| Nhö ñaõ bieát, neáu
khoâng coù cha meï sanh thaønh döôõng
duïc, thì khoâng coù chuùng ta ôû
treân quaû ñaát naày. Quaû thaät
vaäy :
Coâng Cha nhö nuùi Thaùi
Sôn,
Nghóa Meï nhö nöôùc
trong nguoàn chaûy ra,
Moät loøng thôø
Meï kính Cha,
Cho troøn chöõ Hieáu
môùi laø ñaïo con...
Xuyeân qua nhöõng caâu
cao dao ôõ treân, tuy ñôn sô ngaén
goïn, nhöng noù voâ cuøng traân quyù,
bôûi boån phaän laøm con phaûi bieát
hieáu kính vôùí cha meï ñaõ
ñöôïc thaám nhuaàn töø
xa xöa cuûa toå tieân oâng baø ñeå
laïi cho ngaøy hoâm nay. Hôn nöõa,
neáu xeùt veà Döông AÂm töùc
Trôøi Ñaát, thì ngöôøi
Cha töùc Döông vaø ngöôøi
Meï töùc AÂm, chaúng khaùc naøo
ban ngaøy vaø ban ñeâm hay noùi khaùc
ñi, neáu khoâng coù Thieân Ñòa
töùc Trôøi Ñaát, thì khoâng
theå taïo neân chuùng sanh töùc con
ngöôøi ñöôïc, cho neân neáu
khoâng coù "Cha sanh, Meï döôõng" thì
khoâng theå coù chuùng ta. Bôûi vì
:
Coù Cha, coù Meï
thì hôn,
Khoâng Cha, khoâng Meï
nhö ñôøn ñöùt daây. (*)
(*) ÔÛ ñaây nguï
yù noùi laø khi chuùng ta sanh ra roài,
maø maát cha laãn meï thì khoán
khoå voâ cuøng. Ngöôøi cha tuy khoâng
mang naëng ñeû ñau nhö ngöôøi
meï, keå töø caán thai cho ñeán
nôû nhuïy khai hoa (sanh nôû), meï phaûi
mang naëng caùi baøo thai suoát treân chín
thaùng naëng nhoïc, roài bò haønh
thai, aên uoáng voâ cuøng khoù khaên,
laøm cho söùc khoeû cuûa meï caøng
ngaøy tieàu tuïy, ñeå roài ñuùng
ngaøy sanh nôû phaûi ñeû ñau.
Neáu vieäc sanh ñeû suoâng seû, bình
thöôøng laø toát ñeïp, thì
xem nhö "Meï troøn Con vuoâng" (thaønh ngöõ).
Neáu nhö sanh ñeû khoù khaên, ñoâi
khi cuõng nguy hieåm ñeán taùnh maïng
cuûa meï, thì khoâng khaùc gì ngöôøi
meï ñi bieån moät mình, bôûi
ñuùng vôùi caâu :
Ñaøn oâng ñi
bieån coù ñoâi
Ñaøn baø ñi
bieån moà coâi moät mình (tuïc ngöõ).
Sau khi sanh nôû xong, ngöôøi
meï cuõng phaûi caän keà ñeå
lo cho con lieân tuïc trong ba naêm nhuõ boä,
roài cuøng cha lo töø taám taû,
töø manh quaàn taám aùo, töø
giaác nguû cho ñeán khi ñau oám.
Traùi laïi, neáu khoâng coù cha taïo
thaønh cuõng nhö lao taâm, lao löïc,
nhoïc trí lo laéng cho con töø tinh thaàn
ñeán vaät chaát ñeå coù söï
soáng vaø coøn tieáp tay vôùi
meï daïy doã con töø taám beù
cho ñeán khi khoân lôùn, thì khoâng
coù con ngaøy hoâm nay. Coâng ôn cuûa
cha meï ñoái vôùi caùc con thaät
to lôùn nhö trôøi cao, bieån roäng,
naøo laø môùm côm cho aên töøng
böûa, naøo laø saên soùc cho con
töøng giaác nguû canh khuya, nhaát laø
söï lo laéng luùc moïc raêng, aám
ñaàu phaûi chaïy lo töøng lieàu
thuoác hay gioït söõa...Ñeå roài,
khi con khoân lôùn, vieäc lo toan ñoù
laïi caøng choàng chaát nhieàu hôn
nöõa vaø mong sao con sau naøy seõ neân
danh neân phaän, höõu duïng vôùi
hoï haøng, laøng nöôùc. Ngoaøi
ra, trong thôøi kyø meï mang thai daï chöûa,
cha luùc naøo cuõng caän keà meï,
ñeå saên soùc, giuùp ñôõ
meï töø mieáng aên, bôûi vì
meï heát theøm moùn naøy ñeán
moùn noï, nhaát laø nhöõng traùi
caây coù vò chua hoaëc vò ngoït hay
moät noài cheø thaät ngon ngoït cuõng
neân, thay vì aên côm bình thöôøng
nhö moïi ngaøy. Khi con loït loøng meï,
cha cuõng phaûi ñôõ ñaàn
meï ñeå pha töøng bình söõa,
giaët giuõ khi meï coøn non yeáu sau khi
sanh nôû. Khi con ñöôïc ñaày
thaùng, cha cuõng ñöùng ra lo lieäu
leã vaät nhang ñeøn ñeå cuùng
