Tin Vaên
Kenzaburo Oe, Nobel vaên chöông 1994: Cha vaø Con.

Thaùng Chaïp 1994, nhaø vaên Nhaät Kenzaburo Oe tôùi Stockholm laõnh giaûi Nobel vaên chöông. Tröôùc nhöõng thính giaû lòch söï, vaø nhöõng phoùng vieân, oâng cöù noùi ñi noùi laïi, ‘Toâi seõ ngöng vieát tieåu thuyeát.”, khi ñöôïc hoûi. Moät xaùc quyeát kyø kyø, ñöôïc noùi baèng moät gioïng nheï nhoõm, vui vui, thaønh thöû chaúng maáy ai tin. OÂng vöøa tôùi tuoåi saùu möôi, traùng kieän, vaø ñöôïc coi laø nhaø vaên ñaàu ñaøn trong coõi vaên xuoâi cuûa Nhaät. Giaûi thöôûng Nobel caøng laøm cho saùch cuûa oâng baùn chaïy ôû trong nöôùc, vaø giôùi xuaát baûn nöôùc ngoaøi ñua nhau dòch. OÂng chaúng coù veû meät moûi, hay xuoáng tinh thaàn. Chöa bao giôø oâng caûm thaáy thanh thaûn nhö luùc naøy. Quyeát ñònh cuûa oâng nhö muoán ñoùng laïi moät ñoaïn ñôøi, chöù khoâng phaûi laø moät khuûng hoaûng. 
Toâi ngöng vieát tieåu thuyeát, oâng noùi, bôûi vì caùi nhieäm vuï maø toâi ñaët ra cho toâi caùch ñaây 31 naêm keå nhö khoâng coøn caàn thieát nöõa. Hikari, con trai cuûa oâng, do naõo boä toån thöông, chæ coù theå noùi baäp beï vaøi tieáng, vaø phaûi coù ngöôøi coi soùc thöôøng tröïc, sau 31 naêm, luùc naøy ñaõ tìm ra tieáng noùi cuûa mình. Anh soaïn nhaïc cho ñaøn döông caàm vaø saùo, vaø aâm nhaïc cuûa anh thaät laø ñaùng keå - “nhö söông long lanh treân laù coû”, oâng boá mieâu taû - vaø vöøa môùi cho ghi aâm CD thöù nhì, “Nhaïc Hikari Oe, 2”.
“Ñoâi khi, con trai toâi nghó, chính noù môùi laø ngöôøi ñöôïc giaûi thöôûng Nobel vaên chöông”, oâng boá noùi, maët maøy raïng rôõ. “Khi kyù giaû tôùi nhaø toâi ôû Tokyo, hoï gaëp con toâi tröôùc, vaø noùi, ‘Xin chuùc möøng’. Ñuùng vaøo thôøi gian ñoù, cu caäu vöøa cho ra loø moät taùc phaåm aâm nhaïc môùi. Vaû chaêng, nhöõng taùc phaåm cuûa toâi, trong ñoù coù hai cuoán A Personal Matter vaø The Pinch Runner Memorandum, laø döïa treân cuoäc soáng cuûa hai cha con. Thaønh thöû, neáu cu caäu nghó mình ñoaït giaûi Nobel, cuõng ñuùng thoâi. Toâi vaãn coøn ngôõ ngaøng, vôùi naõo boä toån thöông nhö theá, laøm sao cu caäu laïi coù theå tieáp tuïc ñi saâu maõi vaøo theá giôùi thanh aâm, laøm giaàu theâm aâm nhaïc cuûa mình. Ñaõ moät thôøi gian daøi, toâi ngôõ mình soáng laø ñeå dieãn taû nhöõng söï vaät giuøm cho ñaáng con trai, nhöng baây giôø cu caäu töï laøm laáy vieäc naøy. Hoùa ra laø toâi quaù ñeà cao vai troø cuûa mình.”
Tröôùc maét, oâng tính lo cho con vaø quay qua nghieân cöùu. Hikari laø ñöùa lôùn nhaát trong ba ñöùa. Naêm 1996, oâng seõ laø giaùo sö thænh giaûng taïi Ñaïi Hoïc Princeton. “Toâi tính ñoïc vaên cho sinh vieân trong voøng ba, hay boán, hoaëc naêm naêm, vaø bieát ñaâu ñaáy, toâi laïi kieám ra moät vaên phong môùi cho mình.”, oâng noùi. “Toâi chöa bieát tính sao, veà chuyeän seõ tieáp tuïc vieát, vaø vieát nhö theá naøo. Nhöng toâi hy voïng, seõ vieát chuyeän nhi ñoàng, ít ra laø, caùi thöù chuyeän maø toâi seõ vieát ra ñoù, treû con seõ öng. Toâi vieát cho nhi ñoàng, vaø cho nhöõng ngöôøi giaø theâ thaûm – nhöõng con ngöôøi gioáng nhö toâi.”
Ñöôïc giaûi Nobel vaên chöông, trong linh tinh ñuû thöù, coù caùi thuù nhö vaày: moät tuaàn leã thoaûi maùi ôû Ñaïi Khaùch Saïn, Stockholm. Leã laïc, chaøo möøng... vaø [nhö ngöôøi Vieät mình noùi, vöøa aên, vöøa noùi, vöøa] goùi mang veà 930 ngaøn ñoâ la Myõ. Oe ñaõ hoaøn thaønh nhieäm vuï cuûa mình, baèng daùng daáp, lôøi aên, tieáng noùi thaät laø tuyeät vôøi. Khi anh chaøng phoù nhaùy yeâu caàu, “Haõy nhìn vaøo cameùra nhö theá naøy naøy, vaø noùi: Toái nay, vaøo luùc möôøi moät giôø thieáu möôøi laêm”, oâng ñaõ laøm ñuùng nhö yeâu caàu. OÂng cuõng khoâng queân ñuøa giôõn vôùi nhöõng Nobel ñoàng söï ngöôøi Nhaät, Phaùp hay Anh. Taùc phaåm cuûa oâng thì u toái, khoù ñoïc, nhöng ai caám oâng coù moät beà ngoaøi vui veû. OÂng ñeo caëp kieáng gioáng nhö hai baùnh xe, toùc caét ngaén, vôùi nhöõng sôïi toùc nhoïn hoaét. Hai vaønh tai roäng laï thöôøng, nhö oâm laáy moïi caùnh gioù. 
Chuùng toâi (1) ñang ngoài taïi caên phoøng cuûa oâng, ôû Ñaïi Khaùch Saïn, Stockholm, vaøo buoåi saùng; Yukari, baø vôï cuûa oâng ñang phuï Hikari lau maët vaø maëc chieác aùo khoaùc. Trong cuoán tieåu thuyeát Moät Chuyeän Rieâng (A Personal Matter), Oe vieát, caäu con taät nguyeàn ngaøy caøng gioáng boá. Toâi nhaän thaáy caäu coù veû gioáng oâng, nhöng vaãn coøn nguyeân nhöõng khuyeát taät baåm sinh: maét leù, caùi soï khoâng aên vôùi caùi mình. Kikari (coù nghóa laø “aùnh saùng”) ñaõ laø moät ngöôøi lôùn, nhöng khaû naêng noùi cuûa anh, nhö oâng boá noùi, chæ baèng moät ñöùa treû ba tuoåi, vaø chaúng coù gì toû veû seõ khaù hôn. Anh bò chöùng ñoäng kinh haønh haï. Thò löïc yeáu. Ñi ñöùng khoù khaên, ñoâi khi. Trong luùc noùi chuyeän, oâng boá vaãn khoâng queân troâng chöøng con, vaø saün saøng ngöng doøng tö töôûng cuûa mình ñeå lo cho caäu. Nhö baø vôï, oâng laø oâng boá heát mình cho con. Vaø coøn laø moät ngöôøi cha bieát ôn: Hikari ñaõ “roïi saùng nhöõng ngoõ ngaùch, nhöõng taàng saâu u toái ôû trong toâi,” oâng noùi. Caäu con ñaõ cöùu cuoäc ñôøi cuûa oâng boá.
