DI CÖ 54 VAØ TOÂI Ñaøm Trung Phaùn (CVA 1960) Sau khi toâi ñaõ böôùc vaøo tuoåi 50, trong nhöõng buoåi chieàu taø ngoài trong phoøng vaéng moät mình taïi tröôøng nôi toâi daäy, toâi thöôøng ñaët caâu hoûi trong ñaàu:”Taïi sao toâi laïi ôû ñaây, ôû caùi xöù laïnh raát xa laï vôùi queâ höông coäi nguoàn VN cuûa toâi? ” Toâi ñi boä doïc theo haønh lang Campus cho daõn gaân, daõn coát vaø thaû hoàn vaøo beân trong noäi taâm. Toâi cuõng vaãn thöôøng töï vaán:”Giaù khoâng coù bieán coá 54, lieäu toâi coù trôû veà ñaát Baéc sau khi ñaõ thaønh taøi taïi ngoaïi quoác? ÖØ nhæ, giaù maø veà laïi queâ höông toâi taïi Baéc Vieät ñeåø daäy hoïc nhö baây giôø, coù chaéc laø toâiseõ vui hôn”? Toâi mieân man tìm caâu traû lôøi … Canada maáy hoâm nay laïnh coùng hôn caùc naêm tröôùc. Baây giôø ngoài trong caên phoøng aám cuùng taïi nôi “Ñaát Laïnh Tình Noàng” Canada, toâi caûm thaáy raát may maén ñaõ ñöôïc veà höu non vaø khoâng coøn phaûi lo veà “Nôï naàn ñôøi côm aùo” nöõa, toâi ngoài mieân man nghó ngôïi. Chôït nhöõng hình aûnh cuûa ngaøy xöa khi toâi coøn beù taïi Haø Noäi hieän veà. Toâi ghi voäi vaøi doøng tröôùc khi toâi laïi bò loâi keùo vaøo nhöõng truyeän taøo lao khaùc. Coù leõ bieán coá di cö 54 ñaõ aûnh höôûng raát lôùn ñeán söï khoân lôùn vaø ñôøi toâi veà sau naøy. Noù ñaõ laéng saâu vaøo Tieàm Thöùc cuûa toâi. Nhöõng lôùp phuø sa cuoäc ñôøi ñaõ laéng xuoáng, lôùp noï ñeø saùt leân lôùp kia. Doøng ñôøi töø töø troâi chaåy vaø döôøng nhö nhöõng lôùp phuø sa naøy ñaõ trôû thaønh thuûy tra thaïch ñöôïc choân laáp töï nhieân ñeán noãi laø toâi ñaõ queân haún raát nhieàu thöù. Nhöng roài moät bieán coá naøo ñoù chôït ñeán vôùi toâi nhö nhöõng cuù “shock” maïnh ñaõ laøm ñaåy baät lôùp Thuûy Tra Thaïch vaø trong moät khoaûng thôøi gian raát ngaén toâi ñaõ thaáy roõ ñöôïc moät soá hình aûnh cuûa thôøi thô aáu. Cuoái naêm 1995, moät chò baïn ñi du hoïc cuøng naêm, cuøng tuoåi vôùi toâi (teân laø TAT) ñaõ bò baïo beänh maø maát . TAT maát ñi trong söï ñau soùt toät cuøng cuûa 4 ñöùa con coøn nhoû daïi: chaùu lôùn nhaát môùi 15, chaùu nhoû nhaát môùi 5 tuoåi. Toâi ñaõ ôû trong nhaø thöông khi Baùc Só taét ñi heä thoáng “Life Support” cuûa T. Chính toâi ñaõ thaáy choàng cuûa T. vuoát maét cho T. Nhöng moät maét vaãn coøn môû vaø ngöôøi baïn gaùi thaân nhaát cuûa T. ñaõ vuoát maét naøy ñeå T. vónh vieãn ra ñi. Buoåi toái hoâm ñoù, trôøi möa to vaø raát laïnh. Toâi veà tôùi nhaø, ñaõ nöûa ñeâm. Toâi vöøa meät vöøa baøng hoaøng: beân naøy laø cöûa döông, beân kia laø cöûa töû.Toâi caûm thaáy mình nhö ñang muoán oám. Uoáng