ñaày thaùng cho con, cha khaán vaùi
caàu xin muï baø vaø caùc vò thaàn
linh phuø hoä cho con mau aên choùng lôùn,
coø leõ ñoù laø laàn ñaàu
tieân troïng ñaïi trong ñôøi
khi cha meï coù ñöùa con ñaàu
loøng. Khi con ñöôïc hai ba thaùng,
naèm ngöõa höô tay höô chaân,
môû maét nhìn ngô ngaùc, xoay ñaàu
sang phaûi, sang traùi, roài nôû nuï
cöôøi voâ tö hoàn nhieân,
nhöng laøm cho caû nhaø vui möøng,
quaû thaät nuï cöôøi cuûa con laøm
cho nhöõng nuï cöôøi raïng rôõ
cuûa caùc khuoân maët ngöôøi
thaân thöông trong gia ñình vaø xoùa
môø nhöõng neáp nhaên treân
traùn cuûa oâng baø, bôûi vì
con ñaõ bieát nôû nuï cöôøi
ñaàu ñôøi, ñeå roài
thôøi gian cöù troâi qua, con laàn
löôït bieát laät, bieát boø,
bieát ngoài, bieát vòn tay cha meï ñöùng
leân ñöôïc, roài böôùc
nhöõng böôùc ruït reø. Tieáng
reo vui, tieáng khuyeán khích ngöôøi
thaân trong gia ñình vang leân roän raøng
ñaàm aám, trong ñoù coù laãn
tieáng cuûa cha meï. Hôn nöõa, ngöôøi
cha cuõng thöôøng ñöôïc
phaân coâng ñuùt cho con nhöõng mieáng
aên ñaàu tieân... OÂi! laøm sao
keå cho heát nhöõng coâng lao cuûa
cha daønh cho con. Moãi gia ñình, moãi
caëp vôï choàng treû môùi vöøa
ñöôïc laøm cha meï, sanh ñöôïc
ñöùa con ñaàu loøng, thì
luùc naøo cha meï cuõng daønh heát
tình thöông cho con, nhöùt laø cha
saün saøng laøm troø heà ñeå
cho con vui hoaëc laøm thaân traâu ngöïa
ñeå cho con côõi, mieãn sao con vui laø
ñöôïc... Ñoù chính laø
tình thöông cuûa ngöôøi cha daønh
cho con thaät voâ bôø beán vaäy. Khi
con ñeán tuoåi ñi hoïc vôõ
loøng, cha meï lo laéng ñöa ñoùn
cho con ñeán tröôøng, thaät ñuùng
vôùi caâu : "Cha ñöa, Meï ñoùn"
(thaønh ngöõ). vaø haèng ñeâm
cha laïi daïy doã töøng chöõ ñeå
con hoïc ñeå neân ngöôøi sau
naøy. Do vaäy, coâng cha ñoái vôùi
con cuõng voâ cuøng to lôùn nhö meï
vaäy, naøo laø lo aên maëc, cho con aên
hoïc, daïy doã cho con... bôûi vì,
chæ coù cha con môùi sôï ñoøn,
maø chòu nghe lôøi daïy baûo hôn
meï, bôûi tuïc ngöõ :
Meï ñaùnh moät
traêm (*)
Khoâng baèng cha haêm
moät tieáng
(*) moät traêm laø ñeå
chæ 100 roi.
Coâng Cha nhö theá
ñoù, coøn coâng Meï nhö theá
naøo?
Nhö chuùng ta ñeàu
bieát, sau khi con ñaõ chaøo ñôøi,
meï luùc naøo cöõng ôû caän
keà con hôn cha, ñeå cho con buù vôùi
baàu söõa meï moãi khi con khaùt
söõa, (Con khoâng khoùc, meï khoâng
cho con buù), trong suoát ba naêm nhuõ boä,
moãi laàn con moïc raêng, ngöùa nöôùu
con thöôøng caén vuù meï, nhöng
ngöôøi meï vaãn cam chòu ñau
vaø laïi möøng thaàm nöõa, bôûi
vì, bieát con ñaõ moïc raêng söõa,
cho neân ngöôøi meï môùi maéng
yeâu raèng : "Con ñaõ moïc raêng,
noùi naêng gì nöõa" (tuïc ngöõ).
Khi con ñöôïc vaøi thaùng, meï
baét ñaàu naáu chaùo hay nhai côm
cho nhuyeãn vôùi caù hay thòt, vôùi
nöôùc mieáng cuûa meï laøm cho
deã tieâu, roài môùm côm vaøo
mieäng cho con aên. Ñoù laø phöông
phaùp ngaøy xöa, phöông phaùp naøy
raát tieän vaø coù caû tình thöông
cuûa meï daønh cho ñöùa con nöõa,
maëc duø thaáy khoâng haïp veä sanh
nhö ngaøy nay... Do nhöõng coâng lao cuûa
meï nhö treân, ñaõ ñöôïc
trong daân gian truyeàn khaåu qua ca dao, tuïc
ngöõ nhö sau :
Con meï coù thöông
meï thay,
Chín thaùng möôøi
ngaøy mang naëng ñeû ñau.
Cha meï sanh thaønh taïo
hoùa,
Nhai côm, löïa caù,
nhai caù löïa xöông.
