LONG THÀNH CẦM GIẢ CA
Nguyễn
Du
( Trích trong Nguyễn Du Toàn Tập,
Bách Việt xuất bản 1996 ).
( Trích trong Nguyễn Du Toàn Tập,
Bách Việt xuất bản 1996 ).
Tiểu dẫn: Nguyễn Du tiên sinh sáng tác bài ca này vào dịp phụng mệnh sang sứ Trung Quốc, đi qua Long Thành được
quan Tuyên Phủ đãi tiệc có ca múa giúp vui. Tình cờ
tiên sinh gặp lại người ca kỹ năm xưa đã nổi tiếng một
thời. Nay người ca kỹ ấy đã luống tuổi, nhan sắc tàn
phai nhưng tiếng đàn của nàng vẫn còn điêu luyện.
Cảm thương về những sự vinh nhục, buồn vui của kiếp
người, tiên sinh đã viết bài này để ghi lại mối cảm súc.
Long Thành
giai nhân,
Tính thị bất ký thanh.
Độc thiện Nguyễn cầm,
Cử thành chi nhân dĩ cầm danh.
Học đắc tiên triều cung trung cung phụng khúc,
T ự thị thiên thượng nhân gian đệ nhất danh.
Dư ức thiếu thời tằng nhất kiến,
Giám hồ biên dạ khai yến.
Kỳ thời tam thất chính phương niên,
Hồng trang yểm ái đào hoa diện.
Đà nhan hám thái tối nghi nhân,
Lịch loạn ngũ thanh tùy thủ biến.
Hoãn như sơ phong độ tùng lâm,
Thanh như song hạc minh tại âm.
Liệt như Tiến Phúc bi đầu toái tịch lịch,
Ai như Trang Tích bệnh trung vi Việt ngâm.
Thính giả mỉ mỉ bất tri quyện,
Tôn thị Trung Hòa đại nội âm.
Tây Sơn chư thần mãn tọa tận khuynh đảo,
Triệt dạ truy hoan bất tri bão.
Tả phao hữu trịch tranh triền đầu,
Nê thổ kim tiền thù thảo thảo.
Hào hoa ý khí lăng vương hầu,
Ngũ Lăng thiếu niên bất túc đạo.
Tính tương tam thập lục cung xuân,
Hoạt tố Trường An vô giá bảo.
Thử tịch hồi đầu nhị thập niên,
Tây Sơn bại hậu dư nam thiên.
Chỉ xích Long Thành bất phục kiến.
Hà huống thành trung ca vũ diên.
Tuyên Phủ sứ quân vị dư trùng mãi tiếu,
Tịch trung ca kỹ giai niên thiếu.
Tịch mạt nhất nhân phát bán hoa,
Nhan sấu thần khô hình lược tiểu.
Lang tạ tàn mi bất sức trang,
Thùy tri tựu thị đương thời thành trung đệ nhất diệu
Cựu khúc thanh thanh ám lệ thùy,
Nhĩ trung tĩnh thính tâm trung bi.
Mãnh nhiên ức khởi nhị thập niên tiền sự,
Giám hồ tịch trung tằng kiến chi.
Thành quách suy di nhân sự cải,
Kỷ xứ tang điền biến thương hải,
Tây Sơn cơ nghiệp tận tiêu vong,
Ca vũ không di nhất nhân tại.
Thuấn tức bách niên năng kỷ thì,
Thương tâm vãng sự lệ triêm y,
Nam hà qui lai đầu tận bạch
Quái để giai nhân nhan sắc suy.
Song nhãn trừng trừng không tưởng tượng
Khả liên đối diện bất tương tri.
Tính thị bất ký thanh.
Độc thiện Nguyễn cầm,
Cử thành chi nhân dĩ cầm danh.
Học đắc tiên triều cung trung cung phụng khúc,
T ự thị thiên thượng nhân gian đệ nhất danh.
Dư ức thiếu thời tằng nhất kiến,
Giám hồ biên dạ khai yến.
Kỳ thời tam thất chính phương niên,
Hồng trang yểm ái đào hoa diện.
Đà nhan hám thái tối nghi nhân,
Lịch loạn ngũ thanh tùy thủ biến.
Hoãn như sơ phong độ tùng lâm,
Thanh như song hạc minh tại âm.
Liệt như Tiến Phúc bi đầu toái tịch lịch,
Ai như Trang Tích bệnh trung vi Việt ngâm.
Thính giả mỉ mỉ bất tri quyện,
Tôn thị Trung Hòa đại nội âm.
Tây Sơn chư thần mãn tọa tận khuynh đảo,
Triệt dạ truy hoan bất tri bão.
Tả phao hữu trịch tranh triền đầu,
Nê thổ kim tiền thù thảo thảo.
Hào hoa ý khí lăng vương hầu,
Ngũ Lăng thiếu niên bất túc đạo.
