|
Kyû nieäm Vaên
ngheä só, Kyù giaû vaø Thaân
höõu.. CAO MÎ NHAÂN: TIEÁNG
THÔ MUÙT MUØA · PHÖÔNG TRIEÀU  <>
Tôùi ngaøy hoâm nay, 22 thaùng 1-2005,
sau hôn boán möôi naêm, toâi
ñaõ coù
theå keát luaän veà moät
ngöôøi caàm buùt. Ñoù
laø Cao Mî Nhaân: Tieáng Thô
Muùt Muøa. Khoâng
phaûi Muøa Leä Thuûy maø
laø Muøa
Thô Voâ Taän.
Toâi khoâng laøm coâng vieäc
döïng baûng veõ teân, cuõng
khoâng toâ maøu ñaùnh
boùng cho moät tuoåi teân vì Cao
Mî Nhaân laø moät teân tuoåi
ñaõ röïc rôõ töø
hôn boán möôi naêm qua. Nöõ só Cao Mî Nhaân, cöïu hoïc sinh Tröng Vöông, cöïu tuø “caûi taïo”, ñònh cö taïi Hoa Kyø töø naêm 1991 (HO 8), hieän cö nguï taïi Hawthorne, California. Cao Mî Nhaân noåi
tieáng ngay töø
taäp Thô Mî 1961, do Ñaïi Nam
Vaên Hieán (cuûa nhaø vaên Theá
Phong) aán
haønh. Taäp thô ñöôïc
nhöõng ngöôøi thöôûng
ngoaïn ñoùn nhaän noàng nhieät
nhö
moät taùc phaåm ñaëc saéc.
Taùc giaû Cao Mî Nhaân luùc
ñoù maëc duø chöa tôùi
tuoåi ñoâi möôi, ñaõ
ñöôïc ñaùnh giaù nhö
moät taøi thô ñoäc ñaùo,
moät ngoâi
sao seõ saùng choùi maõi treân
voøm trôøi vaên hoïc.
Ñieàu ñaùng ghi nhaän laø
tröôùc ñoù, Cao Mî Nhaân
ñaõ coù Thi taäp Hoa Sao (in
roneùo) phaùt
haønh trong dòp Vieät Nam Coäng Hoøa
toå chöùc Traïi Hoïp Baïn
Höôùng Ñaïo Theá
Giôùi Kyø 8 taïi Traûng Bom, naêm
1958. Cao
Mî
Nhaân, nguyeân Thieáu taù Quaân
Löïc Vieät Nam Coäng Hoøa, töøng
phuïc vuï taïi
Sö ñoaøn 9 Boä Binh, Sö
ñoaøn 2 BB vaø sau cuøng taïi
Quaân ñoaøn I, vôùi 23
huy chöông caùc loaïi (trong ñoù
coù 5 Anh duõng boäi tinh vôùi
ngoâi sao
vaøng), sau 1975 ñaõ bò baét
ñi “caûi taïo” nhieàu naêm, khi
ñöôïc thaû veà
laïi bò baét ñi lao ñoäng
noâng tröôøng, kinh teá
môùi.
Xin môøi
quyù vò trôû laïi khoâng
khí vaên ngheä taïi Saøigoøn
vaøo nhöõng naêm cuoái
thaäp nieân 50 vaø ñaàu thaäp
nieân 60. Coù theå noùi trong khoaûng
thôøi gian
ñoù, Thô nhö moät phong traøo.
ÔÛ ñaâu cuõng nghe
ngöôøi ta noùi tôùi Thô,
nhöùt laø trong giôùi sinh vieân
hoïc sinh. Nhieàu caây buùt löøng
laãy veà sau
ñaõ khôûi nghieäp baèng Thô
luùc ñoù. Haàu heát caùc
taïp chí, tuaàn, nhöït
baùo, keå caû baùo chí cuûa
ñaûng phaùi, toân giaùo
ñeàu daønh nhöõng phaàn
ñaát trang troïng cho Thô. Trong
thôøi gian phuï traùch trang trong
nhöït baùo
Tieáng Chuoâng (Chuû nhieäm: Ñinh
Vaên Khai), nhaø vaên Bình Nguyeân
Loäc ñaõ
daønh hai coät baùo vaø chöõ
ñaäm (corps gras), côõ 14 ñeå
ñaêng Thô caùc taùc
giaû, trong khi nhieàu baùo khaùc chæ
daønh moät coät röôõi vaø
chöõ thöôøng,
côõ 11 hoaëc 12 ñeå ñaêng
Thô.
Dó nhieân
phaûi nhaéc, cuõng coù chuû
baùo khoâng thích Thô, ñaêng
Thô cho coù chöøng,
coù khi ñaêng Thô trong trang baùo
daønh cho quaûng caùo, beân caïnh
nhöõng
moùn haøng ñaõ ñöôïc
quaûng caùo quaù chöøng maø
vaãn eá nheä!... Ñaàu thaäp nieân 60,
trong nhöõng
caâu chuyeän thô vaên, chuùng toâi
vaãn nhaéc tôùi hai nhaø thô
nöõ: Haø Phöông
vôùi taäp Doøng Thô Sang Muøa
vaø Cao Mî Nhaân vôùi taäp Thô
Mî 1961.
Nhaéc tôùi Cao Mî Nhaân nhieàu
hôn vì chung quanh coâ thi só naày
coù nhieàu
chuyeän gaàn nhö laø huyeàn thoaïi.
Ta thöû ñoïc maáy caâu thô
Cao Mî Nhaân
laøm caùch ñaây 44 naêm:
Nöûa
ñeâm, nghe ñoäng ngoïn röøng Hoa sao khoâng ruïng cho
möøng,
Amen
Cuùi
mình, nghe ñoäng trong tim Hoa sao khoâng ruïng
cho
tìm daáu chaân.
(Traûng Bom, Leã Nöûa
Ñeâm, 1958)
Thôøi
gian ñoù, chuùng toâi khoâng
coù dòp gaëp Cao Mî Nhaân voán
laø moät thieáu nöõ
con nhaø traâm anh, nhöng vaãn
thöôøng ñeà caëp tôùi
coâ vì, nhö treân ñaõ
noùi, chung quanh coâ coù raát nhieàu
huyeàn thoaïi, keå caû huyeàn
thoaïi
theâu deät veà chuyeän ñôøi
tö cuûa coâ.
