TRÔÛ VEÀ THAÊM NHAØ Thieân Kyø Hoài Höông Ngaãu Thö Thieáu tieåu ly
gia laõo ñaïi hoài,
Taïm dòch:
. (1) Toâi duøng chöõ cuï vì Haï Tri Chöông naêm 86 tuoåi môùi trôû laïi coá höông laàn ñaàu tieân Trong tim toâi, caùi hình aûnh cuûa Saigon laø thaønh phoá vôùi nhöõng haøng me raäm maùt, nhöõng buoåi tröa eâm aû ñaïp xe lang thang ngaém nhöõng taø aùo traéng ñi hoïc veà, moät thaønh phoá phaúng laëng vôùi nhöõng toøa nhaø coå kính khaùc haún caùi naùo nhieät cuûa khung trôøi AÂu Myõ. Theá nhöng thöïc teá hoaøn toaøn khaùc haún. 1/ Moät ñieåm ñaùng noùi ñaàu tieân cuûa keû löõ haønh laø haøng khoâng Vieät Nam coù nhöõng tieáp vieân (flight attendants) heát söùc duyeân daùng vaø deã thöông. Nam maëc ñoàng phuïc aùo traéng quaàn saãm (ñen???), nöõ aùo daøi ñoû maøu huyeát duï, quaàn traéng. Hoï phuïc vuï khaùch haøng moät caùch chuyeân nghieäp (professional) vaø chu ñaùo. Phaàn lôùn ngöôøi trong phi haønh ñoaøn noùi gioïng Baéc, hôi laï tai khieán toâi möôøng töôïng ñeán ngöôøi Taøu cheá rieãu ngöôøi mình baèng ñoâi caâu ñoái ríu rít nhö chim: Tri vi tri, baát tri
vi baát tri, thò tri daõ.
Moùn aên trong chuyeán bay cuõng ngon – ít nhaát cuõng hôïp khaåu vò hôn nhöõng ñoà aên cuûa China Airlines. Khoâng bieát toâi coù thieân vò quaù ñaùng khoâng nhæ? Töø baàu trôøi cao nhìn xuoáng, thaønh phoá thaân thieát cuûa kyù öùc bao phuû moät baàu khoâng khí ñuïc ngaàu nhö baát cöù moät thaønh phoá lôùn naøo treân theá giôùi. Saigon cuûa toâi hieän roõ daàn vaø caûm giaùc ñaàu tieân böôùc ra khoûi phi cô laø caùi noùng haàm haäp haét vaøo maët. 2/ Gia ñình toâi ra ñoùn thaät ñoâng. Haàu nhö caùc em toâi – em ruoät cuõng nhö vôï hay choàng cuûa ñöông söï – vaø con caùi xa gaàn ñeàu ñuû maët. Coù leõ ai cuõng muoán gaëp toâi sau hôn hai möôi naêm xa caùch ñeå nhìn laïi oâng anh trai baèng xöông baèng thòt. Caùc chaùu toâi thì ngaïi nguøng vaø xa caùch hôn ñoái vôùi oâng baùc chæ vaên kyø thanh maø chöa kieán kyø hình. Tuy nhieân toâi cuõng nhaän ra caû vaø quaû thöïc khoâng coù caùi caûnh “Treû con ngôø ngôï gaëp chaøo, Chaúng hay oâng ôû vuøng naøo ñeán ñaây” nhö toâi töôûng. Cuõng nhôø vaøo heä thoáng thoâng tin vaø kyõ thuaät neân thaân nhaân gaëp nhau khaùc haún caùi caûnh teû nhaït “mieàn Nam nhaän hoï, mieàn Baéc nhaän haøng” mæa mai vaø chua chaùt cuûa hai möôi laêm naêm tröôùc. Caùc em toâi chaïy ñeán oâm chaàm laáy oâng anh, tranh nhau huyeân thuyeân keå chuyeän khieán toâi phaûi yeâu caàu taát caû leân xe veà nhaø tröôùc roài haõy noùi sau. Chieác xe van 10 choã ngoài khoâng ñuû neân moät phaàn phaûi ñi rieâng baèng xe nhaø hoaëc xe hai baùnh, chia thaønh nhieàu nhoùm khaùc nhau. Caùi caûm giaùc ñaàu tieân cuûa toâi veà “Saigon naêm nay” laø thaønh phoá raát buïi baäm. Trong caùi noùng nöïc cuûa cuoái naêm, ñöôøng phoá ñoâng ngheït nhöõng ngöôøi, phaàn lôùn chaïy xe hai baùnh. Hoï chaïy nhö ma ñuoåi, löôïn phaûi laùch traùi moät caùch heát söùc “baëm trôïn”. Nhö moät du khaùch naøo ñoù ñaõ ví ngöôøi ñi ñöôøng ôû Saigon nhö moät ñaøn caù, troâng thaät hoãn loaïn nhöng hoï laïi coù nhöõng qui luaät chung neân khoâng ai ñuïng ai duø raèng ñoái vôùi caëp maét cuûa moät ngöôøi töø haønh tinh laï nhö toâi thì giao thoâng ôû ñaây laø moät chuoãi lieân tuïc cuûa söï “cöïc kyø nguy hieåm” vaø tai naïn coù theå xaûy ra baát cöù luùc naøo. Caùi caûm giaùc “thoùt caû ruoät” khieán toâi queân baüng mình chæ laø keû “ngoaøi leà cuoäc chôi” neân laém khi voâ tình trôû thaønh moät muï ñaøn baø laém chuyeän laø haønh khaùch nhöng nhieàu khi laïi muoán “laùi” caû baùc taøi luùc naøo cuõng “AÁy kìa!” “Chaïy aåu quaù !” “Gheâ thaät!” “Chaäm laïi!” ... Nhieàu ngöôøi chaïy ngöôïc chieàu moät caùch “thaûn nhieân nhö ngöôøi ñi chôi maùt”, baêng qua ñöôøng baát keå loái ñi “nhôn nhôn thaùch ñoá vôùi töû thaàn”. Baøi hoïc phaûi nhìn traùi nhìn phaûi tröôùc khi sang ñöôøng khoâng coøn hôïp thôøi nöõa. Xe traùnh ngöôøi chöù khoâng phaûi ngöôøi øtraùnh xe. Tieáng coøi roän raõ lieân tuïc cuûa nhöõng ngöôøi laùi xe chæ ñeå baùo hieäu söï coù maët hôn laø nhaéc nhôû ngöôøi khaùc nhö ôû beân Myõ. Moät soá ñoâng duøng khaåu trang che maët ñeå giaûm thieåu khoâng khí oâ nhieãm beân ngoaøi khoâng loït vaøo phoåi. Caùc coâ gaùi ai ai cuõng ñoäi muõ, mang che maët vaø ñeo gaêng tay daøi leân ñeán gaàn vai ñeå baûo veä laøn da. Thieân haï chaïy hoa caû maét vaø neáu maáy ñöùa con toâi gaëp caûnh naøy chaéc chuùng seõ ñoøi veà Myõ ngay laäp töùc. 3/ Cuõng vì baän traû lôøi nhöõng caâu hoûi cuûa caùc em neân toâi khoâng ñeå yù laém ñeán khung caûnh chung quanh. Thöïc maø noùi, toâi chaúng coøn bieát ñaâu vôùi ñaâu, nhöõng con ñöôøng cuõ ñaõ ñoåi teân nhöng quan troïng nhaát, nhaø cöûa