Traêng xoùm lui ñeøn:

SAØI-GOØN THÖÔNG MAÁY

CHO VÖØA NOÃI ÑAU!

 °Baøi cuûa PHÖÔNG TRIEÀU

(Xin loãi, toâi möôïn Thô cuûa quyù vò ñeå noùi chuyeän naày chuyeän noï.

Neáu toâi coù noùi traät ñieàu gì, xin quyù vò cöù cöôøi, nhöng ñöøng giaän.)

          “SAØIGOØN THIEÁT THA TRONG NOÃI NHÔÙ”  

          Trong baøi GIOÙ ÑÖA MAÂY KHAÙC, toâi vieát:

          Tröôùc 1975, Saøigoøn ñaõ khoâng coøn laø ñaát rieâng cuûa daân ñòa phöông hay daân Nam Kyø Luïc Tænh. Saøigoøn laø nôi tuï hoäi cuûa tao nhaân maëc khaùch, cuûa haøo kieät töù phöông, cuûa ñoàng baøo goác ba mieàn Nam Trung Baéc. Ngöôøi goác mieät vöôøn mieàn Nam, goác mieàn Trung, goác mieàn Baéc ñaõ soáng thuaän thaûo vôùi nhau, goùp tay xaây döïng Saøigoøn thaønh moät thaønh phoá vaên minh truø phuù.

          ÔÛ haûi ngoaïi, nhieàu baøi vieát veà Saøigoøn cuûa caùc giaùo sö, hoïc giaû, nhaø vaên nhaø thô nhaø baùo cuøng nhöõng nhaïc phaåm baát huû cuûa caùc nhaïc só Nguyeãn Ñình Toaøn, Lam Phöông, Nam Loäc, Vieät Dzuõng... ñaõ khieán Saøigoøn trôû thaønh noãi nhôù khoân nguoâi trong loøng ngöôøi ly xöù.

          Saøigoøn hoøn ngoïc Vieãn Ñoâng. Saøigoøn Thuû ñoâ cuûa Vieät Nam Coäng Hoøa. Naéng Saøigoøn. Möa Saøigoøn. Daân Saøigoøn... Khoâng caàn bieát goác gaùc anh, chò ôû ñaâu. Neáu anh, chò ôû Saøigoøn thì anh, chò ñöôïc goïi laø daân Saøigoøn. Baø con ôû caùc mieàn queâ thöôøng vui veû noùi vôùi nhau, “Hoâm nay coù daân Saøigoøn veà chôi!”.

          Ba tieáng “daân Saøigoøn” duøng ñeå baøy toû moät söï yeâu meán chôù khoâng phaûi ñeå taâng boác, cuõng khoâng phaûi vì ganh gheùt ñoá kî. Ñieàu toâi muoán nhaán maïnh laø ngaøy tröôùc ngöôøi daân Saøigoøn vaø ngöôøi daân caùc tænh, mieàn queâ raát quí troïng nhau. 

          Vôùi ghi nhaän naày toâi xin keå laïi moät chuyeän beân leà. Ñaàu thaäp nieân 60, toâi laøm phoùng vieân vaø ñaëc phaùi vieân cho moät vaøi tôø baùo ôû Saøigoøn neân coù nhieàu dòp ñi veà caùc tænh. Coù laàn nhaân chuyeán ñi laøm phoùng söï ôû mieàn Taây, toâi gheù laïi Caùi Taøu Haï, Caùi Xeùp, Nha Maân (Sañeùc) thaêm baø con beân noäi. Toâi ñöa moät soá tieàn baûo maáy ñöùa em hoï laøm maáy moùn nhaäu coù löôn, toâm, caù. Toâi naèm ñöa voõng chôø maáy moùn ngon mieät vöôøn cuûa queâ toâi. ÔÛ ñaây chaéc khoâng thieáu nhöõng con löôn vaøng, toâm caøng, caù loùc lôùn nhö thöôøng thaáy ôû Quaùn Bieân Thuøy gaàn Caàu OÂng Laõnh. Khi baøn aên doïn ra toâi hôi ngaïc nhieân khi thaáy löôn laø löôn boâng nhoû xíu chæ lôùn hôn con lòch moät chuùt, toâm caù cuõng nhoû.