Thoâng
thöôøng, trong nhöõng cuoäc
nhaäu, ngöôøi ta noùi raát
haêng veà nhöõng ñieàu
ngöôøi ta bieát chuùt ñænh
hoaëc khoâng bieát gì caû, roài
cao höùng ñaët ñieàu
noùi saûng. Ñieàu noùi saûng
trôû thaønh ñieàu noùi
thaät cho cuoäc nhaäu kyø
sau.
Tuy
nhieân, huyeàn thoaïi veà Cao Mî
Nhaân laø nhöõng huyeàn thoaïi
ñeïp, giaùn
tieáp ñeà cao taøi naêng cuûa
coâ chôù khoâng coù chuyeän
gì xaáu.
Nhoùm
baïn toâi vaãn ao öôùc
ñöôïc gaëp Cao Mî Nhaân
moät laàn, vaäy maø khoâng coù
dòp naøo. Nhöng vaãn
thöôøng xuyeân “gaëp” Cao Mî
Nhaân qua nhöõng baøi thô
treân saùch baùo. Ñöôïc
bieát Cao Mî Nhaân teân thaät
cuõng laø buùt hieäu, sanh
tröôûng taïi Chapa,
Hoaøng Lieân Sôn. Taùc phaåm Cao
Mî Nhaân ñaõ xuaát baûn: Hoa
Sao (Thô,
1959), Thô Mî I (1961), Choán Buïi
Hoàng I (Taäp truyeän, 1994), Thô
Mî II (1997), AÙo Maøu Xanh (Thô,
1999), Ñöa Ngöôøi Tình
Ñi Tu
(Thô, 2001), Laõng Ñaõng Vaøo Thu
(Thô, 2001), Sau Cuoäc Chieán
(Thô, 2003). Giaùo
sö
Nguyeãn Thuøy ñaõ nhaän xeùt
veà thô Cao Mî Nhaân: ...
thô Mî
haàu nhö luùc naøo cuõng “laõng
ñaõng” nhö gaàn nhö xa giöõa
“thöïc” vaø “mô”,
khoâng höôùng ngöôøi
ñoïc ñeán moät voøm
trôøi cao roäng, thaêng hoa moïi
ñau
buoàn böùc baùch cuûa lòch
söû cuõng khoâng dìm vaøo
cheát choùc, tang thöông
maø chæ ngaäm nguøi, da dieát.
Taát caû “laõng ñaõng”, mô
maøng, buoàn nheø
nheï, nhôù laâng laâng, ñoâi
khi nhö dieãu côït, ñau nhöùc
eâ aåm trong moät
laønh laïnh mô hoà, hoang vaéng,
moâng lung, beành boàng roài tan
loaõng, roài
ræ raû, aâm thaàm reâm nhöùc
hiu hiu... (Trích
Khung
Trôøi Höôùng Voïng –
Taùc giaû: Nguyeãn Thuøy – Naéng
Môùi Paris
xuaát baûn, 2005) Laõng ñaõng
vaøo thu Toâi
möôïn caùi töïa Thi taäp Laõng
Ñaõng
Vaøo Thu cuûa Cao Mî Nhaân
ñeå laøm töïa cho phaàn
naày. Baø tôùi Ñöa Ngöôøi
Tình Ñi Tu.
Caùi töïa saùch haáp daãn,
gaây
söï toø moø. Vì côù
gì maø ñöa ngöôøi
tình ñi tu? Treân ñôøi
naày coù theå coù
chuyeän ñoù sao? Thoâng
thöôøng, moät khi ñöôïc
bieát ngöôøi tình cuûa
mình ñi
tu hoaëc coù yù ñònh ñi tu,
ngöôøi ta thöôøng heát
söùc ngaên caûn hoaëc voäi
vaøng tôùi nôi naên næ,
thuyeát phuïc ngöôøi tình
trôû laïi vôùi mình. Thaäm
chí coøn coù khi ñöùng
tröôùc coång keâu reùo om
xoøm. Nhö Vuõ Khaéc Ñieäp
chaúng haïn. Cöù tôùi
giöït daây chuoâng goïi Lan ôi Lan
hôõi ngaøy naày qua
ngaøy khaùc! Cho tôùi moät ngaøy
Lan chòu khoâng thaáu phaûi caét
ñöùt daây
chuoâng. Coù ngöôøi noùi khi Lan
caét ñöùt daây, caùi
chuoâng rôi xuoáng truùng
ngay chaân Ñieäp khieán Ñieäp
nhaûy döïng leân la Trôøi
choùi loùi vaø töø ñoù
bò “xi caø que”, ñi caø nhaéc cho
tôùi giaø! Nhaø thô Phöôïng
Haûi noùi, “Toâøi
ôùn quaù! Coù meâ baø
naày tôùi ñaâu cuõng
khoâng daùm tôùi gaàn. Chæ
sôï baû
ñöa ñi tu...” Toâi thích caùi
töïa Laõng
Ñaõng Vaøo Thu hôn. Baø Cao
Mî Nhaân mang Laõng Ñaõng
Vaøo Thu tôùi
xöù Vaïn Hoà vaøo ñaàu
muøa thu, thaät thích hôïp. Tuaàn
tröôùc, Maïc Ly Höông
goïi ñieän thoaïi cho toâi baûo
oâng thích caùi töïa Ñöa
Ngöôøi Tình Ñi Tu
hôn. Trong thieäp môøi ra maét
saùch cuûa baø Cao Mî Nhaân neân
ñeå ÑNTÑT leân
treân. ÔØ, thì cöù ñöa
ngöôøi tình ñi tu
tröôùc ñaõ roài mình
raûnh rang, taø taø laõng
ñaõng vaøo thu. Ngaøy 26-8-02, toâi nhaän
ñöôïc
taäp Ñöa Ngöôøi Tình
Ñi Tu (Taïp chí Tieáng Vang xuaát
baûn, 2001). Toâi
ñoïc:
Ñoát
neùn höông loøng cho chaùy heát
Nhöõng gì
dó vaõng thích naâng niu
Vaàn thô
thoaùt tuïc chöa heà vieát
Ñaõ nhaéc
nhau cuøng boû chöõ Yeâu.
