CHAÙU YEÁN PHÖÔNG,
Töø hoài con treû, chuù ñaõ coù thoùi quen nguû raát ít. 27 naêm nay chuù maéc theâm chöùng maát nguû. Thöùc ñeå traèn troïc, ñeå loay hoay vieát laùch, moät coâng vieäc keùo daøi baáy laâu maø laïi chaúng ñi tôùi ñaâu. Hoaëc thöùc ñeå chaúng laøm gì caû, ñeå töï hoûi taïi sao mình khoâng nguû ñöôïc? 
Chuù khoâng coù caùi thuù noùi chuyeän moät mình, hoaëc ñeå ñôõ buoàn laø ñoái thoaïi vôùi ñaàu goái. Chæ taïi khoâng nguû ñöôïc thì phaûi thöùc. Thöùc vaø laøm thinh. Laøm thinh rieát roài thì hai tai raûnh rang nghe ñöôïc ñuû thöù aâm thanh cuûa boùng toái, thaäm chí nghe ñöôïc caû nhöõng thöù khoâng thaønh aâm thanh. 
-“Uoáng ñi, oâng!...” 
Coù laàn chuù thaûng thoát nhìn chung quanh. Caâu noùi khoâng phaùt ra thaønh tieáng maø chaán ñoäng, maø quen thuoäc. Hình nhö laø cuûa Hoaøng Truùc Ly hoaëc Hoaøi Ñieäp Töû maø cuõng coù theå cuûa Ngoâ Tî hoaëc Phan Yeán Linh, Döông Tröõ  La... Nhöng sao laïi coù caùi gioïng quen quen cuûa Bình Nguyeân Loäc, cuûa An Kheâ, maëc daàu hai oâng naøy thöôøng noùi, “Uoáng ñi, em!...”. Khi ñöôïc hai oâng naày baûo uoáng laø uoáng caø-pheâ hoaëc traø chôù khoâng phaûi röôïu.
    
Ñeâm nay, chuù nguû ñöôïc hai tieáng ñoàng hoà roài thöùc giaác. 
Moät giôø saùng. Moät giôø saùng cuûa caùi Xöù Vaïn Hoà laïnh leõo, caùi laïnh coù phaàn quaù ñaùng cuûa moät thôøi ñieåm cuoái thu. Caùi laïnh böùt röùt khoù chòu cuûa moät mòt muø laëng yeân baát taän. 
Nôi chuù ôû chung quanh toaøn laø caây phong, baét ñaàu vaøo muøa thu thì aùnh naéng caøng ngaøy caøng hieám hoi, ngay caû ban ngaøy cuõng ít khi nghe ñöôïc tieáng xe qua laïi. Söï im laëng ñaõ vöôït quaù möùc caàn vaø ñuû ñoái vôùi moät ngöôøi caàm buùt. Trong nhöõng giaây phuùt nhö vaäy, caùi chuù caàn laø tieáng cöôøi heâ heâ, ha ha... cuûa baïn beø, hoaëc tieáng quaùt cuûa baùc Ngoâ Tî cuûa chaùu, “Uoáng ñi, tuïi baây!...”
Caùi chuù caàn thaät bình thöôøng nhö vaäy maø khoâng coù ñöôïc. Tieáng noùi baïn beø vaø boùng hình baèng höõu töø hai möôi baûy naêm qua haàu nhö ñaõ thaát laïc, ñaõ rôi rôùt doïc ñöôøng, vuøi laáp ñaâu ñoù trong queân laõng buïi bôø, hoaëc ñaõ maát huùt vaøo moät caùi coõi naøo khoâng coøn taêm tích. Caùi chuù ñang coù tröôùc maët vaøo luùc moät giôø saùng -moät giôø saùng cuûa moät ñeâm cuoái thu naêm hai ngaøn leû hai taïi Xöù Vaïn Hoà- laø caùi aám nöôùc ñang soâi treân beáp vaø maáy muoãng caø-pheâ khoâng ñöôøng chuù môùi boû vaøo ly! 
Ly caø-pheâ thaät ñaëc ñaàu tieân cuûa chuù trong ngaøy thöôøng keøm moät ñieáu thuoác. 
Buïp... buïp... Tieáng buïp buïp nheø nheï. Tieáng voã cuûa ñieáu thuoác treân goùi Ruby. Voã lieân tuïc, coù khi ñieáu thuoác thun laïi quaên queo cuït nguûn maø ngöôøi voã cuõng khoâng hay bieát! Chuù ñaõ thaáy ngöôøi voã ñieáu thuoác kieåu ñoù laàn ñaàu tieân vaøo ngaøy (khoâng nhôù), thaùng 6  naêm 1957, taïi moät quaùn caø-pheâ ôû ñöôøng Buøi Vieän, Quaän Nhì, Saøigoøn. Ngöôøi ñoù laø Hoaøi Ñieäp Töû –ngöôøi cha thaân yeâu cuûa chaùu.