moät vieân thuoác Tylenol vaø naêm Thieàn Thôû ñeå traùnh caùi shock noäi taâm. Saùng sôùm hoâm tröôùc, toâi ñaõ naèm mô thaáy TAT hieän veà, aên maëc raát chænh teà, chaøo toâi roài bieán daïng.Toâi ñaõ thaáy söõng sôø. Theá roài, chính toâi ñaõ chöùng kieán söï ra ñi cuûa T. trong nhaø thöông! Nhìn ñaøn con T. nheo nhoùc khoùc meï, boãng ñaâu toâi thaáy toâi trôû laïi vôùi gia ñình toâi taïi Saigon khi Meï toâi ñoät ngoät ra ñi khi baø môùi 50 vaø toâi môùi 13 tuoåi! Toâi thieáp ñi luùc naøo khoâng hay ñeå roài khi toâi tænh giaác giöõa ñeâm khuya , toâi thaáy maët muõi ñaàây nöôùc maét . Trong giaác mô, toâi ñaõ thaáy caû gia ñình toâi ñang ôû trong Baéc Vieät Nghóa Trang ñöa ñaùm tang meï toâi. Toâi thaáy toâi ñang laên ra khoùc thöông soùt meï toâi vónh vieãn ra ñi. Anh P., hôn toâi 1 tuoåi, ñang coá doã toâi cho nguoâi côn khoùc. Anh P. doã toâi khoâng xong phaûi nhôø anh T., hôn toâi 7 tuoåi, doã duøm. Cuoái cuøng, anh T. cuõng chaúng “laøm troøn boån phaän”! Vaø taát caû caùc anh chò em cuøng khoùc nhö nhau! Laøn phuø sa töôûng ñaõ hoùa thaønh ñaù boãng ñaâu bò phaù vôõ nhö trong côn ñoäng ñaát noäi taâm ñeå roài ñeå hieän nguyeân hình trong kyù öùc cuûa moät ñöùa beù 13 tuoåi nay ñaõ laø moät ngöôøi ñaøn oâng 53 tuoåi! Toâi thöùc giaäy thaáy vöøa nheï nhoõm laïi vöøa buoàn teânh, nhaát laø luùc naøy toâi ñang soáng moät mình vaø ñang bò doøng ñôøi loâi cuoán toâi vaøo moät ñoaïn ñöôøng hoaøn toaøn môùi laï maø toâi chaúng theå naøo tieân ñoaùn ñöôïc ra sao. Oâi cuõng chæ vì di taûn! Meï toâi maát sôùm, naêm 1955, khi baø môùi 50 tuoåi, chæ vì cuoäc di cö 1954! Baïn toâi,TAT, ngöôøi goác Saigon, qua ñôøi ôû tuoåi 53, chæ vì phaûi quaù vaát vaû vôùi ñôøi soáng ngoaïi quoác sau bieán coá 75 ? Toâi ít coù caùi may maén ñöôïc soáng gaàn vôùi Meï toâi. Leân 7 tuoåi, toâi phaûi theo Cha vaø anh chò toâi ñi chaïy loaïn töø Baéc Ninh leân Baéc Giang. Meï toâi khoâng theå chaïy loaïn ñöôïc cuøng vôùi gia ñình vì khi ñoù em trai uùt toâi môùi sinh ra ñôøi ñöôïc maáy thaùng. Gia ñình toâi phaûi ñi boä chaïy loaïn trong ñeâm toáâi vì sôï ban ngaøy maùy bay cuûa Taây troâng thaáy baén cheát. Ban ñeâm toâi vöøa buoàn nguû, vöøa ñoùi buïng laïi vöøa nhôù Meï! ÔÛ Baéc Giang chaúng ñöôïc bao laâu, Boá toâi laïi phaûi mang anh chò em chuùng toâi veà laïi Baéc Ninh ñeå sum hoïp gia ñình vôùi Meï vaø em toâi. Sau ñoù Boá toâi bò Taây baét ñi tuø. Roài Boá toâi ñöôïc trôû laïi ngheà daäy hoïc, daäy taïi Phuùc Yeân. Anh P. vaø toâi ñöôïc göûi leân Phuùc Yeân ñeå theo Boá ñi hoïc vaøo naêm 1950. Naêm 1952, Meï toâi bò