Khi chuùng toâi ñöôïc cöùu thoaùt thì trôøi ñaõ veà chieàu. Döôøng nhö khi ñoù toâi ñaõ nöûa tænh nöûa meâ neân khi böøng daäy thì nghe tieáng lao xao vaø ñaõ ôû treân thuyeàn chöù khoâng nhôù gì ñeán luùc coøn döôùi nöôùc ñöôïc keùo leân. Heù maét nhìn ra toâi thaáy maáy ngöôøi daân chaøi Thaùi Lan, côûi traàn, da ngaêm ñen töông töï nhö nhöõng ngöôøi daân vuøng Haäu Giang. Moät ngöôøi quaán cho toâi moät caùi chaên roài boùp mieäng nheùt moät cuïc daàu cuø laø to baèng naém tay vaøo moàm. Cuïc daàu cay seø khieán toâi daõy naûy. Coù tieáng reo xem chöøng vui möøng vì ñaõ cöùu toâi tænh laïi. E ngaïi hoï seõ tra vaán ñeå ñöa trôû laïi hoøn ñaûo hoang thì khoå, toâi giaû vôø nhö vaãn coøn thieâm thieáp chöa hoài phuïc. OÂng chuù toâi vaø anh baïn ñoàng haønh cuõng cuøng ôû treân con taøu ñaùnh caù, moät chieác thuyeàn maùy khoâng lôùn laém, chæ baèng nhöõng chieác ghe chaïy treân soâng.

Chieác thuyeàn ñi ñöôïc moät luùc thì trôøi saâm saåm toái. Ñöa maét nhìn ra xa xa ñaõ thaáy bôø vaø aùnh ñeøn laáp laùnh nhö moät baày ñom ñoùm. Toâi yeân chí laø khoâng bò ñöa trôû veà nôi xuaát phaùt neân laëng thinh ngoài daäy, maëc duø trong buïng möøng chæ muoán reo leân cho thoaû thích. Theâm moät hoài nöõa thì nhaø cöûa cuõng roõ hôn, nhöõng coät aêng ten TV noåi baät treân neàn trôøi vaø aùnh saùng chieáu ra töø nhöõng khung cöûa. Taøu caäp laïi moät beán ñaày ghe cuõng moät loaïi nhö chieác ñang chôû chuùng toâi vaø khung caûnh truø phuù khieán toâi yeân chí ñaây khoâng phaûi laø moät trong nhöõng nöôùc ngheøo ñoùi maø toâi vöøa ñaøo thoaùt.

Ngöôøi chung quanh ñoå xoâ ñeán, baøn taùn xoân xao baèng tieáng Thaùi neân chuùng toâi khoâng hieåu hoï noùi gì. Khoaûng ½ giôø sau moät só quan caûnh saùt ñi xuoáng, quaàn aùo chænh teà, caàu vai ñeo lon ra veû chöùc saéc thaåm vaán toâi baèng tieáng Anh. Toâi cho oâng ta bieát chuùng toâi laø ngöôøi Vieät Nam tò naïn Coäng Saûn, bò ñaém taøu vaø ñöôïc vôùt ñöa veà ñaây. Vieân só quan quay laïi noùi vôùi ngöôøi laùi taøu – coù leõ cuõng laø chuû chieác taøu ñoù – baèng moät gioïng gay gaét, döôøng nhö khieån traùch y ñaõ cöùu chuùng toâi roài ra leänh cho maáy ngöôøi caûnh saùt khaùc coøng tay caû boïn ñöa veà Ty Caûnh Saùt Rayong, moät thò traán nhoû naèm treân bôø bieån Thaùi Lan.

*

*        *

Ty caûnh saùt laø moät caên nhaø lôùn hai taàng, taàng döôùi laø nôi laøm vieäc, taàng treân ñeå giam giöõ tuø nhaân. Giöõa taàng treân döïng moät caùi chuoàng lôùn, song saét to baèng coå tay, boán goùc laïi coù theâm boán caùi chuoàng nhoû, phaân chia ra nhieàu nhoùm, coù leõ tuyø theo möùc ñoä phaïm phaùp. Sau khi laáy cung sô khôûi, chuùng toâi ñöôïc ñöa leân taàng treân. Trôøi ñaõ toái haún nhöng phoøng naøo cuõng ñaày ngöôøi. Ngöôøi ta môû moät caùi chuoàng nhoû trong ñoù coù maáy coâ gaùi Thaùi ñuoåi hoï ra ngoaøi roài ñaåy ba ngöôøi chuùng toâi vaøo, khoaù laïi. Maáy coâ gaùi ñöôïc thoaûi maùi ñi voøng voøng treân laàu khoâng coøn bò tuø tuùng trong moät caùi chuoàng moãi beà chöøng 2 thöôùc nöõa.

