Traêng xoùm lui ñeøn:

 °Baøi cuûa PHÖÔNG TRIEÀU

(Xin loãi, toâi möôïn Thô cuûa quyù vò ñeå noùi chuyeän naày chuyeän noï.

Neáu toâi coù noùi traät ñieàu gì, xin quyù vò cöù cöôøi, nhöng ñöøng giaän.)

COÂ BAÏN HOÏC

          Queâ toâi Xoùm Cöûi, laøng Taân Vónh Hoøa Sa-ñeùc coù ngheà deät chieáu gia truyeàn, vaø neáu toâi nhôù khoâng laàm thì Xoùm Cöûi khoâng coù hoa phöôïng maø coù moät loaïi hoa treû con yeâu thích ñöôïc troàng nhieàu laø boâng buït (coøn goïi laø boâng buïp hoaëc boâng loàng ñeøn). Ngoaøi ra coøn coù raûi raùc moät vaøi loaïi hoa khaùc nhö hueä, boâng giaáy, vaïn thoï, moàng gaø...

          Muøa nöôùc noåi, raïch Sa-ñeùc naèm giöõa thaønh phoá ñöa phuø sa leân traøn ngaäp ruoäng vöôøn. Nhieàu nôi troàng caây khoâng caàn boùn phaân vaãn toát, nhöùt laø caây aên traùi. Töø ñaàu treân xuoáng tôùi xoùm döôùi ñeàu coù caùc loaïi caây aên traùi nhö vuù söõa, xoaøi, maän, chuøm ruoät, oåi... Caây naøo cuõng oaèn traùi.

          Khi hoïc heát Tieåu hoïc toâi leân Saøigoøn vaøo Trung hoïc. Moät hoâm coâ baïn cuøng lôùp hoûi, “Anh coù thích hoa phöôïng khoâng?”.

          Toâi baàn thaàn, “Hoa phöôïng laø hoa gì?”.

          Coâ baïn ngaïc nhieân cöôøi, “Laø... hoa queâ moät cuïc! Hoa phöôïng maø cuõng khoâng bieát!”.

          Toâi ñoå quaïo, “Nhöng maày coù bieát boâng buït vaø boâng oâ moâi khoâng?”.

          Coâ baïn cuõng noåi suøng, treà moâi, “Tao caàn gì bieát nhöõng thöù boâng nhaø queâ ñoù! Höù!...”.

          Roài coâ baïn ngoe nguaåy boû ñi choã khaùc.

          ÔÛ xoùm toâi, con trai con gaùi cuøng trang löùa thöôøng xöng hoâ maày tao, khoâng coù chuyeän anh anh em em hoaëc goïi teân vaø xöng “mình”. Lôùn hôn moät chuùt thì con trai xöng laø “tui” vaø goïi con gaùi laø “nhoû”. Chaúng haïn toâi noùi vôùi coâ baïn cuøng xoùm, “Mai moát tui leân Saøi-goøn hoïc chaéc tui nhôù nhoû laém!”.

          “Nhoû” vaën hai baøn tay, “Tui cuõng nhôù ngöôøi ta chôù boä!”.

          Chò toâi trôïn maét, “Hai ñöùa baây coøn muõi daõi loøng thoøng, ngaøy naøo cuõng “muùt caø - lem caây hít nöôùc ñaù nhaän” maø baøy ñaët nhôù nhôù thöông thöông! Ñoà tieåu yeâu!...”.

          Bò chò la raày, nhöng hai ñöùa vaãn leùn gaëp nhau vaø taëng aûnh cho nhau. Sau löng böùc aûnh coù chöõ ñeà naén noùt:

          Thöông nhau môùi taëng aûnh naày

          Khoâng thöông ai taëng aûnh naày laøm chi?

