Tieáng keûng vang leân aàm yõ ñaõ laâu, baùo hieäu giôø ra chôi chaám döùt, trong luùc
boïn hoïc-sinh chuùng toâi vaãn coøn coá naán naù ôû haønh lang chöa chòu vaøo lôùp hoïc.

Buoåi chieàu thöù Baåy nhö moïi khi, ñaùm ngöôøi treû ñaõ baét ñaàu caûm thaáy ueå oaûi. Hoï cuøng mang caùi taâm traïng chung sau moät tuaàn leã vuøi ñaàu vôùi saùch vôû. Theâm vaøo nöõa laø thôøi tieát ôû Saøigoøn baét ñaàu cho muøa möa saép veà treân thaønh phoá; khieán khoâng khí laãn caûnh vaät ñang coù caùi caûm giaùc ngoät ngaït, traên trôû cuûa giöõa luùc giao muøa naéng möa laøm moïi ngöôøi choùng moûi meät. Coù leõ cuõng vì theá, sau giôø chôi laø boïn toâi ai cuõng mong cho buoåi hoïc choùng heát ñeå ñöôïc veà nhaø.
May maén thay cho lôùp chuùng toâi, sau hai giôø ñaàu vôùi moân Toaùn hoùc buùa do thaày An  'thuoác laøo' phuï traùch, thì keá tieáp sau ñoù ñöôïc hoïc cuøng vôùi thaày YÙ vaøo hai giôø sau vôùi moân vieät-vaên töông ñoái nheï nhaøng ñeå chaám döùt cho saùu ngaøy lieân tieáp hoïc haønh vaát vaû.

Hoài ñoù boïn chuùng toâi ñöôïc coi nhö laø thieåu soá, bao goàm nhöõng hoïc-sinh thuoäc ban 'A'  lyù-hoùa-sinh, choïn moân Anh-vaên laø sinh-ngöõ chính vaø ban 'C' vaên-chöông, hay ban 'D' coå ngöõ (Haùn vaên) neân ñöôïc xeáp vaøo nhöõng lôùp hoïc buoåi chieàu. Nhöõng lôùp khaùc thuoäc ban 'B' ban toaùn, sinh nhöõ chính Phaùp-vaên, ñöôïc coi nhö laø ñaïi ña soá; hoïc sinh ñöôïc caùi vinh döï hoïc taïi ngoâi tröôøng chính, goàm hai taàng laàu xaây baèng gaïch döôùi boùng maùt cuûa nhöõng caây coå thuï. Ñoù laø moät toøa nhaø ba töøng, thuoäc tröôøng trung-hoïc Peùtrus Kyù naèm ôû phía beân kia haøng raøo. Boä Quoác-gia Giaùo-duïc thôøi ñoù, sau cuoäc di-cö naêm 54, ñaõ cho tröôøng Trung-hoïc Chu-Vaên-An möôïn ñeå daân hoïc-sinh Baéc kyø coù choã hoïc.

Trong suoát caû nieân-hoïc, thaày Traàn-Ñình-YÙ luoân luoân tôùi lôùp ñuùng giôø.
Vì moân vieät-vaên keá tieáp ngay sau giôø ra chôi, cho neân chuùng toâi, moät soá coù thoùi quen ñöùng ñoùn thaày ngay taïi khoaûng saân giaùp coång ra vaøo treân con ñöôøng Traàn-Bình-Troïng. Trong caû nieân hoïc, cöù keå nhö laø ñuû boán muøa, chuùng toâi thaáy Thaày YÙ luùc naøo cuõng nghieâm chænh vôùi boä com-leâ vaø caø-vaùt keøm theâm chieác caëp-taùp da naâu ñoû cuûa ngöôøi. Phöông tieän di chuyeån coá höõu cuûa thaày YÙ vaãn laø chieác xe ñaïp loaïi ñaøn baø coù gaén "thaéng ñuõa" vaø coù laép chieác chuoâng xe ñaëc bieät, ñöôïc taùc ñoäng bôûi baùnh xe laên.