Ba ngöôøi chuùng toâi tuy ôû vaøo caûnh caù chaäu chim loàng nhöng phaûi noùi laø trong buïng sung söôùng khoâng ñaâu keå xieát. Ít nhaát cuõng coøn ñöôïc “ôû tuø” nôi moät xöù töï do, hôn haún caûnh laøm daân cuûa moät nöôùc Vieät Nam ñoäc laäp vaø thoáng nhaát, töông lai chaéc chaén saùng suûa hôn caùch ñaây maáy tieáng ñoàng hoà khi ñang bì boõm bôi treân bieån, vaø cuõng hôn haún caùi ñôøi soáng laïnh leõo treân hoang ñaûo ... chôø ngaøy cheát ñoùi moät caùch tuyeät voïng. Hai chuïc ngaøy vöøa qua quaû laø moät côn aùc moäng haõi huøng.

Sau khi hoaøn hoàn, chuùng toâi môùi coù dòp quan saùt khung caûnh chung quanh. Ngoaøi nhöõng coâ gaùi ñöôïc baùn-töï-do ñi qua ñi laïi, chieác chuoàng ôû giöõa ñaày ngheït nhöõng ngöôøi. Ngoài moät goùc troâng heát söùc thieåu naõo laø vò aân nhaân ñaõ ra tay teá ñoä vôùt chuùng toâi leân. Chuùng toâi coá ra daáu laø mình voâ cuøng caûm kích caùi ôn trôøi bieån cuûa y nhöng anh ta chæ buoàn baõ laéc ñaàu.

Töø döôùi laàu moät ngöôøi ñaøn baø nheách nhaùc, tay daét moät ñöùa treû, tay kia beá moät ñöùa khaùc, khoùc buø lu buø loa ñi leân. Chaúng caàn noùi cuõng bieát ñaây laø gia ñình anh laùi taøu. Ngöôøi vôï ngoài beät xuoáng beân caïnh song saét, ngang nhieân vaïch vuù cho con buù mieäng ñay nghieán anh choàng. Ngöôøi ñaøn oâng oâm ñaàu chòu ñöïng lôøi maéng moû cuûa vôï moät caùch nhaãn nhuïc. Ñöùa treû thaáy cha bò caàm tuø cuõng khoùc oaø leân. Caùi caûnh keû khoùc ngöôøi meáu khieán chuùng toâi aùi ngaïi quaù nhöng chæ ñaønh caén raêng maø chòu. Ngöôøi ñaøn baø thænh thoaûng laïi lieác qua ba ngöôøi chuùng toâi vôùi moät veû oaùn hôøn, traùch moùc. Chuùng toâi cuõng chaúng hieåu caùi toäi danh “vôùt ngöôøi baát hôïp phaùp” seõ bò toaø xöû nhö theá naøo, khoâng bieát y coù bò tòch thu maát chieác thuyeàn khoâng? Tuy vaäy, noãi möøng ñöôïc thoaùt cheát vaãn lôùn hôn noãi ñau loøng thaáy anh chaøng hieäp só kia bò vôï xæa xoùi.

Toái hoâm ñoù chuùng toâi khoâng coù gì aên chæ xin ngöôøi caûnh saùt tröïc ñöôïc moät ñieáu thuoác. Hình nhö gaõ tieác cuûa, aân haän veà caùi taät haøo phoùng haõo hay sao maø saùng hoâm sau haén laûng xa moät goùc, khoâng ñeán gaàn ba teân “tò naïn” maët trô traùn boùng, aên xin khoâng bieát ngöôïng kia nöõa. Moät ñeâm qua ñi vôùi chieác daï daøy leùp keïp nhöng noãi vui ñöôïc trôû veà vôùi ñôøi soáng loaøi ngöôøi khieán toâi khoâng caûm thaáy ñoùi laém.

*

*        *

Saùng hoâm sau chuùng toâi bò ñöa xuoáng thaåm vaán ñeå khai ñaày ñuû moïi chi tieát chuyeán ñi vaø lyù lòch töøng ngöôøi. Moät Vieät kieàu ôû ñaâu ñoù bò ñöa vaøo laøm thoâng ngoân. Toäi nhaäp caûnh baát hôïp phaùp cuûa ngöôøi Vieät Nam chaéc haún raát thöôøng neân khoâng ai thaéc maéc gì vaø vieân só quan an ninh cuõng am töôøng caû heä thoáng chính quyeàn cuûa VNCH khi chuùng toâi ñeà caäp ñeán chöùc vuï vaø caáp baäc trong haønh chaùnh vaø quaân ñoäi.

Caû ngaøy hoâm ñoù chuùng toâi vaãn chöa coù khaåu phaàn. Caùi neàn haønh chaùnh cuûa xöù Thaùi Lan cuõng chaúng hôn gì xöù ta. Döôøng nhö laïi cuõng laø leã laïc gì ñoù, maø soá ngöôøi bò baét vaøo boùt khaù ñoâng, ñeàu laø loaïi vui chôi, gaây goã ñaùnh loän, hoaëc côø baïc. Coù maáy ngöôøi Hoa bò baét vì toäi say röôïu laøm huyeân naùo xoùm laøng. Toâi laïi hình dung ra ngay caùi khung caûnh moät tænh leû maø toâi töøng laøm vieäc.