môùi xaây caát trong hai möôi naêm qua ñaõ xoùa noát chuùt kyù öùc mô hoà cuûa toâi veà thaønh phoá naøy. Ngöôøi cuõ chæ coøn nhaän ra moät soá landmarks nhö töôïng Traàn Nguyeân Haõn ôû chôï Beán Thaønh, töôïng An Döông Vöông ôû ngaõ saùu ... Cuõng may nhieàu taøi xeá taxi vaø xe oâm coøn coù theå ñoái chieáu ñöôïc nhöõng teân cuõ vôùi teân môùi ñeå nhaéc nhôû keû löõ haønh. Nhöõng moùn quaø toâi ñem veà khoâng ñöôïc ñoùn nhaän noàng nhieät nhö toâi töôûng. Caùi caûnh quaø caùp laø “caû moät baàu trôøi mô öôùc” naêm xöa nay khoâng coøn nöõa. Keïo baùnh khoâng coøn “duï” ñöôïc ñaùm treû con neân chuùng nhìn moät caùch thôø ô. Nhöõng chieác caø vaït luïa cuûa YÙ, Phaùp cho caùc em trai, em reå hôø höõng laáy lyù do “chuùng em cuõng ít khi duøng”. Veà sau toâi môùi bieát quaàn aùo, vaûi voùc ôû Vieät Nam ñaày raãy ít ai quan taâm neân ngöôøi nhaän thöôøng chæ xuyùt xoa khi gaëng hoûi giaù caû ñaõ mua ôû beân Myõ vaø keâu thaàm "ñaét quaù". Vôùi giaù trò cuûa ñoàng ñoâ la, ngöôøi ta coù theå mua ôû Vieät Nam moät moùn haøng cuøng chaát löôïng vôùi giaù reû chæ baèng 1/ 5, 1/ 3 trò giaù taïi Hoa Kyø. Maáy coâ em gaùi, em daâu thì thích maáy loï nöôùc hoa hôn nhöng coù leõ nhaän ñeå maø nhaän vì cuõng hieám khi xaøi trong sinh hoaït thöôøng ngaøy, ngoaïi tröø khi tieäc tuøng khaùch khöùa. Caùc em toâi nhaéc laïi caùi caûnh laõnh quaø hai möôi naêm tröôùc nhö nhöõng kyû nieäm thuù vò vaø ñaàm aám. Moät thuøng quaø anh göûi nhaø aên ñöôïc caû naêm. Hieän töôïng ñoù nay khoâng coøn nöõa maëc daàu nhieàu ngöôøi vaãn khaúng ñònh laø ñoà Myõ toát hôn ñoà Vieät Nam (dó nhieân!!!) nhöng theo toâi vieäc kheä neä mang nhöõng moùn gia duïng nhö kem ñaùnh raêng, xaø boâng, vaûi voùc töø xöù Côø Hoa veà nöôùc laø moät vieäc laøm khoâng thích ñaùng. 4/ Ñieåm ñaàu tieân toâi nhaän thaáy sau caùi ñoâng ñuùc vaø buïi baäm laø thaønh phoá raát baån vaø voâ traät töï. Haøng quaùn ñaày caùc væa heø vaø raùc röôûi vöùt khaép nôi, nhaát laø trong Chôï Lôùn. Gaàn nhö chöa coù moät heä thoáng veä sinh coâng coäng neân traêm söï vaãn troâng chôø vaøo nhöõng xe raùc keùo tay ñi thu pheá lieäu haøng ngaøy vaø nhöõng ngöôøi phu queùt ñöôøng laøm vieäc luùc ñeâm khuya. Buoåi saùng ñöôøng phoá töông ñoái saïch seõ thì ñeán tröa ñaõ baån vaø saåm toái nhieàu gia ñình laïi len leùn ñoå raùc ra ngay tröôùc nhaø mình ñeå tieát kieäm vaøi chuïc ngaøn ñoàng, töông ñöông vôùi ñoä 1, 2 dollars moãi thaùng. Vaøo luùc chaïng vaïng toái, ñöôøng phoá ñaày nhöõng ngöôøi. Töøng caëp trai thanh gaùi lòch hôùn hôû chôû nhau treân nhöõng chieác xe phoùng baït maïng. Ai naáy aên dieän ñeïp ñeõ vaø moät nhaän ñònh chuû quan cuûa toâi laø theá heä môùi khoâng coøi coïc nhö hai möôi naêm tröôùc ñaây. Chieàu cao khieán con gaùi Vieät Nam trôû thaønh thon thaû vaø gôïi caûm. Hình nhö hoï cuõng ñeïp hôn ngaøy xöa. Toâi ñöôïc caûnh caùo laø khoâng neân aên ñoà soáng sít vì coù theå tieâu chaûy hay kieát lî neân gaàn nhö khoâng daùm ñuïng vaøo rau hay aên ôû ngoaøi ñöôøng. Vieân baùc só gia ñình cuûa toâi coøn caån thaän daën toâi neân ñaùnh raêng baèng nöôùc loïc ñoùng chai. Tuy nhieân moái lo xa ñoù cuõng hôi quaù, tuy khoâng ñöôïc nhö ôû beân Myõ nhöng nöôùc cuõng saïch vaø neáu caån thaän moät chuùt thì cuõng khoâng ñeán noãi naøo. Gia ñình toâi töông ñoái kyõ löôõng trong vieäc bieán cheá ñoà aên thöùc uoáng neân nhöõng thuoác men toâi mang veà khoâng moùn naøo phaûi duøng ñeán. 5/ Nhöõng kieán truùc môùi trong thaønh phoá nhieàu voâ keå vì nhöõng caên nhaø chæ coù theå phaùt trieån theo chieàu doïc maø khoâng theå theo chieàu ngang. Nhaø cöûa thaáp nhaát cuõng ba taàng, nhieàu hôn thì boán, naêm taàng, moãi nhaø moät kieåu maøu saéc röïc rôõ. Ñaâu ñaâu cuõng thaáy thieân haï xaây nhaø vaø caâu hoûi cuûa toâi vaãn laø khoâng hieåu hoï laøm caùch naøo, tieàn ôû ñaâu ñeå xaây nhöõng caên nhaø ñoù. Phaàn lôùn trong nhaø trang bò khaù ñaày ñuû, phoøng taém, boàn veä sinh, heä thoáng nöôùc, ñieän, nhieàu nhaø coù caû maùy laïnh. Moät ngöôøi toâi bieát xaây caên nhaø trò giaù ñeán 1000 laïng vaøng nghóa laø phaûi ñeán 300,000 dollars – tieàn maët. Nhaø beân Vieät Nam xaây baèng gaïch oáng hay ñuùc beâ toâng chöù khoâng phaûi vaät lieäu nheï nhö beân Myõ, caàu thang ñi leân ñöôïc boán naêm taàng cuõng ñuû moûi chaân. Nhöõng caên nhaø cuõ kyõ vaø xaáu xí nhaát ngoaøi nhöõng caên leàu oå chuoät ôû ven soâng laø nhöõng chung cö cuûa nhaø nöôùc. Baån thæu dô daùy theo kieåu cha chung khoâng ai khoùc, vöøa thieáu tu boå neân töôøng vaùch ñen ñuûi laïi theâm quaàn aùo phôi la lieät troâng thaät baån maét. Theá nhöng ñoù chính laø maãu hình cuûa cheá ñoä, moâ hình maø nhaø caàm quyeàn Coäng Saûn thöôøng töï haøo, nhaø