(ÑNTÑT, trang 19) vaø:
AÙo
ngöôøi maøu traéng xuaân qua
Thu nay
phôi caïnh caø sa saân chuøa Taàn ngaàn
ñöùng ñôïi hieân möa
Xem ai ra
caát aùo vöøa öôùt tay. (ÑNTÑT, trang 20) Saép vaøo muøa thu
Vaïn Hoà, toâi
ñoïc thô buoàn. Vaàn thô thoaùt tuïc
chöa heà
vieát. Ñaõ nhaéc nhau
cuøng boû chöõ Yeâu. Yeâu ñöôïc vieát
vôùi chöõ Y
hoa. Baø Mî ôi, baø laøm ôn cho
theâm moät hai caùi daáu chaám than sau
caùi
chöõ Yeâu naày!
Côù sao toâi ñau loøng quaù!
Nhaéc nhau cuøng boû
chöõ Yeâu, nhöng loøng coù
boû ñöôïc khoâng?
Ngöôøi mieàn queâ toâi
duøng chöõ Thöông.
Thöông thaáy moà!... Ñaõ ”thöông
thaáy moà” thì caùch gì
maø boû ñöôïc! OÂi,
thaät laø buoàn quaù ñi, baø
Mî ôi!... Ñöông söï trong
thô baø khoâng ñöùng
tröôùc coång keâu reùo om
xoøm nhö Vuõ Khaéc Ñieäp,
maø
chæ
Taàn
ngaàn ñöùng ñôïi
hieân möa.
Xem
ai ra caát aùo vöøa öôùt tay.
Caùi
hình aûnh ñoù, toâi khoâng
ñuû lôøi ñeå dieãn
taû neân
ñoïc hai caâu treân toâi laïi
theâm phuïc taøi hoa cuûa baø.
· 5 giôø 30 chieàu
thöù Saùu
20.9.02, Cao Mî Nhaân xuoáng phi
tröôøng St. Paul – Minneapolis. Baø
khoâng
giaáu söï xuùc ñoäng khi
thaáy khaù ñoâng baèng
höõu vaø thaân höõu
chôø ñoùn
chaøo möøng baø. Trong ñoù
coù anh chò Chu Maïnh Bích, thaân
nhaân cuûa Cao Mî
Nhaân. Mî. Mî vôùi
nhöõng huyeàn thoaïi
vaø giai thoaïi cuûa nhöõng naêm
ñaàu thaäp nieân 60 ñaõ
hieän ra tröôùc maët
chuùng toâi, trong moät chieàu
chôùm thu Vaïn Hoà. Chuùng toâi
khoâng khoûi nao
loøng khi nhìn caùi daùng maûnh
khaûnh cuûa baø. Bao nhieâu thaäp
nieân ñaõ
troâi qua. Ngöôøi phuï nöõ
maûnh mai nhoû beù tröôùc
ñaùm ñoâng ñoù
ñaõ vaø
ñang laø moät teân tuoåi laãy
löøng. Moät ñôøi baø
ñaõ daâng hieán cho queâ
höông ñaát nöôùc,
ñaõ coáng hieán troïn loøng cho
vaên hoïc, khoâng ít vinh
quang, nhöng cuõng khoâng thieáu
nhöõng ñaéng cay cuøng cöïc
trong cuoäc traàm
luaân khoå aûi khi vaän meänh daân
toäc ñaõ ñoåi thay. Baø Ñoã Anh Thö, phu
nhaân GS
Nguyeãn Ngoïc Dieãm taëng hoa Cao Mî
Nhaân. Nhoùm baïn ñöa Cao
Mî Nhaân veà
nhaø anh chò Nguyeãn Ngoïc Dieãm
döï böõa côm thaân maät.
Coù maët caùc anh chò
Vaên Dzónh, Mick & Khaùnh Vaân,
Nguyeãn Thò Naêng, Phöôïng
Haûi, Maïc Ly
Höông, Haøn Baêng Thuûy, Huyønh
Só Nghò... Cao Mî Nhaân noùi
vôùi toâi, “Chöa
bieát keát quaû buoåi ra maét
saùch nhö theá naøo, nhöng buoåi
chieàu hoâm nay
ñaõ quaù söï mong moûi cuûa
em.” Trong dòp Cao Mî Nhaân
vieáng thaêm
Xöù Vaïn Hoà, toâi ñaõ
taùi ngoä chò Nguyeãn Thò Naêng,
nguyeân Chaùnh vaên
phoøng Baø Chuû tòch Hoäi
Ñoàng Quaûn Trò Beänh Vieän
Tröng Vöông, thuoäc Hoäi
Baûo Trôï Gia Ñình Binh Só VNCH.
Gaëp laïi toâi, chò Naêng
cöôøi hoûi, “Sao
baây giôø em oám roøm vaäy?”.