          (ÔÛ Saøigoøn, caâu thöù hai coù khaùc: “Ñeå laøm kyû nieäm nhöõng ngaøy xa nhau”. )

          Khoâng bieát taùc giaû hai caâu naày laø ai, nhöng chuùng toâi ñöùa naøo cuõng thuoäc naèm loøng, heã coù dòp laø ñeà sau böùc aûnh. Bôûi vì hai caâu ñoù hay ho quaù chöøng! Sau naày leân Trung hoïc, moãi laàn vieát löu buùt coù taëng aûnh laø toâi cheâm hai caâu ñoù voâ!

          ÔÛ queâ toâi thôøi ñoù, aûnh laø moät baùu vaät cuûa ñôøi ngöôøi, khoâng phaûi ñuïng ai cuõng taëng, cuõng... ñeà thô! Moãi laàn muoán chuïp aûnh (thöôøng laø vaøo dòp Teát) thì tröôùc ñoù phaûi chaét moùt ñeå daønh tieàn. Tôùi ngaøy chuïp aûnh (queâ toâi noùi laø “chuïp hình”) phaûi taém goäi saïch seõ, maëc quaàn aùo môùi. Con trai ñaàu chaûi baûy-ba sao cho phoàng oå gaø vaø coù treùt “bin-tin” ñeå toùc khoûi xuø vì ôû queâ gioù maïnh laém. Con gaùi thì toùc xöùc daàu döøa öôùp boâng laøi, keïp toùc baèng caùi keïp deïp baèng nhoâm chôù khoâng buoäc baèng daây thun nhö ngaøy thöôøng. Quan troïng nhöùt laø khi ngoài tröôùc oáng kính phaûi “goø” sao cho khuoân maët ñeïp trai ñeïp gaùi. Ñaëc bieät laø khoâng cöôøi vì sôï phoâ ra haøm raêng suùn hoaëc raêng caøng deá!

          Baây giôø ñaõ gaàn baûy möôi tuoåi, toâi vaãn khoâng bieát taùc giaû hai caâu thô treân. Nhieàu khi toâi thaàm nghó, caû ñôøi caàm buùt, gom laïi heát baøi vôû ñaõ vieát cuûa toâi cuõng khoâng theå naøo coù hai caâu hay ho baèng hai caâu ñoù. Nhöùt laø hai chöõ “laøm chi”. Hoûi maø khoâng traû lôøi ñöôïc. Khoâng thöông thì taëng aûnh “laøm chi”?

          Bò cheâ laø nhaø queâ, toâi ngöôïng ngaäp quay nhìn choã khaùc. Khoâng nhöõng queâ moät cuïc maø coøn queâ xeä! Bình thöôøng toâi hay caø raø theo coâ baïn hoïc naày nhöng keå töø hoâm ñoù toâi thöôøng neù maët coâ vaø ñeå taâm tìm hieåu veà hoa phöôïng.

          AÁn töôïng ñaàu tieân cuûa toâi veà hoa phöôïng laø nhö vaäy neân “noãi buoàn hoa phöôïng” cuûa toâi coù khaùc vôùi nhöõng ngöôøi khaùc. Ngöôøi ta noùi nhöõng moái tình hoïc troø thöôøng keøm theo “noãi buoàn hoa phöôïng”. Nhöng toâi vaø coâ baïn ñaõ maéng nhieác xaøi xeå nhau nhö vaäy thì coøn chi nöõa maø coù... “noãi buoàn hoa phöôïng”?

          Coâ baïn töøng maéng toâi laø nhaø queâ, sau naày gaëp laïi ñaõ voã vai toâi, “EÂ, oâng nhaø baùo!... Ñaõ bieát hoa phöôïng chöa?”.

          Toâi cöôøi, “Coøn baø kyõ sö ñieän... ñaõ bieát boâng buït, boâng oâ moâi chöa?”.