Chieàu hoâm ñoù thaân nhaân caùc toäi phaïm luõ löôït ñi thaêm nuoâi, ngoaïi tröø ba ñöùa chuùng toâi thuoäc loaïi “con baø phöôùc”. Coù ngöôøi caùm caûnh khoâng buoàn ñuïng ñuõa khieán cho ngöôøi nhaø laïi phaûi ñem veà, ai bieát ñaâu ôû chuoàng beân caïnh coù ba keû ñaùng thöông nhìn ñoà aên maø theøm nhoû daõi. Theá nhöng tình caûnh chuùng toâi cuõng coù ngöôøi nhaän ra. Moät thieáu phuï daùng ngöôøi phuùc haäu ñaõ ñaëc bieät mua cho ba ñóa côm. Quaû thöïc trong ñôøi toâi chöa bao giôø coù böõa aên naøo ngon ñeán theá. Tieác raèng hoâm sau thaân nhaân cuûa baø ta laïi ñöôïc maõn haïn tuø neân baø tieân kia khoâng quay trôû laïi nöõa. Anh baïn toâi ñinh ninh raèng ñaây laø moät boà taùt hieän ra trong hình daùng moät con ngöôøi.

Ngaøy thöù ba chuùng toâi coù phaàn aên nhöng quaù ít, moãi böõa chæ khoaûng moät baùt côm. Coù leõ ñaây laø böõa aên chieáu leä vì boùt caûnh saùt chæ taïm giam vaø ai cuõng coù thaân nhaân tieáp teá tröø ba ngöôøi chuùng toâi. Giaù nhö bình thôøi thì cuõng khoâng ñeán noãi naøo nhöng sau haøng chuïc ngaøy leânh ñeânh treân maët bieån, laïi laøm Robinson baát ñaéc dó treân hoang ñaûo moät thôøi gian khaù laâu neân chuùng toâi ai cuõng ôû trong tình traïng theøm aên trieàn mieân. Ñeå giaûm thieåu naêng löïc, toâi thöôøng chæ lim dim ngoài Thieàn, nhôù laïi nhöõng tö thöùc “qui töùc coâng” ñaõ ñoïc trong truyeän Toâ Ñoâng Pha khi nhaø nho noåi tieáng naøy bò löu ñaày ôû Haûi Nam, khoâng coù gì boû vaøo buïng neân ñaønh ngaùp naéng cho ñôõ ñoùi. Toâi cuõng ñaõ töøng nhòn haøng tuaàn khi taäp “voâ thaát” moät cuï giaø ôû Ñaø Naüng daïy cho, nay cuõng laø dòp ñem ra aùp duïng. Coù ñieàu tröôùc ñaây taäp theo loái töï nguyeän, coøn nay bò baét buoäc phaûi nhòn ñoùi, cuõng voâ phöông khoâng theå ñi kieám rau daïi hay rong bieån maø nhai.

May sao, moät “tieân sinh” ngöôøi Hoa töôûng chuùng toâi laø ñoàng höông neân ñeán hoûi thaêm maáy caâu. Ngaët laø ngoân ngöõ baát ñoàng maëc duø vò “tieân sinh” noï ñoåi ñeán maáy thoå ngöõ maø chuùng toâi vaãn khoâng hieåu. Bí quaù toâi beøn xin giaáy buùt vieát moät laù thö ngaén taû thaûm traïng cuûa mình. Hai beân “buùt ñaøm” qua laïi cuõng thoâng caûm nhau ñöôïc ít nhieàu. Coù ñieàu khoâng phaûi nhö nhöõng nhaø aùi quoác Vieät Nam tröôùc ñaây löu laïc xöù ngöôøi, trao ñoåi thôøi söï hay thi phuù vaên chöông vôùi caùc nhaø caùch maïng Trung Hoa, Nhaät Baûn maø noäi dung nhöõng doøng chöõ chæ coát ñeå ñoái phöông bieát chuùng toâi ñang ñoùi laém. Vò “taøi chuû” kia hieåu ra ñem boá thí cho ba keû laïc loaøi moät böõa aên khaù thònh soaïn. Moãi laàn ngaãm laïi chuyeän xöa toâi khoâng khoûi mæm cöôøi. Vaø cho ñeán giôø phuùt naøy, ñaây vaãn laø laàn duy nhaát toâi kieám aên – theo caû nghóa ñen laãn nghóa boùng - baèng caùi thöù chöõ nho ngoaøi ñöôøng[1] kia. Thaûo naøo ngöôøi xöa baûo laø “nhaát töï thieân kim” cuõng phaûi.