Cha meï nuoâi con baèng
trôøi baèng bieån (ca dao)
hay laø :
Cha meï ngoaûnh ñi,
thì con daïi,
Cha meï ngoaûnh laïi, thì
con khoân. (tuïc ngöõ)
Vaø ngöôøi meï
cuõng hy sanh, daønh nôi khoâ raùo cho
con naèm nguû, moãi khi con ñaùi daàm...
cho ñeán khi con leân ba tuoåi, thì cha
meï môùi ñôõ khoå. Khi con
khoân lôùn, cha meï coøn lo döïng
vôï gaû choàng, nhieàu khi coøn phaûi
cöïc khoå vôùi ñaøn chaùu
nhoû cho ñeán ngaøy theo oâng baø,
cho neân boån phaän laøm con phaûi bieát
kính hieáu cha meï, ñuùng nhö caâu
ca dao döôùi ñaây :
Coâng cha ba naêm tình
thaâm lai laùng,
Nghóa meï ñaäm ñaø
chín thaùng cöu mang,
Beân öôùt meï
naèm, beân raùo con laên,
Bieát laáy chi ñeàn
ñaùp khoù khaên,
Hai ñöùa mình
leân non laáy ñaù xaây laêng phuïng
thôø.
Coâng ôn cha meï saâu
daøy nhö theá ñoù, noùi laøm
sao heát ñöôïc, chæ khi naøo
:
Leân non môùi bieát
non cao,
Nuoâi con môùi bieát
coâng lao maãu töø (ca dao).
Nhöng xeùt cho kyõ, coâng
lao cuûa cha meï ñeàu ngang nhau, cho neân
nhaân muøa Vu Lan, thieát nghó boån phaän
laøm con, khoâng nhöõng kính hieáu
daønh cho ngöôøi meï baèng hoa hoàng
hay hoa traéng, maø phaûi laãn ngöôøi
cha nöõa. Bôûi vì :
Con coù meï nhö
maêng aáp beï (thaønh ngöõ)
hay
Con coù cha nhö nhaø
coù noùc (tuïc ngöõ)
hoaëc laø :
Coøn cha goùt ñoû
nhö son,
Ñeán khi cha cheát,
goùt con ñen sì.
hay
Coøn cha nhieàu
keû yeâu vì,
Moät mai cha cheát, ai thì
yeâu con (ca dao).
Hôn nöõa,
Con coù cha em ñeû,
Khoâng ai ôû loã
neû maø leân (tuïc ngöõ) ...v.v
Ngaøy nay, coù nhieàu chuøa
toå chöùc leã Vu Lan khoâng nhöõng
chæ daønh cho meï maø laãn cha nhö
: caøi boâng hoàng cho nhöõng ngöôøi
naøo coøn meï hay caøi boâng traéng
cho nhöõng ngöôøi ñaõ maát
meï, coøn ñoái vôùi cha thì
caøi nô maøu xanh cho nhöõng ngöôøi
naøo coøn cha hay caøi nô traéng cho
nhöõng ngöôøi ñaõ maát
cha. Ñaây laø moät haønh ñoäng
voâ cuøng coâng baèng, bôûi vì
haèng naêm ñeán muøa Vua Lan, cha laãn
meï ñeàu ñöôïc caùc con
kính hieáu. Vieäc kính troïng vaø
baùo hieáu daønh cho song thaân, thieát
nghó khoâng chæ veà vaät chaát laø
ñuû, maø coøn tinh thaàn nöõa.
Bôûi vì, neáu nhöõng ngöôøi
con laâm vaøo tình traïng ngheøo khoù,
khoâng ñuû sinh soáng haèng ngaøy,
thì laáy ñaâu mua quaø caùp ñeå
kính daâng cho cha meï nhöõng moùn
aên ngon vaät laï, maø chæ coù nhöõng
böûa côm ñaïm baïc vaø lo laéng
söùc khoûe cha meï khi tuoåi veà chieàu
hoaëc laøm cho cha meï vui, bôûi nhöõng
lôøi hoûi thaêm hay nhöõng haønh
ñoäng khoâng laøm cho cha meï buoàn
loøng, cuõng laø vieäc kính hieáu
vaäy. Traùi laïi, nhöõng ngöôøi
con giaøu coù thì vieäc phuïng döôõng
cha meï giaø veà vaät chaát thì khoâng
khoù khaên cho maáy, nhöng laïi cho raèng
: nay con ñaõ lôùn khoân, giaøu
coù, khoûe maïnh hôn cha meï, xem cha meï
khoâng ra gì, coù nhöõng haønh
ñoäng, lôøi noùi voâ leã laøm
cho cha meï buoàn phieàn, thì vieäc kính
hieáu cuûa nhöõng ngöôøi con
ñoù seõ khoâng ñöôïc
troïn veïn, ñoâi khi ñöa ñeán
baát kính hieáu laø khaùc, bôûi
vì, chuùng ta duø coù giaøu coù,
coù lôùn xaùc thì chuùng ta cuõng
laø con cuûa cha meï, thì boån phaän
laøm con vaãn laø kính hieáu cha meï
suoát ñôøi khoâng bao giôø
thay ñoåi, coù nhö vaäy vieäc phuïng
döôõng cha meï môùi ñöôïc
kính hieáu troïn veïn. Vieäc kính hieáu
ñoái vôùi cha meï, khoâng nhöõng
thôø cha kính meï ngang nhau, bôûi
vì cha meï laø ngöôøi sanh thaønh
döôõng duïc, moãi ngöôøi
ñeàu coù coâng vaø traùch nhieäm
ñeå lo laéng, quaû ñuùng vôí
caâu : Meï daïy thì con kheùo, Cha daïy
thì con khoân (tuïc ngöõ). Ñoái
vôùi meï, chuùng ta phaûi coù boån
phaän xem ngöôøi meï nhö : Meï giaø
nhö chuoái ba höông, nhö xoâi neáp
maät, nhö ñöôøng mía lau. Meï
giaø nhö chuoái chín caây, gioù
ñöa traùi ruïng con raøy moà coâi.