Toâi cuõng cöôøi, khoâng
traû lôøi vì nghó raèng
chò Naêng ñaõ coù caâu
traû lôøi ngay trong caâu hoûi. Chò Naêng laø baïn
thaân cuûa Cao
Mî Nhaân töø tröôùc 1975. Nhöõng kyû
nieäm quanh moät
chieàu thô
Buoåi toái, Maïc Ly
Höông &
Nhö Anh khoaûn ñaõi caùc vò
khaùch phöông xa vaø thaân
höõu taïi tö gia. Cao Mî
Nhaân (ñeán töø California), Anh
Phöông Traàn Vaên Ngaø (California),
Ñoã Huøng
(Georgia). Veà phía Minnesota coù caùc
oâng Phaïm Vaên Vy, Nguyeãn Höõu
Ngoïc,
Phaïm Vaên Yeán, Nguyeãn Hieàn,
caùc OÂB Mick & Khaùnh Vaân, Kieàu
Anh
& Hoaøng Sôn, Chu Maïnh Bích. Nhaø baùo Anh Phöông
Traàn Vaên
Ngaø ñích thaân laøm moät
moùn nhaém ñoäc ñaùo:
goûi saàu ñaâu. Khaùch ngaån
ngô neám höông vò ñaëc
bieät cuûa moùn goûi noåi tieáng
cuûa mieàn Nam. Nhaø
baùo Anh Phöông Traàn Vaên Ngaø
töùc nhaø vaên Traàn Vaên,
taùc giaû quyeån “Chuyeän
Ñoàng Queâ”, queâ Chaâu
Ñoác, tröôùc 1975 laø moät
só quan trong ngaønh
Chieán Tranh Chính Trò QLVNCH, vaø
laø moät khuoân maët kyø cöïu
trong giôùi
truyeàn thoâng. OÂng töøng phuïc
vuï taïi Khoái Thoâng Tin vaø Giao
Teá Daân
Söï thuoäc TCCTCT, coäng taùc
vôùi Vieät Nam Nhöït Baùo
(Chuû nhieäm: Nguyeãn
Taán Ñôøi) vaø caùc
baùo Nhöït ngöõ: Asahi Shimbum, Yumiuri
Shimbum, Mainichi
Shimbum. Tröôùc ñoù, oâng
ôû Phong Dinh laøm Tröôûng Ban
Thoâng Tin Baùo Chí QÑ
IV kieâm Toång thö kyù Toøa soaïn
Baùn nguyeät san Chieán Só Mieàn
Taây, ngoaøi
ra coøn coäng taùc vôùi nhöït
baùo Mieàn Taây (Chuû nhieäm:
nhaø vaên An Kheâ
Nguyeãn Bính Thinh). Tröôùc 1975,
thænh thoaûng toâi coù gaëp oâng
trong nhöõng
buoåi hoïp baùo taïi Saøigoøn. Chieàu
thöù
Baûy 28.9. Chieàu Thô Cao Mî Nhaân.
Hoäi tröôøng Cao Mî Nhaân laø moät nhaø thô saùng taùc ñeàu tay. Môøi quyù vò ñoïc 3 baøi thô sau ñaây cuûa 3 thôøi ñieåm khaùc nhau ñeå thaáy phong ñoä cuûa nöõ só: Ñoái AÅm (1978), Töø Moät Goùc Phoá (1983), Sau Cuoäc Chieán (1998): ÑOÁI AÅM Coù phaûi ngöôøi
veà che aùnh löûa Beáp buoàn baèng
ñoâi maét nhung
ñen Ta veà ñôn laïnh
beân song cöûa Theo ñuoåi chim trôøi
voã caùnh tieân Kieám khaùch
ñöøng queân röøng
nuùi bieác Maét huyeàn hay chính
maét naâu mô Nöûa ñeâm
chôït tænh ta thöông
tieác Giaác moäng chinh yeân, ta
laøm
thô Xöa tieãn Kinh Kha qua maáy
nhòp Caàu treo soâng Dòch, Cao
Tieäm Ly Hoàng hoaøng ngoïn
löûa soi trôøi
tím Ta tieãn ngöôøi trong
noãi meâ si Ngöôøi hôõi, mai
naøy khi ñaït
nguyeän Trôû veà tìm
laïi thaùp ngaø
xöa Neáu ta vaéng maët,
ñöøng löu
luyeán Ñaõ coù hoàng
töôi thaém ñôïi
chôø. 10/11/1978 (Sau Cuoäc Chieán, trang 125) TÖØ MOÄT GOÙC
PHOÁ Anh ñöùng laëng
yeân, goùc phoá
naøy Ñoaøn quaân thao
dieãn ñaõ qua
ñaây “Quoác Quaân Kyø”
loäng treân
ñöôøng gioù Ngaøn caùnh mai töôi
giöõa naéng
say Nhaïc khuùc quaân
haønh roän maõi
chaân Giaøy ñinh, muõ traän
“Hoäi Phong
Vaân” Xöa anh xöùng
ñaùng trai thôøi
loaïn Giôø cöù baên
khoaên vôùi ngaïi
ngaàn Anh bieát laøm chi, bieát
noùi chi Baïn beø keû ôû
ngoùng ngöôøi ñi Ngöôøi ñi, keû
ôû ñeàu ngô ngaùc Sao chaúng cuøng nhau
khoaùc
chieán y Anh lòm ngöôøi trong
noãi tuûi
hôøn Xuaân qua, haï tôùi
vaãn coâ ñôn Thu sang, ñoâng laïi,
muø taêm
nhaïn Tín hieäu xa xaêm neùt
giaän buoàn Sinh nhaät anh, sinh nhaät baïn
beø Ngöôøi traøn nhö
soùng ngaäp
ñöôøng xe Kieâu huøng xöng tuïng
ngaøy Quaân
Löïc Hoang vaéng tröa nay
nhöõng væa
heø Haõy gioùng hoài
chuoâng, khua
troáng vang Hoàn thieâng soâng
nuùi quyeän mô
maøng Ñoát traàm xua heát
loaøi ma löûa AÙnh saùng hoài sinh
ñeïp rôõ
raøng. 19/6/1983 (Sau Cuoäc Chieán, caùc
trang 152,
153) SAU CUOÄC CHIEÁN Anh veà ruõ aùo
töø quan AÙo ñaâu maø
ruõ, quan quaøn traùi
tim Chín naêm coøn laïi
tia nhìn Khoâng traên troái,
chaúng aân
ñeàn oaùn mang Thöông em tung vaït
côø vaøng Phuû vai anh noãi baøng
hoaøng
ngaån ngô Hai möôi naêm vaãn
moäng mô Em ôi, quan caùch, aùo
chôø ngöôøi
may Naøy ñaây: ngang doïc
theá naøy Saéc maøu voâ ngaõ
hoàn bay laïc
loaøi Nhung y ñaõ uû thaân
daøi Ñoâi taø voõ
phuïc cöù hoaøi so le AÙo anh söùt chæ
ñam meâ Tua vai tuùi ngöïc, eâ
cheà buoàn
teânh Ñoài hoang gioù huù
bieân ñình Giôø ñaây boù
goái laëng thinh queâ
ngöôøi Ñang khi tham chieán beân
trôøi Kieám cung chöa moûi
meät ngöôøi
saét son Saàu ai laáp bieån san non Cuõng khoâng vôi
ñöôïc saàu choân
anh huøng Thoâi, em boû laïi sau
löng Quan xöa aùo cuõ
ñaõ töøng doïc
ngang Nhöng, xin duy vaït côø
vang Lieäm hoàn chieán só
dôû dang cho
ngöôøi. Muøa Thu 1998 (Sau Cuoäc Chieán, caùc
trang 13,
14) · Tôùi baây giôø,
ñaàu naêm 2005,
caâu hoûi vaãn coøn lôûn
vôûn trong toâi, “Ñôøi
soáng baây giôø coù caàn
Thô
nöõa khoâng?”. Thaät ra, caâu hoûi
ñaõ coù luùc
nhö vaày, “Chöøng naøo
ñôøi soáng khoâng coøn
caàn tôùi Thô nöõa?”. Toâi nghó, caâu traû
lôøi ñaõ coù
töø laâu laém, töø hoài
naøo laän! Chæ taïi mình töï
maâu thuaãn neân cöù “hoûi
muoân ñôøi caâu hoûi laïi”. Coù theå noùi raèng
xöa nay,
nhöõng ngöôøi ñi tìm con
ñöôøng danh lôïi, khoâng ai
böôùc vaøo ngoõ Thô.