nöôùc quaûn lyù nhaân daân laøm chuû. Nhöõng khu chung cö ñoù chen laãn trong nhöõng kieán truùc môùi laøm noåi baät vaø töông phaûn giöõa caùi chung vaø caùi rieâng, xaùc ñònh theâm caùi tính sôû höõu laø moät baûn chaát cuûa con ngöôøi vaø laø moät mæa mai cho sinh hoaït kinh teá taäp theå. 6/ Moät hieän töôïng ñaùng löu yù laø hieän nay nhieàu gia ñình ñaàu tö raát nhieàu vaøo vieäc hoïc cuûa con caùi. Ngöôøi ta muoán traùnh caùi xaõ hoäi nhieàu sa ñoïa khi hieän töôïng ma tuùy xì ke raát phoå bieán trong giôùi hoïc sinh, laïi theâm caùi khoù khaên coá höõu cuûa vieäc thi tuyeån vaø noã löïc muoán vöôn leân neân gia ñình naøo cuõng muoán trang bò cho con caùi moät caùi voán hoïc haønh. Nhìn laïi hai chuïc naêm qua, ñaàu tö vaøo hoïc vaán tuy coù luùc trôû thaønh moät chua chaùt vì giôùi só phu vaø coù hoïc bò nhaän chìm taän ñaát ñen, ngöôøi ta vaãn thaáy raèng sau cuøng kieán thöùc vaãn laø moät giaù trò haèng cöûu. Möôøi naêm tröôùc ngheà sö phaïm laø moät ngheà cheát ñoùi khoâng ai theøm hoïc, baây giôø laïi laø moät ngheà coù giaù trong xaõ hoäi. Chính vì theá laïi naûy sinh ra hieän töôïng buoân vaên baùn chöõ vaø treû con neáu khoâng ñi hoïc theâm thaày coâ taïi nhöõng lôùp daïy tö seõ khoù maø ngoùc ñaàu leân ñöôïc. Caùi goïi laø só ñöùc caøng luùc caøng ñi xuoáng. Ñeå cho con coù theå loït vaøo tröôøng Ñaïi Hoïc Y Khoa, coâ em toâi phaûi boû ra moãi thaùng khoaûng 400 dollars trong hai naêm lieàn trong coâng taùc “ngaøy ngaøy moå buïng con nhoài chöõ, thaùng thaùng boå ñaàu boá laáy tieàn”. Maáy ñöùa treû ngaøy thöôøng cuõng nhö ngaøy nghæ chaúng maáy luùc ñöôïc thaûnh thôi, heát lôùp ngaøy ñeán lôùp ñeâm. Thanh nieân ngaøy nay chuù troïng khaù nhieàu ñeán vieäc hoïc sinh ngöõ. Nhieàu lôùp daïy Anh vaên coù thi cöû haàu nhö ôû khaép thaønh phoá Saigon. Bieát moät hay hai ngoaïi ngöõ coäng theâm caên baûn veà vi tính (computer) laø ñieàu kieän gaàn nhö baét buoäc ñeå xin vieäc. Nhöõng ngöôøi coù trình ñoä hôn theo ñuoåi nhöõng chöông trình ñaïi hoïc cuûa caùc nöôùc AÂu Myõ, coù chi nhaùnh taïi Vieät Nam. MBA laø moät caùi baèng khaù thoâng duïng vaø khoâng phaûi hieám hoi trong xaõ hoäi. Trong khi ñi mua haøng, toâi gaëp nhieàu khaùch du lòch nöôùc ngoaøi vaø nhöõng tieáp vieân ñeàu coù theå giao tieáp moät caùch thoaûi maùi. 7/ Nhöõng ngaøy keá tieáp toâi hay cuøng ñöùa em trai ñi lang thang phoá phöôøng. Noùi lang thang thöïc söï khoâng ñuùng vì luoân luoân phaûi ngoù tröôùc nhìn sau neáu khoâng seõ ñuïng phaûi ngöôøi ñi cuõng nhö haøng hoùa baøy ñaày treân væa heø. Coù ñuû caùc loaïi sinh hoaït cuûa heø phoá töø aên maøy ñeán baùn veù soá, baùn nöôùc, baùn traùi caây vaø caû nhöõng haøng quaùn maø ngöôøi ta aên uoáng ngon laønh trong moät khoâng khí ñaày oâ nhieãm. Haøng hoùa khaép nôi, cöûa tieäm naøo cuõng chaät cöùng nhöõng haøng. Toâi khoâng hieåu ai cuõng baùn thì ai laø ngöôøi mua? Ngoaøi nhöõng cöûa tieäm baùn leû, thaønh phoá ngaøy nay ñaõ coù theâm moät soá sieâu thò ñöôïc design vaø ñieàu haønh nhö caùc cöûa tieäm taïi Myõ. Tuy khoâng khang trang baèng nhöng cuõng khoâng keùm caùc supermarkets VONS, Albertson bao nhieâu. Beân caïnh khu vöïc chính ñeå baùn haøng gia duïng, coù nhöõng kiosques baùn caùc loaïi haøng coù chaát löôïng cao (high quality) trong ñoù coù nhieàu maët haøng maø chuùng ta neáu mua beân Myõ seõ ñaét gaáp ba, gaáp boán laàn. Cuõng coù nhöõng cöûa tieäm chuyeân baùn caùc haøng hoùa duøng ñeå xuaát caûng. Moät boä quaàn aùo chính hieäu Pierre Cardin giaù khoaûng 80 dollars, so vôùi sinh hoaït ôû Vieät Nam thì quaù ñaét nhöng so vôùi giaù ôû Myõ thì reû hôn nhieàu. Haøng hoùa cuõng nhieàu maët saûn xuaát töø trong nöôùc maëc duø bò caïnh tranh vaø phaù giaù cuûa haøng Trung Quoác nhöng cuõng coù choã ñöùng treân thò tröôøng. Haøng hoùa mua trong caùc sieâu thò khoâng phaûi traû giaù neân cuõng khoûi sôï bò mua hôù vaø noùi thaùch. Caùc tieáp vieân maëc aùo daøi tieáp khaùch raát nhaõ nhaën. Hình nhö hoï ñöôïc huaán luyeän veà tieáp thò (marketing) vaø giao tieáp vôùi khaùch haøng. 