***
Kenzaburo Oe sinh naêm 1935 taïi Ose, moät laøng ôû vuøng nuùi thuoäc ñaûo Shikoku. Teân laøng ñaõ bò xoùa treân baûn ñoà, tuy hoài xöa ñöôïc noái vaøo moät thaønh phoá khaùc. Khi Oe ñöôïc saùu tuoåi, cuoäc chieán Thaùi Bình Döông baét ñaàu. OÂng maát cha vaø baø. Truyeän ngaén chuû choát ñaàu tieân cuûa oâng, “Prize Stock”,  laø veà nhöõng naêm chieán tranh taïi moät laøng Nhaät baûn huyeàn hoaëc haàu nhö thuoäc thôøi tieàn söû. Moät coõi Thieân Thai baát thình lình bò laøm roän bôûi söï xuaát hieän, khoâng phaûi cuûa chaøng Löu vaø chaøng Nguyeãn, maø moät phi coâng Hoa Kyø bò baét, chaéc laø bôûi maáy o du kích. “Ñoái vôùi chuùng toâi, ngöôøi lính da ñen laø moät con vaät nuoâi trong nhaø, thuoäc loaïi hieám quí, vaø thaät laø tuyeät vôøi”, Oe vieát. “ Laøm sao toâi coù theå dieãn taû noåi, chuùng toâi yeâu anh ta nhö theá naøo, hay laø aùnh maët trôøi choùi chang treân laøn da naëng neà, öôùt ñaãm cuûa chuùng toâi vaøo buoåi xeá tröa muøa heø thaät huyeàn aûo vaø cuõng thaät xa vôøi ñoù, nhöõng khoái boùng saãm treân nhöõng vieân ñaù cuoäi, caùi muøi toaùt ra töø nhöõng ñöùa treû vaø ngöôøi lính da ñen, nhöõng tieáng hoø la ñaày öù haïnh phuùc, laøm sao toâi coù theå chuyeân chôû noåi taát caû caùi nhòp soáng traøn treà nhö theá ñoù?  Vaø caùi gioïng ñieäu, ñuùng laø cuûa moät theá giôùi ñaõ tuyeät chuûng, ñaõ maát tích – moät theá giôùi ñöôïc loïc rieâng ra, thaät laø giaûn dò nhö vaäy, ñaõ bieán maát vaøo cuoái cuoäc chieán. 
Möôøi taùm tuoåi, Oe laøm chuyeán du lòch thöù nhaát trong ñôøi, baèng xe löûa, tôùi Tokyo; nôi oâng baét ñaàu cuoäc ñôøi sinh vieân, vaø nhaø vaên. OÂng vieát nhöõng truyeän ngaén ñaàu tieân khi ñang hoïc vaên chöông Phaùp taïi Ñaïi hoïc Tokyo, vaø tieáng taêm noåi nhö coàn vaøo thôøi gian oâng toát nghieäp, khi ñöôïc trao giaûi vaên chöông Akutagawa Prize, cho truyeän ngaén “Prize Stock”, vaøo naêm 1958. Cuõng naêm naøy, oâng cho xuaát baûn tieåu thuyeát ñaàu tieân, Nip the Buds, Gun the Kids, vieát veà cuoäc di taûn trong thôøi gian chieán tranh möôøi laêm hoïc sinh trai thuoäc tröôøng reform-school tôùi moät nôi raát gioáng laøng Ose. 
“Thuôû thoaït ñaàu, toâi laø moät nhaø vaên khaù haïnh phuùc,” oâng noùi, baèng moät thöù tieáng Anh roõ raøng nhöng ngaàn ngaïi. “Coù boùng daùng cuûa chieán tranh vaø söï chieám ñoùng cuûa ngöôøi Myõ, ñieàu naøy gaây nhöùc nhoái ôû giôùi treû, nhöng noùi chung, toâi caûm thaáy haïnh phuùc. Tôùi naêm hai laêm hoaëc hai saùu tuoåi, toâi maát heát moïi yù nghóa veà caên cöôùc cuûa mình, maát luoân caû caùi caûm giaùc, hoaëc yù nghó, raèng mình oån ñònh, cuûa thôøi gian tröôùc ñoù. Maáy naêm lieàn toâi luaån quaån vôùi yù ñònh töï töû. Roài thì, vaøo naêm 1963, con trai toâi ra ñôøi. Moät caùch naøo ñoù, ñöùa nhoû laø hieän thaân cuûa noãi baát haïnh cuûa toâi. Do soï phaùt trieån quaù khoå, noù gioáng nhö moät ñöùa beù vôùi hai caùi ñaàu. Ñaây laø thôøi gian khuûng hoaûng gheâ gôùm nhaát trong ñôøi toâi. Nhöõng vò y só cho bieát, quyeát ñònh giaûi phaãu ñöùa treû, hay khoâng, laø tuøy thuoäc vaøo vôï choàng chuùng toâi. Neáu khoâng giaûi phaãu, Hikari seõ cheát ngay sau ñoù. Giaûi phaãu, ñöùa beù coù theå soáng, nhöng vôùi raát nhieàu, raát nhieàu khoù khaên. Con trai toâi ra ñôøi ngaøy 13 thaùng Saùu, vaø toâi ñi Hiroshima vaøo ngaøy Moät thaùng Taùm. Hiraki vaãn coøn ôû trong beänh vieän. Toâi chaïy troán ñöùa beù. Ñaây laø nhöõng ngaøy nhuïc nhaõ, tuûi hoå cuûa toâi, moãi laàn nhôù laïi. Toâi muoán chaïy troán, tôùi moät chaân trôøi naøo khaùc. Toâi ñöôïc yeâu caàu thöïc hieän moät phoùng söï veà Hiroshima, vaø toâi boû ñi, chaïy troán tôùi ñoù thì ñuùng hôn, vôùi yù ñònh gaëp gôõ nhöõng chính trò gia, baùc só, vaø nhöõng nhaø hoaït ñoäng taïi moät cuoäc hoäi hoïp quoác teá choáng vuõ khí nguyeân töû. Chaùn ngaùn chính trò gia, vaø ba caâu chuyeän cuûa hoï, toâi boû ñi lieàn, tôùi moät beänh vieän, nôi nhöõng naïn nhaân soáng soùt traùi bom ñöôïc chöõa trò. ÔÛ ñoù, toâi gaëp giaùm ñoác, moät vò baùc só lôùn, Fumio Shigeto, vaø chuùng toâi noùi chuyeän haøng giôø ñoàng hoà. Ñeâm hoâm ñoù, taïi caên phoøng nôi khaùch saïn, toâi soaïn laïi nhöõng gì oâng ñaõ noùi, veà chuyeän laøm caùch naøo gìn giöõ, baûo veä nhöõng naïn nhaân cuûa bom nguyeân töû, toâi baét ñaàu nhìn ra ôû trong toâi, moät hình aûnh môùi veà con ngöôøi. Thaät khoù maø caét nghóa, giaûi thích, nhöng suy nghó cuûa toâi baét ñaàu thay ñoåi.”