Meï giaø ôû tuùp leàu tranh. Sôùm
thaêm toái vieáng môùi ñaønh
daï con (cao dao). Neáu moät khi chuùng ta bò
loãi vôùi ngöôøi meï, thì
chæ than nhö sau : Me ôi! Ñöøng ñaùnh
con hoaøi, ñeå con baét oác, haùi
rau meï nhôø. Meï ôi! ñöøng
ñaùnh con hoaøi, ñeå con baét
caù, haùi xoaøi meï aên (ca dao). Ñeå
roài, khi nhöõng ngöôøi con gaùi
cuûa meï ñeán tuoåi laäp gia
ñình, nhöng vì thöông cha meï
giaø, caùc em coøn thô daïi neân
raát muoán ôû gaàn, neân thoát
ra nhöõng lôøi nhö sau : Meï ôi!
Ñöøng gaû con xa, chim keâu vöôïn
huù bieát nhaø meï ñaâu. Chim ña
ña ñaäu nhaùnh ña ña, Choàng
gaàn khoâng laáy, laáy choàng xa.Moät
mai cha yeáu meï giaø, Cheùn côm ai xôùi,
kyû traø ai daâng (ca dao).
Thôøi xa xöa, cha meï
thöôøng coù troïn quyeàn ñònh
ñoaït moïi vieäc lôùn nhoû cho
con caùi, keå caû vieäc döïng vôï
gaû choàng. Heå cha meï choïn ñaâu
thì con caùi phaûi nghe theo, vì coù
caâu : Cha meï ñaët ñaâu, con ngoài
ñoù (tuïc ngöõ). Cho neân, coù
nhöõng anh chaøng thaát voïng vì
khoâng ñöôïc cha meï cuûa naøng
chaáp nhaän, ñaõ than thôû nhö
sau : Cha meï bieåu öng, em ñöøng noùi
phaûi, Em nôõ loøng naøo baïc ñaõi
boû anh (ca dao). Theá nhöng, naøng laïi
moät möïc töø choái vieäc boû
nhaø theo trai, neân môùi thoát ra caâu
: Cha sanh meï ñeû, khoâng leõ theo anh,
Xaáu cha, xaáu meï ñoâi mình toát
chi... Cha meï toâi giaø nhö ñeøn
chaùy nhaáp nhem, Boån phaän toâi gaùi,
maáy em coøn khôø...(ca dao) .Nhöõng
lôøi cuûa ngöôøi con gaùi thoát
leân ôû treân ñoái vôùi
ngöôøi yeâu quaû thaät ñaùng
khen vì ñaõ laøm troøn boån phaän
con caùi cuõng nhö giöõ gì ñöôïc
danh giaù cho gia ñình ñoái vôùi
cha meï, ñoù cuõng laø caùch baùo
ñeàn kính hieáu cha meï vaäy.
Vieäc kính hieáu ñoái
vôùi cha meï töø xöa ñeán
nay raát nhieàu, rieâng ñoái vôùi
Ñöùc Khoång Töû chuù troïng
daïy con ngöôøi, tröôùc nhöùt
phaûi ñaït ñöôïc chöõ
Nhaân nghóa laø con ngöôøi phaûi
coù loøng thaønh thaät, nhaân haäu
ñoái vôùi nhöõng ngöôøi
thaân caän chung quanh mình, ví nhö cha meï,
anh chò em, roài keá ñeán hoï haøng
thaân toäc, baïn beø, sau cuøng laø
trong thieân haï. Neáu ñoái vôùi
cha meï maø chuùng ta khoâng bieát kính
hieáu, ñoái vôùi vôùi anh
chò em khoâng thuaän hoøa thì khoâng
theå noùi ñoù laø ngöôøi
coù loøng nhaân vaø thaønh thaät
ñöôïc. Ñoái vôùi cha
meï, chuùng ta phaûi thöông vaø kính,
bôûi vì : thöông maø khoâng
kính, thì khoâng theå goïi laø hieáu
ñaïo ñöôïc. Saùch Luaän
Ngöõ, Vi Chính II, keå laïi caâu chuyeän
nhö sau : Moät hoâm ngöôøi hoïc
troø Töû Du hoûi Khoång Töû veà
chöõ Hieáu. Khoång Töû ñaùp
: Coù ngöôøi noùi Hieáu laø
nuoâi döôõng cha meï, nhöng neáu
nuoâi maø khoâng Kính, thì coù
khaùc gì nuoâi suùc vaät, laáy gì
ñeå phaân bieät. Nhö vaäy, nuoâi
döôõng cha meï phaûi cung kính, daàu
aên côm haåm, uoáng nöôùc laõ,
nhöng cha meï vaãn vui loøng. Luùc cha meï
coøn sanh tieàn, con neân soáng gaàn
guõi cha meï ñeå saên soùc lo aên
uoáng cuõng nhö thuoác thang moãi khi
cha meï ñau oám, cho neân ngöôøi
con khoâng ñöôïc ñi xa, bôûi
caâu : "Phuï maãu toàn, töû baát
khaû vieãn du" (Cha meï coøn, con khoâng
ñöôïc ñi xa). Ngoaøi ra, trong thaønh
ngöõ cuõng coù caâu : "Con ñaâu,
cha meï ñoù". Tröôøng hôïp
con baét buoäc phaûi ñi xa, thì neân
cho cha meï bieát thôøi gian, nôi choán
roõ raøng ñeå cha meï an taâm, khoûi
troâng lo, bôûi caâu : "Phuï maãu taïi,
baát vieãn du, du taát höõu phöông"
(Luaän Ngöõ, Lyù Nhaân IV). Vieäc hieáu
ñaïo töùc phaûi coù Leã Nghóa.