8/ Traùi caây ñuû loaïi baøy baùn la lieät, töø maõng caàu, saàu rieâng, oåi, coùc, taùo ta, taùo taây ... Nhôø kyõ thuaät gaây gioáng vaø lai taïo môùi, traùi caây hoâm nay to vaø ngon hôn ngaøy xöa vaø haàu nhö chuùng ta coù theå tìm thaáy nhieàu loaïi keå caû nhöõng thöùc traùi muøa. Traùi Thanh Long thaät to vaø thaät töôi cuõng chæ ñoä 5000 ñoàng (30 cents) moät kyù. Moät trong nhöõng “kyõ ngheä” phaùt trieån maïnh laø haøng quaùn aên, töø thöôïng vaøng cuûa nhöõng nôi giaù caû khoâng keùm gì quoác ngoaïi ñeán nhöõng quaùn coùc trong heûm. Moät ñóa côm treân ñoù coù moät mieáng thòt, moät mieáng tröùng ñuùc vaø nhöõng loaïi gia vò giaù chæ chöøng 3000 ñeán 5000 ñoàng nghóa laø vaøo khoaûng 20 ñeán 30 cents. Thöïc phaåm phaûi noùi laø phong phuù. Ngöôøi ta khoâng coøn aên loaïi gaø Myõ thòt bôû vaø nhieàu môõ nöõa maø quay ra aên gaø ta nuoâi thaû trong vöôøn hay gaø tre. Sau moãi böõa aên chieàu em toâi buoäc moät boïc to ñem veà cho maáy con choù Phuù Quoác. Treû con nhìn mieáng thòt moät caùch thôø ô khoâng coøn caùi caûnh “môùi thaùng ba ñaõ mong ñeán Teát”. Cöù nhö toâi ñöôïc keå, Teát nhaát baây giôø cuõng khoâng coøn nhö xöa, chæ ñeå phuïc vuï moät xaõ hoäi tieâu thuï maø khoâng coøn caùi höông vò ñôïi chôø. Caùc em toâi ruû toâi veà chôi vaøo dòp cuoái naêm ñeå taát caû anh em xuùm laïi luoäc moät noài baùnh chöng nhö ngaøy naøo anh em coøn chung moät maùi gia ñình. Coù leõ caùi höông vò quaù khöù ñoù chæ ñeïp khi coøn ôû trong ñaàu chöù thöïc teá nay khoâng coøn ñöôïc nhö xöa nöõa. 9/ Nhöõng quaùn aên hôi cao caáp moät tí ñöôïc phuïc vuï raát chu ñaùo. Nhöõng chieâu ñaõi vieân raát lòch söï vaø taän taâm, ñoâi khi hôi quaù khieán thöïc khaùch phaûi ngöôïng nguøng. Phaàn lôùn coøn treû, coù hoïc. Moät thanh nieân toâi hoûi ra laø sinh vieân Y Khoa ñi laøm theâm ñeå phuï vaøo chi phí hoïc ñöôøng. Coù leõ trong nhöõng vaên hoùa cuûa ñôøi soáng, vaên hoùa aên uoáng ñi sôùm nhaát. Baïn toâi ñöa toâi ñeán quaùn Trònh, moät quaùn aên baùn moùn Hueá vôùi nhöõng neùt ñaëc thuø cuûa Trònh Coâng Sôn (nhaïc TCS vaø nhöõng böùc tranh hay buùt thieáp cuûa ngöôøi coá nhaïc só). Caùc moùn aên theo kieåu mieàn Trung cuõng khaù ngon. Nhöõng quaùn aên kieåu naøy hieän nay khoâng hieám trong thaønh phoá vaø taïo cho khaùch haøng moät caûm giaùc aám cuùng maø khoâng quaù sang troïng. Caùc quaùn nhaäu thì nhieàu hôn vaø thieân haï gaàn nhö daønh rieâng buoåi toái ñeå aên chôi. Toâi khoâng aên nhaäu neân khoâng bieát sinh hoaït thöïc nhö theá naøo nhöng nhöõng quaùn aên naøy hieän dieän khaép nôi cuõng ñuû bieát thieân haï höôûng thuï nhieàu hôn mình töôûng. ÔÛ Vieät Nam ngöôøi ta ít cho tip (goïi laø bo, chaéc laø noùi taét cuûa chöõ pourboire) nhöng rieâng toâi vaãn giöõ thoùi quen ñoù. Toâi cuõng khoâng thaáy nhieàu aên maøy nhö ngöôøi ta moâ taû. Ngöôøi ngoaïi quoác thöôøng coù moät boïn treû con chaïy theo nhöng khoâng phaûi caàu boá thí maø laø ñeå baùn nhöõng moùn souvernirs nho nhoû hay ñeå xin ñaùnh giaøy. 10/ Veà heä thoáng chuyeân chôû, xe buyùt nay ñaõ hieám. Caùc loaïi xe xích loâ cuõng khoâng coøn nhieàu. Xe ñaïp tröôùc ñaây laø phöông tieän di chuyeån chính nay ñaõ nhöôøng choã cho xe gaén maùy. Moät chieác xe cuûa Trung Coäng chæ giaù chöøng 400 dollars vaø theo thoáng keâ, naêm ngoaùi ngöôøi ta baùn ra theâm ñeán 2 trieäu chieác xe hai baùnh coù ñoäng cô. Xe oâm cuõng laø moät phöông tieän thoâng duïng khaùc. Thaûo naøo ñöôøng phoá khoâng coøn coù choã maø chen. Ngoaøi ra moät phöông tieän khaù thoâng duïng cho khaùch vaõng lai laø heä thoáng taxi. Coù nhieàu coâng ti khaùc nhau, chæ caàn nhaéc ñieän thoaïi laø vaøi phuùt sau ñaõ coù xe ñaäu ngay tröôùc cöûa. Taxi tính tieàn theo ñoàng hoà khaù chính xaùc, cuøng moät tuyeán ñöôøng trong nhieàu chuyeán ñi toâi khoâng thaáy khaùc nhau bao nhieâu. Tuy nhieân ñoái vôùi daân ñòa phöông, taxi laø moät phöông tieän xa xæ. Khoâng quen vôùi loái di chuyeån “maïnh ñöôïc yeáu thua” kieåu Vieät Nam, chuùng ta coù theå ñöùng tim khi ngoài sau löng moät ngöôøi laùi xe gaén maùy. Ñeán caû ngoài treân taxi maø cuõng coøn hoài hoäp. Nhöõng vuï tai naïn nhoû thöôøng ñöôïc giaûi quyeát theo kieåu “caû vuù laáp mieäng em”, ai to moàm hôn thì thaéng. Caùc baø caùc coâ thöôøng phaûi nhòn nhöõng gaõ chaïy xe ngang taøng. Khoâng hieám nhöõng ngöôøi ñi xe ngöôïc chieàu (chính toâi ngoài sau löng ñöa chaùu cuõng thaáy noù chaïy traùi chieàu moät caùch ngang nhieân) vaø khoâng khoûi hoaûng vía khi töø phía ñoái dieän moät chieác xe lao ñeán tröôùc maët mình baèng moät vaän toác nhanh. Tuy nhieàu ñöôøng phoá chia lane daønh rieâng cho xe hôi, xe truck vaø xe hai baùnh nhöng haàu nhö khoâng ai toân troïng. Ñeøn xanh ñeøn ñoû cuõng chæ coù xe hôi tuaân theo. Moät ñieàu ñaùng chuù yù laø nhöõng ñeøn hieäu ñoù raát nhoû vaø khuaát neûo, khoâng tinh yù thì khoù maø thaáy. 