Vieät Minh theo doõi phaûi thu xeáp ra Haø Noäi ñeå ñoaøn tuï laïi vôùi gia ñình, boû heát laïi nhaø cöûa, ruoäng nöông taïi Baéc Ninh. Gia ñình soáng yeân oån ñöôïc 2 naêm thì Hieäp Ñònh Geneøve ra ñôøi. Luùc naøy, Meï toâi khoâng coøn ñöôïc khoûe nhö xöa nöõa vì phaûi lo nghó nhieàu. Boá toâi nhaát quyeát di cö vaøo Nam vì Cuï ñaõ thaáy Vieät Minh loøi caùi ñuoâi Coäng Saûn. Meï toâi ñaõ baøn vôùi Boá toâi: moät nöûa ôû laïi Baéc, moät nöûa di cö vaøo Nam. “Phaùi ñoaøn Baéc Boä” goàm coù Meï, em Uùt vaø toâi! Meï toâi khoâng muoán vaøo Nam vì Baø caàn phaûi ôû laïi ñeå troâng nom ruoäng vöôøn, nhaø cöûa taïi Baéc Ninh vaø caùi nhaø ôû Haø Noäi maø Boá Meï toâi môùi taäu (mua) naêm 1952. Vaøo Nam vôùi taát caû gia ñình ö? Laøm sao maø Boá Meï chuùng toâi coù theå nuoâi ñöôïc caû 5 anh chò em chuùng toâi, nhaát laø 3 anh em trai uùt chuùng toâi khi ñoù môùi 13, 12 vaø 6 tuoåi. Boá Meï toâi chaúng coøn nhieàu tieàn baïc sau khi ñaõ mua caên nhaø taïi phoá Kim Lieân, Haø Noäi, vaû laïi Boá toâi laïi laø moät oââng giaùo saép veà höu ! Cuoái cuøng, Meï toâi cuõng ñaønh chieàu Choàng, chieàu Con maø ñau loøng vaøo Nam trong ngaøy cuoái cuøng tröôùc khi Coäng Saûn tieáp thu thaønh phoá Haø Noäi. Nhöõng ngaøy thaùng cuoái ôû Haø Noäi, toâi thöôøng ñi xe ñaïp ra Chôï Trôøi xem ngöôøi ta baùn ñoà, baùn reû baùn thaùo ñöôïc ñoàng naøo hay ñoàng aáy tröôùc khi nhöõõng gia ñình naøy di cö vaøo Nam. Naøo laø xe ñaïp, naøo laø giöôøng phaûn, naøo laø xaäp guï … Tuy laø moät caäu beù 12 tuoåi, toâi thaáy tieác thöông cho hoï: sao maø laïi phaûi baùn reû nhö theá tröôùc khi hoï phaûi “boû cuûa maø chaïy laáy ngöôøi“? Vieäc di cö vaøo Nam cuûa gia ñình toâi, Boá Meï toâi khoâng heà cho hoï haøng bieát, nhaát laø nhöõng ngöôøi ñang soáng ôû nhaø queâ vôùi Vieät Minh Coäng Saûn. Boá Meï toâi cuõng chaúng baùn ñoà ñaïc gì heát trong Chôï Trôøi. Rieáng toâi, toâi thaáy töng töùc: “Ngöôøi ta” vöøa môùi thi ñaäu xong Tieåu Hoïc vaø ñöôïc Boá Meï höùa seõ mua cho caùi xe ñaïp Peugeot sau khi thi ñaäu, thì laïi coù caùi vuï”Giô Ne, Giô Nung” vôù vaån naøy! Töø hoài hoïc lôùp Nhì, toâi ñaõ meâ xe ñaïp Peugeot laém roài! Coâ toâi (thöïc ra “Coâ” laø chò ruoät cuûa Boá toâi) ñaõ muoán mua cho anh P. vaø toâi moãi ñöùa moät chieác Peugeot roài. Theá maø Boá toâi cöù caûn muõi kyø ñaø khoâng cho mua. Maø Coâ toâi ñaâu coù ngheøo gì, Coâ coù moät caên nhaø treân phoá Phuùc Kieán cho moät oâng Lang Taàu thue â. Con trai ñoäc nhaát cuûa coâ coøn maûi ñi khaùng chieán, chaúng bieát coøn soáng hay ñaõ cheát. Maáy ñöùa tuïi toâi, coâ coi