Chuùng ta chaêm chæ hoïc haønh
naêm möôøi naêm, coù theå
coù ñöôïc moät ngheà
baûo ñaûm sinh keá; raùng hoïc
möôøi laêm hai chuïc naêm,
coù theå ñaït ñöôïc
trình ñoä, vaên baèng naøo
ñoù. Nhöng, hoïc caû
ñôøi chöa chaéc thaønh
nhaø
thô! Maø coù thaønh
ñöôïc nhaø thô roài
thì maáy ai nhôø Thô maø
kieám ñöôïc
côm ngaøy hai böõa? Moät anh baïn ñoàng
nghieäp cuõng
laø baïn hoïc cuõ cuûa toâi
laøm thô raát tôùi, nhieàu
baøi ñöôïc coi laø
tuyeät taùc. Nhöng anh laøm thô
roài boû, may ra ñaêng baùo
ñöôïc moät laàn.
Baïn beø caèn nhaèn, nhaéc anh gom
thô thaønh taäp xuaát baûn, anh
cöôøi,
“Xuaát baûn laøm gì? Baùn
khoâng ai mua, cho khoâng ai ñoïc. Chaát
ñoáng laøm
moùn ngon cho moái moït. Mai moát mình
quaù coá roài thì tuïi nhoû
lieäng boû
heát!”. Anh baïn ñoù coù
tieàn thì ñi keùo
maùy, thuït bi-da, laâu laâu laøm
moät baøi thô cho baïn beø
ñoïc chôi! Thaät ra, Thô laø moät
caùi gì khoù
giaûi thích. Haàu nhö ngöôøi
naøo ñeán vôùi Thô roài
ñeàu khoâng theå döùt aùo
ra ñi deã daøng. Coù ra ñi
roài cuõng trôû laïi, baèng
taám loøng thuûy chung. Coøng löng saùng
taùc, khuaân vaùc
öu tö, chaêm chuùt töøng baøi
thô nhö nhöõng ñöùa con mang
naëng ñeû ñau, roài
ñaäp oáng laáy tieàn in thô.
Toâi nghó, ñaây khoâng phaûi
laø söï haùo danh
cuûa ngöôøi laøm thô maø
laø taám loøng cuûa ngöôøi
tình chung thuûy daønh cho
Thô. Cao Mî Nhaân ñaõ coù gaàn naêm möôi naêm mieät maøi vôùi Thô. Ñôøi ngöôøi bao nhieâu maø Thô ñaõ chieám cuûa ñôøi ngöôøi gaàn nöûa theá kyû? Khoâng phaûi vì Thô
ñaõ giuùp Cao
Mî Nhaân bay boång hay thaêng hoa
ñôøi soáng thöïc teá, theo
toâi, ñoù chæ vì
laø moät caùi nghieäp khoâng theå
döùt boû. Noùi veà Thô vaø
ngöôøi laøm thô,
Cao Mî Nhaân cuõng ñaõ coù
nhöõng lôøi leõ ñaéng cay
nhö sau khi vieát veà Thi
só Ñinh Huøng vaø Ngheä só
Hoà Ñieäp: Moät ñeâm traêng saùng ôû traïi caûi taïo HT – 75090 HT T 20, khi vöøa di chuyeån töø Quang Trung leân Hoùc Moân vì doanh traïi Trung Taâm Huaán Luyeän naøy caàn trao cho ban tieáp nhaän taân binh Nghóa Vuï Quaân Söï thuoäc Quaân ñoäi Nhaân daân CSVieät Nam, maáy ñöùa chuùng toâi ngoài döôùi moät taøn caây tröùng caù, ngoù vaøo moâng lung, sau moät ngaøy lao ñoäng... khoå sai, nhöng chöa chòu ñi nguû, bôûi aùnh traêng tuyeät vôøi ñang chieáu xuoáng laù hoa lung linh, huyeàn aûo, vaø moãi ñöùa ñang ñuoåi theo moät taâm söï rieâng, thì, boãng tieáng saùo Tao Ñaøn ôû beân kia böùc töôøng ngaên caùch, ñaõ caát leân chôi vôi, bay boång qua theàm traïi nöõ chuùng toâi, tieáp theo laø gioïng ngaâm thô thaät traàm buoàn, u uaát ra meânh moâng: Chöa gaëp em, toâi
ñaõ nghó raèng Coù naøng thieáu
nöõ ñeïp nhö
traêng... Chuùng toâi ñöa
maét nhìn nhau,
thoát kheõ: -MOÄNG DÖÔÙI HOA
cuûa ÑINH HUØNG Noùi nhoû theá maø
beân kia böùc
töôøng, ai naáy cuõng nghe
ñöôïc chöù, beân aáy
hôi xoân xao, vaø moät ngöôøi
hoài aâm töùc khaéc: -“Hoïa Döôùi
Moâng” chöù. Chuùng toâi phaûi nín thinh khoâng daùm cöôøi vì sôï treân, töùc caùi ban quaûn giaùo phaùt giaùc ra söï thöùc khuya cuûa boïn toâi, laïi coøn ngoài ngoaøi vöôøn, vaø coøn nghe troäm vaên ngheä... boû tuùi cuûa traïi nam thì khoå. Caùc oâng beân traïi
nam tieáp
tuïc thi nhaïc giao duyeân. Chuùng toâi