Oe ngöng noùi, ñöa maét nhìn con trai, luùc naøy ñang ngoài taïi moät caùi baøn ôû trong phoøng. Kikari nhaác cheùn traø ñöa leân gaàn maët, chaêm chuù quan saùt töø moïi goùc caïnh, nhìn caùi boùng phaûn chieáu cuûa mình ôû treân ñoù, gioáng nhö treân moät taám göông loài. Anh loay hoay moät luùc, roài ngöôùc maét nhìn boá, mæm cöôøi. Vaø oâng boá mæm cöôøi laïi, roài quay ñi, tieáp tuïc caâu chuyeän cuûa oâng.
Theá laø vaøo böõa Thöù  Baåy, nhö toâi coøn nhôù ñöôïc, toâi trình baøy tình traïng ñöùa con trai vôùi Baùc só Shigeto OÂng noùi vôùi toâi veà moät vò baùc só nhaõn khoa treû laøm vieäc döôùi quyeàn oâng. Nhö baïn bieát, ôû Hiroshima, nhieàu ngöôøi maét bò toån thöông, do aùnh saùng choùi loøa cuûa traùi bom nguyeân töû, hoaëc do nhöõng mieång kính. Vò baùc só treû naøy, sau töï töû, luùc ñoù ñang trong côn chaùn ngaùn cuøng cöïc. Anh noùi vôùi oâng thaày: “Laøm sao baây giôø? Chuùng ta ñaâu bieát gì veà haäu quaû cuûa phoùng xaï? Toâi khoâng bieát chöõa trò hoï nhö theá naøo.” Baùc só Shigeto baûo anh: “Vôùi nhöõng ngöôøi bò thöông, neáu hoï ñang ñau ñôùn, chuùng ta phaûi laøm moät ñieàu gì cho hoï, coá gaéng chöõa trò hoï, cho duø chuùng ta khoâng coù moät phöông phaùp naøo.” Nghe oâng noùi toâi caûm thaáy thaät laø xaáu hoå. Toâi ñaõ chaúng laøm gì cho con toâi – con trai cuûa toâi, noù caâm laëng, chaúng theå bieåu toû noãi ñau ñôùn, chaúng theå laøm ñieàu gì cho chính noù. Vaø toâi hieåu, toâi phaûi ñoái maët vôùi con toâi, yeâu caàu beänh vieän thöïc hieän ca giaûi phaãu, vaø coá gaéng ñuû moïi caùch ñeå chaêm lo noù. Toâi trôû veà Tokyo, vaø con trai toâi traûi qua cuoäc giaûi phaãu. 
Sau cuøng nhôø Trôøi, ca moå thaønh coâng. Hikari tieáp tuïc soáng, vaø söï hieän dieän cuûa ñöùa con laø ñieåm töïa choáng laïi yù nghó töï töû. Toâi baét ñaàu laøm laïi ñôøi mình. Tröôùc ñoù, toâi voán laø moät con ngöôøi thuï ñoäng, nhìn ñôøi baèng caëp maét u toái, vaø chaúng coù moät yù nghó gì veà töông lai. Baø xaõ toâi raát cöùng coûi, raát töï laäp, vaø toâi caûm thaáy thaät xaáu hoå veà mình, tröôùc baø, do luùc naøo cuõng aâu saàu. Khoâng phaûi cöù coù baø vôï cöùng coûi nhö theá, laø oâng choàng khoâng theå naøo töï töû, toâi ñaõ töøng nhieàu phen tính keát lieãu ñôøi mình, nhöng ñöùa con ra ñôøi, vaø traùi tim cuûa toâi môû ra.”
Trong voøng hôn hai chuïc naêm, Oe nghieàn ngaãm, vaät loän, ñoái chieáu söï ra ñôøi cuûa ñöùa con vôùi moïi haønh xöû, thaùi ñoä cuûa chính oâng; baèng moät con maét khoâng thöông haïi, oâng nhìn noù döôùi moïi goùc caïnh cuûa vaán ñeà, cuûa hoaøn caûnh, vôùi moïi khaû höõu. ÔÛ Nhaät baûn, nhöõng ngöôøi taøn taät bò sæ nhuïc, khinh khi nhieàu hôn, so vôùi nhieàu xöù sôû khaùc. Khoái löôïng khoång loà nhöõng gì Oe vieát ra, veà cha vaø ñöùa con taøn taät, gaây aùm aûnh, nhöùc nhoái vaø taïo soác. Trong moät truyeän ngaén nhan ñeà “Aghwee the Sky Monster”, ngöôøi cha gieát ñöùa con dò taät baèng caùch cho ñöùa beù uoáng ñöôøng thay vì söõa. Cuoäc giaûo nghieäm cho thaáy, khoái u cuûa ñöùa beù chæ môùi nhen nhuùm, vaø sau ñoù hoàn ma ñöùa con thöôøng xuyeân vieáng thaêm oâng boá. Trong “Moät chuyeän rieâng” (A Personal Matter), ngöôøi cha, khoâng phaûi chaïy troán con tôùi Hiroshima, maø laø tôùi moät coâ baïn cuõ. Coâ baïn say meâ nhöõng cuoäc  phieâu löu xaùc thòt naøy cuøng ngöôøi cha aâm möu gieát ñöùa beù, “con quæ con” (a “monster baby”). Phuùt choùt, ngöôøi cha boû döï tính, vaø chaáp nhaän – ñuùng ra laø oâm laáy – traùch nhieäm ñoái vôùi ñöùa con beänh hoaïn. (“Trong cuoäc ñôøi naøy”, Oe noùi, “toâi choïn con ñöôøng trong cuoán truyeän Moät chuyeän rieâng”). Trong truyeän ngaén nhan ñeà “Teach us How to Outgrow Our Madness” (Haõy daäy chuùng ta laøm sao heát khuøng), Oe moâ taû moái caûm ngaàm (unspoken communication) giöõa ngöôøi cha vôùi ñöùa con trai. Ñaây laø moät thöù “caûm” tuyeät ñoái, thaäm chí vaät chaát, cuûa oâng. Ngöôøi cha maäp thuø luø trong caâu chuyeän “caûm” töøng noãi ñau cuûa con trai, vaø coá gaéng, qua thính giaùc (lôøi noùi), qua xuùc giaùc (sôø moù, ñuïng chaïm), ñeå xuyeân qua lôùp voû beà ngoaøi caâm nín cuûa ñöùa con, ñeå nuoâi döôõng vaø baûo veä noù. “Ngöôøi ñaøn oâng maäp beùo kinh nghieäm thaúng, baát cöù moät noãi ñau vaät chaát naøo maø ñöùa con ñang caûm thaáy, ñang phaûi chòu ñöïng. Khi oâng ñoïc ñöôïc ôû ñaâu ñoù, raèng coù moät loaøi caù ñöïc nôi bieån saâu, soáng laø nhôø ñöôïc gaén lieàn vôùi moät cô theå lôùn hôn cuûa moät con caùi, oâng ta mô töôûng, mình chính laø con caù caùi lô löûng nôi ñaùy bieån, cöu mang ñöùa con trai trong cô theå cuûa mình, moät giaác mô thaät ngoït ngaøo, khi mô, vaø thaät aùc ñoäc, khi tænh.