Leã laø theo caùi Lyù phaõi. Nghóa
la theo caùi Ñöùc phaûi. Noùi roõ
hôn, vieäc kính hieáu cha meï khoâng
coù nghóa laø luùc naøo cha meï
laøm ñieàu sai traùi, ngöôøi
con cuõng phaûi nghe theo. Nhöng boån phaän
con phaûi bieát ngaên caûn cha meï laøm
vieäc sai traùi, xaáu xa, neáu cha meï cöù
khö khö tieáp tuïc laøm sai traùi khoâng
nghe theo, thì boån phaän con phaûi löïa
lôøi nhaõ nhaën, töø toán oân
hoøa, roài töø töø phaân
taùch leõ phaûi traùi, baåm thöa
nhieàu laàn, ñeå ngoû haàu cha
meï bieát kòp maø traùnh. Do vaäy,
neáu cha meï bieåu laøm ñieàu sai
traùi, xaáu xa maø con cöù nhaém
maét laøm theo yù cha meï, thì con cuõng
phaïm toäi baát hieáu nhö thöôøng
: "Phuï höõu traùnh töû töùc
thaân baát haûm ö baát nghóa, ñöông
baát nghóa taéc traùch chi. Tuøng
phuï leänh an ñaéc vi hieáu". Vì
theá, ngöôøi con luoân luoân phaûi
bieát giöõ gìn danh giaù, tieát
nghóa cho cha meï, baèng caùch nghe lôøi
daïy baûo nhöõng ñieàu hay leõ
phaûi cuûa cha meï vaø caûn ngaên cha
meï laøm nhöõng ñieàu sai traùi,
xaáu xa, nhö vaäy ngöôøi con môùi
ñöôïc xem laø giöõ troøn
hieáu ñaïo. Ngoaøi ra, ngöôøi
con coù hieáu coøn phaûi tieáp noái
chí khí, haønh ñoäng, vieäc laøm
toát cuûa cha meï ñaõ laøm, chöù
ñöøng nhaém maét laøm caøn,
khoâng chòu suy nghó taän töôøng
: "Phuø hieáu giaû thieän keá nhaân
chi chí, thieän thuaät nhaân chi söï giaû
gia" (Trung Dung). Khi cha meï maõn phaàn, Ñöùc
Khoâng Töû cuõng daën doø ngöôøi
con neân chuù troïng ñeán vieäc thôø
cuùng cha meï, toå tieân. Hôn nöõa,
ngöôøi con coù hieáu laø ngöôøi
coøn phaûi keát kính troïng nhöõng
ngöôøi maø cha meï toân troïng
vaø yeâu thöông nhöõng ngöôøi
maø cha meï meán thöông nöõa.
Do vaäy, ngöôøi con tröôùc sau
phaûi moät loøng toân kính, thöông
töôûng cha meï khi coøn sanh tieàn
hay ñaõ maát : "Kính kyø sôû
toàn, aùi kyø sôû thaân, söï
töû nhö sanh, söï vong nhö söï
toàn (Trung Dung).. Moät ngöôøi con coù
hieáu, coøn phaûi bieát ñeán tuoåi
thoï cuûa cha meï ñeå haân hoan vui
möøng khi thaáy haèng naêm cha meï
taêng theâm moät tuoåi thoï, ñöôïc
soáng laâu vôùi con chaùu vaø lo
aâu khi thaáy söùc khoûe cha meï caøng
ngaøy caøng giaø yeáu. Ñeán khi
cha meï quaù vaõng, ngöôøi con kính
hieáu cha meï cuõng neân nhôù ngaøy
gioå kî ñeå cuùng kieán cho cha
meï thaät cho ñaùo. Treân ñaây,
laø nhöõng ñôn cöû, trích
daãn veà quan nieäm chöõ hieáu ñoái
vôùi cha meï do Ñöùc Khoång
Phu Töû ñeà ra.
Ñöôïc bieát,
Ñöùc Khoång Phu Töû sanh vaøo
muøa Ñoâng thaùng 10 naêm Canh Tuaát,
naêm thöù 21 ñôøi vua Linh Vöông
nhaø Chu töùc naêm 551 tröôùc
Taây Lòch, con cuûa oâng Thuùc Löông
Ngoät vaø baø Nhan Thò, OÂng maát
vaøo naêm 497, thoï ñöôïc 72 tuoåi,
moä choân taïi Khoång Laâm, caùch huyeän
Khuùc Phuï, thuoäc tænh Sôn Ñoâng
2 daäm . Ñöùc Khoång Phu Töû
quaû laø moät nhaø nhaân baûn, moät
baäc thaày vó ñaïi cuûa lòch
söû Trung Hoa. Trong caùc taùc phaåm cuûa
oâng vaø caùc moân ñeä nhö :
Nhan Hoài, Taêng Töû, Töû Loä,
Maïnh Töû... goàm coù : Nguõ Kinh
laø Kinh Thi, Kinh Thô, Kinh Dòch, Kinh Leã,
Kinh Xuaân Thu vaø Töù Thö laø Ñaïi
Hoïc, Trung Dung, Luaän Ngöõ, Maïnh Töû...