Ñeâm nay, chuù ñang khuaáy caø-pheâ thì laïi nghe luøng buøng trong loã tai tieáng buïp buïp nheø nheï cuûa cha chaùu ñang voã ñieáu thuoác treân goùi Ruby. 
Chuù coù loãi vôùi chaùu khoâng, khi nhaéc laïi nhöõng kyû nieäm khieán chaùu buoàn theâm? 
Chuù hôùp maáy nguïm caø-pheâ, nghieâng ñaàu ra cöûa soå nhaø beáp ñang rì raøo gioù laïnh, huùt thaät nhanh ñieáu thuoác roài quay vaøo phoøng khaùch ngoài xuoáng sofa.
Maøn aûnh TV ñang chaïy moät baêng nhaïc. Tieáng haùt phaùt ra thaät nhoû. Quyeân, con gaùi uùt cuûa chuù buoåi toái thöôøng cho chaïy baêng nhaïc, coi ñöôïc moät luùc roài boû veà phoøng nguû, nhieàu laàn queân taét maùy.
Chuù ñöa tay ñònh baám nuùt taét maùy, nhöng roài chuù döøng laïi. Chaùu ñang haùt ñoù maø!...
Chuù ñaõ nhìn vaø nghe chaùu haùt nhieàu laàn treân maøn aûnh nhoû. Chuù ñaâu coù laï. Nhöng ñeâm nay thì chuù thaáy chaùu laï. Vaãn laø Yeán Phöông mang khuoân maët cuûa con beù Haïnh maø chuù ñaõ gaëp töø hôn hai möôi naêm tröôùc. Caùi laï laø ôû ñoâi maét cuûa chaùu. Ñoâi maét cuûa moät ngöôøi xöa, cuûa “thaày Naêm Nheo”!...

OÂi, moät ñôøi ta! Moät-kieáp-phuø-sinh-chôùp-maét vaø moät-coõi-taïm-baây-giôø... OÂng baïn giaø Ngoïc Hoaøi Phöông cuûa chuù hay noùi veà coõi taïm. Caùi coõi taïm 27 naêm hay caùi coõi taïm moät ñôøi ngöôøi?
Nhöõng khuoân maët thaân tình ñaõ quaù “luïc tuaàn thöôïng thoï”. Nhöõng Vieân Luoâng, Hoà Tröôøng An, Höùa Hoaønh, Anh Vaân, Haûi Baèng, Troïng Minh, Nhaät Hoàng, Phöôïng Haûi, Traàn Xuaân Thaønh, Laâm Töôøng Duõ, Nguyeãn Ngoïc Chaán, Ngoïc Hoaøi Phöông, Toâ Kieàu Phöông, Yeân Lang, Traàn Ngoïc, Traàn Trung Ginh, Ñoã Ñình Di, Laâm Toaøn Thaéng, Huyønh Coâng Phuùc...
Toâi keå teân caùc anh cho ñôõ nhôù, chôù... “thieät tình khoâng coù yù chi”. “Giaø sanh taät, ñaát sanh coû.” Toâi ñaõ giaø, ñaõ “sanh taät mít öôùt”. Chæ nhìn ñoâi maét Yeán Phöông, “truyeàn nhaân” cuûa “thaày Naêm Nheo” maø toâi ñaõ nhôù baïn beø tôùi nhö vaäy. Chaéc caùc anh cuõng khoâng nôõ cöôøi toâi laåm caåm. 

·

“Thöïc teá thì em ñaây cuõng raát ngheøo...”
Chaùu haùt caâu ñoù maø khuoân maët chaùu buoàn nhö vaäy thì ngöôøi nghe töôûng laø chaùu ngheøo thieät!