11/ Toâi coá gaéng ñi tìm nhöõng bieåu töôïng cuï theå cuûa moät quoác gia Vieät Nam coäng saûn, hình aûnh “ toâi böôùc ñi khoâng thaáy phoá thaáy nhaø, chæ thaáy möa sa treân maøu côø ñoû” nhöng khoâng coøn thaáy. Thænh thoaûng môùi coù moät laù côø ñoû sao vaøng treo ôû nhöõng coâng sôû vaø cô quan chính quyeàn. Hoâm moàng moät Teát (Taây) coù moät soá khu phoá treo côø nhöng khoâng phaûi laø hieän töôïng phoå bieán vaø ñeàu khaép, coù leõ do chæ thò cuûa töøng phöôøng. Cuõng khoâng thaáy nhöõng ngöôøi boä ñoäi ñi lang thang treân ñöôøng phoá. Hình nhö hoï bò caám traïi caû. Nhieàu laù côø cuõ kyõ ngaû thaønh maøu naâu, bò aùm khoùi ñen xæn troâng thaät thaûm haïi, cuõng tieâu ñieàu nhö chính caùi cheá ñoä. Ngoaøi treân tieàn giaáy, hình oâng Hoà Chí Minh thì khoâng thaáy ñaâu, maëc daàu ñoâi choã vaãn coøn nhöõng khaåu hieäu trích daãn nhöõng phaùt bieåu cuûa oâng ñaïi loaïi nhö caâu “Khoâng coù gì quí hôn ñoäc laäp töï do”. Taám hình duy nhaát toâi nhìn thaáy khoâng phaûi ôû trong thaønh phoá maø laø moät taám aûnh ñaõ baïc maøu trong moät tang nghi quaùn ôû moät nghóa trang vuøng Baø Queïo khi toâi ñi thaêm moä toå tieân. Coù leõ hình oâng chæ coøn ñöôïc treo trong nhöõng coâng sôû, coøn taïi tö gia thì hoaøn toaøn bieán maát roài. Toâi coù caûm töôûng raèng chính quyeàn vaø nhaân daân laø hai taäp theå taùch rôøi, chính quyeàn laøm caùi vai troø cuûa hoï, ngöôøi daân soáng caùi soáng cuûa rieâng mình. Khoâng coøn caûnh ñi thuûy lôïi hay khoå sai khoâng coâng nhö caùch ñaây hai möôi naêm nhöng hai ñieàu ngöôøi ta ta thaùn nhaát laø naïn tham nhuõng vaø söu cao thueá naëng. Haàu nhö baát cöù giôùi chöùc naøo cuõng tìm caùch kieám aên theâm vaø thueá maù ñaùnh tuøy höùng theo nhu caàu cuûa ñòa phöông chöù khoâng theo söï hôïp lyù naøo. Phöông phaùp ñaùnh thueá ñoù khieán ai cuõng nghó raèng Vieät Nam laø bieåu töôïng roõ reät nhaát cuûa moät quoác gia chaäm tieán. 12/ Moät hieän töôïng khaùc ñaùng chuù yù laø saùch vôû hieän nay raát nhieàu. Ngaøy xöa nhaø saùch Khai Trí ñöôïc coi nhö trung taâm saùch vôû to lôùn nhaát cuûa Saigon thì nay chæ coøn laø moät tieäm saùch nhoû. Nhieàu nhaø saùch lôùn gaáp maáy, trong ñoù saùch vôû ngaäp caû maét. Coù raát nhieàu saùch loaïi bieân khaûo ñoùng bìa daøy, thaät coâng phu. Toâi voán dó laø ngöôøi thích saùch vôû maø khi vaøo moät nhaø saùch cuõng ngôïp maét neân caàm heát cuoán noï ñeán cuoán kia roài laïi ra tay khoâng. Hieän töôïng traøn ñaày ñoù ñaõ taïo neân moät tình traïng baõo hoøa vaø ngöôøi ta khoâng coøn phaân bieät ñöôïc ñaâu laø saùch hay, ñaâu laø saùch dôû. Theo toâi bieát, nhaø vaên Vieät Nam khoâng maáy ai soáng ñöôïc baèng ngheà caàm buùt vaø thöôøng thöôøng phaûi boû tieàn tuùi ra in khoâng khaùc gì ôû haûi ngoaïi ngöôøi ta phaûi “hi sinh” ñeå coù ñöôïc moät chuùt danh baèng caùch xuaát baûn moät quyeån saùch hay ra moät baêng nhaïc. Haàu heát thô vaên, tieåu thuyeát tröôùc ñaây bò coi laø caám kî ñaõ ñöôïc taùi baûn. Saùch cuûa Töï Löïc vaên ñoaøn khoâng coøn thieáu quyeån naøo. Nhöõng baûn nhaïc cuûa mieàn Nam cuõng ñöôïc in laïi ngoaïi tröø moät vaøi nhaïc só bò lieät vaøo thaønh phaàn “phaûn ñoäng”. Trònh Coâng Sôn laø moät thaàn töôïng môùi neân chæ moät naêm sau khi töø traàn ñaõ coù ñeán naêm, saùu cuoán saùch vieát veà oâng. Baùo chí cuõng khoâng coøn thaáy luaän ñieäu tuyeân truyeàn reû tieàn ngaøy xöa, tuy ñoâi khi vaãn nhaéc ñeán thôøi kyø chieán tranh choáng Myõ nhöng thænh thoaûng toâi laïi ñoïc thaáy moät truyeän ngaén beânh vöïc cho söï hoøa hôïp cuûa hai ñaøng – chaúng haïn moät truyeän ngaén veà moät baø meï nhaát ñònh caûi taùng ñeå choân ñöùa con mình beân caïnh ngöôøiõ yeâu laø moät só quan VNCH maëc duø hai gia ñình khoâng cuøng chính kieán, baát keå söï ngaên caám cuûa ñòa phöông. Nhöõng tôø baùo Thanh Nieân, Phuï Nöõ coù noäi dung töông töï nhö nhöõng tôø baùo haûi ngoaïi chuù troïng ñeán nhöõng ñeà taøi thöïc teá vaø cuï theå trong thaønh phoá, sinh hoaït gia ñình, traû lôøi luaät phaùp... Khi toâi ôû trong nöôùc, moät ñeà taøi ñang ñöôïc khai thaùc raát roäng raõi laø vuï truy naõ vaø baét giöõ moät baêng ñaûng taïi Saigon laø nhoùm Naêm Cam, coi nhö moät chieán tích noåi baät trong vieäc dieät tröø toäi aùc cuûa xaõ hoäi ñen. Coù leõ vuï aùn laø beà maët cuûa moät cuoäc thanh tröøng chính trò nhaèm tieâu dieät moät soá khuoân maët ôû mieàn nam. 13/ Thaønh phoá coù khuynh höôùng phaùt trieån roäng ra phía ngoaïi oâ chung quanh. Nhieàu khu vöïc ñang ñöôïc xaây caát moät caùch qui moâ, khang trang theo kieåu caùc sub- divisions cuûa Myõ. Ñoù laø nhöõng vuøng ñöôïc qui hoaïch roõ raøng phaàn lôùn ngöôøi mua laø moät soá ngöôøi trong caùc giai caáp môùi vaø moät soá ngöôøi coù ngheà chuyeân moân cao. Khuynh höôùng chung laø nhöõng caên nhaø môùi ñeàu ñaày ñuû tieän nghi, ñöôïc trang trí noäi thaát (interior design) bôûi nhöõng chuyeân vieân neân khoâng keùm veû myõ thuaät. Ñeå phuïc vuï cho nhu caàu tu boå, caùc tieäm buoân baùn vaät lieäu xaây caát, ñoà saét ñuùc beâ toâng, cöûa saét ... moïc ra nhö naám. Khoâng ngaøy naøo ra ñöôøng maø khoâng gaëp nhöõng chieác xe ba gaùc chôû ñoà ngheânh ngang, laïi khoâng coù buoäc nhöõng