          Trong lôùp toâi coøn moät chuyeän ñaùng nhôù nöõa. Hoâm ñoù, giaùo sö Vieät vaên bò keït xe khoâng tôùi lôùp ñöôïc. Tröôøng cho lôùp toâi ñöôïc “tuøy quyeàn”. Boán baøn ñaàu noùi veà chuyeän Thaïch Sanh - Lyù Thoâng boãng chia thaønh hai phe caõi nhau döõ doäi. Moät phe keå ñuùng theo chuyeän coå tích: Thaïch Sanh cheùm chaèn xong ñöa coâng chuùa leân khoûi hang tröôùc. Vaø, Thaïch Sanh chöa kòp treøo leân thì ñaõ bò Lyù Thoâng laáp hang, cöôùp laáy coâng lao.

          Phe kia noùi raèng khoâng phaûi vaäy. Raèng, coù moät söï nhaàm laãn. Coâng chuùa vöøa xaáu vöøa hung döõ laïi noùng taùnh (vì khoâng phaûi coâng chuùa naøo cuõng ñeïp cuõng thuøy mò dòu hieàn). Vöøa thaáy maët Thaïch Sanh, coâng chuùa ñaõ xaùng cho Thaïch Sanh moät baït tai nhaùng löûa, “Sao giôø naày môùi tôùi haû maäy?”. Thaïch Sanh chôùi vôùi töôûng coâng chuùa laø chaèn.

          Coøn chaèn töï bieát voõ coâng cuûa mình khoâng baèng Thaïch Sanh neân hoùa thaønh moät coâ gaùi hieàn laønh deã thöông cöôøi oûn eûn khieán Thaïch Sanh “meâ ly cuû chìa” töôûng chaèn laø coâng chuùa neân cöùu chaèn ñöa leân khoûi hang tröôùc. Thaáy baûn maët gaø maùi laám la laám leùt cuûa Lyù Thoâng, chaèn phaùt gheùt beøn “ñuïc” Lyù Thoâng moät traän roài laáp hang. Coâng chuùa hoái haän ôû laïi trong hang xin cuøng Thaïch Sanh keát toùc se tô. Vaø, phe naày keát luaän raèng khi cuoäc hoân nhaân khoâng coù tình yeâu thì chaúng khaùc gì ôû trong hang khoâng thoaùt ra ñöôïc!

          Theá laø hai phe caõi nhau om xoøm. Phe naøo cuõng coù con trai con gaùi. Hai phe khoâng daùm oaùnh nhau vì sôï bò phaït “caám tuùc”, nhöng aùm khí goàm coù voû ñaäu phoïng, voû hoät döa... bay ñaày trôøi!

          Thình lình coâ baïn “hoa phöôïng” cuûa toâi huøng hoå böôùc leân buïc giaûng ñieåm maët caû hai phe, “Neø, caû hai caâu chuyeän ñeàu laø saûn phaåm cuûa söï töôûng töôïng, hoaøn toaøn khoâng coù thaät! Taïi sao laïi maát thì giôø caõi nhau vì moät chuyeän khoâng coù thaät, haû? Haû, tuïi baây? Chuyeän coù thaät traêm phaàn traêm laø baø baùn coùc oåi chuøm ruoät ñaõ tôùi ngoaøi coång! Neáu “caùc em” huôõn thì haõy chaïy ra coång mua vaøi traùi coùc traùi oåi vaø goùi chuøm ruoät voâ ñaây chaám muoái ôùt nhai ñôõ coi coù vui hôn khoâng?”.

          Caû hai phe ñeàu nín khe. Veà sau coâ baïn ñöôïc baàu laøm Tröôûng lôùp. Döôùi söï “laõnh ñaïo” cuûa coâ, caû lôùp ñeàu hoïc gioûi, giaùo sö naøo cuõng haøi loøng.

          Toâi ñang cöôøi trong dòp taùi ngoä coâ baïn “hoa phöôïng” nhöng boãng huù hoàn khi nghó ra moät ñieàu. Coâ baïn naày ñeïp vaø hoïc gioûi nhöng quaù ö noùng taùnh chæ coù theå ñeå nhôù ñeå thöông ñeå laøm thô thaát tình hoaëc ñöùng xa xa ngaém nghía thoâi, chôù cöôùi “coå” veà, taùnh “coå” noùng nhö löûa cöù “oaùnh” mình thöôøng xuyeân thì mình chòu sao cho thaáu?