Chaùu Yeán Phöông,
Chaùu thöû möôøng töôïng caùi ngheøo cuûa maáy chuù, baùc cuûa chaùu caùch ñaây 45 naêm khi ngoài ôû caùi quaùn caø-pheâ quen thuoäc ôû ñöôøng Buøi Vieän. Caùc baùc Nguyeãn Ngoïc Maãn, Hoaøng Truùc Ly, Phan Yeán Linh, Phöông Haø, Haø Phöông Lang, ba chaùu vaø chuù, toång coäng baûy ngöôøi uoáng baûy ly caø-pheâ xaây-chöøng, baûy bình traø vaø hôn möôøi laàn “troa daùch caùch ru by” (ba ñoàng boán ñieáu Ruby), ngoài “noùi doùc” töø naêm giôø chieàu cho tôùi möôøi moät giôø röôõi ñeâm quaùn ñoùng cöûa môùi chòu chia tay veà nhaø... luïc côm nguoäi!
Haàu nhö ngaøy naøo cuõng vaäy. Ngheøo tieàn nhöng giaøu moäng mô. Mô moät ngaøy trôû thaønh “vaên haøo thi baù” hay... “ñaïi kyù giaû” (!).
Baây giôø thì chæ coøn mình chuù ngoài ñaây raùch böôm moäng öôùc, vôùi moät thaân theå ñieån hình “löïc só vieän baøi lao” töø sau ngaøy ñi tuø veà!

Tieáng haùt Yeán Phöông. Con beù Haïnh maûnh mai yeáu ñuoái ngaøy naøo ñaõ mang noãi buoàn tieáp noái cuûa theá heä vaøo tieáng haùt. Tieáng haùt voán laø aâm thanh, vaäy maø ñaõ mang ñaäm moät maøu saéc. Caùi maøu saéc khoâng theå nhaït nhoøa bôûi reâu phong, khoâng theå phai môø bôûi naêm thaùng, khoâng theå suït caân suït kyù thaân tình bôûi moät vaøi söï thôø ô! 
Tieáng haùt coøn laøm roõ neùt hình aûnh cuûa moät maûng quaù khöù chöa moät giaây phuùt naøo phoâi pha. Töø tieáng haùt cuûa chaùu, chuù ñaõ phaêng ra moät daây kyû nieäm, vang löøng aâm höôûng gioïng haùt cuûa moät chaøng trai möôøi boán tuoåi ñaõ caát böôùc giang hoà ra ñi töø moät maùi nhaø ngheøo ôû xöù sôû Baïc Lieâu. Tieáng haùt vang ra töø caên gaùc troï trong ngoõ heïp Nguyeãn Vaên Duïng, ñaõ vang ra töø nhöõng chaàu caø-pheâ, nhöõng böõa röôïu baïn beø! 
Khoâng phaûi tieáng haùt laøm ñoâi maét chaùu buoàn maø chính ñoâi maét chaùu ñaõ laøm buoàn theâm tieáng haùt.
Moãi laàn thaáy chaùu haùt treân maøn aûnh nhoû, thím ñeàu laëp laïi caâu:
-“Chaùu cuûa oâng ñang haùt, kìa!...”
Laàn naøo cuõng vaäy, chuù ñöùng laïi hoaëc ngoài xuoáng moät luùc roài quay ñi. Röng röng nöôùc maét hoaëc laàm baàm moät mình, “Con beù haùt caøng ngaøy caøng ñieâu luyeän. Nhöng ñoâi maét sao cöù dính chaët noãi buoàn!”. 
Yeán Phöông chaùu! Coù phaûi khi ngöôøi ta giaø ngöôøi ta caøng mau nöôùc maét. Hoài chuù coøn treû deã gì chuù khoùc. Muøa Xuaân Canh Thìn 2000, chuù veà Cali, gheù thaép nhang baøn thôø Hoaøi Ñieäp Töû, chuù ñaõ khoùc. Caém nhang xong, chuù quay laïi thaáy meï chaùu khoùc vaø, chaùu roøng roøng nöôùc maét töø treân laàu chaïy xuoáng.