          Toâi göôïng cöôøi, “Caùc em haø tieän quaù! Sao laïi mua maáy con lòch, teùp vaø caù roøng roøng nhö vaày neø?”.

          Em toâi cöôøi ha haû, “Noùi vaäy laø anh khoâng raønh roài anh Hai ôi! Löôn vaøng vaø toâm caøng, caù lôùn ñeàu ñöôïc ñöa veà Saøigoøn baùn môùi ñöôïc giaù, chôù ôû mieät döôùi naày toaøn aên toâm caù “giaït” ra thoâi! Tuïi em moãi laàn nhaäu laø chôi nhöõng “quaùi chieâu” nhö: caù thoøi loøi, raén moái nöôùng laù chanh, chuoät ñoàng öôùp nguõ vò höông nöôùng aên vôùi xoaøi töôïng baèm.”.

          Toâi hoûi, “Coøn moùn raén?” – “Cuõng vaäy! Raén hoå cuõng ñöôïc ñöa veà Saøigoøn, coøn tuïi em chôi loaïi ri voi, ri caù, boâng suùng.”.

          Maáy ngaøy sau toâi ñi maáy choã khaùc cuõng vaäy. Nhöng ngöôøi daân ñòa phöông khoâng toû ra töï aùi hay phieàn haø maø coøn vui veû, “Tuïi toâi aên toâm caù raén ruøa töø nhoû tôùi giaø rieát roài cuõng ngaùn, coù khi laïi theøm cuïc caø-rem, oå baùnh mì cuûa Saøigoøn. Thoâi thì mình daønh toâm caù ngon baùn cho Saøigoøn ñöôïc cao giaù ñeå coù tieàn mua laïi nhöõng thöù mình ñang caàn! Coù gì ñaâu maø phieàn! Hôn nöõa daân mieät vöôøn thaûo vôùi nhau laém caäu ôi! Khoâng bao giôø coù chuyeän tranh aên ñaâu!”.

          Ngöôøi daân Mieät Vöôøn ñaõ nhòn moùn ngon ñeå ñaõi daân Saøigoøn. Ñaây chæ laø caâu chuyeän töôïng tröng. Thaät ra vaøo thôøi ñoù, tình daân toäc nghóa ñoàng baøo ñaõ ñöôïc theå hieän moät caùch ñaäm ñaø gaén boù. Raát ít xaûy ra nhöõng chuyeän löôøng gaït, gian traù, haõm haïi laãn nhau. Thanh thieáu nieân ôû Saøigoøn vaø caû ôû caùc tænh ñeàu hoïc haønh ñaøng hoaøng, maët maøy saùng suûa, toùc hôùt cao, raát ít caäu beù bieát tieáng chöôûi theà. Hoïc troø ra ñöôøng gaëp thaày coâ vaø baäc tröôûng thöôïng ñeàu leã pheùp cuùi chaøo, theå hieän ñuùng möùc caâu “Tieân hoïc leã haäu hoïc vaên”.

          Nhìn veà Saøi Goøn baèng ñoâi maét xöa
          Ta thaáy ta buoåi ñaàu môùi lôùn
          OÂm nhöõng öôùc mô nam- baéc - ñoâng - taây
          Nhoát trong maét nai cuûa coâ haøng xoùm!

          (Traàn Loäc)

vaø:

Toâi nhôù Saøi-goøn ñeâm thaùng chaïp

Khi trôøi trôû laïnh gôïi hoàn thô

Ñöôøng qua phoá nhoû khoâ taø aùo

Töøng böôùc em veà nhö giaác mô

          (Yeân Lang)

          Coù moät thôøi gian naøo ñoù ngöôøi ta cho raèng con gaùi thaønh thò ít ngöôøi ñoan trang hieàn thuïc. Daàn daàn ngöôøi ta boû haún yù nghó ñoù. Con gaùi Saøigoøn, nhöùt laø nöõ sinh ñöôïc coi nhö nhöõng boâng hoa quyù trong vöôøn hoa daân toäc. Ngöôøi ngoaïi quoác nhìn phuï nöõ Saøigoøn tha thöôùt trong chieác aùo daøi ñeàu baøy toû söï yeâu meán vaø quyù troïng.