nhö con cuûa coâ vaäy. Haø Noäi luùc naøy cuõng chaúng coù gì ñöôïc vui: trong luùc toâi hoïc lôùp Nhì, lôùp Nhaát, ngaøy naøo baùo chí cuõng ñaêng tin töùc veà Ñieän Bieân Phuû vaø doäi bom. Nhaø toâi ôû treân ñöôøng Kim Lieân, toâi thaáy caùc ñoaøn “convoy” xe nhaø binh cuûa Phaùp bít buøng thöôøng xuyeân chaïy qua nhaø. Meï toâi quyeát ñònh di cö vaøo Nam cuøng gia ñình gaàn nhö vaøo giôø phuùt choùt vì Baø “duøng keá hoaõn binh”! Theá roài, moät buoåi saùng sôùm tinh mô, Boá Meï toâi khoùa chaët coång chính cuûa caên nhaø coøn ñaày ñuû ñoà ñaïc vaø gia ñình toâi leân xe ñeå söûa soaïn sang phi tröôøng Gia Laâm. Toâi coøn nhôù, khi xe ñi qua Hoà Hoaøn Kieám, moät laøn söông moûng ñang vaây quanh Thaùp Ruøa. Laàn ñaàu tieân, toâi ñöôïc ñi maùy bay, maùy bay 2 ñoäng cô. Coù luùc ôû trong maùy bay, toâi thaáy thaät laø laïnh vaø phaûi ñaép chaên. Maùy bay coøn laâu laâu ñi vaøo caùc “oå gaø khí quyeån” laøm toâi caûm thaáy buoàn noân. Gia ñình toâi ñöôïc chôû thaúng töø Phi Tröôøng Taân Sôn Nhaát tôùi Nhaø Haùt Lôùn ôû Saigon. Ñöôøng xaù raát xa laï ñoái vôùi toâi. Moät ngöôøi chaùu hoï cuûa toâi (goïi Boá toâi baèng Oâng Caäu) , vaøo Nam ñaõ töø maáy naêm tröôùc , ra ñoùn gia ñình toâi veà ôû taïm vôùi hoï haøng taïi Thò Ngheø . Trong Taxi, toâi nghe chaùu toâi noùi tieáng Nam vôùi Oâng Taøi xeá ngöôøi Nam, thaät tình toâi chaúng hieåu gì heát vì tieáng Nam nghe raát laï tai. Vaøi böõa sau, gia ñình toâi doïn veà ôû taïm vôùi gia ñình anh hoï cuûa toâi taïi Beán Taém Ngöïa treân ñöôøng Yeân Ñoå. Toâi may maén ñaäu thi vaøo Ñeä Thaát tröôøng Coâng sau khi gia ñình toâi “taïm cö” taïi Beán Taém Ngöïa. Anh toâi, anh P., ñaõ hoïc xong Ñeä Thaát CVA taïi Haø Noäi tröôùc khi di cö. Ñeå tieän vieäc ñi hoïc, caû hai anh em toâi ñi hoïc tröôøng Traàn Luïc (luùc ñoù hoïc nhôø tröôøng Ñoà Chieåu taïi Taân Ñònh) cho gaàn nhaø. Trong thôøi gian naøy, Boá toâi baét ñaàu ñi daäy taïi tröôøng Phuù Nhuaän vaø em Uùt toâi theo hoïc lôùp Naêm taïi tröôøng naøy. Boá Meï toâi mua moät caên nhaø nhoû taïi moät caùi heûm treân ñöôøng Voõ Di Nguy, Phuù Nhuaän. Anh em toâi phaûi hoïc buoåi tröa taïi Traàn Luïc, vì laø tröôøng möôïn. Hai anh em toâi, thaät ra, tuïi toâi töø beù cho ñeán baây giôø laø moät ñoâi baïn môùi ñuùng, ngaøy xöa ñi ñaâu cuõng coù nhau. Hai ñöùa “khaùm phaù” ra caùc caây Tröùng Caù, caây Taàm Ruoäc, caây Vuù Söõa, caây Tröùng Gaø treân ñöôøng ñi ñeán tröôøng. Hai ñöùa thoaït nhìn quaû Vuù Söõa khi coøn non, ñoaùn hoaøi maø chaúng bieát laø quaû gì. Roài hai ñöùa coøn “khaùm phaù“ ra Ñaù Nhaän, Baùnh Looïc