Khoâng gioáng nhö giaác mô, Oe vaø baø vôï chaúng laøm caùch naøo ñeå chaám döùt nhöõng ñau ñôùn, nhöõng khinh khi maø ñöùa con  phaûi chòu ñöïng. “Trong ba chuïc naêm ñoù, khoâng bieát bao nhieâu côn khuûng hoaûng ñaõ xaåy ra cho noù”, Oe noùi, “nhöng luoân luoân, chuùng toâi – Hikari, vôï toâi, vaø toâi – coá gaéng ñoái ñaàu vaø vöôït leân nhöõng khoù khaên. Moãi laàn vöôït qua ñöôïc moät khoù khaên, roài moät caùi khaùc, laø chuùng toâi caûm thaáy nhö vöôn leân moät baäc cao hôn. Moät caùch naøo ñoù, chuùng toâi nhö ñang leo leân moät caàu thang. Khi ñöùa con ñau, chuùng toâi ñeàu ñau, khi noù ñöôïc chöõa trò, chuùng toài ñeàu ñöôïc chöõa trò.”
Oe vaø baø vôï baây giôø coù theå noùi chuyeän vôùi con, vaø böôùc ñöôøng choâng gai ñoù töông töï nhö trong nhöõng truyeän maø oâng vieát ra – moät tieán trình chaäm chaïp, thaät khoù giaûi thích, “Chuùng toâi xaây döïng söï caûm thoâng töøng böôùc moät, “Oe noùi. “Thoaït ñaàu, Hikari toû ra hoaøn toaøn tieâu cöïc, vôùi moïi trao ñoåi, nhö theå noù bò maéc baãy, ôû ngay beân trong cô theå cuûa noù. Nhöng chuùng toâi luoân luoân coá laën saâu hôn, ñeå vöôn tôùi noù. Khi chaùu ñöôïc boán tuoåi, chuùng toâi mua moät boä ñoà chôi, ghi ñuû thöù tieáng chim choùc, vaø chôi ñi chôi laïi cho chaùu nghe. Sau tieáng chim, laø gioïng noùi cuûa moät ngöôøi giôùi thieäu: “Ñaây laø chim saùo”, hoaëc “Ñaây laø chim boà caâu”, thí duï vaäy. Trong hôn hai naêm, chuùng toâi cho chaùu nghe ñi nghe laïi hoaøi, boä aâm thanh cuûa nhöõng loaøi chim nhö treân. Böõa ñoù, khi Hikari ñöôïc saùu tuoåi, chuùng toâi tôùi caên leàu cuûa chuùng toâi taïi moät vuøng nuùi. Coõng chaùu treân vai, hai cha con daïo chôi trong röøng, vaø coù tieáng chim hoùt, toâi cuõng khoâng bieát ñaây laø thöù chim gì, theá roài moät gioïng noùi caát leân: “Ñaây laø chim saùo”. Toâi nghó mình bò hoang töôûng. Ñaâu coù ai khaùc ôû quanh chuùng toâi. Roài coù tieáng chim hoùt, vaø laïi coù tieáng noùi: “Ñaây laø chim saùo.” Laàn naøy thì thaät roõ raøng, ñuùng laø tieáng noùi phaùt ra töø coå hoïng con toâi. Vaø noù ñaõ noùi ñuùng teân chim. Nhö vaäy laø noù ñaõ coù hoïc, vaø bieát taát caû caùc gioïng chim choùc ñöôïc ghi laïi trong boä ñoà chôi. Hoùa ra laø cu caäu bieát ñöôïc 70 thöù tieáng chim hoùt. Ñuùng laø thieân taøi! Vaø chuùng toâi baét ñaàu trao ñoåi vôùi cu caäu, qua teân, vaø tieáng hoùt cuûa nhöõng loaøi chim.” 
“Roài thì baø vôï toâi baét ñaàu chôi nhaïc Bach, Mozart, vaø nhöõng nhaïc só khaùc, ôû quanh quaån trong nhaø, thöôøng laø cho baû. Nhöng roõ raøng laø, moãi laàn baø chôi nhaïc nhö theá, chaùu coù theå nhaän ra, thí duï ñoù laø moät baûn Brandenbug Concerto. Maëc duø chaùu chöa theå tröôûng thaønh veà lôøi noùi, veà ngoân ngöõ, nhöng veà aâm thanh, toâi muoán noùi aâm nhaïc cuûa chaùu, luoân luoân phaùt trieån. Nhöõng vò baùc só giaûi thích cho chuùng toâi, raèng boä naøo coù hai phaàn, moät phaàn lo veà tieáng noùi, moät phaàn lo veà aâm nhaïc. Theo hoï, noái keát giöõa hai phaàn naõo cuûa Hikari raát yeáu, nhöng phaàn naõo lo aâm nhaïc thì laïi raát maïnh.
Boá meï Hiraki sau ñoù möôùn moät vò thaày daäy ñaøn döông caàm cho caäu, nhöng hoï nhaän ngay ra laø Hikari gaàn nhö nhö baát löïc, neáu noùi veà khaû naêng xoay sôû, söû duïng nhöõng cô phaän cuûa caây ñaøn. Tuy nhieân, hoï coøn nhaän ra, hình nhö caäu con ñaõ ghi laïi (vieát ra) taát caû nhöõng aâm thanh maø caäu ñaõ ñöôïc nghe. Luùc ñaàu, vò thaày laïi nghó, ñoù laø nhöõng maåu ñoaïn aâm nhaïc cuûa nhöõng nhaïc só noåi tieáng, nhö cuûa Bach, hoaëc Mozart, nhöng oâng nhaän ra lieàn, ñaây laø aâm nhaïc cuûa rieâng Hikari. Caùch ñaây hai naêm [töùc laø vaøo naêm 1992], vôùi söï trôï giuùp cuûa hai nhaïc só, moät chuyeân veà döông caàm, moät chuyeân veà saùo, Hiraki ñaõ cho ra loø chieác CD aâm nhaïc ñaàu tieân cuûa anh. Ñóa nhaïc môùi cuûa anh ñöôïc giaûi thöôûng aâm nhaïc ôû Nhaät – moät giaûi thöôûng aâm nhaïc quan troïng nhaát. Baø meï cho bieát, naêm naøo gia ñình cuõng ñoaït giaûi thöôûng. “OÂng bieát khoâng, nhöõng nhaø pheâ bình ñaõ chæ trích chuùng toâi, laø ñaõ ‘boùc loät’ caäu con”. Oe noùi, “Söï thöïc laø hoï khoâng hieåu, toâi ñaõ soáng vôùi noù trong 31 naêm, vaø raát hieåu roõ chaùu, ñaâu phaûi hoï. Toâi coøn tin töôûng raèng, tuy chaùu khoâng theå naøo ñoïc nhöõng cuoán saùch maø toâi ñaõ vieát ra, nhöng neáu Trôøi cho chaùu coù caùi khaû naêng ñoïc, chaùu seõ thaáy, mình khoâng heà bò toån thöông, veà nhöõng ñieàu ñaõ ñöôïc vieát ra nhö theá ñoù. Toâi chaéc chaén nhö vaäy.”