Suoát giôø chôi cuûa buoåi chieàu thöù Baåy, cuõng nhö moïi böõa, moät soá trong boïn chuùng toâi bu quanh cöûa soå cuûa lôùp hoïc beân caïnh ñeå nghe thaày Linh ñang cao gioïng thao thao giaûng moân vaên-chöông Phaùp cho hoïc sinh lôùp Ñeä nhaát ban 'C'. Trong giôø hoïc vôùi thaày Linh (giôø ra chôi keå nhö khoâng coù) moïi hoïc-sinh baét buoäc phaûi ñaøm thoaïi baèng tieáng Phaùp, vaø chæ ñöôïc nghe thaáy coù tieáng Phaùp ôû trong lôùp maø thoâi! Ngöôøi nghe nhö bò thu huùt bôûi gioïng noùi vaø voùc giaùng cuûa thaày. Hoài ñoù toâi ñöôïc bieát laø thaày Linh môùi toát nghieäp ôû Phaùp veà, thaày noùi ñuùng gioïng pa-ri-dieâng. Giaùng thaày cao nhö thaày An cuûa lôùp chuùng toâi, nhöng thaày Linh troâng 'boâ' trai nhö moät taøi-töû maøn baïc. Theâm moät ñieåm ñaëc bieät maø khoâng ai coù theå queân moãi khi nhaéc ñeán thaày, laø khoâng luùc naøo thaáy vaéng boùng moät ñieáu thuoác laù ñang chaùy dôû treân tay thaày Linh. Ñieàu naøy chöùng toû laø thaày nghieän thuoác laù raát naëng. 