*

*        *

Nhöõng ngaøy keá tieáp laø nhöõng ngaøy chôø ñôïi ñoaùn giaø ñoaùn non nhö nhöõng ngöôøi tuø caûi taïo mong ngaøy ñöôïc thaû. Chuùng toâi töï hoûi khoâng bieát bao giôø môùi ñöôïc chuyeån ñeán moät traïi tò naïn. Caùi theøm khaùt cao ñoä khieán cho ñeâm ñeâm toâi naèm mô ñöôïc aên moät toâ côm vôùi mieáng thòt kho môõ maøng leânh laùng, noåi leành beành trong nhöõng noài ñoà aên cuûa nhöõng haøng quaùn thôøi coøn moà ma phe quoác gia. Chao oâi, caùi mô öôùc quaû laø thaáp heøn thieáu chí khí. Moãi ngaøy chuùng toâi ñöôïc ñöa xuoáng nhaø moät laàn ñeå laøm veä sinh caù nhaân nhöng coù leõ vì ruoät saïch trôn neân nhieàu ngaøy lieân tieáp chuùng toâi khoâng phaûi ñi caàu. Maáy ngöôøi caûnh saùt treû cuõng hay ñeán baäp beï noùi chuyeän vôùi toâi baèng tieáng Anh vaø toâi vöøa daïy, vöøa hoïc hoï moät vaøi tieáng baûn xöù cho qua thôøi giôø. Hoï toû ra khaù leã pheùp vaø coá gaéng thoâng baùo moïi chi tieát maø hoï thu nhaän ñöôïc veà tình traïng cuûa chuùng toâi cuõng nhö veà gia ñình anh baïn toâi coøn ôû laïi treân hoang ñaûo.

Nhöõng ngöôøi caûnh saùt ñoù thænh thoaûng cuõng mua cho chuùng toâi moät ít ñoà aên. Khi trao ñoåi vôùi hoï, toâi bieát löông boång cuûa hoï cuõng thaáp laém, chæ chöøng 1000 baht (hình nhö chöa ñeán 100 USD) moät thaùng neân vieäc cho chuùng toâi ñoà aên hay thuoác laù laø moät hi sinh to lôùn. Coù ñieàu hoï khoâng hieåu ñöôïc raèng chuùng toâi ñang raát ñoùi, caùi ñoùi trieàn mieân neân giaù nhö cho moät ñóa côm nguoäi hay moät mieáng chaùy coøn hôn laø nhöõng chieác baùnh beù tí teïo maø hoï mua döôùi chôï, tuy caàu kyø, laï mieäng nhöng chaúng boõ dính raêng. Anh baïn toâi thì coá gaéng laøm moät “sa baøn” ñeå giaûi thích cho thaèng nhoû ñöa côm raèng chuùng toâi khoâng caàn thöùc aên, neáu coù theå noù chæ ñem toaøn côm - caøng nhieàu caøng toát - cuõng ñöôïc. Thaèng beù gaät guø ra veû hieåu. Tieác raèng hoâm sau meï noù noù khoâng sai noù giao thöùc aên nöõa neân coâng lao cuûa anh baïn toâi ñoå xuoáng soâng xuoáng bieån.

Hoâm chuùng toâi ñöôïc ñöa ra khoûi Ty Caûnh Saùt Rayong quaû laø moät ngaøy hoäi lôùn. Ngöôøi caûnh saùt coù nhieäm vuï ñöa chuùng toâi ñi leã pheùp giaûi thích veà vieäc phaûi coøng chuùng toâi laïi theo thuû tuïc. Chuùng toâi thoâng caûm vôùi nguyeân taéc haønh chaùnh neân khoâng caûm thaáy khoù chòu chuùt naøo, neáu khoâng noùi raèng raát möøng vì ñinh ninh saép ñeán moät traïi tî naïn naøo ñoù treân ñaát Thaùi.

Chieác xe chôû chuùng toâi laø moät xe truck nhoû. Ngöôøi caûnh saùt aùp taûi ngoài treân vôùi taøi xeá, chuùng toâi ôû thuøng xe phía sau, moät tay coøng chaët vaøo thaønh xe. Laàn ñaàu tieân ñöôïc ra khoûi nôi tuø tuùng, nhìn nhöõng ñoàng queâ vôùi maùi tranh, vôùi haøng döøa vaø nhöõng treû muïc ñoàng treân löng traâu, loøng toâi xao xuyeán nghó ñeán queâ höông tuy khoâng xa nhöng hai ñôøi soáng hoaøn toaøn khaùc haún. Xöù sôû cuûa ngöôøi sao thanh bình laï, coøn ñaát nöôùc toâi vaãn ñaém chìm trong haän thuø, trong khoán khoå. Toâi baâng khuaâng nghó ñeán moät töông lai voâ ñònh, coù töï do nhöng seõ maõi maõi caùch xa nôi mình ñaõ sinh ra vaø lôùn leân, khoâng bieát coù bao giôø coøn gaëp laïi cha meï anh em hay khoâng?

*

*        *

Theá nhöng ñieåm ñeán chöa phaûi laø moät nôi coù ñoàng baøo Vieät Nam maø chæ chuyeån sang moät thò traán khaùc. Ñoù laø Chantaburi, moät tænh ôû phía taây baéc tænh Rayong. Tænh naøy lôùn hôn nhieàu, ty caûnh saùt cuõng ñoà soä vaø qui moâ, laø moät trong nhöõng thò traán noåi tieáng cuûa nöôùc Thaùi. Chuùng toâi laïi bò ñöa vaøo moät caên phoøng giam lôùn, daønh rieâng cho nhöõng ngöôøi nhaäp cö baát hôïp phaùp vaø ñöôïc xeáp rieâng moät goùc saùt chaán song.