          Ngaøy naøo em coøn nhoû

          Vui naêm thaùng hoïc troø

          Heø veà hoa phöôïng nôû

          Saân tröôøng em nhôûn nhô

          Löôïm nhöõng hoa rôi ruïng

          EÙp saùch ñeå laøm quaø

          Coù luùc chôi ñaùnh buùng

          Bay nhaûy chim sôn ca.

          (Khaùnh Vaân)

          Chò Khaùnh Vaân, tuoåi thô cuûa chò thaät ñeïp! Nhaûy coø coø, ñaùnh buùng, nhaët hoa rôi... Tuoåi thô cuûa toâi ôû queâ khoâng ñöôïc nhö vaäy. Giôø ra chôi, toâi thöôøng döïa coät nguû gaø nguû gaät, tan hoïc chaïy u veà nhaø giuùp oâng baø ngoaïi ñuû thöù coâng vieäc. Leân Saøigoøn, baét ñaàu Trung hoïc ñeä nhò caáp, ban ngaøy toâi ñi laøm toái ñi hoïc neân ít coù dòp thaáy hoa phöôïng treân saân tröôøng vaøo ban ngaøy.

          Saøigoøn xöa, nhieàu tröôøng coù troàng phöôïng vó neân Saøigoøn thöôøng röïc rôõ saéc phöôïng hoàng vaøo muøa haï:

          trong toâi thôm ngaùt phöôïng hoàng

          vaây quanh tuoåi nhôù nuoâi loøng vaán vöông

          thöông queâ thöông quaù laø thöông

          thöông töø goùc phoá ñeán tröôøng thaân yeâu.

          (Song Vinh)

          Nhaät Hoàng Nguyeãn Thanh Vaân töø bieân cöông veà laïi Baïc Lieâu, hoûi thaêm tin töùc coâ baïn hoïc ngaøy xöa:

          OÂi nhôù laøm sao, tieáng saùo dieàu...

          Ñöôøng xöa, nhaø cuõ, maùi töôøng reâu!

          Maáy muøa phöôïng nôû, saân tröôøng thaém,

          Trang saùch naøo thôm, tuoåi môùi yeâu!

          Xoùm Ñaïo, ñöôøng qua caàu maáy nhòp

          Ngöôøi em gaùi nhoû, coù coøn khoâng?

          Thaùng naêm, toâi ñaõ ñi bieàn bieät,

          Coâ gaùi ngaøy xöa... chaéc laáy choàng?

          (Nhaät Hoàng Nguyeãn Thanh Vaân)

°

          TAØ AÙO NÖÕ SINH

          Veà sau cöù sôï bò con gaùi cheâ laø nhaø queâ neân toâi cuõng coù laøm vaøi baøi thô veà hoa phöôïng. Nhöng sao nghe noù nhaït vaø göôïng eùp quaù! Trong loøng toâi vaãn ñaäm ñaø hình aûnh boâng buït, boâng oâ moâi! Vaø, khi noùi veà nhöõng muøa Haï cuûa tuoåi hoïc troø toâi vaãn thích noùi veà nhöõng taø aùo nöõ sinh. Nhöõng taø aùo traéng, taø aùo tím...

          Taø aùo traéng vôùi Muøi Quyù Boàng:

          Em cuûa nhöõng thaùng naêm hoàng moäng öôùc,

          Cuûa nhöõng ngaøy traéng maùt aùo Tröng Vöông.

          Cuûa nhöõng ñeâm saàu tím hoàn thao thöùc,

          Vaø nhöõng chieàu vaøng aám toùc maây buoâng.