laø nhöõng thính giaû thaàm
laëng döôùi
aùnh traêng mô maøng. Veà khuya,
coå nguyeät baøng baïc nhö coù
khoùi söông
vöông vaán, khieán ai naáy baâng
khuaâng thöông nhôù nhöõng
maûnh tình
rieâng... -Naøy Mî, maøy coù
bieát oâng ÑINH
HUØNG ôû ngoaøi ñôøi
khoâng? -Neáu khoâng ôû
ngoaøi ñôøi, thì
oâng aáy ôû ñaâu? -ÔÛ trong THÔ, trong
MOÄNG
(Choán
Buïi Hoàng, caùc trang 49, 50) ... Nhaéc tôùi ÑINH HUØNG thì haàu nhö ña soá baïn beø cuûa nhaø thô ôû Haûi ngoaïi naøy, nhöng, nhôù laïi nhöõng ngaøy gioã ñaïm baïc ôû queâ nhaø cuûa gia ñình ÑINH HUØNG, thì ñoâi khi, muoán rôi nöôùc maét. Coù naêm treân baøn thôø chæ coù côm vôùi vaøi moùn aên bình daân sô saøi, daêm ba caùi baùnh laøm baèng cuû caûi hay khoai mì cuûa chò THUÏC OANH, beân khay traø moäc buoàn baõ döôùi 3 neùn höông tuy aám tình thöông cuûa vôï con cuøng ngöôøi chò gaùi hieàn dòu laø nöõ só ÑINH THUÏC OANH, vaãn thaáy laïnh hoàn tri kyû, tri aâm, chaû bieát nhöõng ngöôøi yeâu thô, haâm moä laøn hôi TAO ÑAØN baáy giôø löu laïc phöông nao, coù pheùp laï naøo cho nhaø thô lôùn ñoäi moà soáng daäy, ñeå... chieâm ngaãm ñöôïc caùi ñieàu: THÔ chæ laø MOÄNG thoâi, coøn THÖÏC thì khoâng phaûi THÔ ñaâu. (Choán Buïi Hoàng,
caùc trang 53,
54) ... Nhöng thoâi, baây giôø maø lôõ coù ngöôøi khaùch vieãn phöông naøo tìm veà chuøa Kim Lieân Khaùnh Hoäi, seõ thaáy di aûnh coá thi só nhö ñang phaûng phaát nuï cöôøi... vieân maõn, laø vì teá töû cuûa nhaø thô ñaõ nhôø moät pheùp laï, bôi qua ñöôïc beán bôø Töï Do, aùi nöõ oâng ñaõ hoaëc seõ ra ñi ñoaøn tuï ôû vuøng trôøi mô öôùc naøy. Vaø, maëc duø caû ba “haäu dueä” hoï ÑINH soáng treân goái moäng cuûa thi só lôùn, maø caùc con cuûa thi só ÑINH HUØNG cuøng coù moät caùch nhìn: naøng THÔ chæ laø MOÄNG, khoâng THÖÏC TEÁ ñöôïc, vôùi xaõ hoäi hoâm nay, duø coøn ôû Vieät Nam, hay ñaõ sang Hueâ Kyø, cuõng... ñuùng theá maø thoâi. (Choán Buïi Hoàng, trang 55) Hoâm nay thaønh phoá
boãng nhôù
ñeán moät ngöôøi, maø
chaéc cuõng coù nhieàu
ngöôøi ôû ñaây
nhôù ñeán NGÖÔØI
TOÂI NHÔÙ ñaáy, toâi thaät
ôõm ôø, ñeå quyù
vò giaän doãi, phoùng mình ra
khoûi
CHOÁN BUÏI HOÀNG thì khoå,
bôûi vì ngoaøi khoâng gian, seõ
chæ coù tieáng gioù
mô hoà... Nhö laø moät GIAÁC BÖÔÙM maø thoâi! Ngöôøi toâi ñang nhôù ñeán hoâm nay, thaät naõo nuøng trong taâm tö tình caûm chuùng ta, ñoù laø ngöôøi ngheä só dieãn ngaâm thaät tuyeät vôøi: HOÀ ÑIEÄP! Neáu HOÀ ÑIEÄP
ñeán ñöôïc beán
bôø
töï do, thì haún giôø naøy
ñoàng baøo haûi ngoaïi ñang
thaû loûng taâm hoàn cho
bay boång leân chín taàng maây,
vì thuôû xöa khi tieáng saùo
TOÂ KIEÀU NGAÂN vi
vuùt leân khôi, hay tieáng ñaøn
tranh cuûa ngheä só laõo thaønh
BÖÛU LOÄC vaúng
ñöa ai oaùn, thì gioïng ngaâm
Hoà Ñieäp cuõng chuyeân
chôû töøng coõi loøng...
tan vaøo baùt ngaùt. Theá maø HOÀ ÑIEÄP laïi khoâng ñeán ñöôïc ñaây, muøa xuaân naêm 1987, ñaõ thöïc söï taøn rôi ñoùa hoa thô tuyeät taùc. Coù theå tieáng thô cuûa HOÀ ÑIEÄP khoâng ñaùp öùng ñöôïc 101% thính giaû, neáu nhö coù vò naøo thích moät loái dieãn ngaâm kieåu khaùc, nhöng neáu chæ caàn 99% ngöôøi thích HOÀ ÑIEÄP thoâi, thì HOÀ ÑIEÄP ñaõ ñaït ñöôïc tieâu chuaån öu aùi ñoù töø laâu roài.