Thöïc tình maø noùi, nhaø giam Thaùi Lan khoâng ñeán noãi teä, khaù saïch seõ, coù caàu tieâu nhaø taém ñaày ñuû. Cuõng nhö Rayong, ñaây chæ laø nôi taïm giam vaø nhöõng ngöôøi nhaäp cö seõ bò truïc xuaát veà nguyeân quaùn hay ñöa ñi nôi khaùc tuyø tröôøng hôïp. Tìm hieåu ra trong soá baïn “ñoàng caûnh” coù moät soá laø ngöôøi Mieán Ñieän, moät soá laø Maõ Lai, ña soá laø ngöôøi Cao Mieân chaïy loaïn sau traän chieán naêm 1979, trong ñoù coù caû moät só quan cuûa Khmer Ñoû.

Theo phaân loaïi cuûa Thaùi, ngöôøi Maõ Lai hay ngöôøi Mieán Ñieän seõ ñöôïc ñöa traû veà nöôùc qua ngaû bieân giôùi, rieâng ngöôøi Mieân vaø ngöôøi Vieät thì vaøo caùc traïi tî naïn, Mieân theo Mieân, Vieät theo Vieät, maëc duø cuõng coù nhöõng traïi hoãn hôïp maø vaãn thöôøng xaûy ra nhöõng xung ñoät veà saéc toäc, laém khi phaûi nhôø ñeán cô quan an ninh cuûa chính quyeàn can thieäp.

Trong nhöõng ngöôøi Mieân ôû khu toâi cuõng coù moät soá goác Vieät. Tuy nhieân hoï noùi ñöôïc raát ít, vaø raát sôï haõi khi phaûi tieáp xuùc vôùi chuùng toâi, döôøng nhö e ngaïi bò traû thuø khi vaøo traïi tò naïn. Moái haän thuø Vieät – Mieân toàn taïi trong lòch söû ñaõ raát laâu nhö moät oan nghieät truyeàn kieáp, khoâng keå laø Quoác hay Coäng neân duø trong cuøng hoaøn caûnh phaûi boû nöôùc ra ñi vaãn theå hieän döôùi moät soá hình thöùc.

Maáy ngaøy ñaàu ôû Chantaburi chuùng toâi cuõng bò nhòn ñoùi – vaø sau naøy khi coù khaåu phaàn aên thì xem ra laïi coøn teä hôn ôû Rayong. Theá nhöng cuõng chính ôû nôi toái taêm naøy - goïi laø toái taêm vì trong phoøng giam khoâng coù aùnh naéng nhö ôû bieät ñieän Rayong maø chæ coù aùnh saùng ñieän - tình ngöôøi laïi coù dòp nôû roä.

Tröôùc heát laø nhöõng ngöôøi Mieân goác Vieät. Khi thaáy chuùng toâi khoâng coù gì aên, hoï moi ñaâu trong maáy lon guigoz ra moät soá côm nguoäi cho chuùng toâi. Nhöõng ñoà aên ñoù ñaõ leân men chua nhö meû, laïi ñaày ñaát caùt. Theá nhöng vì ñoùi quaù neân chuùng toâi vaãn aên ñöôïc. Khi thaáy anh baïn toâi coù veû tuûi thaân, ngaùn ngaåm toâi nöûa ñuøa nöûa thaät:

-          Anh B. aï! Chuùng mình ñi tìm moät choã dung thaân, nay ñöôïc moät ngöôøi ñoàng höông cho caû côm laãn ñaát, aâu cuõng laø moät ñieàm laønh.

Caâu ñoù döôøng nhö toâi “thuoång” cuûa moät baày toâi ñi theo coâng töû Truøng Nhó trong Ñoâng Chu Lieät Quoác. Khi thaáy chuùng toâi bieát chöõ nghóa, nhöõng ngöôøi ñoù thænh thoaûng laïi nhôø chuùng toâi vieát giuøm moät laù thö göûi leân Cao Uyû LHQ ñeå thænh caàu xeùt ñôn xin tò naïn. Nhöõng ngöôøi ñoàng tuø khaùc vì theá cuõng nhìn chuùng toâi baèng caëp maét kính troïng hôn maëc duø hai beân khoâng noùi chuyeän ñöôïc vôùi nhau. Cuõng coù theå hoï thaáy chuùng toâi luoân luoân ngoài traàm ngaâm maëc ñònh nhö moät thieàn sö neân nghó raèng chuùng toâi thuoäc haøng giaùo phaåm? Chaúng bieát nöõa nhöng khi ñaùm ngöôøi Mieán Ñieän vaø Maõ Lai ñöôïc ñöa ñi, hoï ñaõ baøn taùn vaø gom goùp ñöôïc vaøi chuïc baht (tieàn Thaùi) ñem laïi kính caån taëng chuùng toâi. Quaû thöïc laø moät vieäc heát söùc baát ngôø. Chuùng toâi cuõng baét chöôùc theo tuïc leä cuûa ngöôøi Mieân, ngöôøi Thaùi chaép tay taï ôn hoï.