Ñaäu Ñoû, caùc loaïi soâi, cheø mieàn Nam. Ñi vaøo chôï trong Beán Taém Ngöïa, hai ñöùa ngaïc nhieân heát söùc khi thaáy maáy baø baùn haøng xeù tieàn 1 ñoàng laøm hai maûnh ñeå “thoái” tieàn “ Naêm Caéc” cho ngöôøi mua, ngaïc nhieân ñeán trôïn troøn con maét ! Mieàn Nam möa naéng hai muøa ñaõ ñeå laïi trong ñaàu oùc anh em toâi raát nhieàu hình aûnh khoù queân nhaát laø gioïng ca Caûi Löông Nam Kyø. Ñeán baây giôø, moãi laàn nghe Caûi Löông mieàn Nam, toâi laïi boài hoài nhôù laïi Saigon cuûa toâi hoài 54, 55! Oâi Saøi Goøn thöông yeâu cuûa tuoåi daïi khôø! Khi doïn vaøo caên nhaø taïi Phuù Nhuaän, Meï toâi hay ñau yeáu baát thöôøng vaø baét ñaàu lo nghó nhieàu vì Boá toâi saép veà höu trong khi ñoù ba anh em toâi coøn nhoû daïi. Nhieàu laàn, khi ñi hoïc veà, toâi hay nghe Meï toâi noùi: “ Thoâi, laøm sao tuïi maøy cho Tao veà laïi Haø Noäi ñi, ñeå Tao coøn giöõ laïi ñöôïc nhaø cöûa, ruoäng vöôøn! Vaøo ñaây maát heát, Boá maøy laïi saép veà höu, laáy gì maø nuoâi chuùng maøy?” Baø vöøa noùi, tay vöøa ñan bít taát cho con nít môùi sinh ñeå baùn laáy tieàn phuï Boá toâi nuoâi ba anh em nhoû tuïi toâi!Thaáy Meï caøng ngaøy caøng gaày goø, oám yeáu, toâi chaúng bieát laøm gì giuùp Meï, toâi chæ thaáy thöông Meï voâ cuøng. Ñeå cho Meï vui, anh P. vaø toâi coá gaéng hoïc haønh cho gioûi, ñoù laø moät moùn quaø duy nhaát maø hai anh em toâi coù theå laøm ñöôïc ñeå taëng cho Boá Meï trong nhöõng ngaøy thaùng ñaàu cuûa gia ñình chuùng toâi taïi Saigon. Khi toâi ñang hoïc Ñeä Luïc taïi Traàn Luïc, buoåi chieàu ngaøy Raèm Trung Thu naêm 1955, chò lôùn toâi töø nhaø thöông Hoàng Baøng veà nhaø baùo tin ñoäng trôøi laø Meï chuùng toâi ñaõ maát. Ñeâm Trung Thu naêm ñoù, khi caùc con nít khaùc côõ tuoåi toâi ñi röôùc ñeøn laïi laø luùc taát caû caùc anh chò em chuùng toâi vaøo nhaø xaùc ñeå thaêm vieáng Meï. Khi vieát nhöõng doøng naøy, 48 naêm sau khi Meï toâi qua ñôøi, toâi vaãn coøn nhôù hình aûnh Meï toâi trong nhaø xaùc vaø veà sau naøy, ôû tuoåi 50, toâi ñaõ ghi laïi nhöõng gì ñaõ xaåy ra trong Noäi taâm cuûa moät ñöùa con trai maát meï luùc 13 tuoåi: … Meï thöông yeâu
Nhöõng ngaøy sau ñoù laø nhöõng chuoãi ngaøy buoàn teânh, ñaày vaéng laëng. Ñaõ theá, trong caùi heûm ñöôøng Voõ Duy Nguy, Phuù Nhuaän moät soá con nít ngöôøi Nam côõ tuoåi anh em toâi khoâng öa gì daân Baéc Kyø Di Cö vaø chuùng ñaõ aên noùi raát thoâ loã vôùi hai anh em toâi (chuù Uùt coøn quaù treû neân “ñöôïc” mieãn!) . Nhieàu luùc chuùng coøn caäy ñoâng ngöôøi vaø gaây söï muoán ñaùnh nhau vôùi hai anh em toâi. Vì vaäy hai ñöùa thöôøng phaûi