Chieàu nay sau tieáng keûng goïi hoïc sinh vaøo lôùp, vaãn chöa thaáy Thaày Traàn-Ñình-YÙ xuaát hieän, chuùng toâi chaéc maåm laø thaày nghæ giaäy vì coù chuyeän maéc baän baát ngôø; chaéc caû lôùp seõ ñöôïc veà sôùm !
Caû boïn hí höûng vôùi caùi loái suy nghó 'tieâu cöïc' nhö vöøa keå vaø ñang coøn löôõng löï tröôùc cöûa lôùp, thì coù tieáng baùo ñoäng ñöôïc truyeàn mieäng nhau baét ñaàu töø ngoaøi saân:
-" EÂ, EÂ, coù thaày Toång ñeán!"
-" Thaày Toång ñeán!"
Tuïi hoïc-sinh muoán aùm chæ ñoù laø Thaày Laõng, vò Toång Giaùm-thò khaû kính cuûa tröôøng.
Theá laø boïn toâi khoâng ai baûo ai, laëng leõ di chuyeån nhanh vaøo choã ngoài.
Thaày Toång Laõng voán ñi raát nhanh, thoaùng ñoù coù tieáng phe ta 'baùo ñoäng' laø thaày ñaõ xuaát hieän ngay taïi cöûa lôùp.
Thaày vöøa böôùc qua cöûa phoøng hoïc, lieàn hoûi ngay:
-" Taát caû ñaâu heát roài? Ñeán giôø hoïc roài maø sao khoâng ai vaøo? Tröôûng lôùp ñaâu?"
Moät teân ngoài phía ñaàu giaãy nhanh nhaåu traû lôøi thay cho caû boïn chuùng toâi:
-" Thöa thaày maáy anh aáy coøn ñang ñöùng ñoùn Thaày YÙ ôû ngoaøi coång."
Thaày Toång veùn aùo xem giôø treân ñoàng hoà tay roài hoûi tieáp:
-"Caùc anh hoïc moân vieät-vaên giôø naøy coù phaûi khoâng?"
-"Daï". Boïn hoïc-sinh traû lôøi ñoàng loaït.
Tröôùc khi quay trôû ra, thaày khoâng queân nghieâm khaéc daën doø:
-" Maáy anh giöõ traät töï, ñeå cho lôùp beân caïnh ngöôøi ta coøn hoïc. Thaày YÙ chaéc cuõng saép ñeán."
Vöøa luùc Thaày Toång ñònh rôøi lôùp hoïc cuûa chuùng toâi thì boãng coù tieáng xe xích loâ maùy 'lòch xòch' vaø nhieàu tieáng noùi oàn aøo cuûa gaàn chuïc maïng hoïc troø uøa theo sau. Caû boïn trong lôùp xì xaøo vôùi nhau:
"-Thaày YÙ ñaõ ñeán."
Ñuùng theá, thaày Traàn-Ñình-YÙ ñaõ ñeán!
Nhö vaäy laø giaác mô ñöôïc nghæ sôùm hai giôø vieät-vaên cuûa luõ hoïc troø löôøi lónh chuùng toâi tan bieán nhö maây khoùi.
Thaày YÙ xuoáng xe, khoan thai  vuoát laïi quaàn aùo, khoan thai moùc boùp traû tieàn ngöôøi laùi xích loâ maùy ñoaïn quay qua noùi vôùi thaày Toång Giaùm-thò:
_"Chaøo thaày. AÁy ñaáy, xe ñeán coâng tröôøng Coäng-Hoøa thì bò noå loáp, toâi ñôïi maõi môùi coù xích loâ chòu chôû xe daïp veà tröôøng." 
(Coâng tröôøng Coäng-Hoøa luùc ñoù laø moät ngaõ naêm goàm ñöôøng Lyù-Thaùi-Toå,  Hoàng-Thaäp-Töï, Huøng-Vöông, Nguyeãn-Hoaøng vaø ñöôøng Coäng-Hoøa)
Thaày toång Laõng cöôøi, ñaùp:
-" Thoâi, toâi xin traû laïi thaày lôùp hoïc." 
Ñôïi Thaày Toång ñi khoûi, chuùng toâi ai naáy nhao nhao xin pheùp Thaày YÙ cho ñem xe ñaïp cuûa thaày ñi vaù. Cuoái cuøng coù N-N-Ñaêng (bieät hieäu Pat Ñaêng) laø nhanh mieäng nhaát neân thaày chaáp thuaän cho ñem xe ñaïp cuûa thaày ñi vaù ôû ñöôøng Traàn-Bình-Troïng, beân væa heø ñoái dieän coång tröôøng Chu-Vaên-An. Theá laø coi nhö baïn Ñaêng trong ñaùm chuùng toâi ñöôïc giaáy pheùp vaéng maët gaàn moät giôø chieàu nay trong moân vieät vaên cuûa thaày YÙ, cho duø mieáng vaù baèng moùng tay chæ toán maát 15 phuùt.
Caùi boïn ñöôïc saép ñöùng vaøo haøng 'thöù ba' nhö chuùng toâi bao giôø cuõng theá; coøn maáy thaùng nöõa laø tôùi kyø thi Tuù "moät" maø cuõng vöôõn coøn "cöù nhôn nhôn" (caùi 'myõ töø' ñaõ ñöôïc caùc Thaày gaùn cho laø bao giôø chuõng truùng phoùc); luoân luoân tìm dòp troán hoïc, baùt phoá; thaønh thöû duø cho coù ñöôïc nghæ 'chính thöùc', hay 'cuùp cua' thì cuõng khoâng thaáy coù khaùc gì nhau! Nhöng ngöôïc laïi boïn 'só töû' chuùng toâi cuõng ñaâu coù caàn ai bieát ñeán cho nhöõng luùc thöùc khuya daäy sôùm ñeå 'duøi maøi' kinh söû cho kòp ngaøy thi saép tôùi. Do ñoù tuy nghòch ngôïm nhö theá, maø vaãn giöõ ñöôïc caùi tinh thaàn töï giaùc vaø töï hoïc thì môùi laø ñaùng keå.