Caûm tình thöù hai laø cuûa anh chaøng só quan Pol Pot. Anh chaøng ñoù coøn treû, thaân hình beùo toát, maët muõi saùng suûa, toùc huùi cua thöôøng côûi traàn chæ vaän moät chieác saø roâng. Y laø ngöôøi coù veû baát caàn hôn caû, caùi ngheânh ngang cuûa ngöôøi ñaõ töøng coù uy quyeàn. Theo nhö gaõ ngöôøi Mieân goác Vieät noùi nhoû cho toâi thì y laø moät “quan lôùn”, chaû bieát quan lôùn côõ naøo maø y dòch ra laø Ñaïi Taù. Ñieàu ñoù toâi khoâng chaéc laø thaät. Coù ñieàu gaõ “Pol Pot” naøy khoâng sôï seät, kheùp neùp nhö nhöõng ngöôøi khaùc khi gaëp caûnh saùt ngöôøi Thaùi vaø toâi khoâng theå ngôø raèng y laïi thuoäc veà moät löïc löôïng daõ man nhaát nhaân loaïi. Coù theå cuõng coù nhöõng aån tình maø toâi khoâng hieåu ñöôïc, hay lyù lòch cuûa y khoâng ñuùng nhö lôøi ñoàn.

Sau khoaûng caùch ban ñaàu, y mon men ñeán gaàn toâi, hoûi vu vô laøm quen baèng tieáng Phaùp nhöõng caâu raát aám ôù nhö kieåu: Teân anh laø gì? Anh khoeû khoâng? Anh töø ñaâu ñeán? ...

Phaûi noùi raèng khi nghe y noùi moät thöù tieáng mình cuõng bieát ít nhieàu, taâm traïng toâi chaúng khaùc gì tha höông ngoä coá tri. Toâi cuõng coá gaéng “chaép” nhöõng töø ngöõ coøn rôi ruïng trong ñaàu ñeå traû lôøi vaø qua laïi moät hoài, hai beân ñaâm ra “tri kyû”. Caùi tieáng Taây hoå loán cuûa toâi vôùi caùi tieáng Phaùp nöûa naïc nöûa môõ cuûa y laø caùi caàu baéc giöõa hai beân, duø caû hai coá gaéng khoâng ñeà caäp ñeán chuyeän chính trò, quaân söï hay chuûng toäc, laïi caøng khoâng doø hoûi thaân theá nhau.

Quen vôùi y cuõng coù nhieàu caùi lôïi. Lôïi ñieåm tröôùc nhaát laø moãi khi bò ngöôøi Thaùi baét khai baùo lyù lòch, toâi coù theå noùi baèng tieáng Phaùp vôùi y, y noùi laïi baèng tieáng Mieân vôùi moät ngöôøi Mieân bieát tieáng Thaùi, vaø ngöôøi ñoù thoâng dòch laïi. Ñeán luùc naøy nhöõng ngöôøi Mieân môùi caûm thaáy phuïc saùt ñaát hai nhaø “ñaïi trí thöùc” ôû trong cuøng phoøng giam. Caûm ñoäng nhaát laø khi thaáy chuùng toâi gaày yeáu quaù, gaõ ngöôøi Mieân goác Vieät ñaõ ngheïn ngaøo sôï oâng thaày cheát ñoùi thì uoång maát moät thieân taøi. Lôïi ñieåm thöù hai laø töø ñoù toâi nghieãm nhieân ôû cuøng moät giai caáp vôùi y nghóa laø cao hôn nhöõng ngöôøi baïn ñoàng tuø khoán khoå khaùc. Vaø hôn nöõa ít ra toâi cuõng coù ngöôøi ñeå troø truyeän, chaúng hôn chæ ngoài ngaùp gioù cho heát thì giôø hay sao?

*

*        *

Ngaên caùch giöõa hai beân nhaø tuø laø moät haønh lang. Beân phoøng chuùng toâi thì luùc naøo cuõng khoaù chaët nhöng beân phía beân kia thì töông ñoái töï do hôn, nhöõng tuø nhaân cuõng coù luùc ñöôïc ñi ra ñi vaøo. Phía chuùng toâi laø moät phoøng lôùn duy nhaát nhöng phía beân kia ngaên ra thaønh hai, moät beân ñeå nhoát ñaøn oâng, moät beân ñaøn baø. Phía ñaøn baø coù leõ cuõng laø nhöõng coâ gaùi buoân son baùn phaán bò baét trong nhöõng laàn ruoàng boá. Phía ñaøn oâng thì laø nhöõng tay anh chò, nhöõng teân du ñaõng trong vuøng. Döôøng nhö nhöõng ngöôøi Thaùi ñoù ñaõ quaù quen thuoäc vôùi khung caûnh naøy neân hoï töï nhieân nhö ôû nhaø, cöôøi noùi raát thoaûi maùi. Vaø dó nhieân hoï cuõng ñöôïc tieáp teá ñaày ñuû, coù khi coøn aên nhaäu haùt hoång ngay trong phoøng giam.