          (Muøi Quyù Boàng)

          Vaø, taø aùo traéng vôùi Luaân Hoaùn:

          em coù nhôù trong saân tröôøng böõa aáy

          giôø ra chôi em phôi naéng chieàu ñoâng

          gioù baác khoâ laøm ñoâi maù se hoàng

          cuøng chuùng baïn em ngoài quanh goác phöôïng

          taø aùo traéng xoøe nhö ñoâi caùnh löôïn

          traûi dòu daøng treân coû möôït naø xanh.

          (Luaân Hoaùn)

          OÂng Luaân Hoaùn, oâng söôùng nheù! OÂng ñöùng ngaém moät ñaùm con gaùi ngoài quanh goác phöôïng roài oâng laøm nhöõng caâu thô hay quaù chöøng! Coøn toâi, thaáy caûnh ñoù thì voäi vaøng beùt ñi choã khaùc vì sôï con gaùi hoûi, “EÂ, coù bieát gì veà hoa phöôïng khoâng?”.

          Taø aùo tím:

          chieàu nay, loøng nhöõng boài hoài

          ñoùn xuaân ñaát khaùch, tuoåi ñôøi baûy möôi

          nhôù thôøi aùo tím xa xoâi

          thöông ngöôøi aùo tím, ngoaøi khôi, xaùc vuøi

          ñang xuaân, loøng nhöõng ngaäm nguøi

          tình queâ, aùo tím khoù nguoâi noãi buoàn.

          (Troïng Khang – Lan Chaâu)

          Taø aùo hoa caø:

          Nhôù muøa naéng môùi ñung ñöa

          Caønh xanh tróu caùnh phöôïng vöøa nôû hoa

          Em ñi maëc aùo hoa caø

          Trôøi hoàng treân chieác caëp da thaém maøu.

          ...

          Boán muøa thu tím em ôi!

          Hoàn hoang theo gioù maây trôøi veà ñaâu?

          Nhôù thöông baïc nöûa maùi ñaàu

          Phöôïng yeâu naêm cuõ saéc maàu vaãn töôi?

          (Nguyeãn Thaïch Kieân)

          Nhôù tuoåi hoïc troø khoâng nhöõng nhôù veà hoa phöôïng maø coøn nhôù nhöõng laù me bay. Saøigoøn xöa coù troàng nhieàu caây me doïc theo nhöõng con ñöôøng lôùn. Vaø, nhöõng ngöôøi con trai thaønh phoá ít nhöùt cuõng moät laàn thaáy ñöôïc laù me vöôùng treân toùc ngöôøi yeâu:

          maây thaùng taùm em buoàn nhö coû uùa!

          haït möa giaêng môø loái nhoû tröôøng xöa,

          caønh phöôïng nghieâng ñôïi naéng haï trôû muøa,

          xao xaùc laù töøng chieác len song cöûa.

          ñeâm toùc roái em vuøi trong goái luïa,

          boû tröôøng xöa queân nhöõng loái chaân möa!

          boùng taøn caây soi xuoáng coác nöôùc döøa,

          con ñöôøng cuõ laù me rôi muoân thuôû.

          (Ñoã Bình)

vaø:

          Toâi thöông nhöõng saân tröôøng

          Nhöõng saân tröôøng nhuoäm vaøng laù ñoå,

          Nhöõng saân tröôøng aám naéng muøa xuaân.

          Thöông        GIA LONG me loùt böôùc chaân

          TRÖNG VÖÔNG cuõ ngaäp hoàng phöôïng vó

          (Song Thi)

          Vôùi Hoaøng Thöôïng Dung thì coù ñuû hình aûnh aùo traéng, aùo tím vaø laù me rôi:

          haøng me rung laù ñoå

          aùo traéng hoàn Tröng Vöông

          Gia Long trôøi tím nhoû

          thöông nhôù ngaøn nhôù thöông

          Saøigoøn ôi em ôi

          ñöôøng xöa vaéng chaân ngöôøi

          Duy Taân saàu buoâng loái

          ai veà laù me rôi

          Vaên khoa coâng vieân buoàn

          phaán baûng saàu tay thon

          coång tröôøng ai ñeán muoän

          nay doãi hôøn coâ ñôn

          (Hoaøng Thöôïng Dung)