Tieáng haùt cuûa chaùu ñeâm nay cuõng thaät buoàn, laïi chaép caùnh bay boång cho caùi taâm tö uø lì naëng tróu cuûa chuù.
Chuù nhìn chaùu treân maøn aûnh. Bao nhieâu laàn trình dieãn chaùu vaãn maëc aùo daøi. Chæ tröø moät laàn chaùu maëc aùo xaù xaåu hoaëc kieåu gì ñoù cuûa ngöôøi Hoa. Chieác aùo daøi cuûa chaùu gôïi nhaéc chuù hình aûnh coâ nöõ sinh Mai maëc aùo daøi traéng thôøi “caëp keø” vôùi Hoaøi Ñieäp Töû. Chieàu naøo chuù cuõng thaáy “hai ñöùa” song song xe ñaïp chaïy chaàm chaäm doïc theo ñaïi loä Traàn Höng Ñaïo. Vaø, moät laàn chuù nghe Mai hoûi Hoaøi, “Chöøng naøo ñuû tieàn laøm ñaùm cöôùi, hôû anh?”.

Chaùu Yeán Phöông, 
Baây giôø, ôû ñaây, coù laàn naøo, chaùu hoûi yù trung nhaân cuûa mình caâu ñoù khoâng?

Chieác aùo daøi. 
Thôøi ñaïi baây giôø, khoa hoïc kyõ thuaät tieán boä theo töøng caùi tíc-taéc ñoàng hoà. Chuù raát möøng.
Nhöng veà chieác aùo daøi, chuù seõ khoâng möøng khi thaáy noù ñoåi kieåu hay bieán daïng. Moät laàn chuù ñaõ kinh hoaøng khi thaáy coù ngöôøi maëc aùo daøi vôùi quaàn xaø-looûng. 
Chuù cuûa chaùu chaáp nhaän mang tieáng laïc haäu khi vaãn coøn vaán vöông hình aûnh nhöõng thieáu nöõ maëc aùo daøi cuûa nhöõng thaäp nieân 50, 60 vaø 70. Chieác aùo daøi thöôùt tha, daàu coå cao hay coå thaáp, daàu taø ngaén hay taø daøi, daàu tay lieàn hay tay raùp, daàu chít eo hay khoâng. Chieác aùo daøi vaãn laø bieåu töôïng cho neùt ñeïp kín ñaùo cuûa phuï nöõ Vieät Nam, laø voùc luïa meàm goùi nguoàn sinh löïc cuûa truyeàn thoáng Vieät Nam.
Cho tôùi baây giôø, nhieàu luùc chuù vaãn ngoài ngaån ngô nhìn caùc danh ca Thaùi Thanh, Hoaøng Oanh, Thanh Thuùy, Leä Thu, Thanh Tuyeàn, Khaùnh Ly, Hoïa Mi, Sôn Ca... vaø ñaëc bieät caùc nöõ ca só treû hôn nhö Nhö Quyønh, Hoaøng Lan... maëc aùo daøi trình baøy nhöõng baûn tình ca queâ höông.
Chuù ñaõ tìm thaáy hình aûnh cuûa baø, cuûa meï, cuûa chò vaø em gaùi chuù qua hình aûnh chieác aùo daøi ñoù. 
Coù theå laø chuù laïc haäu, nhöng cuõng coù theå chuù ñaõ trôû laïi thaønh chaøng trai ñöùng tröôùc coång tröôøng, say meâ ngaém nhöõng taø aùo nöõ sinh cuûa moät buoåi chieàu tan hoïc.