Trong khi ñeà taøi “ñöùa con ngu ngoác” trôû thaønh moät trong nhöõng quan taâm soá moät cuûa Oe, oâng coøn ñöôïc bieát tôùi ôû Nhaät nhö laø moät nhaø vaên daán thaân, moät khuoân maët chính trò. Cuoán saùch best seller cuûa oâng, Nhöõng ghi chuù veà Hiroshima, tuyeån taäp nhöõng tieåu luaän vaø phoùng söï, xuaát baûn naêm 1965, laø veà nhöõng gì xaåy ra sau ñoù, vaø yù nghóa, cuûa vuï neùm bom nguyeân töû treân ñaát Nhaät vaøo naêm 1945. Veà maët chính trò, Oe coù veû gioáng Guenter Grass, moät nhaø vaên tænh leû (Grass laø töø Danzig), ngöôøi ñaõ lay ñoäng caû moät quoác gia huøng maïnh, laø nöôùc Ñöùc cuûa oâng, veà nhöõng yù höôùng quyeàn löïc cuûa noù, cuõng nhö laø veà söï troáng vaéng yù thöùc chính trò vaø khung caûnh vaên hoùa hieän taïi. Oe ñaäp thaúng vaøo söï soáng dai cuûa nhöõng bieåu töôïng hoaøng gia cuûa Nhaät. Ngay trong muøa ñoâng naêm nay, lieàn ngay khi heát söùc möøng rôõ veà tin ñöôïc trao giaûi thöôûng Nobel vaên chöông, Oe töø choái Bunka Kunsho, Huaân Chöông Vaên Hoùa, moät huaân chöông ñöôïc Hoaøng Ñeá ban cho. Lyù do, theo oâng, khi traû lôøi Kyodo News Service, “Huaân Chöông Vaên Hoùa khoâng thöïc xöùng hôïp vôùi tính daân chuû cuûa thôøi kyø haäu chieán”. Lieàn ngay sau ñoù, oâng nhaän ñöôïc nhöõng ñe doïa vaø söï sæ nhuïc cuûa coâng chuùng.
Oe laø moät coät truï coøn laïi cuûa theá heä nhaø vaên haäu chieán, trong ñoù coù Kobo Abe vaø Yukio Mishima, nhöõng ngheä só chín muøi vaøo ñuùng muøa cuûa nhöõng choáng ñoái, cuûa khoâng khí trí thöùc baát bình thöôøng (Abe maát naêm 1993, Mishima moå buïng töï saùt naêm 1970). Moät theá heä chöùng kieán caûnh tan hoang cuûa ñaát nöôùc, tieáp theo sau pheùp laï taêng tröôûng kinh teá, cuøng söï xaùc ñònh laïi giaù trò tinh thaàn cuûa noù. Bieán coá theâ thaûm nhaát trong cuoäc ñôøi Oe, leõ dó nhieân, laø cuoäc chieán, vaø côn soác tieáp theo sau ñoù. Nhö taát caû nhöõng baïn ñoàng hoïc, oâng cuõng tieáp noái hoï, khi tôùi löôït mình, theà trung thaønh vôùi hoaøng ñeá, theà seõ töï saùt, neáu hoaøng ñeá ra leänh: “Toâi seõ cheát, thöa Ngaøi, toâi seõ moå buïng töï saùt”. Nhöõng aûo voïng veà cuoäc chieán, veà vaên hoùa vaø vuõ truï quan cuûa Nhaät, taát caû ñeàu bieán maát, vaøo ngaøy 15 thaùng Taùm, 1945, khi Nhaät Hoaøng tuyeân boá ñaàu haøng Hoa Kyø, voâ ñieàu kieän. Trong moät tieåu luaän nhan ñeà “Töôùng Veà Höu” [thöïc söï laø “Chaân Dung Vieân Töôùng Haäu Chieán”], Oe vieát, “Vaøo ngaøy hoâm ñoù, nhöõng ngöôøi lôùn ngoài chung quanh chieác ñaøi (la-doâ), vaø khoùc roáng leân. Nhöõng ñöùa treû thì xuùm thaønh töøng ñaùm ôû beân ngoaøi, giöõa con loä buïi baëm, thì thaøo, chuyeàn cho nhau noãi kinh hoaøng, vaø hoang mang, cuûa chuùng. Chuùng toâi quaù söùc ngaïc nhieân, vaø thaát voïng, khi nghe vaø khaùm phaù ra raèng Hoaøng Ñeá noùi baèng gioïng noùi cuûa con ngöôøi (a “human” voice)... Laøm sao chuùng toâi coù theå tin ñöôïc, moät quyeàn uy nhö theá ñoù, boãng choác bieán thaønh moät con ngöôøi bình thöôøng, vaøo moät ngaøy ñònh meänh, muøa heø naêm ñoù?” Khi hoaøng ñeá bò baét buoäc phaûi thoaùi vò, vaên hoùa Nhaät ñaõ khoâng laøm sao xoùa noåi boùng daùng oâng vua, ôû ngay taâm cuûa noù. Cuoäc khuûng hoaûng taâm lyù, vaø chính trò cöù theá tieáp tuïc ngay caû tôùi baây giôø.
Trong khi treân saân khaáu chính trò, Mishima noåi baät nhö laø moät ngöôøi theo chuû nghóa quoác gia höõu phaùi, uûng hoä hoaøng ñeá, Oe caàu mong chaám döùt moïi daáu veát hoaøng gia Nhaät. Michiko Niikuni Wilson, taùc giaû cuoán “Theá giôùi beân leà cuûa Oe Kezaburo”, vaø coøn laø dòch giaû, cuøng vôùi choàng, Michael, cuoán The Pinch Runner Memorandum, vieát, moät bieán coá chính trò aûnh höôûng naëng neà Oe, xaåy ra vaøo naêm 1960, laø khi Otoya Yamaguchi, moät phaàn töû cöïc ñoan 17 tuoåi, xoâng leân dieãn ñaøn, duøng dao ñaâm nhaø laõnh ñaïo ñaûng Xaõ Hoäi, Inejiro Asanuma. Oe vieát truyeän ngaén, nhan ñeà laø “Möôøi Baåy”, döïa theo bieán coá keå treân. Phaûn öùng vaø nhöõng haêm doïa, ñoái vôùi taùc giaû vaø nhaø xuaát baûn, döõ daèn tôùi möùc taïp chí Bungakukai, nôi truyeän ngaén xuaát hieän, ñaõ phaûi ñöa ra thoâng baùo, “Chuùng Toâi Chaân Thaønh Caùo Loãi Vì Ñaõ Sô Xuaát Cho Ñaêng Truyeän Ngaén Keå Treân” (Our Humble Notice). Truyeän sau khoâng ñöôïc ñöa vaøo trong tuyeån taäp truyeän ngaén cuûa Oe; taùc giaû cho bieát, oâng ñaønh chaáp nhaän giaûi phaùp ñoù, chæ vì sôï cho maïng soáng cuûa chuû nhaø xuaát baûn, cuøng gia ñình cuûa oâng ta. 