Thôûi ñoù thaày Traàn-Ñình-YÙ coøn laø giaùo-sö chính thöùc phuï traùch moân vieät-vaên cho nhöõng lôùp ñeä nhò caáp thuoäc ban "C", cuûa tröôøng nöõ Trung-hoïc Tröng-Vöông ôû Saøigoøn. Khi ñöôïc dòp hoïc thaày, toâi ñaõ tham khaûo tröôùc nhöõng taøi lieäu ñöôïc in roâ-neâ-oâ cuûa chò toâi do thaày YÙ phaân phaùt cho hoïc-sinh hoïc trong nhöõng naêm tröôùc ñoù, thaønh ra töông ñoái toâi khoâng phaûi toán nhieàu thôøi giôø hoïc cuûa mình cho moân vieät-vaên ôû nhaø tröôøng.
Thaày YÙ coøn coù ngöôøi con laø Traàn-Ñình-Töôûng cuõng laø hoïc-sinh CVA nhöng anh hoïc khaùc lôùp vôùi chuùng toâi. Tuy khoâng heà ñöôïc bieát laø hai thaày coâ coù bao nhieâu con, nhöng ai cuõng phaûi coâng nhaän laø thaày ñaõ kheùo choïn teân "Töôûng" cho ngöôøi con trai ñeå phuø hôïp vôùi teân cuûa thaày laø "YÙ".

Buoåi chieàu hoâm ñoù, theo ñuùng nhö döï ñoaùn, baïn Ñaêng cuûa chuùng ta ñôïi ñeán heát giôø thöù nhaát cuûa moân Vieät vaên, môùi chòu chaäm chaïp cöôõi xe ñaïp töø choã 'vaù saêm loáp' ôû ñaàu ñöôøng Traàn-Bình-Troïng trôû laïi lôùp hoïc. Gioáng nhöõng baän tröôùc, anh tieáp tuïc nhaán nuùt chuoâng xe vôùi aâm thanh 'loong coong' keâu aàm yõ veà ñeán taän cöûa lôùp hoïc; nhö muoán chöùng toû laø chieác xe ñaïp cuûa Thaày ñaõ vöøa ñöôïc 'saên soùc' kyõ löôõng xong.
Thaày YÙ ñang luùc baän giaûng baøi cuõng phaûi ngöng laïi nhìn ra phía saân tröôøng, tuy coù veû hôi khoù chòu vì lôøi giaûng bò giaùn ñoaïn, nhöng chuùng toâi cuõng vaãn thaáy Thaày nhoeûn mieäng cöôøi; Thaày YÙ luoân coù nuï cöôøi raát thoaûi maùi, bieåu loä söï deã daõi vaø bao dung. Taát nhieân bao giôø Thaày cuõng muoán ñem xe vaøo taän trong lôùp hoïc cho chaéc aên, vaø baïn Ñaêng ñaõ bieát tröôùc nhö theá neân tieáp tuïc ñaïp xe vaøo döïng ngay caïnh buïc giaûng, nôi Thaày YÙ ngoài.

Boïn hoïc sinh chuùng toâi khoâng bieát, maø cuõng khoâng ai baän taâm muoán bieát, laø tröôùc ñaây nhöõng gian nhaø choáng vaéng naøy ñaõ ñöôïc duøng ñeå laøm gì. Taát caû coù khoaûng ba boán gian ñöôïc xaây moät taàng, töông töï vôùi nhau theo hình chöõ nhaät coù chieàu daøi vaø chieàu roäng khoaûng saùu thöôùc vaø möôøi thöôùc. Baøn vaø baêng gheá baèng goã ñoùng lieàn vôùi nhau, ñöôïc saép xeáp laøm ba haøng ñeå chöøa hai loái ñi ôû hai beân daãy baøn ôû giöõa. Só soá hoïc troø trong lôùp chæ vaøo khoaûng boán möôi ngöôøi neân caû nöûa gian phía sau ñeå troáng; nhaân ñoù nhöõng baøn gheá hö hoûng ñöôïc chaát ñaày ôû phía cuoái lôùp, töïa nhö moät khu chöùa ñoà pheá thaûi trong moät nhaø kho.
Vaøo xaâu phía beân trong, vaãn doïc theo haøng raøo cuûa saân vaän ñoäng, goàm coù maáy gian nhaø ñöôïc xaây caát töông ñoái ngaên naép, vôùi ñaày ñuû cöûa ngoõ neân ñaõ ñöôïc duøng laøm choã cö nguï cho gia-ñình Thaày Toång Giaùm-thò. Gaàn ñoù laø vaên-phoøng, nhaø cuûa moät gia-ñình lao coâng, coøn ñöôïc duøng laøm choã ñeå baùn nöôùc giaûi khaùt cho hoïc troø trong giôø ra chôi (dó nhieân laø gia-ñình baùc Ba 'Bí taát' vaø baùc Ban vaãn giöõ ñoäc quyeàn Bi-di-nôùt (business) ôû beân khu tröôøng chính.
Ñòa ñieåm vöøa keå raát thuaän tieän cho Thaày Toång; Thaày chæ vieäc böôùc theo con ñöôøng moøn, baêng qua haøng raøo laø sang ñeán khu tröôøng chính phía beân kia saân banh. Nghe noùi gia-ñình Thaày ôû ñaây cho tôùi khi tröôøng CVA rôøi veà tröôøng sôû môùi taïi Ngaõ Saùu ChôïLôùn. Ñeán khoaûng giöõa thaäp nieân saùu möôi Thaày vaø gia-ñình vaøo ôû trong Cö-xaù Ñaïi-Hoïc ñöôøng Minh-Maïng cho ñeán luùc di taûn.

