Nhìn coâ vaø vôï
toâi thaân maät naém tay nhau troø chuyeän,
loøng toâi traøn ngaäp nieàm vui khoù
taû. Toâi phoùng lôùn taám aûnh
chuïp chung vôùi coâ, ghi leân lôøi
ñeà taëng thaân kính, loàng trong
khung ñem laïi taëng coâ. Bieáu coâ
chuùt hieän kim, coâ nhaát ñònh
khoâng nhaän. Coâ chæ nhaän maáy chai
daàu xanh, cho toâi vui loøng.
Chai nöôùc maém Phuù
Quoác nguyeân chaát coâ cho, toâi ñeå
treân baøn aên, thænh thoaûng raéc
moät vaøi gioït leân cheùn côm noùng.
Buoåi toái, giôø aên
côm, nhìn chai nöôùc maém Phuù
Quoác, toâi nhôù ñeán coâ
giaùo Tuyeán cuûa toâi. Moãi ngaøy.
Pasadena, thaùng 4, 2003
|