Trong moät thôøi gian daøi, Oe yeân laëng sau bieán coá treân, vaø quay qua nhöõng ñeà taøi khaùc, ñaëc bieät laø veà thôøi thô aáu cuûa oâng ôû nôi laøng queâ, vaø lieàn sau ñoù, laø veà ñöùa con môùi sinh. Tuy nhieân, naêm naêm sau, lôïi duïng leã töôûng nieäm ngaøy 15 thaùng Taùm, 1945 (August 15 Memorial Meeting), oâng noùi veà heä thoáng hoaøng gia, ban cho noù moät caùi teân: kakuremino, “caùi aùo khoaùc bieán ngöôøi maëc trôû thaønh voâ hình”; nhôø vaäy, noù cho pheùp ngöôøi maëc (daân chuùng Nhaät) vôø ñi yù nghóa cuûa cuoäc chieán. Trong moät baøi vieát ñaêng sau ñoù, oâng ñöa ra caâu hoûi, taïi sao nhöõng nhaø vaên Nhaät  daùm leân tieáng choáng laïi vieäc kieåm duyeät ngaên caám khoâng cho xuaát baûn taùc phaåm Ngöôøi Tình Cuûa Phu Nhaân Chatterley [taùc phaåm bò coi laø daâm thö, cuûa D.H. Lawrence], vaäy maø laïi khoâng daùm ñöùng ra tranh ñaáu cho moät truyeän ngaén “Möôøi Baåy”, vaø phaàn tieáp noái “Caùi Cheát Cuûa Tuoåi Treû Chính Trò” (The Death of Political Youth). Vaø oâng traû lôøi: “Bôûi vì caû hai truyeän ngaén keå treân ñaõ vôø ñi, chaúng theøm ‘quan taâm ñuùng möùc’ tôùi caùi goïi laø nhöõng thaønh phaàn höõu phaùi, cuõng nhö moïi thöù, moïi ñieàu maø Hoaøng Ñeá keâu goïi, nhaén nhuû.”
Thaäp nieân 1960, maëc duø quan ñieåm chính trò cuûa Mishima, Oe laø baïn cuûa nhaø vaên naøy. Nhöng vaøo naêm 1970, khi Mishima moå buïng töï saùt – seppuku, nhö teân goïi cuûa noù, laø moät nghi leã thaåm myõ hoùa haønh ñoäng hieán mình cho hoaøng ñeá – nhaèm keâu goïi moät cuù ñaûo chaùnh cuûa phaùi höõu, Oe ñaõ coi ñaây laø moät haønh ñoäng voâ duïng, vaø moät toan tính reû maït nhaèm taïo ra moät hình aûnh dôûm, veà nhaø vaên Nhaät. Vaøo naêm 1972, moät phaàn laø muoán ñöa ra moät caâu traû lôøi cho vuï töï saùt cuûa Mishima, Oe ñaõ vieát “Caùi Ngaøy Maø Chính Anh Ta Seõ Lau Giuøm Nhöõng Gioït Nöôùc Maét Cho Toâi”. Ñaây laø moät baøi vaên mang tính chaâm bieám, nhaïo nhaïi, vaø coù gioïng ñieäu giaän döõ. Truyeän ngaén naøy ñöôïc coi laø moät trong nhöõng taùc phaåm khoù khaên nhaát cuûa Oe, noù “giao ñoäng giöõa söï giaän giöõ tröôùc Mishima, öôùc muoán moät nieàm tin khoâng bò moät chuùt maây muø che phuû, yù nghóa veà taøi saûn tinh thaàn vaø quoác gia, maø söï töï saùt cuûa Mishima ñaõ bi thaûm hoùa.” Sau cuøng, Oe nhìn thaáy ôû cuoäc ñôøi vaø caùi cheát cuûa Mishima, nhö laø moät toan tính vuïng veà, moät vuï saåy thai, nhaèm nhaäp thaân caên cöôùc, caù tính Nhaät, khoâng phaûi cho ngöôøi Nhaät, nhöng maø laø vöôït quaù caû coõi theá. Sau ñoù, trong laàn troø chuyeän vôùi tieåu thuyeát gia Kazuo Ishiguro [goác Nhaät, vieát vaên baèng tieáng Anh, taùc giaû cuoán Taøn Ngaøy, The Remains of the day, ñoaït giaûi The Booker cuûa Anh], ñöôïc ñaêng treân taïp chí “Phoá Lôùn” (The Great Sreet), Oe noùi, “Toaøn theå cuoäc ñôøi cuûa Mishima - chaéc chaén phaûi keå caû caùi cheát baèng caùch moå buïng töï saùt theo nghi leã seppuku – laø moät maøn trình dieãn, ñöôïc thöïc hieän  nhaèm trình baày hình aûnh moät ngöôøi Nhaät mang tính ñieån hình, an archetypal Japanese. Hôn theá nöõa, maøn trình dieãn theo kieåu nhö theá, khoâng phaûi töùc thôøi baät ra töø caûm tính Nhaät, maø laø moät hình aûnh phieán dieän, veà moät ngöôøi Nhaät ñöôïc nhìn töø moät quan ñieåm Taây Phöông, moät thöù tuoàng aûo hoùa, cuoàng phoùng.”
Theo Oe, maøn töï saùt cuûa Mishima laø moät hình thöùc kyø quaëc cuûa chuû nghóa Ñoâng Phöông. Trong nghieân cöùu cuûa Edward Said [taùc giaû cuoán Chuû Nghóa Ñoâng Phöông] veà hieän töôïng naøy, nhöõng tay phieâu löu Taây Phöông thöïc hieän nhöõng chuyeán ñi veà phöông ñoâng, tôùi nhöõng xöù sôû thuoäc ñòa cuûa hoï, vaø trôû veà vôùi moät hình aûnh mang tính vaên chöông cuûa “Ngöôøi Phöông Ñoâng”, thí duï nhö ngöôøi AÛ Raäp trong taùc phaåm The Seven Pillars of Wisdom, cuûa T. E. Lawrence, hay trong nhöõng hoài öùc cuûa Flaubert veà xöù Ai Caäp. Trong tröôøng hôïp Mishima, thay vì moät tay phieâu löu Taây Phöông, laïi laø moät ngöôøi Ñoâng Phöông, ñaõ vaën veïo, laøm meùo moù hình aûnh cuûa chính mình, tröôùc lôùp khaùn thính giaû ñoâng ñaûo Taây Phöông [ñang] traàm troà ngöôõng moä. Khi toâi [David Remnick] hoûi Oe veà Mishima, oâng giô caû hai tay leân trôøi, vaø cöôøi lôùn, nhö nhôù tôùi hình aûnh moät Mishima ñieân ñieân khuøng khuøng ôû trong loøng ñoäc giaû Taây Phöông. “Baïn bieát khoâng, toâi raát meâ cuoán tieåu thuyeát vó ñaïi cuûa Ralph Ellison, “Ngöôøi Voâ Hình”, vaø tröôøng hôïp ôû trong ñoù coù theå aùp duïng cho chuùng toâi – chuùng toâi, nhöõng ngöôøi Nhaät. Khi toâi noùi veà nhöõng ngöôøi Nhaät, nhö nhöõng keû voâ hình, laø theo nghóa ñoù. Baïn coù theå nhìn thaáy neàn kyõ thuaät cuûa Nhaät taïi AÂu Chaâu, baïn bieát quaù nhieàu veà caùi goïi laø söùc maïnh kinh teá Nhaät, baïn bieát raát nhieàu veà nghi leã coù teân laø traø ñaïo cuûa Nhaät... nhöng taát caû nhöõng caùi ñoù chæ laø nhöõng hình aûnh, noùi ñuùng hôn, nhöõng caùi maët naï, cuûa söï khieâm toán Nhaät, söùc maïnh kyõ thuaät Nhaät. Mishima vaø Akio Morita, oâng chuû cuûa Sony, coù theå coi laø nhö hai cöïc  cuûa caûm thöùc veà caùi goïi laø ngöôøi Nhaät. Ña soá nhöõng hình aûnh veà nöôùc Nhaät ñeàu laø nhöõng maët naï. Chuùng toâi ñi theo sau vaø baét chöôùc trieát hoïc vaø vaên hoïc Taây Phöông, nhöng ngay caû baây giôø, hôn moät traêm hai möôi laêm naêm sau khi khôûi ñaàu coâng cuoäc hieän ñaïi lôùn lao cuûa chuùng toâi, the Meiji Restoration, Nhaät Baûn môû roäng cöûa ra tröôùc theá giôùi, nhöng döôùi lôùp voû cöùng, chuùng toâi vaãn khoâng theå naøo bò choïc thuûng, tröôùc con maét nhöõng ngöôøi AÂu Chaâu vaø ngöôøi Myõ. Baïn coù theå hieåu nhöõng nhaø vaên ñöôïc giaûi Nobel khaùc, hoï luoân luoân saün saøng cho baïn tìm hieåu, ôû Myõ: Czeslaw Milosz, Derek Walcott, Joseph Brodsky. Nhöng chaúng laø bao, neáu noùi veà con soá ngöôøi Taây Phöông muoán tìm hieåu nhöõng ngöôøi laøm ra taát caû xe Honda ñoù. Toâi chaúng hieåu taïi sao. Coù leõ chuùng toâi chæ baét chöôùc ngöôøi Taây Phöông, hay cöù theá laàm lì, laëng thinh, khi ñoái dieän nhöõng daân toäc AÂu Chaâu.”