Laøm truøm trong ñaùm du ñaõng laø moät gaõ ngöôøi Thaùi ñen truøi truõi, ñaàu huùi cua, maët maøy raát baëm trôïn. Y luoân luoân côûi traàn, ngöôøi xaâm ñuû loaïi hình khoâng chöøa moät maûnh da naøo chaúng khaùc gì daân Giao Chæ ngaøy xöa veõ mình cho thuoàng luoàng khoûi laøm haïi. Cöù xem thaùi ñoä thì bieát y raát coù uy quyeàn, thaáy boùng y ai cuõng phaûi kheùp neùp. Y ñöôïc caûnh saùt Thaùi giao cho nhieäm vuï “quaûn giaùo”, saép ñaët coâng vieäc, kieâm caû vieäc chia côm cho tuø nhaân, quaû ñuùng laø naém quyeàn sinh saùt, moät thöù ñaàu naäu ñuùng nghóa nhö trong nhöõng truyeän daøi cuûa Duyeân Anh, Nguyeãn Thuî Long. Coù ñieàu chuùng toâi khoâng naèm trong soå ñen cuûa y neân khoâng bò ngöôïc ñaõi, naït noä gì.

Buoåi chieàu hoâm ñoù, caên phoøng ñang vaéng laëng boãng roän haún leân vì coù tin ñoàn moät soá tay “thuû laõnh ñaïi ca” vua bieát maët, chuùa bieát teân môùi bò baét vaøo. Chæ nhìn thaùi ñoä cuûa nhöõng ngöôøi caûnh saùt chuùng toâi cuõng hình dung ra ñöôïc ñieàu ñoù. Gaõ xaâm mình cuõng trong ñaùm chaïy ra nghinh ñoùn.

Ñaùm tuø môùi khoâng nhieàu, chæ ñoä hai ba ngöôøi. Ñi ñaàu laø moät thanh nieân cao raùo, hai ñaøn em ñi sau, gaõ xaâm mình luùp xuùp theo sau choùt.

Vieân thuû laõnh ñoù tuoåi xem chöøng coøn raát treû, coù leõ chæ môùi ngoaøi ñoâi möôi. Y phaûi noùi laø ñeïp trai, mi thanh muïc tuù, nöôùc da traéng treûo, thoaït nhìn ngöôøi ta coù theå ñaùnh giaù laø moät sinh vieân ñaïi hoïc hôn laø moät truøm du ñaõng. Tieáng y roõ raøng vaø moãi laàn y noùi, nhöõng ñaøn em chæ gaät ñaàu vaâng daï, khoâng thaáy ai noùi laïi nöûa caâu. Nhöõng ngöôøi tuø cuõ cuõng chaïy ra nhö moät phaùi ñoaøn ñoùn tieáp laõnh tuï. Y aên vaän bình thöôøng vaø cuõng nhö bao nhieâu ngöôøi khaùc vaøo trong tuø chæ maëc moät chieác quaàn sooùc, côûi traàn. Ñieàu ñaùng noùi laø thaân theå y hoaøn toaøn khoâng coù moät daáu xaâm naøo nhö nhöõng tay anh chò khaùc. Chuùng ta thöôøng nghe thaønh ngöõ haïc laäp keâ quaàn – con haïc ñöùng trong baày gaø -- hình dung moät con ngöôøi noåi baät trong ñaùm ñoâng, vaø vaãn nghó ñaây laø moät ví von phoùng ñaïi. Theá nhöng quaû thöïc thanh nieân naøy coù caùi phong ñoä ñoù.

Buoåi toái phe du ñaõng môû tieäc lôùn. Ñích thaân nhöõng ngöôøi caûnh saùt böng ñoà aên thöùc uoáng vaøo, moät ñieàu toâi nghó raèng ôû ñaâu cuõng hieám thaáy. Nhöõng coâ gaùi aên söông cuõng ñöôïc tieáp teá ñaày ñuû. Böõa aên cuûa chuùng toâi khaù haún leân vì ñoà aên cuûa “phía beân kia” ñöôïc chia ñeàu cho thaønh phaàn “nhaäp cö baát hôïp phaùp”. Tieáng ngöôøi aên uoáng oàn aøo, thænh thoaûng voïng laïi tieáng sang saûng ñaày uy quyeàn cuûa gaõ thö sinh kia.

*

*        *

ÔÛ trong nhaø giam khoâng coù vieäc gì laøm neân hay nguû ngaøy thaønh thöû ñeâm toâi laïi thöùc khuya, hoaëc toaï Thieàn hoaëc suy nghó vaån vô. Nhöõng giôø phuùt ñoù laø nhöõng giôø phuùt tónh laëng hieám hoi phaûi taän höôûng.

Nhö thöôøng leä, toái hoâm ñoù, khi moïi ngöôøi ñang yeân giaác, toâi trôû daäy ngoài moät mình. Ngoïn ñeøn treân traàn toaû ra aùnh saùng vaøng voït. Nhöõng ngöôøi chung quanh naèm la lieät nhö nhöõng thaây ma, tieáng thôû khoø kheø xen laãn tieáng nguû mô uù ôù.