Ñöùc Khoång Phu Töû cuõng laø
nhaø tö töôûng Trung Hoa ñaàu
tieân ñeà caäp ñeán caùc
quan heä caên baûn khoâng nhöõng cuûa
neàn Khoång Hoïc maø caû neàn Trieát
Hoïc Trung Hoa veà Tu Thaân (Se Perfectionner) - Teà
Gia (Diriger la famille) - Trò Quoác (Gouverner un pays)
- Bình Thieân Haï (Pacifier le monde) trong ñoù
coù Tam Cang laø Quaân Thaàn, Phuï Töû,
Phu Phuï vaø Nguõ Thöôøng laø
Nhaân, Nghóa, Leã, Trí, Tín ñoái
vôùi nam nhi, coøn nöõ nhi thì phaûi
laøm troøn boån phaän Tam Toøng laø
"Taïi gia tuøng phu, xuaát giaù tuøng
phu, phu töû tuøng töû" töùc khi
ngöôøi con gaùi ôû nhaø cha
meï phaûi nghe lôøi cha, khi laáy choàng
thì phaûi theo choàng, khi choàng cheát
thì phaøi theo con. Ngoaøi ra, coøn phaûi
gìn giöõ töù ñöùc laø
Coâng, Dung, Ngoân, Haïnh.
Göông kính hieáu cha
meï raát nhieàu trong saùch vôû nhö
: Nhò Thaäp Töù Hieáu, Kim Vaân Kieàu,
Luïc Vaân Tieân...Ñaëc bieät, trong Töù
Thö (Luaän ngöõ, Maïnh Töû) cuõng
coù noùi veà vua Thuaán laø ngöôøi
con chí hieáu, ñaùng cho chuùng ta suy
ngaãm. Vaïn Chöông, ñeä töû
cuûa Maïnh Töû, coù hoûi Maïnh
Töû: Khoâng hieåu taïi sao khi oâng Thuaán
coøn caøy ruoäng taïi nuùi Lòch ,
thöôøng ngoù leân trôøi maø
keâu gaøo khoùc loùc nhö vaäy?
Maïnh Töû ñaùp : OÂng Thuaán
coù loøng thaùn oaùn vaø luyeán
moä. Phaøm laøm con, ñöôïc cha
meï coù thöông thì con vui möøng
vaø chaúng heà queân ôn cha meï.
Nhöng cha meï coù gheùt thì ngöôøi
con laøm luïng cöïc nhoïc cha meï vaø
chaúng heà than oaùn. Vaäy, taïi sao oâng
Thuaán thaùn oaùn cha meï? OÂng Coâng
Minh Cao (moân ñeä cuûa Taêng Töû)
cho raèng : taám loøng cuûa ngöôøi
con hieáu thaûo chöa döùt saàu khoå
neáu chaúng ñöôïc tình thöông
cuûa cha me, cho neân oâng Thuaán môùi
than! Ta ñem heát söùc mình ra caøy
ruoäng, ñoù chaúng qua laø laøm
troøn boån phaän laøm con maø thoâi,
coøn cha meï chaúng thöông ta, ta coù
loãi ôû choã naøo? Trong khi oâng
Thuaán laøm luïng vaát vaû ôû
giöõa ñoàng ruoäng, nôi nuùi
Lòch, thì vua Nghieâu sai con mình 9 trai 2
gaùi vaø baù quan phuïng söï
oâng Thuaán, roài laïi caáp cho ñuû
thöù nhö boø tröøu, kho laãm.
Keá ñeán, caùc nhaø trí thöùc
trong thieân haï laïi keùo nhau theo oâng
Thuaán raát ñoâng, theá roài ban
ñaàu vua Nghieâu laäp oâng Thuaán
leân cai trò vôùi vua Nghieâu, ñeå
veà sau nhöôøng ngoâi laïi cho oâng.
OÂng Thuaán daàu ñöôïc caàm
quyeàn nhieáp chaùnh vaø laøm vua, nhöng
vì chaúng ñöôïc hoøa thuaän
vôùi cha meï, oâng Thuaán töï
coi mình nhö keû khoán khoå chaúng
bieát nöông töïa vaøo ai. OÂng
Thuaán ñöôïc caùc nhaø trí
thöùc trong thieân haï hoan nghinh vaø quí
phuïc, ñoù laø yù muoán cuûa
moïi ngöôøi, theá maø oâng Thuaán
chaúng ñuû giaûi moái öu saàu
cuûa oâng. Hôn nöõa, oâng Thuaán
laïi coøn ñöôïc ngöôøi
ñeïp haàu haï beân oâng, ñoù
laø sôû duïc cuûa moïi ngöôøi,
söï giaøu coù baäc nhöùt laø
laøm thieân töû goàm caû thieân
haï maø chaúng ñuû giaûi moái
öu saàu cuûa oâng. Duy chæ coù söï
hoaø thuaän vôùi cha meï môùí
coù theå giaûi ñöôïc moái
öu saàu naøy. Böïc ñaïi hieáu
troïn ñôøi luùc naøo cuõng
luyeán moä cha meï nhö luùc coøn aáu
thô, chæ thaáy göông ôû vua ñaïi
Thuaán maø thoâi.