Trong khi Oe taïm ñeå vaên chöông qua moät beân, oâng töï höùa, seõ saán vaøo ñaùm ñoâng, bôûi vì theo oâng, nhöõng cuoäc tranh luaän nôi coâng coäng taïi Nhaät baây giôø chæ laø moät troø chôi cho qua thôøi gian, hoaøn toaøn töï maõn, vaø chaúng phaûn aûnh baát cöù ñieàu gì quan troïng, ñaáy laø chöa noùi ñeán caùi muøi theøm khaùt tieàn baïc ñeán phaùt khuøng toaùt ra töø ñoù. Nhöõng ngaøy naøy, söï daán thaân chính trò taû phaùi cuûa Oe, ñoái vôùi haàu heát nhöõng ngöôøi Nhaät toû ra böïc mình khi phaûi nhaéc tôùi, chæ laø hoaøi nhôù moät “dieãm xöa” cuûa thaäp nieân 50 vaø 60. “Khi toâi baét ñaàu vieát”, Oe noùi, “tröôùc maét toâi baày ra caû moät theá heä lôùn lao nhöõng nhaø tö töôûng ñoäc laäp – theá heä haäu chieán – nhöng ngaøy nay, chæ laø troáng roãng.” Nhöõng tieåu thuyeát gia treû noåi tieáng nhaát trong giôùi ñoäc giaû bình daân, nhö Banana Yoshimoto vaø Haruki Murakami, toû ra ít quan taâm tôùi nhöõng chuyeän daán thaân hay nhöõng raéc roái ña ñoan mang tính chính trò nhö theá heä lôùn tuoåi hôn hoï; nhöõng cuoán tieåu thuyeát cuûa hoï laø nhaèm coù ñöôïc caùi veû troáng roãng choùi loøa, cuûa moät troø chôi ñieän töû, video game, vaø thöôøng xuyeân baùn ra haøng chuïc trieäu aán baûn. Oe khoâng coù yù ñònh vöùt nhöõng nhaø vaên keå treân vaøo thuøng raùc, nhöng quan taâm ñeán chuyeän naøy: nhöõng taùc phaåm cuûa hoï phaûn aûnh vaø nhaèm bieän minh cho taàng lôùp daân chuùng Nhaät chaúng theøm coù moät quan ñieåm chính trò, vaø haøi loøng soáng ôû trong caùi ao tuø, moät thöù tieàm-vaên hoùa thôøi thieáu nieân muoän (late adolescent) hoaëc haäu-thieáu nieân (postadolescent).
Keä meï maáy tay giaø noùi gì thì noùi. “Toâi bieát, nhöõng ngöôøi giaø hay phaøn naøn, nhöng söï tình khoâng haún nhö vaäy”, Oe tieáp tuïc. “Hoaøn caûnh ôû Nhaät nghieâm troïng hôn nhieàu. Nhöõng beø baïn cuûa toâi ôû Myõ lo laéng veà khoâng khí trí thöùc trong xöù sôû cuûa chính hoï, nhöng toâi nhaän ra nhöõng con ngöôøi ôû ñoù coù nhieàu ngöôøi ñoäc laäp daùm aên to noùi lôùn, vaø cuõng ña ñoan phöùc taïp hôn. Taïi Nhaät, vaên hoùa cuûa chuùng toâi quaù giaûn dò, hoaëc ñöôïc giaûn dò hoùa tôùi möùc toái ña. Coù moät kieåu vaên hoùa ñöôïc goïi laø vaên hoùa ñaïi chuùng, vaø caùi thöù vaên hoùa naøy gaàn nhö laø taát caû, hoaëc coù tham voïng oâm laáy taát caû moïi thöù coù muøi vaên hoùa vaøo trong noù, moät thöù vaên hoùa “cho” vaø “phuïc vuï” quaàn chuùng, cöù noùi nhö vaäy. Raát hieám, phaûi noùi laø chaúng theå naøo boùi ra ñöôïc moät tieáng noùi, töø nhöõng nhaø trí thöùc, nhaø tö töôûng cuûa ñaát nöôùc chuùng toâi. Chæ coøn moãi moät thöù quan troïng, thaûm thay, laïi laø haøng nhaäp: söï quan troïng cuûa nhöõng kieåu maãu môùi veà suy tö, trieát hoïc, töø AÂu Chaâu; ngay caû caùi moùn naøy, cuõng chæ laø nhai laïi, chaúng coù gì saâu saéc.”