(Choán Buïi
Hoàng, caùc trang 65, 66) ... YÙ toâi muoán noùi, moät baøi thô hay môùi chæ ñöôïc nöûa phaàn, coøn nöûa phaàn do ngöôøi ngaâm maø noäi dung theâm nhuaän saéc ñaáy. Phaàn nhieàu, nhöõng ngöôøi laøm thô cuõng hay ngaâm nga laém, nhöng ngaâm chæ ñeå tu thö, töùc laø chöa thaáy hoaøn chænh, thì thay ñoåi chöõ nghóa, vaàn ñieäu, coøn, neáu coù ngaâm só, bieát thaêng giaùng gia giaûm ngoân töø cho mình moät caùch uyeån chuyeån tuyeät vôøi, thì thöa quyù vò, HOÀ ÑIEÄP chính laø maãu ngöôøi tri aâm, tri kyû cuûa quyù vò trong suoát maáy thaäp nieân ôû mieàn Nam vöøa qua: Chöông trình TAO ÑAØN cuûa ÑINH HUØNG töø 1954 ñeán 1975, roài tuyeán ñöôøng laõng du qua caùc hoäi thô, hoäi nhaïc cuûa toaùn vaên ngheä lang thang nôi tö gia, hay ngaøy raèm, ngaøy leã ôû chuøa chieàn, nhaø thôø... töø 1978 – 1987, HOÀ ÑIEÄP moät boâng hoàng maõn khai noàng naøn höông saéc, xuaát hieän ôû ñaâu, thì choán ñoù roõ ra tính chaát thanh tao, phong nhaõ, töôûng hieám coù taïi caùi khung caûnh vaên chöông chæ... thuaàn vaên chöông, vôùi nhöõng taùch traø sen thôm phöùc ñöïng boùng traêng troøn, cuøng dö aâm vôøi vôïi cuûa thi ca baït ngaøn thöông nhôù... (Choán Buïi Hoàng,
caùc trang 70,
71) · Ñaàu
thaäp
nieân 90 ôû haûi ngoaïi, Cao Mî
Nhaân noåi tieáng vôùi loaït
baøi Choán Buïi
Hoàng. Baø vieát vaên cuõng
taøi hoa nhö laøm thô.
Choán Buïi Hoàng
ñöôïc nhaø xuaát baûn
Soâng Thu aán haønh naêm 1994,
goàm nhieàu baøi vieát raûi
raùc veà nhieàu ñeà taøi.
Nhöõng baøi naøy coù theå
ñöôïc coi nhö nhöõng
baøi baùo, taïp ghi, buùt kyù hay
tieåu luaän... Cao Mî Nhaân vaãn coøn vieát tieáp nhöõng baøi thuoäc loaïi Choán Buïi Hoàng. Vaø soá löôïng chöa xuaát baûn ñaõ khaù nhieàu. Maëc daàu soá löôïng khaù nhieàu, nhöng Cao Mî Nhaân ñaõ vieát raát coâng phu, baøy toû nhieàu suy nghó saâu saéc vaø ñoäc ñaùo veà ngöôøi vaø vieäc treân nhieàu laõnh vöïc khaùc nhau. Caùch haønh vaên linh ñoäng, phoùng khoaùng laøm taêng giaù trò baøi vieát. Môøi quyù vò ñoïc theâm hai ñoaïn trích sau ñaây: Taïo hoùa sinh ra traùi ñaát naøy, vôùi nhöõng thaønh phaàn phuï thuoäc töø nhoû ñeán lôùn ôû trong vaø treân quaû caàu aáy, nhö moät söï xeáp ñaët tinh vi, nghó cho kyõ, thì chaúng thöù naøo thöøa, vaät naøo thieáu, ñeå maø xeùt ra caùi gì caàn thieát, caùi gì neân loaïi boû. Theá neân, ta khoâng
theå thay
ñöôïc taïo hoùa laøm
caùi vieäc tieåu tröø moät
loaøi gì treân traùi ñaát,
huoáng chi tieâu dieät moät gioáng
noøi chaúng haïn. Nhöng, ta phaûi thoâng caûm vôùi taïo hoùa raèng, buoåi khai thieân, laäp ñòa, vaïn söï khôûi ñaàu nan, theá naøo Taïo Hoùa cuõng coù nhöõng thieáu soùt ñaùng tieác, maø haøng tæ tæ naêm sau, vôùi caùch nhìn khoa hoïc cuûa con ngöôøi, môùi khaùm phaù ra taïo hoùa lôõ xeáp ñaët moät vaøi... chi tieát quaû dö thöøa. Thí döï: Ruoät dö
trong thaân theå
ngöôøi ta, Taïo Hoùa sinh ra laøm
gì cho noù khoå neáu nhö moät
ngaøy, moät
ngöôøi naøo ñoù, boãng
oâm buïng ñau ñeán huït hôi,
bôûi noù söng leân vaø haêm
doïa cuoäc soáng voán ngaén nguûi
cuûa con ngöôøi. Tuy nhieân, coù
nhöõng caùi
môùi ngoù qua, thì töôûng
laø thöøa, söï thöïc thì
thöøa thaät, song vaãn
laø... quan troïng, neáu caùi
thöøa aáy noù voâ cuøng
caàn thieát cho moät
tieán trình xaõ giao hay chính trò
nôi CHOÁN BUÏI HOÀNG naøy. Neân, trôû laïi vaán ñeà cuûa TAÏO HOÙA, oâng XANH aáy chaúng bieát coù coâ ñôn hay khoâng, maø tinh nghòch, caéc côù voâ cuøng, khieán coù ngöôøi thoát leân caùi tieáng LAÕO TRÔØI GIAØ, hoaëc giaû moät vaøi vò coi trôøi baèng vung, beøn traùch cöù moät caùch tròch thöôïng laø: thöû xem CON TAÏO xoay vaàn ñeán ñaâu... Thì oâng vaãn xoay
vaàn töøng tích
taéc traùi ñaát vaø söï
vaät phuï thuoäc vaøo noù
ñaáy chöù. Vaø, vaãn coù
thì
giôø xöû duïng nhöõng
caùi goïi laø dö thöøa, neáu