Moät hoâm veà thaêm
nhaø, cha meï sai söûa laãm luùa,
khi oâng ôû treân noùc nhaø bò
ruùt caây thang, roài cha laø oâng Coå
Taåu lieàn ñoát laãm luùa, oâng
Thuaán nhôø caëp naùch hai caùi
saøng tre maø bay xuoáng ñöôïc
bình an. Moät laàn khaùc, cha meï laïi
sai oâng ñaøo gieáng, khi oâng ñaøo
tôùi ñaùy gieáng, thì oâng
cuõng bò oâng Coå Taåu cuøng vôùi
oâng Töôïng laø em cuøng cha khaùc
meï lieàn laáp ñaát laïi. Nhöng
oâng Thuaán ñaõ ñaøo saün
moät ñöôøng ngaùch ñeå
phoøng thuû, cho neân oâng theo ñöôøng
ngaùch ñeå leân khoûi gieáng. Töôûng
raèng, oâng Thuaán ñaõ cheát,
oâng Töôïng beøn hoâ leân : "Möu
laáp gieáng ñeå choân soáng vò
ñoâ quaân (oâng Thuaán ñöôïc
thay quyeàn vua taïi ñoâ thaønh) hoaøn
toaøn do nôi coâng cuûa ta. Töø ñaáy
boø vaø tröøu cuûa anh Thuaán, ta
seõ giao cho cha meï ta, kho laãm cuûa anh seõ
thuoäc veà ta, ñoà binh khí nhö can
vaø qua veà phaàn ta, ñôøn caàm,
caây cung coù chaïm cuõng veà ta, hai baø
chò daâu seõ doïn giöôøng cho
ta... Roài oâng Töôïng beøn ñi
vaøo cung vua, thì thaáy oâng Thuaán
ñang ngoài treân giöôøng maø
khaûi ñôøn caàm, khi ñoù
vua Thuaán noùi : naøy baù quan vaø
thöù daân cuûa anh, anh seõ giao cho em
cai trò giuùp anh, khi ñoù oâng Töôïng
môùi xaáu hoå theïn ñoû caû
maët.
Ngoaøi ra, choã chí hieáu
cuûa ngöôøi con nhö oâng Thuaán
khoâng chæ lôùn baèng laøm cho cha
meï ñöôïc toân troïng, maø
coøn cha meï ñöôïc höôûng
nhieàu hoa lôïi, bôûi vì oâng
Thuaán ñöôïc laøm vua, ñöông
nhieân oâng Coå Taåu laø cha cuûa
thieân töû töùc laø oâng Thuaán
ñaõ laøm cho cha meï ñöôïc
toân troïng, cao quyù vaäy vaø ñem
hoa lôïi trong thieân haï ñeå phuïng
döôõng cha meï. Ñoù chính laø
oâng Thuaán ñaõ daøy coâng baùo
ñaùp ôn sanh döôõng cuûa cha
meï.
Trong Kinh Thi, Thieân Ñaïi
Nhaõ coù cheùp : "Laøm con luùc naøo
cuõng neân nghó ñeán hieáu ñaïo
ñoái vôùi cha meï", nhôø vaäy
laøm gieàng moái cho haäu theá, töùc
con chaùu noi göông theo. Ngoaøi ra, trong Kinh
Thô coøn ghi : "Vua Thuaán thôø cha laø
oâng Coå Taåu raát kính, moãi khi
ñeán vieáng thaêm cha thì ruït reø,
neã sôï. Vì theá, oâng Coå
Taåu môùi laàn hoài ñöôïc
caûm hoùa ñeå trôû neân hoøa
thuaän vôùi oâng Thuaán laø con ruoät
cuûa mình". Ñoái vôùi vua Thuaán,
quan nieäm ôû treân ñôøi laø
cha meï tröôùc nhöùt, baát cöù
vieäc gì cuõng phaûi laøm cho cha meï
vui loøng, ñeå cha meï thuaän hoaø,
thöông yeâu vôùi con. Neáu ngöôøi
con laøm cho cha meï buoàn phieàn, thì
daãu ngöôøi con ñoù laøm
vua vaø ñöôïc moïi ngöôøi
trong thieân haï kính neå, ngöôõng
moä vaø heát loøng suûng aùi, vua
Thuaán khoâng xem quan troïng baèng cha meï.
Haønh ñoäng thôø kính cha meï
cuûa vua Thuaán, chæ coù vua Thuaán laøm
ñöôïc maø thoâi. Bôûi theá
cho neân ngöôøi ñôøi khen vua
Thuaán laø baäc ñaïi hieáu trong
thieân haï vaäy... (Maïnh Töû).
Rieâng veà baùo hieáu
theo Phaät Giaùo, Ñöùc Phaät thöôøng
ñeà caëp ñeán chöõ hieáu
nhieàu nhöùt trong caùc kinh nhö : Vu Lan,
Leã Luïc Phuïng, Phaân Bieät, Taêng Chi,
Baûo Taïng... Ñöùc Phaät daïy cho
chuùng sanh raát roõ raøng veà coâng
ôn sanh thaønh döôõng duïc saâu
daày, to lôùn cuûa cha meï, ngöôøi
con phaûi coù boån phaän phuïng döôõng
veà vaät chaát laãn tinh thaàn, baèng
chöùng laø trong kinh Leã Luïc Phuïng,
ñaõ chæ daïy ngöôøi con phaûi
coù boån phaän vôí cha meï ñöôïc
toùm löôïc nhö sau : Vaâng lôøi
vaø giuùp ñôõ cha meï, chaêm
hoïc, sieâng laøm, giöõ gìn gia phong
vaø danh döï gia ñình, baûo veä
taøi saûn, khích leä cha meï laøm
vieäc thieän, tu theo ñaïo giaûi thoaùt
ñeå khoûi khoå veà sau, luùc cha
meï giaø phaûi phuïng döôõng,
ñeán khi cha meï maát, ñaùm tang
neân theo phong tuïc vaø hoaøn caûnh...