Chaùu Yeán Phöông,
Chuù ñoàng yù vôùi con ñöôøng cuûa chaùu ñang ñi. Chaùu haõy cöù laø chaùu, laø con gaùi cuûa Hoaøi Ñieäp Töû. YÙ chuù khoâng phaûi muoán noùi raèng con gaùi cuûa moät nhaø vaên nhaø baùo laø phaûi khaùc thöôøng. YÙ chuù muoán noùi raèng chaùu cöù laø moät ngöôøi con gaùi bình thöôøng, nhöng ñöøng taàm thöôøng hoùa caùi caù taùnh cuûa mình.
Chuù bieát chaùu ñaõ vaø ñang chòu nhöõng thieät thoøi. Nhöng töø xöa ñeán nay coù moät söï nghieäp naøo maø khoâng chìm noåi? Coù moät ñoaïn ñôøi naøo cöù thaúng baêng maø khoâng vöôùng qua heä luïy?
Chuù khoâng choái raèng chuù ñaõ döï phaàn “xuùi bieåu” chaùu ñi haùt. 
Chuù vaãn nhôù. Thaùng 1 naêm 1995, trong moät böõa côm gia ñình do meï chaùu vaø caùc chaùu khoaûn ñaõi chuù thím vôùi söï hieän dieän cuûa chuù thím Laâm Töôøng Duõ. 
Sau böõa côm, ñeán phaàn uoáng traø, chaùu böôùc tôùi tröôùc maët chuù thím vaø noùi:
-“Ñeå con haùt cho maáy chuù thím nghe.”
Chuù thaät xuùc ñoäng. Hai möôi naêm qua roài chuù môùi coù dòp gaëp laïi gia ñình ngöôøi baïn. Nhöõng ñöùa chaùu beù boûng naêm xöa giôø ñaõ tröôûng thaønh. Töï döng chuù ngheïn loøng:
-“ÔØ, haùt ñi, chaùu!...”
Tieáng haùt cuûa chaùu laøm chuù ngaïc nhieân. Chuù Laâm Töôøng Duõ gaät guø, “Ñöôïc quaù! Ñöôïc quaù!...” 
Do yeâu caàu cuûa maáy chuù thím, chaùu haùt theâm baøi nöõa. Chuù noùi vôùi chuù Duõ, “OÂng daãn con nhoû ñi haùt, thöû coi!” Chuù Duõ ñaõ gaät ñaàu, hôn moät laàn. 
Khoaûng moät naêm sau, chuù thaáy vaø nghe chaùu haùt treân maøn aûnh nhoû.
Chuù möøng vaø vui. Nieàm vui gioáng nhö hoài chuù cuøng cha chaùu chaïy khaép thaønh phoá Saøigoøn daùn posters quaûng caùo cho cuoán truyeän “Traùi Caám”.

Hoâm qua, thöù Baûy 2-11-02, chuù goïi ñieän thoaïi thaêm meï chaùu ñang beänh. Meï chaùu chæ noùi veà caùc chaùu, veà söï quan taâm cuûa baø ñoái vôùi vieäc traêm naêm cuûa “ba ñöùa nhoû”. Baø noùi nhöõng gì baø daønh cho “ba ñöùa nhoû” laâu nay vaãn chöa ñuû. Baø muoán laøm theâm nhöõng vieäc khaùc nöõa cho caùc chaùu.

Chaùu Yeán Phöông,
Theá heä cuûa chuù saép söõa ñi vaøo dó vaõng. Moät soá baïn giaø cuûa chuù vaø chuù vaãn mang taâm traïng laø ñaõ heát ñôøi roài maø chaúng laøm gì neân thaân. 
Theá heä caùc chaùu cuõng ñaõ traûi qua moät ñoaïn ñôøi tuoåi nhoû cô cöïc. Baây giôø ñôøi soáng caùc chaùu ñaõ taïm oån ñònh. Nhöng veát haèn cuûa quaù khöù vaãn coøn aån hieän ñaâu ñoù trong taâm tö caùc chaùu. Chuù khoâng ñöôïc laøm naëng tróu theâm taâm tö cuûa caùc chaùu maø chæ ñöôïc pheùp baøy toû moät vaøi suy nghó maø mình thaáy laø chính ñaùng.
Chuù khoâng khoûi aùi ngaïi moãi khi thaáy thoaùng hieän noãi buoàn trong ñoâi maét cuûa chaùu. Cha chaùu, trong nhöõng naêm ñaàu thaäp nieân 50, taäp teãnh vaøo ngheà vaên nghieäp baùo, voâ cuøng vaát vaõ vaø thieáu thoán, nhöng ñoâi maét cuûa cha chaùu luùc naøo cuõng saùng, cuõng long lanh. Chuù nhìn thaáy ñöôïc nieàm tin vaø nghò löïc ñaõ hoùa thaân thaønh neùt cöôøi treân ñoâi maét cuûa cha chaùu. 

Chaùu Yeán Phöông,
Ñôøi soáng coù nhöõng nhu caàu chính ñaùng thuùc baùch chuùng ta khieán chuùng ta luùc naøo cuõng phaûi caät löïc. Nhöng chuùng ta cuõng phaûi taän tuïy vaø kieân trì giöõ maõi tình yeâu trong saùng maø chuùng ta haèng mong muoán daønh troïn veïn cho con ñöôøng söï nghieäp vaø thaêng hoa söï nghieäp.
Caùm ôn chaùu ñaõ kieân nhaãn ngoài nghe nhöõng lôøi laåm caåm cuûa moät oâng giaø maø laâu nay chaùu vaãn quyù meán goïi baèng chuù.
Chuùc chaùu thaønh coâng.

Xöù Vaïn Hoà, 3 thaùng 11 – 2002
PHÖÔNG TRIEÀU