Caùi saân vaän ñoäng ñöôïc nhaéc ñeán, tröôùc kia, ñaõ laâu laø moät saân ñaù banh. Ñeán thôøi chuùng toâi ñöôïc hoïc nhôø ôû ñaây thì caùi saân banh chæ coøn laø moät khu ñaát boû choáng, hai coät goân cuõng ñaõ khoâng coøn thaáy ôû hai phía ñaàu saân. Ngay caû muøa möa ngöôøi ta cuõng khoâng nhìn thaáy ñöôïc moät coïng coû non moïc leân. Hoïc sinh CVA lôùp saùng thì coù giôø theå thao vaøo buoåi chieàu vôùi Thaày Baûo (thöôøng ñöôïc goïi baèng 'anh'). Thöôøng thì anh Baûo chæ daäy cho coù leä khoaûng chöøng möôi phuùt goàm hít thôû, vaän ñoäng tay chaân roài sau ñoù ñeå cho boïn hoïc sinh chuùng toâi töï do chia ra thaønh hai ñoäi boùng, maëc tình quaàn thaûo vôùi nhau cho ñeán chieàu toái.

Ñaây laø nôi nhöõng ñaøn deâ ñöôïc ñem ñeán, thaû rong, thoaûi maùi aên nhöõng ñaùm coû coøn soùt laïi hai beân haøng raøo goã cuõ, muïc, maø phaàn lôùn ñaõ bò ñoå gaãy. Coù leõ ñoù cuõng laø lyù do taïi sao coû ñaõ khoâng theå moïc ñöôïc noåi treân khu ñaát naøy.
Ngöôøi ta khoâng bieát chuû laø ai, hoï chæ thaáy vaøi ngöôøi Chaø, da ngaêm ñen, mình cuoán sa-roâng daét vaøi chuïc con deâ ñeán thaû roâng ôû ñaây caû ngaøy trôøi; saåm toái môùi thaáy trôû laïi ñeå  gom ñaùm xuùc vaät veà. Trong caû moät baày, ngöôøi chaên deâ chæ caàn buoäc daây vaøo coå con ñaàu ñaøn daét ñi laø caû baày phaûi riu ríu ñi theo; khoâng heà bò thaát laïc moät con naøo.
Toâi coøn nhôù, moät laàn cuõng trong giôø Vieät-vaên cuûa Thaày YÙ; vaøo giôø nghæ ( khoaûng chöøng hôn naêm phuùt ) caùc thaày thöôøng qua vaên-phoøng uoáng nöôùc. Lôïi duïng dòp naøy, Thaày An daäy Toaùn thöôøng rít moät hôi hai ba coái thuoác laøo cho ñaõ ñôøi (baèng ñieáu caày). Sau ñoù Thaày An böôùc laûo ñaûo veà lôùp hoïc. Hoïc troø baét gaëp thaày quaû tang, neân töø ñoù Thaày môùi ñöôïc 'vinh danh' laø Thaày An "thuoác laøo".
Tröôùc caûnh chieàu taø, buoán baõ, chuùng toâi beøn nghó ra moät chuyeän ñeå phaù cho vui. Saün coù baày deâ ñang laûng vaûng aên coû phía beân ngoaøi cöûa soå, boïn 'xoùm nhaø laù' nhaåy ra baét con deâ beù nhaát, coøn ñang buù söõa meï, ñem vaøo daáu trong lôùp hoïc. Deâ con, toäi nghieäp, bò boû vaøo giöõa ñaùm baøn gheá cuõ ñöôïc chaát ñoáng ôû cuoái phoøng.