luoân luoân ñi ñoâi vôùi nhau vaø phaûi “thuû” moät caây gaäy ñeå hoä thaân. Chuùng toâi thöôøng phaûi nghe nhöõng caâu nhö:” Nöôùc nhaø ñaõ hoøa bình vaø ñoäc laäp, taïi sao ñoà daân Baéc Kyø aên caù roâ caây coøn dzoâ Nam laøm chi?” Xin môû moät caùi ngoaëc keùp ôû ñaây: Ñaàu thaäp nieân 80 taïi Toronto, toâi gaëp moät oâng ngöôøi mieàn Nam môùi di taûn sang Canada. Oâng ta hoûi toâi: “Coù phaûi Chuù laø daân Baéc Kyø Di Cö 54 khoâng?” Toâi gaät ñaàu vaø oâng ta taâm söï:” Toâi vöøa môùi töø Ñaûo qua ñaây. Baây giôø toâi, moät daân Nam Kyø chính coáng, môùi thaáy thöông daân Baéc Kyø Di Cö 54. Tuïi toâi ñaõ chöûi daân Baéc Kyø Di Cö 54û caùc Chuù quaù xaù côõ! Toâi ñaõ phaûi soáng vôùi Coäng Saûn maáy naêm vaø coøn phaûi ôû tuø nöõa, toâi môùi bieát boä maët thaät cuûa Coäng Saûn! Sorry nghe Chuù!” Toâi baét tay oâng ta thoâng caûm vaø “ma cuõ Baéc Kyø Di Cö 54 “ beøn chæ ñöôøng daàn loái cho “ma môùi Nam Kyø vöôït bieân 1983 “. Höõu tình ta laïi gaëp ta! Sau khi Meï toâi qua ñôøi, Chò lôùn toâi xuoáng Haäu Giang ñi laøm ñeå phuï giuùp Boá toâi veà vaán ñeà taøi chính. Anh T. ñöôïc hoïc boång ñi hoïc tröôøng Noâng Laâm Muïc taïi Blao. Gia ñình toâi coøn laïi ôû Saigon chæ coøn laïi moät oââng boá giaø vôùi 3 ñöùa con trai coøn nhoû tuoåi. Anh P. vaø toâi lo vieäc chôï buùa, côm nöôùc. Nhieàu laàn, hai anh em toâi ñi chôï, phaûi ñi qua caùi “cöûa aûi” cuûa maáy ñöùa con trai ngöôøi Nam aên noùi loã maõng . Coù nhöõng böõa aên buoåi toái, toâi chaúng thaáy ñoùi maø chæ thaáy buoàn hiu haét vì thaáy caûnh ly taùn, maát boùng ngöôøi Meï, ngöôøi Chò ôû trong nhaø. Phaûi soáng qua giai ñoaïn naøy roài lôùn leân sau khi toâi ñaõ coù con, toâi môùi thaáu hieåu ñöôïc caûnh cô cöïc “ Gaø troáng nuoâi con” cuûa Boá toâi. Noãi buoàn coù khi day döùt, coù khi man maùt naøy ñaõ in saâu vaøo taâm thöùc cuûa toâi, vaø cho ñeán khi toâi ñaõ 55 tuoåi ñaàu noù môùi “tha” cho toâi! Cha toâi ñi hoïc chöõ Nho khi coøn nhoû. Haùn hoïc bò loãi thôøi khi Cha toâiï môùi lôùn leân, Cha toâi phaûi nhaåy sang “Taây” hoïc (hoïc tieáng Phaùp vaø chöõ Quoác Ngöõ). Cha toâi khoâng coù cô hoäi ñeå hoïc cho ñeán nôi ñeán choán vì Oâng noäi toâi bò muø maét töø hoài coøn nhoû neân Oâng toâi raát ngheøo. Voán lieáng chöõ Nho, chöõ Noâm, tieáng Phaùp vaø chöõ Quoác Ngöõ ñeàu do Cha toâi töï hoïc laáy, ñuû ñeå ñöôïc boå nhieäm laøm chöùc Giaùo Hoïc tröôøng laøng taïi tænh Phuùc Yeân , daäy cho tôùi hoài 1945 . Ñeå traùnh caûnh anh em chuùng toâi hö vì khoâng coù Meï troâng nom ñaøng hoaøng vaø ñeå öôùc ao cho ba ñöùa con trai nhoû daïi ñöôïc