          Laø moät ñoâ thò lôùn ñeïp vaø röïc rôõ khoâng thua keùm nhöõng thaønh phoá lôùn cuûa caùc nöôùc AÙ chaâu, dó nhieân Saøigoøn cuõng phaûi coù nhöõng ñòa ñieåm giaûi trí daønh cho ngöôøi lôùn vaø du khaùch, nhöng khoâng coù söï loä lieãu phôi baøy traéng trôïn.

          Treân ñöôøng phoá Saøigoøn, ngöôøi ta ít khi thaáy ñöôïc nhöõng phuï nöõ aên maëc hôû hang.

°

          “SAØIGOØN NHÖ NUÙM RUOÄT”

          Saøigoøn thieát tha trong noãi nhôù

          Chaét chiu töøng gioït maùu Saøigoøn ñau

          Thöông Saøigoøn nhö khoùc cuoäc bieån daâu

          Nhôù Saøigoøn,

          Nhö thuôû aáu thô, nghe tieáng meï aï ôøi ru naõo nuoät...

          (Hoaøi Ñieäp Töû)

          “Chaét chiu töøng gioït maùu Saøigoøn ñau”. Thöông Saøigoøn bao nhieâu ñau baáy nhieâu. Saøigoøn moät thôøi töôïng tröng cho söï phoàn thònh cuûa mieàn Nam ñoät nhieân luïn baïi sau cuoäc “ñoåi ñôøi” ñeå roài baây giôø traøn ngaäp nhöõng troø aên chôi sa ñoïa.

Saøi Goøn chieàu nay nhôù chieàu qua

Beân kia bôø moäng tuoåi muøa sa

Naéng chia ñaïi loä chieàu hai loái

Em laïc ñöôøng veà khuaát neûo xa

(Song Nhò)

          Vieát veà Saøigoøn khoâng theå chæ vieát vaøi trang giaáy. Maáy traêm naêm nay nhieàu ngöôøi ñaõ vieát veà Saøigoøn, ñaõ chuïp aûnh Saøigoøn, quay phim Saøigoøn, veõ tranh Saøigoøn... Toâi nghó chuùng ta neân cuøng nhau söu taàm taát caû baøi vieát vaø hình aûnh veà Saøigoøn ñeå in thaønh moät boä saùch baèng giaáy quyù (neáu ñöôïc dòch ra nhieàu thöù tieáng caøng toát). Boä saùch ñoù seõ ñöôïc trang troïng trao laïi cho caùc theá heä mai sau.

           Cuõng neân môøi moïi ngöôøi cuøng vieát veà Saøigoøn, ñaëc bieät laø theá heä:

          Saøigoøn phoùng “veâ-loâ” raát haêng

          Ñoâi tay hoaøng yeán nguû trong “gaêng”

          ...

          Naéng Saøigoøn anh ñi maø chôït maùt

          Bôûi vì em maëc aùo luïa Haø Ñoâng

          (Nguyeân Sa)

          Sau 1975, ôû haûi ngoaïi, Ngoïc Hoaøi Phöông taëng Nguyeân Sa boán caâu thô:

          AÙo luïa ngaøy xöa ñaõ naùt nhaàu

          Thô coøn soùt laïi göûi cho nhau

          Maáy muøa hoa naéng chöa taøn uùa

          Ñôøi vaãn voâ tình ai bieát ñaâu.

          (Ngoïc Hoaøi Phöông)

vaø theo Ñoã Bình:

          thöông queâ ngaäp boùng hoaøng hoân

          ñìu hiu xoùm chôï, phoá phöôøng vaéng tanh.