Töø phoøng beân kia, tay anh chò böôùc ra, theo sau laø gaõ xaâm mình. ÔÛ trong moät khoâng gian beù nhoû theá naøy, vieäc chaïy theo ñaøn anh coù leõ laø moät cöû chæ laáy loøng chöùng toû söï trung thaønh hôn laø caàn thieát. Tay anh chò ñi töøng phoøng kieåm soaùt xem coù gì khaùc laï hay khoâng, chaúng bieát ñoù laø thoùi quen cuûa y hay moät nhieäm vuï ñöôïc giao phoù. Coâng vieäc ñoù tröôùc ñaây laø cuûa gaõ xaâm mình nhöng y thöôøng laøm moät caùch chieáu leä, thænh thoaûng uûng oaúng moät caâu ra veû ta ñaây, theá thoâi. Traùi laïi thaùi ñoä cuûa tay anh chò laïi khaùc haún, gioáng nhö moät caáp chæ huy muoán chaéc chaén raèng nhöõng keû döôùi quyeàn mình tuaân thuû nghieâm chænh leänh laïc ñaõ ban ra.

Khi ñeán gaàn y ñöùng laïi nhìn thaúng vaøo maét toâi nhö ñeå ñaùnh giaù ngöôøi ñoái dieän. Toâi nhìn y mæm cöôøi gaät ñaàu, y cuõng gaät ñaàu ñaùp laïi. Toâi quay ra höôùng khaùc, y vaø teân ñaøn em laïi tieáp tuïc böôùc ñi. Ngang qua maët toâi, y keùo goùi thuoác trong tuùi quaàn thaåy vaøo trong song cöûa, vang leân moät tieáng ñoäng nhoû. Toâi laëng yeân nhìn goùi thuoác coøn nguyeân chöa môû, moät goùi thuoác thuoäc loaïi coù ñaàu loïc maø töø khi ñeán ñaát Thaùi toâi chæ ñöôïc huùt moät hai laàn. Ngöôøi Thaùi phaàn lôùn chæ huùt thuoác reâ, vaán baèng nhöõng maûnh laù döøa nöôùc phôi khoâ caét thaønh töøng maûnh nhoû. Khi hai ngöôøi ñi tuaàn heát voøng quay laïi, toâi nhìn y gaät ñaàu caùm ôn nhöng y thaûn nhieân nhö khoâng troâng thaáy.

Saùng hoâm sau toâi ñem goùi thuoác chia cho moãi ngöôøi moät ñieáu, keå caû anh chaøng ngöôøi Mieân goác Vieät vaø teân só quan “Pol Pot”. ÔÛ trong tuø ít ai huùt thuoác moät mình maø thöôøng chæ ñoát moät ñieáu roài chuyeàn voøng voøng moãi ngöôøi moät hôi. Moïi ngöôøi khoâng khoûi xoân xao khi thaáy toâi coù caû moät bao thuoác.

Töø hoâm ñoù trôû ñi, khi chia côm, gaõ xaâm mình bao giôø cuõng daønh cho maáy ngöôøi Vieät chuùng toâi raát haäu hó, laém khi roõ raøng thieân vò khieán chuùng toâi caûm thaáy ngöôïng nguøng vì ñöôïc bieät ñaõi moät caùch quaù ñaùng. Maáy naøng Kieàu Thaùi Lan cuõng thænh thoaûng ñem cho moät ít traùi caây. Ñeå khoûi quaù cheânh leäch, toâi thöôøng san xeû ñoà aên cuûa mình cho moät caäu beù ngöôøi Mieân, cuõng loaïi töù coá voâ thaân, ngöôøi gaày oám ñeán chæ coøn da boïc xöông troâng nhö ngöôøi daân Phi chaâu trong nhöõng muøa ñoùi keùm, gan baøn chaân vaøng nhö ngheä. Caäu beù naøy moãi laàn nhaän ñöôïc ñoà aên thöôøng quì raïp xuoáng laïy moät caùch heát söùc cung kính.

Theá nhöng nhöõng ngaøy vui ñoù khoâng daøi laâu. Chæ vaøi hoâm sau, tay anh chò kia ñöôïc phoùng thích. Ñôøi soáng nhaø tuø Thaùi Lan trôû laïi nhö cuõ. Gaõ xaâm mình laïi laøm truøm vaø ñôøi soáng laïi xoâ boà nhö tröôùc. Khoâng hieåu coù ñöôïc daën doø gì khoâng, y ñoái vôùi toâi vaãn heát söùc töû teá. Thænh thoaûng gaõ laïi cho toâi moät caùi baùnh, moät goùi thuoác reâ. Coù ñieàu y khoâng kín ñaùo vaø teá nhò nhö ñaøn anh cuûa haén.

Toâi coâá hoûi maáy ngöôøi cuøng phoøng xem gaõ thö sinh kia laø ai? Maõi veà sau toâi môùi bieát tay anh chò ñoù laø ñaïi du ñaõng cuûa tænh Chantaburi, ñöùng ñaàu moät toå chöùc “xaõ hoäi ñen” raát theá löïc, coù theå noùi laø moät loaïi “oâng truøm” cuûa vuøng naøy. Toâi vaãn ñoaùn chöøng y laø moät loaïi con oâng chaùu cha, baây giôø môùi bieát y laø moät tay chôi thöù thieät. Theá nhöng chi tieát maø gaõ ñaøn em noùi nhoû môùi thöïc khieán toâi söûng soát:

Y laø moät ngöôøi Thaùi goác Vieät.

Thaùng 5/2004