hoïc haønh nhö yù Cha toâi muoán, sau moãi böõa aên, nhö thöôøng leä, Cha toâi ngoài ñoïc saùch, chaám baøi, hay dòch saùch chöõ Nho, chöõ Noâm vaø tieáng Phaùp sang tieáng Vieät. Moãi ñöùa con cuõng phaûi ngoài xuoáng baøn hoïc. Anh P. vaø toâi ñaõ quen loái soáng naøy roài vì hai ñöùa ñaõ theo Boá ñi hoïc taïi Phuùc Yeân khi hai ñöùa môùi 8 vaø 9 tuoåi. Chæ toäi cho chuù Uùt môùi 7 tuoåi ñaõ maát Meï, baét ngoài xuoáng baøn hoïc suoát caû ñeâm thì laøm sao maø chuù ngoài ñöôïc? Chuù thöôøng lænh ra ngoaøi chôi vôùi con nít khaùc neân chuù hay bò Boá cho aên ñoøn, nghó laïi thaáy thöông tình. Cuõng may laø taát caû caùc anh em toâi ñöôïc hoïc haønh thaønh taøi vaø neân ngöôøi, chaéc nhôø phuùc ñöùc beân noäi vaø beân ngoaïi ñeå laïi? Chuù Uùt ñaõ trôû thaønh moät Baùc Só Chuyeân Khoa, coù vôï , coù con ñaøng hoaøng vaø coøn laø moät tay troàng lan thieän ngheä ! Nhöõng naêm toâi du hoïc xa nhaø, trong nhöõng ngaøy gaàn Teát Nguyeân Ñaùn, cöù moãi laàn nghó thaáy moät mình Cha giaø ñang söûa soaïn Teát vôùi chuù Uùt, loøng toâi thaät xoùt sa thöông cho Cuï trong caûnh ñôn coâi luùc xeá chieàu. Luùc naøy anh P. toâi cuõng ñang du hoïc beân Myõ vaø toâi ñang ôû Mieàn Nam Baùn Caàu. Nhöõng day döùt nhôù thöông Cha giaø ñaõ ñöôïc toâi ñoät nhieân ghi cheùp laïi baèng vaàn thô moäc maïc trong luùc ngoài chaám baøi vaøo naêm 1991 tröôùc baøn thôø cuûa Cha Meï toâi: … Con coøn nhôù
Cha toâi ñaõ “ôû vaäy” nuoâi naáng anh chò em chuùng toâi töø naêm 1955 ñeán naêm 1988 khi Cuï qua ñôøi taïi Montreal, Canada. Caû gia ñình chuùng toâiï ñaõ suyùt bò Taây baén cheát taïi Baéc Ninh vì möu moâ saûo quyeät cuûa Vieät Minh Coäng Saûn neân Cuï ñaõ nhaát quyeát di cö vaøo Nam naêm 54. Roài ñònh meänh cuõng laïi baét Cha toâi phaûi di taûn baát ñaéc dó sang Myõ roài Canada vaøo naêm 1975, khi Cuï ñaõ 80 tuoåi. Cuï khoâng muoán ñi, nhöng chính chuù Uùt ñaõ laø ngöôøi “boác” Cuï ñi. Cuï ñaõ phaûi traûi qua bieát bao nhieâu maát maùt cuûa cuoäc di cö 1954, ñeå roài sau ñoù, cuoäc di taûn 1975 ñaõ laø moät cuù ñoøn quaù naëng cho moät oâng giaø ñaõ 80 tuoåi maø cuoäc ñôøi chæ toaøn laø maát maùt vaø nhôù thöông queâ höông, con, chaùu ! Giaù maø khoâng coù bieán coá Di Cö 1954, Cha toâi ñaõ ñöôïc daân laøng cuûa tænh Phuùc Yeân laäp ñeàn thôø vì Cuï ñaõ daäy hoïc 3 ñôøi: Ñôøi Oâng, Ñôøi Cha, Ñôøi Con ñaõ laø hoïc troø cuûa Cuï!Giaù maø khoâng coù bieán coá Di cö 54, bieát ñaâu anh em chuùng toâi ñaõ khoâng maát Meï moät caùch mau choùng?? Giaù maø Meï toâi ñaõ quyeát ñònh ôû laïi ngoaøi Baéc cuøng vôùi chuù Uùt vaø Toâi, thì chaéc