          Noùi veà muøa Haï, veà hoa phöôïng cuõng khoâng chæ noùi veà lôùp cuõ tröôøng xöa vaø nhöõng ñoàng moân giôø ñaõ luaân laïc boán phöông

          Duø aùo thö sinh ñaõ baïc maøu

          Cuoái trôøi löu laïc vaãn tìm nhau

          (Ngoïc Hoaøi Phöông)

maø coøn noãi nhôù khoân nguoâi veà thaày coâ, nhöõng ngöôøi töøng moät thôøi dìu daét daïy doã ta treân con ñöôøng hoïc vaán.

          Thaày maõi nôi xa – coõi mòt môø

          Coù hay con gheù laïi tröôøng xöa

          Moät thaân – nghe noãi ñôøi hiu quaïnh

          Maây giaït veà ñaâu tröôùc gioù möa?

          (Huy Traâm)

          Maëc daàu khoâng thích hoa phöôïng, nhöng moät ñôøi toâi cöù bò aùm aûnh veà hoa phöôïng. Moãi laàn nhìn thaáy hoa phöôïng ruïng ñaâu ñoù loøng toâi khoâng khoûi nao nao. Nao nao khoâng vì hoa phöôïng maø vì nhôù laïi khuoân maët ñeïp maø döõ cuûa coâ baïn töøng maéng toâi laø nhaø queâ. Vaø hai haøm raêng traéng boùng cuûa coâ baïn moãi laàn nhai coùc oåi chuøm ruoät laø nghe raøo raïo roâm roáp thaät ôùn oùc!

          Coù phaûi trong noãi nhôù, ngöôøi ta thöôøng laãn loän, töôûng nhôù caùi naày maø thaät ra laø nhôù caùi kia. Ngöôøi ta thöôøng nhôù moái tình ñaàu khoâng chaéc laø vì nhôù nhöõng chuyeän heïn hoø thô moäng maø coù theå nhôù vì thöôøng bò coâ boà naém toùc naën muïn ngaét veùo ñeå theïo tôùi baây giôø! Cöù nhìn nhöõng veát theïo laø nhôù tôùi moái  tình ñaàu. Noùi vaäy chôù con gaùi maø döõ nhö coâ baïn hoïc cuûa toâi treân ñôøi naày thaät khoâng coù maáy ngöôøi. Xin quyù baø ñöøng voäi keát toäi toâi vu khoáng!

          Thì... nhö toâi ñaõ noùi, kyû nieäm cuûa toâi veà hoa phöôïng coù khaùc nhöõng ngöôøi khaùc!

Texas, thaùng 6 - 2006

PHÖÔNG TRIEÀU

          HOÛI THEÂM

          Gheù ñeâm hoûi nhoû ñeâm daøi

          Chôù ñeâm laán ñöôïc chuùt ngaøy coù vui?

          Gheù caây hoûi laù nguû vuøi

          Coøn bao oå laïnh ngaäm nguøi boùng chim?

          Gheù ngöôøi hoûi maét lim dim

          Vöïc hoa ñænh böôùm rôùt theâm moäng naøo?

          Kim ñoàng ngoïc nöõ lao xao

          Chieàu Thu möôïn gioù taït vaøo coõi söông...

          Gheù ñeâm thaønh thò nguû ñöôøng

          Choaøng tay vaïc oám thaûm thöông ngöïc gaày

          Gheù tröôøng ngoù maët haây haây

          Hoûi hoa phöôïng cuõ ruïng ñaày saân ñaâu?

          Hoûi nhaân gian kieáp daõi daàu

          Hoûi theâm baát quaù laïi raàu theâm thoâi!...