maûnh vaûi ñoû laøm hieäu neân raát laø ñaùng ngaïi. Nhöõng nhaø cöûa ñoù coù ñoà hoïa vaø pheùp taéc ra sao toâi khoâng roõ. Tuy nhieân khoâng hieám moät caên nhaø ñoà soä khang trang naèm ngay giöõa moät khu nhaø toài taøn. Thieân haï cöù xaây theo sôû thích, chaúng caàn bieát chung quanh ra sao. Maët tieàn caên nhaø laø nhöõng saùng taïo thieân hình vaïn traïng, ñuû kieåu ñuû hình. Cuõng trong chieàu höôùng phaùt trieån, ngöôøi ta cuõng döï tính xaây moät phi tröôøng quoác teá ñuû tieâu chuaån taïi Long Thaønh thay theá cho phi tröôøng Taân Sôn Nhaát giôø ñaây cuõ kyõ vaø nhoû beù khoâng xöùng ñaùng vôùi taàm voùc vaø nhu caàu cuûa mieàn nam. 14/ Moät trong nhöõng vaán naïn cuûa thaønh phoá laø heä thoáng thoaùt nöôùc. Nghe noùi muøa möa nhieàu nôi nöôùc ngaäp nhö nhöõng con soâng. Moät soá kinh raïch ñaõ ñöôïc xaây laùt hai beân bôø neân troâng khaù khang trang. Doïc theo ven raïch ngöôøi ta laøm thaønh moät loaïi coâng vieân, nhìn trong aûnh thì cuõng khaù höõu tình nhöng thöïc teá muøi buøn sình boác leân khoâng chòu noåi. Thaûo naøo cuõng ít ai thaû boä hay daïo chôi. Duø muøa khoâ, con ñöôøng Ñinh Boä Lónh vaãn bò nöôùc soâng daâng leân veà buoåi chieàu moãi ñoä traêng troøn trôû thaønh moät con soâng nho nhoû vaø nhieàu ngöôøi xe bò ngaäp nöôùc cheát maùy ngoài hì huïc caïo bougie. Nhöõng cö daân thaûn nhieân chaáp nhaän caùi teä naïn laøm giaùn ñoaïn sinh hoaït cuûa mình cuõng nhö moät phuï nöõ chaáp nhaän thôøi kyø kinh nguyeät moãi ñaàu thaùng. Heä thoáng nöôùc cuûa thaønh phoá chöa höõu hieäu laém neân nhieàu nhaø thieát keá moät boàn chöùa vaø moät maùy bôm ñeå tích tröõ nöôùc duøng cho caû ngaøy. Do ñoù nöôùc noâi cuõng khoâng ñeán noãi teä nhöng toâi khoâng bieát nhöõng ngöôøi khoâng coù tieàn ñeå thieát laäp heä thoáng ñoù thì sao. 15/ Thaønh phoá tuy vaãn coøn nhöõng con ñöôøng vôùi hai haøng caây nhöng nay ñaõ hieám. Caây coái thöôøng do tö nhaân troâng coi vaø nhaø naøo cuõng coù moät caây kieång ñeå tröôùc nhaø thay theá cho caây troàng treân ñöôøng. Caùc cöûa tieäm baùn caây cuõng khaù phaùt ñaït, nhieàu caây troàng theo kieåu bonsai thaät coâng phu maø giaù caû chæ vaøi chuïc dollars. Maëc duø vaãn coøn “con ñöôøng Duy Taân, caây daøi boùng maùt” nhöng toâi khoâng thaáy nhöõng caëp tình nhaân thaû boä. Ai naáy ñeàu hoái haû vaø tuy khoâng hieám trai thanh gaùi lòch chôû nhau treân ñöôøng phoá nhöng chaéc chaén khoâng coøn thô moäng nhö ngaøy xöa. Coù leõ hoï ñöa nhau ñeán vuõ tröôøng hay quaùn nhaïc. Toâi coù ñi qua tröôøng QGHC, ngoâi tröôøng cuõ nay caûi teân thaønh Hoïc Vieän Haønh Chính Quoác Gia ñöôïc duøng ñeå laøm nôi taùi huaán luyeän vaø huaán luyeän boå tuùc cho nhöõng vieân chöùc chính quyeàn ngoõ haàu coù ñöôïc moät maûnh baèng hay chöùng chæ baûo veä chöùc vuï cuûa mình. Ngoâi tröôøng cuõng töông ñoái khang trang, ñöôïc chaêm soùc chu ñaùo khoâng toài taøn nhö toâi nghó. Tröôøng Chu Vaên An nôi toâi hoïc baäc trung hoïc nay thaønh moät tröôøng daïy ngheà, xaây ba taàng. Coù ñeán maáy tröôøng cuøng mang teân Chu Vaên An trong thaønh phoá vaø danh tieáng cuûa noù khoâng coøn nöõa. Ngoâi tröôøng noåi tieáng nhaát baây giôø laø tröôøng Leâ Hoàng Phong – töùc Peùtrus Kyù cuõ. Phía sau, nôi nhaø thöông Hoàng Baøng thuôû naøo laø maáy cao oác ñang ñöôïc kieán taïo, khaù qui moâ nhöng nhöõng caên leàu oå chuoät aùn ngöõ chöa giaûi toûa neân coi thaät beä raïc. Khu vöïc naøy theo toâi bieát laø oå cuûa xì ke ma tuùy vaø nhöõng coâng vieân raûi raùc laø nôi cho nhöõng ngöôøi homeless dung thaân. Coù laàn toâi ñi ngang qua vaøo khoaûng 10 giôø saùng vaãn thaáy hoï naèm nguû say söa ngay beân caïnh ñoaøn xe chaïy raàm raäp. Ma tuùy laø moät teä naïn lôùn cuûa xaõ hoäi ngaøy nay. Ñi veà phía Phuù Laâm toâi thaáy coång tröôøng Maïc Ñónh Chi hai beân hai haøng chöõ: Tieân hoïc leã, haäu hoïc vaên. Phaûi chaêng ngöôøi ta ñang muoán khoâi phuïc laïi caùi kyû cöông cuûa xaõ hoäi cuõ thay vì nhöõng caâu tuïc ngöõ, danh ngoân môùi cuûa cheá ñoä? Theá nhöng leã nghóa chæ coù theå coù ñöôïc khi con ngöôøi ñöôïc toân troïng, khoâng phaûi caùi thaân xaùc maø laø caùi di saûn tinh thaàn. Bao giôø söï löông thieän vaø trong saïch trôû thaønh moät thöù voán quí cuûa ñôøi soáng, chöõ leã môùi thöïc söï laø chöõ leã. Leã khoâng theå taùch rôøi vôùi Nhaân, vôùi Nghóa, vôùi Trí, vôùi Tín. 16/ Toâi veà Saigon ñuùng muøa leã Giaùng Sinh. Nhöõng nhaø thôø vaø khu vöïc ñoâng giaùo daân treo ñeøn keát hoa ñoùn ngaøy leã lôùn. Chieàu vaø ñeâm Noel thaønh phoá ñaày ngheït nhöõng ngöôøi, vôùi nhöõng caëp vôï troàng treû chôû theâm ñöùa con maëc ñoà Santa Claus, nhöõng leà ñöôøng vaø buøng binh treo ñaày haøng hoùa baùn muoän cho nhöõng ngöôøi mua