nhö con ngöôøi caûm thaáy
theá. Chaúng haïn, ngoaøi
nhöõng nhaân
vaät quan troïng ñöôïc sinh ra
ñeå chuyeân moân naém giöõ
caùc phaàn vieäc quan
troïng, chính yeáu, khoâng theå
thieáu ñöôïc trong cuoäc
ñôøi, thì beân caïnh
ñoù, vaãn coù nhöõng
nhaân vaät chæ suoát ñôøi
ñoùng vai phuï, maø, töôûng
nhö
cuõng khoâng keùm phaàn quan troïng cho
söï vieäc quanh ta. Luùc ñaàu thì toâi raát voâ tình, töôûng raèng söï vieäc laøm TRAÙI ÑOÄN chæ xaûy ra moät laàn, hay nhieàu laém laø hai, ba laàn thoâi, deø ñaâu, cöù lieân tieáp thôøi gian, hoøa hoäi tay ba, tay naêm, tay baûy... nghóa laø cöù luoân luoân xeù leû moät vai troø trong ñôøi, khieán coù luùc toâi ñinh ninh raèng: Taïo Hoùa nhaøo naën ra toâi ñeå tranh xöû nhöõng phöông vò leû loi, maø laém khi... vui veû voâ cuøng vôùi coâng vieäc TRAÙI ÑOÄN cuûa mình. (Choán Buïi Hoàng,
caùc trang 147,
148) Chò cöù suït sòt moãi laàn nhìn ra maët bieån phía taây. Chò baûo coù leõ chò bò dò öùng hay laø nhaïy caûm, toâi aäm öø cho qua chuyeän, ñeå nuï cöôøi chò khoâng taét treân moâi, chò ñang khoùc thaàm maø cöù giaû vôø noùi laêng nhaêng, ñeå chuùng toâi queân ñi noãi nhôù nhung cuûa baày chim vôõ toå ñang daït daøo nöôùc maét, saün saøng nhoû leä neáu ai chaïm ñeán veát thöông aâm æ cuûa mình. Cuoái tuaàn, chuùng
toâi tuy
khoâng noùi ra, nhöng ai cuõng muoán
tìm moät chuùt kyû nieäm xöa,
noù khoâng
coøn giaù trò vôùi nhöõng
ngöôøi ñaõ boû xa dó
vaõng, traùi laïi, raát quyù
giaù ñoái vôùi chuùng
toâi, maáy anh chò em bò boä laïc
boû rôi, caûm nghó
leânh beânh ñaõ khieán chuùng
toâi nhö ñang ñöùng treân
moät chieác beø troâi
ngöôïc... veà nguoàn. Chò vaãn noùi vu vô
vaø cöôøi hoàn
nhieân, chò chæ cho thaáy moät
ñaøn chim ñôùp caù,
nhieàu voâ keå, chò baûo anh
chuïp cho chò nhöõng taám hình
ghi nhaän ñöôïc caû boùng chim
mòt muø, xao xaùc
ñoù. Suoát chuyeán ñi doïc theo bôø bieån xuoáng phía nam, anh chæ noùi moät caâu, hay nhieàu caâu chöùa ñöïng moät yù, ñoù laø: “Tôùi ñaây ñeå nhôù Haûi Vaân”. Caû ba chuùng toâi ñeàu ñaõ thuoäc loøng töøng khuùc ñeøo leân, xuoáng Haûi Vaân nhö ñi trong vöôøn nhaø mình, neân moãi ngöôøi chuùng toâi bò kyù öùc keùo luøi taâm hoàn vaø cuoäc soáng veà moät ñieåm khôûi haønh ñaõ quaù chaäm, ñeå khoâng theå tieán tôùi nhanh choùng caùi ñích cuoäc ñua coâ ñôn cuûa chính moãi ngöôøi laâu nay. Anh chò thay phieân nhau caàm maùy aûnh, coøn toâi thænh thoaûng ñöùng chung vôùi chò hay ñöùng moät mình, ñeå kyû nieäm, vì toâi quan nieäm: coù khi tieän dòp thì môùi trôû laïi con ñöôøng naøy, coøn coù khi caû chuïc naêm sau nöõa, chöa chaéc ñaõ ñi qua, trong ñôøi ngöôøi ta, coù nhieàu ñoaïn ñöôøng chæ duy nhaát moät laàn ñi, roài thoâi, taát nhieân coù nhöõng ñoaïn ñöôøng xem ra chaúng ñeïp ñeõ gì, theá maø cöù phaûi haøng ngaøy ñi qua noù, nhö tuyeán ñöôøng ñi laøm chaúng haïn, neân toâi nghó raèng, ñoâi khi toâi daãm leân chính nhöõng veát chaân cuûa toâi ñi tröôùc maø vaãn bò laïc... thaät laø khoù chòu khi “mình khoâng vöôït noåi mình”, anh vöøa mæm cöôøi vôùi thieân nhieân, vöøa thoát ra lôøi vôùi ngaøn xanh caây laù... -Chim bieån laø chim bieån
thoâi,
ñöøng döùt khoaùt noù
phaûi laø Haûi AÂu – chò noùi. -Daï. -Khoâng bieát noù
coù bay tôùi
ñöôïc bôø beân kia
khoâng nhæ? Tieáng cöôøi
khoâ goïn cuûa anh
ñoàng boä vôùi caùnh chim
vöøa ñaäp treân soùng
nöôùc, baàu trôøi hoâm
aáy chöa
xanh laém vì thieáu naéng, neân
vaéng haún moät saéc maây quen
thuoäc vaãn
thaáy ôû queâ höông, taän
cuoái bieån kia. -Sôïi chæ maøu xanh
reâu raát mô
hoà ñoù, laø queâ höông
ñaáy. Ñaõ baûo roài, loøng ñang mang taâm söï, chôù neân ñi bieån, maø sao chuùng toâi cöù luoân luoân tìm höôùng bieån ñeå rong chôi hoaøi nhæ? (Choán Buïi Hoàng,
caùc trang 267,
268) Texas, ngaøy 22 thaùng 1-2005 PHÖÔNG
TRIEÀU
|