          (Ñoã Bình)

Saøigoøn vôùi Vuõ Uyeân Giang:

          Ñaõ maát Saøigoøn daùng neùt quen

          Nhìn quanh bao aùnh maét öu phieàn

          Phaát phô con phoá hoang mang soáng

          U uaát chôø mong luùc bieán thieân

          Caûnh cuõ ngaøy xöa cuõng ngaäm nguøi

          Ngöôøi muoân naêm tröôùc ñaõ xa xoâi.

          Khoâng tìm thaáy laù me ñöôøng nhoû

          Nhöng haït möa traàm luaân vaãn rôi.

          (Vuõ Uyeân Giang)

          “haït möa traàm luaân vaãn rôi”. Toâi nghó, chæ moät caâu naày ñaõ ñuû dieãn taû moät tình caûnh nhieãu nhöông ñau khoå keùo daøi ñaõ quaù laâu.

°

          Theá heä “Naéng Saøigoøn anh ñi maø chôït maùt”ù hieän coøn khaù ñoâng ôû haûi ngoaïi. Xin môøi theá heä ñoù vieát theâm veà Saøigoøn. Ñaëc bieät laø quyù baø. Vì chính quyù baø laø nhöõng ngöôøi ñaõ ñoùng goùp khoâng ít trong vieäc xaây döïng vaø laøm ñeïp hình aûnh Saøigoøn.    

          Thöû nhôù laïi ñoâi ñieàu veà Saøigoøn xöa:

          Saøigoøn khoâng nhöõng coù toùc ngaén maø coù caû toùc daøi, thaáp thoaùng cuõng coù nhöõng toùc ñuoâi gaø, toùc theà, toùc bôùi (buùi). Vaø, Saøigoøn coù noùn laù, noùn baøi thô.

          Saøigoøn khoâng nhöõng coù aùo daøi maø coù caû aùo baø ba, aùo tuùi lôõ.

          Saøigoøn khoâng nhöõng coù quaàn laõnh Myõ A maø coù caû xieâm, vaùy thanh nhaõ.

          Saøigoøn khoâng nhöõng coù vaên thi só, kyù giaû, nhaïc só, ca só maø coù caû voõ só, löïc só vaø hieäp só thôøi ñaïi.

          Saøigoøn coù taân nhaïc roän raøng cuøng voïng coå muoài maãn song haønh vaø caùc ban coå nhaïc ba mieàn. Ñaëc bieät coù moät saéc thaùi ñoäc ñaùo laø “taân coå giao duyeân”. Ngöôøi ta meán moä Traàn Vaên Traïch, Ban Hôïp ca Thaêng Long, Ban AVT, Thaùi Thanh, Anh Ngoïc, Duy Traùc, Syõ Phuù, Leä Thanh, Huøng Cöôøng, Mai Leä Huyeàn, Tam ca Sao Baêng, Thanh Thuùy, Leä Thu, Hoaøng Oanh, Chaâu Haø, Baïch Yeán, Khaùnh Ly, Thanh Tuyeàn, Mai Höông, Quyønh Giao, Kim Töôùc, Phöông Dung, Thanh Lan, Ngoïc Minh, Phöông Hoàng Queá... nhöng cuõng daønh söï ngöôõng moä ñoái vôùi UÙt Traø OÂn, Leä Lieãu, Baïch Hueä, Thaønh Coâng, Naêm Nghóa, Baûy Cao, Vieät Huøng, Minh Chí, UÙt Baïch Lan, Thanh Nga, Höõu Phöôùc, Thaønh Ñöôïc, Phöôïng Lieân...

          Saøigoøn coù Tao Ñaøn cuûa Ñinh Huøng vôùi gioïng ngaâm thô tuyeät vôøi cuûa Hoà Ñieäp, Quaùch Ñaøm... Coù Maây Taàn cuûa Kieân Giang.

          Saøigoøn coù caùc raïp chieáu boùng Ñaïi Nam, Rex, Eden... nhöng Saøigoøn cuõng coù raïp haùt caûi löông Thaønh Xöông, Nguyeãn Vaên Haûo, Quoác Thanh...