Tính tương tam thập lục cung xuân,
Hoạt tố Trường An vô giá bảo.
Thử tịch hồi đầu nhị thập niên,
Tây Sơn bại hậu dư nam thiên.
Chỉ xích Long Thành bất phục kiến.
Hà huống thành trung ca vũ diên.
Tuyên Phủ sứ quân vị dư trùng mãi tiếu,
Tịch trung ca kỹ giai niên thiếu.
Tịch mạt nhất nhân phát bán hoa,
Nhan sấu thần khô hình lược tiểu.
Lang tạ tàn mi bất sức trang,
Thùy tri tựu thị đương thời thành trung đệ nhất diệu
Cựu khúc thanh thanh ám lệ thùy,
Nhĩ trung tĩnh thính tâm trung bi.
Mãnh nhiên ức khởi nhị thập niên tiền sự,
Giám hồ tịch trung tằng kiến chi.
Thành quách suy di nhân sự cải,
Kỷ xứ tang điền biến thương hải,
Tây Sơn cơ nghiệp tận tiêu vong,
Ca vũ không di nhất nhân tại.
Thuấn tức bách niên năng kỷ thì,
Thương tâm vãng sự lệ triêm y,
Nam hà qui lai đầu tận bạch
Quái để giai nhân nhan sắc suy.
Song nhãn trừng trừng không tưởng tượng
Khả liên đối diện bất tương tri.
BÀI CA NGƯỜI GẨY ĐÀN
ĐẤT LONG THÀNH (1)
ĐẤT LONG THÀNH (1)
Bản dịch
của Trần Nhất Lang
(Theo thể
Song Thất Lục Bát)
Gái Long Thành không hay tên họ
Giỏi Nguyễn cầm lấy đó đặt tên (2)
Tiếng đàn như nhạc cõi tiên
Khúc Cung phụng ấy của tiền triều xưa.
Nhớ thuở trước Giám Hồ yến tiệc
Tóc ta xanh đã biết tiếng nàng
Ngây thơ đôi tám mơ màng
Áo hồng, má đỏ lại càng dễ thương!
Tay nhẹ lướt năm cung trầm bổng
Tiếng khoan như gió thoảng ngàn thông
Trong như tiếng hạc trên không
Mạnh như tiếng sét đánh tung bia chùa; (3)
Buồn như thể Trang xưa ngâm Việt (4)
Khiến người nghe mải miết say sưa
Vốn là khúc nhạc ngày xưa
Trung Hòa Đại Nội để vua thưởng nhàn.
Khi quân lính Tây Sơn tiệc mở
Đã say như điếu đổ thâu canh
Thưởng tiền, tả hữu đua tranh
Bạc vung như nước cốt giành cuộc vui;
Nét hào hoa vương hầu nào sánh
Trẻ Ngũ Lăng có thấm vào đâu (5)
Vẻ xuân hun đúc hạt châu
Cầm ca chi bảo đứng đầu Trường An.
Từ năm ấy đã tròn hai chục
Tây Sơn tàn, ta được vào Nam
Long Thành lâu chửa ghé thăm
Người xưa múa hát thấy thầm trong mơ.
Quan Tuyên Phủ vì ta khoản đãi
Trong tiệc này có giải ca vui
Đào nương xuân nữ đương thời
Duy nơi cuối chiếu một người hoa râm,
Mặt vàng võ, tấm thân bé nhỏ
Môi không son, mày bỏ không tô
Ai hay người ấy bây giờ
Tài hoa đệ nhất ngày xưa một thời!
Khúc cũ dạo, lệ rơi từng giọt
Tai lắng nghe mà xót lòng ta
Bỗng dưng nhớ chuyện đã qua
Hai mươi năm trước Giám Hồ gặp nhau.
Cuộc hưng phế, bể dâu mấy độ
Thành đổi dời, người có khác chi
Tây Sơn triều cũ còn gì?
Còn chăng là một ca nhi tên Cầm!
Cõi nhân thế trăm năm là mấy
Cảm chuyện xưa áo tẩy dòng châu
Từ Nam trở lại, bạc đầu
Trách sao nhan sắc người đâu chẳng tàn.
Gặp nhau không dám hỏi han
Cuộc đời tang hải ngẫm càng xót xa.
(1)Long Thành: Thành Thăng Long cũ, nay là Hà Nội
(2)Nguyễn cầm: Đàn nguyệt do Nguyễn Hàm đời Tấn chế ra.
(3)Bia chùa Tiến Phúc ở Nhiêu Châu tỉnh Giang Tô có khắc
bài thơ chữ rất đẹp, bị sét đánh vỡ tan.
(4)Trang Tích khi ốm ngâm nga bằng tiếng Việt.
(5)Ngũ Lăng: Nơi có năm lăng tẩm vua đời Hán, lớp hào hoa
phú quí thường làm nhà ở đây và đám thanh niên sài tiền
bạc rất rộng rãi.