saém. Coù theå toân giaùo bò caám ñoaùn ngaàm nhöng beân ngoaøi chính quyeàn döôøng nhö cuõng ngaïi vieäc choáng ñoái loä lieãu, sôï dö luaän khoâng hay nhaát laø vöøa môùi kyù thöông öôùc vôùi chính phuû Hoa Kyø neân cuõng khoâng nghe ai noùi coù ñaøn aùp gì. Toâi cuõng coù ñeán vaõn moät soá caûnh chuøa, vaø nhieàu nôi cuõng trôû thaønh moät thöù cô sôû kinh doanh khoâng khaùc gì ôû haûi ngoaïi. Caùc cô sôû toân giaùo ôû Vieät Nam chöa hoaøn toaøn coù maøu saéc vaên hoùa, chæ môùi noùi leân moät soá tín ñieàu, laém khi meâ tín. Ñoâi khi toâi gaëp moät soá nhaø sö ñi khaát thöïc nhöng chaùu toâi baûo raèng ñoù laø nhöõng nhaø sö giaû giaùo hoäi ñaõ phuû nhaän vaø bò baùo chí phanh phui laø moät boïn löu manh traù hình. Ngöôøi naøo cuõng suøm suïp moät chieác muõ len maëc daàu trôøi noùng gaét. 17/ Thænh thoaûng trong caâu chuyeän vôùi baïn beø chuùng toâi cuõng ñeà caäp ñeán moät soá vaán ñeà nhaäy caûm trong chính trò. Nhöõng baïn toâi vaãn ñeà caäp ñeán chính quyeàn baèng nhöõng chöõ “boïn naøy”, “tuïi noù” chöùng toû hoï vaãn chöa ñoàng hoùa ñöôïc vôùi cheá ñoä môùi sau 1/ 4 theá kyû. Theá nhöng haàu heát khoâng quan taâm gì ñeán nhöõng sinh hoïat ôû haûi ngoaïi. Nhieàu ngöôøi ngaäm nguøi keát aùn nhöõng keû ôû beân ngoaøi söû duïng heä thoáng e- mail ñeå chuyeån veà trong nöôùc nhöõng baøi vieát choáng cheá ñoä, coi ñoù nhö moät haønh vi taéc traùch taøn nhaãn vôùi thaân nhaân, queân raèng nhöõng ngöôøi ôû beân trong khoâng theå laøm gì khaùc hôn ngoaøi vieäc coá ngoi leân tranh soáng trong moät xaõ hoäi ngoät ngaït. Ñieàu ñoù cuõng khoâng sai khi trong thôøi gian gaàn ñaây nhöõng baøi vieát phaûn khaùng gay gaét nhaát, saâu saéc nhaát phaùt xuaát töø trong nöôùc chöùng toû caùi nhaän xeùt thieát thöïc vaø minh baïch hôn caû khoâng phaûi töø beân ngoaøi. Hình nhö trong quoác noäi cuõng nhö taïi quoác ngoaïi hai theá heä giaø vaø treû ngaøy caøng caùch xa. Ñaâu ñaâu ngöôøi ta cuõng chôø ñôïi theá heä cha anh töï huûy ñeå thaønh nhöõng chaát muøn boùn cho caây xanh hôn laø ñoùng vai troø cuûa moät loaøi ñaïi thuï. 18/ Theá coøn nhöõng ngöôøi baïn cuõ cuûa toâi thì hieän nay theá naøo? Nhöõng ngöôøi toâi coøn tìm gaëp ñöôïc khoâng ñeán noãi teä maït. Ngöôøi naøo cuõng töï cho raèng baây giôø khaù hôn thôøi bao caáp, chöa côûi troùi raát nhieàu. Haàu heát coù theå söû duïng kieán thöùc cuõ cuûa mình trong moät maët naøo ñoù ñeå möu sinh, hoaëc xoay ra buoân baùn. Vaø hoï khaù phong löu. Hay ít nhaát hoï cuõng maùt maët trong xaõ hoäi. Thænh thoaûng hoï cuõng ñi du lòch nhöõng nöôùc chung quanh vaø cho toâi coi nhöõng hình chuïp taïi Thailand, Trung Quoác ... Moät soá ngöôøi sang chôi thaêm thaân nhaân beân Myõ, Canada, Australia ... Theá nhöng khi trao ñoåi vôùi nhau nhöõng kinh nghieäm trong quaù khöù, moãi ngöôøi trong chuùng toâi ñeàu coù caû moät thieân bi kòch, hay ñuùng hôn, moät thieân ANH HUØNG CA cuûa bieát bao soùng gioù phaûi vöôït qua. Chuùng toâi keå cho nhau nghe nhöõng kyû nieäm, töø thuôû coøn maøi ñuõng quaàn nôi tröôøng Chu Vaên An, ñeán nhöõng ruûi ro vaø baát traéc khi tìm ñöôøng vöôït thoaùt. Côn aùc moäng aáy ñaõ qua chöa hay vaãn coøn aùm aûnh moãi ngöôøi, chuùng toâi khoâng theå noùi ñöôïc. Ñoù laø nhöõng veát haèn trong tim maø ngöôøi khaùc khoù loøng chia xeû. Ñieåm ñaùng möøng laø chuùng toâi vaãn coøn gaëp ñöôïc nhau, nhöõng ngöôøi maø toâi töôûng raèng khoâng bao giôø coøn gaëp laïi. Coù nhöõng ngöôøi vaãn yeâu ñôøi, vaãn vui veû vaø dí doûm nhöng cuõng coù nhöõng ngöôøi ñaõ maát ñi caùi töôi maùt cuûa tuoåi thanh xuaân. Em trai toâi toùc ñaõ baïc, baïc nhieàu hôn toâi – noùi leân nhöõng nhaân sinh heä luïy töøng phaûi chòu. Caùc baïn toâi cuõng ñaõ giaø ñi nhieàu, coù ngöôøi ñaãy ñaø hôn nhöng cuõng coù ngöôøi laïi theâm hom hem. Chæ trong moät chôùp maét, nhö moät boùng ma cuõ hieän veà, chuùng toâi quay trôû laïi ba möôi laêm naêm cuoäc ñôøi. Loøng toâi nao nao vì chôït thaáy mình ñaõ ñi vaøo nöûa sau cuûa kieáp soáng. Hoûi thaêm nhau trong vaøi caâu khoâng theå heát, aùnh maét nhìn nhau noùi ñöôïc nhieàu hôn. Moät kieán truùc sö ñaõ vaø ñang thi coâng (thaàu xaây caát) moät soá coâng trình tuy cuõng coù aên nhöng laém khi bò cheøn eùp khieán anh phaûi naûn loøng. Giôùi kyõ sö, kieán truùc sö coâng vieäc nhieàu nhöng laïi bò naïn tham nhuõng aên chaën caû. Laøm nhaø thaàu hình nhö trình ñoä khoâng quan troïng baèng tính lieàu, tính gian vaø chaáp nhaän chia chaùc. Em trai toâi phaûi boû caùi baèng kyõ sö coâng chaùnh ñeå duøng caùi baèng MBA toå chöùc nhöõng seminars huaán luyeän ngaén haïn veà quaûn trò cho nhöõng nhaø laõnh ñaïo cô quan, quyeàn cao nhöng ít hoïc ñeå hoï coù ñöôïc caùi chöùng chæ loùt tay. Nhöõng