Nhö laø moät ñoäc giaû, vaø moät tö töôûng gia, Oe ñaém mình vaøo vaên hoïc Taây Phöông, ngay vaøo luùc, laø moät ñöùa con nít, oâng bò hôùp hoàn bôûi “Nhöõng cuoäc phieâu löu cuûa Huckleberry Finn”, vaø “The Wonderful Adventures of Nils”, cuûa Selma Lagerlof [1858 – 1940, nöõ vaên só ngöôøi Thuïy Ñieån, Nobel vaên chöông 1909, cuoán naøy ñaõ ñöôïc dòch ra tieáng Vieät laø  “Nhöõng cuoäc phieâu löu treân löng ngoãng”, tröôùc 1975 taïi  Mieàn Nam, dòch giaû Lyù Quoác Sænh]. Laø moät nhaø vaên, oâng hy voïng coù cho mình moät taàng lôùp ñoäc giaû ngöôøi Nhaät, tuy nhieân caùch vieát cuûa oâng laïi ñaåy oâng ra ngoaøi doøng chính – doøng chính naøy baét ñaàu vôùi The Tale of Genji, chaûy qua Mishima, vaø tieåu thuyeát gia Nhaät ñöôïc Nobel vaên chöông tröôùc oâng, Yasunari Kawabata, (Nobel vaên chöông 1968). Oe goïi caùch vieát cuûa oâng laø “thöù yeáu, ngoaïi vi” (peripheral). Nhö Michiko Wilson chæ ra, nhöõng caâu vaên cuûa Oe thì daøi, gai goùc; nhöõng ñeà taøi cuûa oâng, veà baát thöôøng, dò daïng, duïc tính, vaø beân leà... ôû beân ngoaøi truyeàn thoáng Nhaät Baûn, voán troïng söï caân baèng, hoøa mình vaøo vôùi vuõ truï thieân thieân, thí duï vaäy. Oe muoán, ngheä thuaät Nhaät seõ töø boû truyeàn thoáng vaên phong hoùa tính haøm hoà, muoán hieåu ra thì hieåu, tính roãng tueách cuûa noù, vaø coá gaéng laøm baät ra nhöõng boä maët thöïc khoâng maêng maët naï cuûa ngöôøi Nhaät. Taùc phaåm cuûa Oe coù tính thoâ cöùng, khieán gaàn gaàn guïi vôùi nhöõng nhaø vaên nhö Mailer, Grass hay Roth hôn laø nhöõng tieåu thuyeát gia Nhaät khaùc. Nhaø pheâ bình vaên hoïc quan troïng nhaát ñoái vôùi Oe laø Mikhail Bakhtin, moät hoïc giaû Nga veà Rabelais vaø laø lyù thuyeát gia veà chuû nghóa hieän thöïc thoâ keäch (grotesque realism). Coù leõ vì vaäy maø nhieàu ñoäc giaû Taây Phöông ñaõ nghó laø hoï bò löøa, khi ñoïc Oe, bôûi vì hoï vaãn nghó laø seõ gaëp ñöôïc moät nhaø vaên “thöù thieät” cuûa Nhaät, gioáng nhö khi ñoïc taùc phaåm Runaway Horses, cuûa Mishima. 
Thay vì vaên chöông, Oe hy voïng, seõ coù moät caùi gì ñoù ñaëc bieät cuûa Nhaät, töø chính trò. Trong nhieàu naêm, oâng ñaõ keâu goïi moät chính saùch phi quaân söï cho Nhaät. OÂng leân tieáng chæ trích nhaø caàm quyeàn ñaõ söû duïng quaân ñoäi quoác phoøng, cho nhöõng nhieäm vuï haûi ngoaïi, vaø chæ trích nhöõng chính quyeàn nöôùc ngoaøi ñaõ gaây söùc eùp ñeå Tokyo phaûi laøm nhö vaäy. “Ngöôøi Nhaät choïn löïa nguyeân lyù hoøa bình vónh cöûu nhö laø caên baûn cuûa neàn ñaïo ñöùc ñöa ñeán söï taùi sinh cuûa chuùng ta”, oâng tuyeân boá, trong dieãn vaên nhaän Nobel vaên chöông. “Ñi cheäch nguyeân lyù ñoù, seõ laø moät haønh ñoäng phaûn boäi laïi nhöõng daân toäc AÙ Chaâu, vaø nhöõng naïn nhaân cuûa bom nguyeân töû ôû Hiroshima vaø Nagasaki. Thaät chaúng khoù khaên gì cho moät nhaø vaên, thí duï nhö toâi, khi phaûi töôûng töôïng, moät söï phaûn boäi nhö vaäy seõ ñöa ñeán nhöõng haäu quaû nhö theá naøo.” 
Taïi Ñaïi Saûnh, Haøn Laâm Vieän Thuïy Ñieån, trong  baøi dieãn vaên “Nhaät Baûn, Nhöõng Ngöôøi Haøm Hoà, vaø Chính Toâi”, Oe ñaõ noùi nhieàu veà moät con ngöôøi Nhaät khoù maø bò choïc thuûng döôùi lôùp maët naï, veà doøng vaên chöông truyeàn thoáng ñöôïc coi nhö doøng chính, vaø leân aùn neàn chính trò ôû ñaây; nhöng oâng cuõng xen vaøo ñoù nhöõng vaán ñeà mang tính caù nhaân, keå caû moùn nôï cuûa oâng ñoái vôùi gia ñình mình. Ñöùng tröôùc moät röøng maùy ghi aâm, thu hình cuûa caùc phoùng vieân, vaø thính giaû, oâng nhôù laïi thôøi thô aáu cuûa oâng, taïi moät laøng “ngoaïi vi, beân leà”, taïi moät xöù sôû “ngoaïi vi, beân leà”, vaø baèng caùch naøo oâng ñaõ tìm ñöôïc coõi vaên cuûa mình, nhôø ñoïc “Nhöõng cuoäc phieâu löu treân löng ngoãng.” Trong khi ñoïc caâu chuyeän thaàn tieân, veà moät chuù beù ngoài treân löng ngoãng phieâu löu khaép vuøng Sandinavia, coù theå oâng mô hoà caûm nhaän hai giaác mô, cuõng theå goïi laø hai ñieàu tieân tri, veà ñôøi mình, toûa ra töø nhöõng trang saùch: moät ngaøy naøo toâi seõ hieåu ñöôïc ngoân ngöõ cuûa nhöõng loaøi chim, vaø moät ngaøy naøo khaùc nöõa, toâi seõ ngoài treân löng moät chuù ngoãng bay tôùi mieàn ñaát thaàn tieân ôû trong chuyeän cuûa Selma Lagerlof. 
Vaø oâng mæm cöôøi vôùi thính giaû, noùi veà ñöùa con trai cuûa mình, vaø con ñöôøng nhöõng loaøi chim ñaõ chuyeån nhöõng tieáng hoùt cuûa chuùng, thaønh tieáng ngöôøi, roài thaønh aâm nhaïc. “Chaùu ñaõ vì toâi maø thöïc hieän moät ñieàu tieân tri keå treân: chaùu ñaõ hieåu ñöôïc ngoân ngöõ cuûa nhöõng loaøi chim.” Vaø sau ñoù, oâng quay qua baø vôï, “Vôùi toâi, Yukari laø hieän thaân cuûa Akka, con ngoãng ñaàu ñaøn cuûa ñaøn ngoãng trôøi cuûa Nils”. “Cuøng vôùi baø xaõ, chuùng toâi ñaõ bay tôùi Stockholm vaø, ñieàu tieân tri thöù nhì cuõng ñaõ ñöôïc thöïc hieän.”

Jennifer Tran

Chuù thích:
(1) Toâi” ôû ñaây, laø David Remnick, kyù giaû Myõ. Ñaây laø chuyeån ngöõ baøi vieát cuûa oâng, Cha vaø Con, A Father and His Son (Feb, 1995), trong “Vaán ñeà Caùi AÙc vaø nhöõng chuyeän thöïc khaùc, The Devil Problem and other true stories”, nhaø xb Vintage, Nöõu Öôùc. OÂng laø kyù giaû cuûa tôø Ngöôøi Nöõu Öôùc, vaø ñaõ töøng ñöôïc giaûi thöôûng Pulitzer, vôùi cuoán Ngoâi moä cuûa Leânin: Nhöõng ngaøy cuoái cuøng cuûa Ñeá quoác Xoâ vieát.ï