gì chuù Uùt vaø toâi ñaõ ñöôïc hoïc haønh ñeán nôi ñeán choán vì Meï toâi seõ ñöôïc “vinh danh” laø Ñòa Chuû, maát heát nhaø cöûa ruoäng vöôøn tröôùc khi “ñöôïc ngöôøi ta chieáu coá “ baèng ngoùn ñoøn Toá Khoå. Ai seõ laø ngöôøi nuoâi naáng chuù Uùt vaø toâi? Thaø laø vaøo Nam maø maát Meï, nhöng coøn coù Boá ñeå ñöôïc aên hoïc neân ngöôøi vaø giöõ ñöôïc neàn taûng ñaïo ñöùc con ngöôøi, coøn “söôùng” hôn laø ôû laïi ngoaøi Baéc vôùi “Baùc” vaø “Ñaûng”! Toâi khoâng coøn daùm nghó ñeán chöõ “Giaù maø …” nöõa. Toâi thaàm nghó: moãi ngöôøi chuùng ta ñeàu coù moät caùi nghieäp maø moãi quoác gia cuõng coù moät caùi nghieäp rieâng cuûa noù. Nhöõng keû ñoäc taøi, khaùt maùu, voâ thaàn roài seõ phaûi traû giaù raát ñaét cho nhöõng vieäc hoï laøm. Thöông haïi thay cho nhöõng kei voâ thaàn, ñoäc ñoaùn, ñoäc toân! Roài Luaät Nhaân Quaû seõ traû lôøi hoï maø thoâi. Giôø ñaây caùc anh chò em chuùng toâi coù ngöôøi ñaõ thaønh oâng baø noäi ngoaïi. Chuùng toâi heïn nhau cöù hai naêm moät laàn, taát caû anh em chuùng toâi laïi gaëp nhau taïi moät nôi naøo ñoù. Gaëp nhau ñeå noùi leân loøng thaønh kính vaø bieát ôn vôùi Cha Meï chuùng toâi. Gaëp nhau ñeå nhôù laïi truyeän ngaøy xöa taïi ngoaøi Baéc vaø trong Nam. Gaëp nhau ñeå keå cho nhau nghe nhöõng truyeän khoâi haøi. Gaëp nhau ñeå cöôøi ñuøa nhö ñeå buø laïi nhöõng luùc ñôn coâi hoài coøn nhoû khi maø chuùng toâi chæ bieát coù thôû daøi! Meï toâi cuõng ñaõ ñöôïc “ñoaøn tuï” vôùi anh chò em chuùng toâi taïi Hoa Kyø vaøo ñaàu thaäp nieân 90: Chò daâu toâi, khi ñöôïc baûo laõnh sang Hoa Kyø ñaõ mang theo tro coát cuûa Cuï . Cuï cuõng ñaõ baét buoäc phaûi Di Taûn, vì “ngöôøi ta” ñaõ khai quaät heát taát caû caùc moà maû taïi Baéc Vieät Nghóa Trang! Vaø Cuï ñang “soáng” cuøng vôùi gia ñình anh T., anh lôùn cuûa chuùng toâi taïi Hoa Kyø. Cha toâi ñang yeân nghæ taïi moät nghóa trang yeân tónh ôû Montreal vaø moãi laàn anh chò em chuùng toâi gaëp nhau taïi nhaø chuù Uùt taïi Montreal, taát caû anh em chuùng toâi raát laáy laøm vui möøng ra nghóa ñòa ñoát neùn nhang , khaán baùi thaêm Cuï . “ Roài moät chieàu toùc traéng nhö voâi!” vaø “Caùt buïi seõ trôû veà vôùi Caùt buïi “ , anh em chuùng toâi cuõng seõ laëng leõ ra ñi . Hy voïng raèng ít nhaát laø caùc con chaùu chuùng toâi cuõng khoâng phaûi vaát vaû, khoå cöïc nhö haøng trieäu ngöôøi Vieät ñaõ phaûi traûi qua nhöõng keàm keïp cuõng nhö caùc bieán coá Di Cö 54, bieán coá Di Taûn 75 vaø bieán coá Thuyeàn Nhaân. Cuoäc ñôøi, thaät söï, coù ai maø ñoaùn tröôùc vaø hieåu döôïc, phaûi khoâng, thöa Quyù Vò? Ñaøm Trung Phaùn
|