          Ñieàu ñaùng noùi laø Saøigoøn coù raát nhieàu tröôøng hoïc töø Maãu giaùo ñeán Tieåu hoïc, Trung hoïc, Ñaïi hoïc, coù laäp baèng Tieán só ñeä Tam caáp vaø Tieán só Quoác gia. Coù nhieàu thö vieän, nhaø saùch lôùn ñaày ñuû saùch baùo. Thaày coâ khi ñi daïy, nam thaét caø-vaït, nöõ maëc aùo daøi. Ngaøy Teát nhieàu nôi vaãn thöïc hieän ñuùng caâu “Muøng Moät Teát Nhaø, Muøng Ba Teát Thaày.”

          Saøigoøn cuõ ngaøn naêm nhö Chôï Lôùn

          Beán Chöông Döông hay coõi Nhò Thieân Ñöôøng

          Linh thoå ñaõ bao laàn ta ñöùng laïi

          Nhìn traêng raèm coå ñoä maáy muøa söông

          (Traàn Tuaán Kieät)

          Thaät ra, khi noùi veà Saøigoøn laø bao goàm luoân Chôï Lôùn. Cuoái thaäp nieân 50 coøn nghe maáy tieáng Saøigoøn - Chôï Lôùn. Nhöng, töø thaäp nieân 60 trôû ñi ngöôøi mieàn Nam chæ goïi chung laø Saøigoøn.

          Saøigoøn... OÂi! Saøigoøn... Saøigoøn ñuùng nhö Song Nhò vieát:

Em aï, Saøi Goøn nhö nuùm ruoät

Nhö con xa meï nhôù töøng ñeâm

(Song Nhò)

vaø boán tieáng “queâ höông Saøi Goøn” cuûa Buøi Vónh Höng laøm taùi teâ loøng ngöôøi:

Cuõng laø möa, sao nghe buoàn vaây quanh

Khoâng nhö queâ höông Saøi Goøn möa xanh

Roài chôït naéng. Moät khung trôøi röïc saùng

Tieáng cöôøi hoàn nhieân, ñoâi maét long lanh.

(Buøi Vónh Höng)

Cuõng ñöøng queân môøi caùc theá heä thöù hai, thöù ba vieát veà Saøigoøn, baøy toû caûm töôûng veà Saøigoøn. Coù moät thôøi gian naøo ñoù, chuùng ta ñaõ lo laéng ñeán ñoãi coù caûm töôûng raèng caùc theá heä con chaùu khoâng bieát gì veà giai ñoaïn caän ñaïi lòch söû, veà hai neàn ñeä I vaø ñeä II Coäng Hoøa vaø thôøi gian sau 30-4-1975. Nhöõng neùt tröôûng thaønh cuûa theá heä treû gaàn ñaây khieán chuùng ta phaán khôûi. Hôn nöõa tuoåi treû cuõng ñaõ coù nhöõng suy nghó vaø vieäc laøm khieán chuùng ta thaùn phuïc. Toâi nghó caùc vò tröôûng laõo ñaõ ñuùng khi toân troïng tuoåi treû vaø  nhöôøng böôùc cho tuoåi treû.

Texas,  thaùng 5 - 2006

PHÖÔNG TRIEÀU

          SAØI-GOØN

            Saøi-goøn bao löôït tieãn ñöa...

          Saøi-goøn thöông maáy cho vöøa noãi ñau!

          Saøi-goøn trong tieáng ngheïn ngaøo

          Duø thaân caùt buïi ta naøo laõng queân!

          Saøi-goøn ñaõ thöùc bao ñeâm

          Saøi-goøn ñaõ nguû maáy nieàm coâ ñôn

          Saøi-goøn xa laém tình thöông

          Ta trong thaát laïc saàu côn baïc ñaàu

          Saøi-goøn nghieâng ngöûa bieån daâu

          Saøi-goøn mang traùi tim saàu ñi xa

          Saøi-goøn lôû thòt, bong da

          Theo côn beänh döõ, taø ma laäm buøa

          Saøi-goøn Xuaân ñaõ lôõ muøa

          Saøi-goøn caây ruïng traùi chua ñôøi buoàn

          Saøi-goøn ngaøy qua laâu hôn

          Saøi-goøn ñau quaù noãi buoàn sô sinh!...