ngöôøi coù baèng cöû nhaân luaät hay toát nghieäp haønh chaùnh xoay qua laøm luaät sö hay lo caùc giaáy tôø du hoïc, moät soá chuyeån sang kinh doanh. Nhöõng nhaø giaùo cuõ cuõng ñuû soáng vaø nhöõng ngöôøi chaân chæ nhaát thöôøng tieáp tuïc soáng baèng ngheà coâng nhaân vieân nghóa laø ñi laøm vôùi soá löông ba coïc ba ñoàng. Moät soá khaùc chuyeån qua ngheà daïy tö caùc moân Anh vaên, Phaùp vaên, toaùn, lyù hoùa ... Xaõ hoäi cöù xoay troøn nhö theá nhöng khoâng thaáy ai than vaõn ñeå ñoøi hoûi loøng töø taâm cuûa ngöôøi töø beân ngoaøi. Moät hieän töôïng coù veû phoå bieán laø ôû Vieät Nam laøm vieäc coù veû lôi hôn taïi Myõ. Khoâng hieám nhöõng buoåi saùng baïn toâi ñi taït qua ruû toâi ñi aên saùng hay ngoài uoáng traø ñeán taän 10, 11 giôø tröa môùi ñi laøm. Raát coù theå ñoù chæ laø moät bieät leä daønh rieâng cho ngöôøi baïn cuõ phöông xa chöù khoâng phaûi ngaøy naøo cuõng theá. Tuy nhieân ñieàu ñoù cuõng noùi leân caùc baïn toâi khoâng ñeán noãi laám maët. Trong soá nhöõng ngöôøi quen, khoán khoå nhaát vaãn laø nhöõng ngöôøi thieáu trình ñoä phaûi soáng baèng nhöõng ngheà lao ñoäng hay buoân thuùng baùn böng. Sau hai möôi ba naêm rôøi queâ höông, toâi trôû laïi Vieät Nam laàn ñaàu. Cuoäc du haønh ngaén nguûi trong ba tuaàn ñaõ ñeå laïi trong loøng toâi nhöõng tình caûm saâu ñaäm. Tröôùc khi trôû veà toâi ñònh buïng seõ coá gaéng ñeå loøng mình troáng traûi nhö moät thieàn sö uoáng troïn cheùn traø tröôùc khi roùt theâm. Toâi coá gaéng loaïi ñi nhöõng yeâu thöông giaän gheùt taïo thaønh ñònh kieán cuõng nhö nhìn roõ ñaâu laø baûn chaát tích cöïc hay tieâu cöïc coá höõu cuûa daân toäc mình, ñaâu laø nhöõng ñaëc ñieåm cuûa moät quoác gia chöa môû mang vaø nhöõng haäu quaû cuûa moät cheá ñoä haø khaéc. Ngöôøi ta thöôøng coù thoùi quen ñoøi hoûi moät caùch voâ ñieàu kieän maø queân raèng cô cheá naøo cuõng coù nhöõng khoù khaên rieâng phaûi giaûi quyeát, ñaáu tranh cho daân chuû laø moät tieán trình chöù khoâng phaûi laø moät saûn phaåm coù theå ñaït ñöôïc trong moät thôøi gian ngaén nguûi. Nhieàu quoác gia ñaõ tö baûn hoùa laâu naêm vaãn chöa thoaùt ra ñöôïc nhöõng baát coâng, tham nhuõng, thoái naùt vaø ngheøo ñoùi. Toâi muoán nhìn vaø chöùng kieán söï ñöùng daäy cuûa moät daân toäc nhö theá naøo, söùc löôùt thaéng nhöõng trôû ngaïi baát keå nhöõng trì treä cuûa nhaø caàm quyeàn vaø moät theá heä môùi duõng maõnh ñoái dieän vôùi khoù khaên khoâng caàn phaûi qua nhöõng tuyeân ngoân tuyeân caùo. Ñi ñaâu cuõng thaáy ñaày raãy nhöõng tröôøng sôû, lôùp daïy tö chöùng toû caùi tính hieáu hoïc coá höõu cuûa ngöôøi mình ñang hoài sinh. Con ngöôøi Vieät Nam ñang heát söùc tìm caùch thoaùt ra khoûi caûnh khoán cuøng, phaù vôõ nhöõng voû cöùng ñeø chaët leân xaõ hoäi laäp neân nhöõng thaønh tích xöùng ñaùng ñöôïc ñeà cao, caùi vinh quang cuûa “vöôn leân töø ñau thöông”. Giaù phaûi traû tuy ñaét thaät nhöng cuõng ñaùng cho chuùng ta haõnh dieän. Döôùi maét toâi, ngöôøi khoång loà Vieät Nam ñaõ böùt ñöôïc chieác xieàng. Nhöõng gì toâi troâng thaáy khoâng phaûi laø thaønh quaû cuûa cheá ñoä maø laø söùc soáng cuûa daân toäc chuùng ta. Ngöôøi ta vaãn cho raèng cheá ñoä Coäng Saûn chæ chaám döùt khi laù côø ñoû bieán maát, ñaûng Coäng Saûn phaûi giaûi tröø. Theo toâi thì caùi xaùc ñaõ ñöôïc choân nhöng chæ vì khoâng coù ñieáu vaên neân ngöôøi ta khoâng bieát ñaáy thoâi. Neáu cheá ñoä coù coøn soáng thì cuõng chæ nhö nhöõng con kyù sinh soáng baùm vaøo quaàn chuùng chöù khoâng coøn laø ñaàu naõo cho quoác gia ñöôïc nöõa. Trong baát cöù quoác gia naøo chính quyeàn vaãn laø cô quan ñònh höôùng cho phaùt trieån. Theá nhöng töø khi ngöôøi ta du nhaäp nhöõng ñònh cheá môùi, vôùi heä thoáng thoâng tin nhanh choùng vaø roäng raõi, chính quyeàn Vieät Nam baây giôø chæ coøn chaïy theo ñieàu chænh laïi, hôïp thöùc hoùa nhöõng gì ñang xaûy ra. Cuõng coù khi hoï laøm lô vôùi bieán chuyeån khoâng khen maø cuõng khoâng cheâ, khoâng uûng hoä maø cuõng khoâng ngaên caám nhöng ñieàu ñoù chæ noùi leân söï baát löïc vaø baát ñònh tröôùc thôøi cuoäc. Toâi chæ laø moät thaày boùi sôø voi, nhìn xaõ hoäi baèng con maét nhoû beù trong moät thôøi gian thaät ngaén nguûi, coá gaéng chuïp nhöõng böùc aûnh cuûa thaønh phoá Saigon, tuyeät nhieân khoâng daùm tin raèng mình ñuùng. Nhöõng ñeà taøi vaø nhaän xeùt cuûa toâi raát phieán dieän do caùi chuû quan vaø haïn cheá cuûa chính mình. Toâi laïi chæ môùi nhìn thaáy xaõ hoäi Vieät Nam ôû moät soá maët nôi moät thaønh phoá lôùn, chöa ñöôïc ñeán nhöõng vuøng queâ heûo laùnh hay röøng nuùi xa xoâi. Nhöõng khu vöïc nhaát ñaúng ñoù chöùa ñöïng ñaïi ña soá quaàn chuùng môùi thöïc söï noùi leân caùi hieän traïng cuûa ñaát nöôùc. 1/ 2002
|