Sau vaøi phuùt giaûi lao, Thaày YÙ trôû laïi lôùp. Thaày tieáp tuïc baøi giaûng cuûa giôø tröôùc, thì phaùt hòeän ra tieáng keâu 'be..be he..". Thaày ngaét lôøi, hoûi troáng khoâng:
- " Ô hay, con gì keâu! Laï nhæ ".
Caû lôùp giaû boä ngô ngaùc ngoù nhau, xì xaàm:
- " Coù tieáng keâu! " 
- " Coù con gì keâu."
Thaày YÙ laïi tieáp tuïc noùi, nhöng chöa döùt lôøi thì tieáng keâu trôû neân to hôn.
- " Be, be.. he.."
- " Be be.. he..be. "
Luùc ñoù khoâng bieát laø deâ keâu hay laø caû maáy chuïc caùi moàm ñoàng keâu.
Lôùp söûa soaïn nhoán nhaùo, thì tröôùc söï ngaïc nhieân cuûa Thaày YÙ, moät con deâ lôùn coù buoäc daây ôû coå vaø caû baày ñaõ xuaát hieän taïi cöûa lôùp. Deâ con keâu caøng lôùn thì deâ lôùn caøng trôû neân xoâng xaùo luïc tìm. Cuoái cuøng lôùp hoïc laø cuûa baày deâ cuûa ngöôøi Chaø.
- " Ô hay, sao laïi coù chuyeän naøy nhæ ? "
Ñoù laø lôøi cuûa Thaày, maø boïn chuùng toâi coù keû ñöùng gaàn coøn nghe ñöôïc, truôùc khi bò aâm thanh hoãn ñoän aùt maát.
Cuoái cuøng thì chuyeän gì xaåy ra cuõng ñaõ ñeán tai Thaày Toång Laõng.
Thaày, khoâng bieát laø laàn thöù maáy, cuõng laïi xuaát hieän ñoät ngoät taïi cöûa lôùp.
Lôùp hoïc trôû neân im laëng moät caùch tuyeät ñoái.
- " Maáy anh laøm caùi troø gì theá naøy? Taïi sao ñaùm deâ naøy laïi loït ñöôïc vaøo ñaây? "
Vaøi teân ñöùng gaàn Thaày Toång mieäng uù ôù:
- " Daï.. thöa noù ñi.. laïc aï."
- " Laøm sao coù chuyeän ñoù ñöôïc ! ". Thaày quaéc maét nhìn quanh caû lôùp.
Maët caû boïn chuùng toâi xìu xuoáng.
Thaày Toång chæ tay vaøo moät teân ñöùng taïi baøn cuoái, ra leänh:
- " Anh kia, coá ñem con deâ con ra ngoaøi cho toâi coi ".
Hai ba teân ñöùng caïnh cuøng huøa nhau gôõ baøn vaø gheá ñeå beá con vaät nhoû beù ra. Theá laø deâ meï vaø caû ñaøn riu ríu theo deâ con trôû veà baõi coû troáng phía beân caïnh lôùp.

Chuùng toâi tuy ñöôïc hoïc ôû ñöôøng Traàn-Bình-Troïng coù moät nieân khoaù, nhöng laïi laø moät trong nhöõng nôi coù nhieàu kyû nieäm CVA ñaùng ghi nhôù trong quaõng ñôøi hoïc sinh cuûa moãi ngöôøi. Duø cho ñoù cuõng laø naêm thi, nhöng chöùng naøo taät naáy, vaãn khoâng boû ñöôïc tính nghòch ngôïm.
Trong naêm ñoù keát quaû, tæ soá thi ñaäu cuûa chuùng toâi xeùt ra cuõng ñaùng ñöôïc khích leä./

_________________
* nguyeãn ngoïc tuøng
            taùm, leû naêm