Ngoaøi ra, trong kinh Nhaãn Nhuïc, Ñöùc
Phaät daïy raèng : "Taát caû caùc
ñieàu thieän, khoâng coù gì cao
hôn laø coù hieáu, taát caû caùc
ñieàu aùc teä nhöùt laø baát
hieáu".Bôûi vì, coâng ôn cha meï
quaù cao daøy, to lôùn ñeán noãi
nhö theá, neáu coù ngöôøi con
vai maët coâng cha, vai traùi coõng meï ñeå
ñi khaép caû ñaïi ñòa sôn
haø, roài ñaám bôùp haàu
haï suoát ñôøi, ñoâi luùc
cha meï coøn ñaïi tieåu treân vai maø
khoâng chuùt than phieàn cuõng chöa ñuû
ñeå ñeàn ñaùp coâng ôn
cha meï (Kinh Taêng Chi). Kinh naøy vieát tieáp,
ngöôøi con ñeàn ñaùp coâng
ôn cha meï chæ baèng caùch cung phuïng
ñuû thöù vaät chaát hay tieàn
baïc cuõng chöa ñuû ñeå baùo
ñeàn ôn sanh thaønh döôõng
duïc.Ngoaøi ra, ngöôøi con cuõng neân
khuyeân cha meï tu haïnh boá thí, neáu
ñöôïc cha meï ñoàng yù
chaáp thuaän, thì ngöôøi con xem nhö
troïn veïn vieäc hieáu ñaïo ñoái
vôùi cha meï.
Trong kinh Vu Lan moâ taû quaû
nghieäp cuûa meï ngaøi Muïc Kieàn Lieân
bi ñoaï daøy vaøo ngaï quyû, vì
luùc sanh tieàn baø quaù boûn xeûn,
tham lam. Maëc duø ngaøi Muïc Kieàn Lieân
ñaõ chöùng ñöôïc thaàn
thoâng, thaáy suoát ba coõi, nhöng ngaøi
cuõng khoâng theå töï mình cöùu
meï ra khoûi choán aâm cung, maø phaûi
nhôø söùc chuù nguyeän cuûa
chö taêng thaäp phöông, nhaân ngaøy
leã Vu Lan töï töù. Noi göông ngaøi
Muïc Kieàn Lieân, ngöôøi phaät
töû daàu baän roän traêm beà,
nhöng ñeán ngaøy leã Vu Lan baùo
hieáu cuõng veà chuøa ñeå tuïng
kinh, baùi saùm ñeå caàu cho nhöõng
ngöôøi thaân, nhöùt laø nhöõng
ngöôøi ñaõ coù cha meï quaù
vaõng ñöôïc sôùm sieâu
thoaùt tònh ñoä. Tröôøng hôïp,
neáu chuùng ta coù cô hoäi kính
hieáu maø khoâng thöïc hieän ñöôïc
hoaëc khoâng xem vieäc kính hieáu laø
quan troïng haøng ñaàu hay ñoâi
khi coøn ñoái xöû vôùi cha
meï moät caùch teä baïc, vì nghó
raèng boån phaän cuûa cha meï laø phaûi
lo cho chuùng ta suoát ñôøi. Neáu
cha meï vì ngheøo khoù maø khinh khi hoaëc
ñoâi khi buoâng lôøi traùch phieàn
cha meï khoâng cho tieàn cuûa ñeå
chuùng ta coù ñöôïc soáng sung
söôùng suoát ñôøi... Chuùng
ta ñöøng queân raèng : "Khoâng coù
cha meï sanh thaønh thaønh döôõng
duïc thì khoâng coù chuùng ta treân
coõi ñôøi naøy" ñeå roài
khoâng lo kính hieáu cha meï, ñoâi
khi chuùng ta giaøu coù laïi haønh ñoäng
baát kính hieáu ñoái vôùi
cha meï luùc tuoåi giaø, vì taäp taùnh
: "Con ñoùng khoá, boá côõi truoàng"
(thaønh ngöõ) thì toäi nghieäp cho
cha meï voâ cuøng. Bôûi vaäy, moät
khi chuùng ta ñaõ trôû thaønh baäc
laøm cha meï, môùi hieåu ñöôïc
coâng ôn cha meï, ñuùng vôùi
caâu : Döôõng töû phöông
tri phuï maãu aân (Ñöùc Khoång
Töû) töùc nuoâi con môùi bieát
ñöôïc coâng ôn cuûa cha meï.
Vaø moät khi chuùng ta maát
dòp kính hieáu vôùi cha meï, thì
seõ phaûi hoái haän nhö thaày Töû
Loä, bôûi vì khi thaày Töû Loä
ñaõ thaønh coâng trong söï nghieäp,
muoán nuoâi döôõng thì cha meï
khoâng coøn nöõa, cho neân khi cha meï
coøn soáng, chuùng ta phaûi taän löïc
phuïng döôõng cha meï, thì môùi
coù yù nghóa ñaùng quyù vaø
khi cha meï theo oâng baø, phaûi coù
boån phaän lo moà maû, cuùng kieán
ñeå vong linh cha meï ñöôïc sôùm
vaõng sanh veà caûnh giôùi an laønh.
Ñoù laø boån phaän cuûa ngöôøi
con ñoái vôùi cha meï phaûi bieát
kính hieáu thaät ñuùng nghóa vaäy.
Kyû nieäm muøa Vu Lan Baùo
Hieáu
Naêm Quyù Muøi 2003 Phaùp
Quoác
Nguyeãn-Phuù-Thöù
|