---

Tröôùc khi vaøo chuyeän, caùc nhaân vaät seõ ñöôïc noùi ñeán trong baøi goàm coù:

– Buøi Baûo Sôn (CVA ’65) & Thuùy-Lieãu ôû Toronto, Gia Naõ Ñaïi,

Caâu chuyeän ñaõ khôûi xöôùng töø böõa tieäc ñoùn giao thöøa naêm 2000 taïi Tieåu Saøi Goøn ôû Quaän Cam. Hai baïn Sôn & Thuùy-Lieãu trong chuyeán gheù nam California thaêm gia ñình, ñaõ coù nhaõ yù khoaûn ñaõi khoaûng boán, naêm chuïc thaân höõu quen bieát ôû caùc tröôøng Chu Vaên An (CVA), Tröng Vöông, vaø nhoùm kyõ sö coâng chaùnh ôû Saøi Goøn ngaøy xöa trong moät nhaø haøng thanh lòch. Trong soá CVA tham döï, coù Thònh & Bích-Khueâ, vaø vôï choàng toâi - Giao & Ngoïc-Dieäp - ngoài chung moät baøn. Sôn, Thònh, vaø toâi khoâng nhöõng cuøng laø CVA ’65 maø coøn laø haøng xoùm ôû khu Nguyeãn Tri Phöông.
 

Ngay caû tröôùc 26 naêm soáng treân ñaát Myõ, vôï choàng toâi ñaõ nghe ñeán söï huøng vó cuûa thaùc nöôùc Niagara, maø chöa bao giôø coù dòp ñi xem. Cho neân chuùng toâi coù yù ñònh seõ thu xeáp ñeå thöïc hieän yù muoán naøy trong muøa heø naêm nay. Maø Niagara Falls nhìn treân baûn ñoà, coù veû cuõng gaàn Toronto, nôi hai baïn Sôn & Thuùy-Lieãu ñang sinh soáng. Sau moät vaøi ñieän thö trao ñoåi, Sôn ñoàng yù töø caû 3 thaùng tröôùc, ñònh chöông trình tieáp vaø höôùng daãn tuïi toâi gheù thaêm caû Toronto laãn thaùc Niagara trong hai ngaøy röôõi, baét ñaàu toái ngaøy muøng 4 thaùng 8 ôû tö gia Sôn & Thuùy-Lieãu.
 

Ñeå cho chuyeán ñi vui hôn vaø boõ coâng “khoå chuû” boû ra höôùng daãn, toâi coù lieân laïc ruû vôï choàng Thònh & Bích-Khueâ vaø vôï choàng Cöôøng & Phuïng-Anh ôû vuøng Hoa Thònh Ñoán cuøng gia nhaäp. Ñoàng thôøi Sôn cuõng coù môøi hai giaùo sö CVA Nguyeãn Vaên Kyû Cöông (daïy Toaùn) ôû Toronto, vaø Leâ Höõu Phuïng (daïy Anh ngöõ ôû Chuoàng Ngöïa) ôû Boston, MA vaø moät soá caùc thaân höõu CVA khaùc trong ñoù coù Tieán, Nguyeãn Theá Vöôïng (Gia Naõ Ñaïi), vaø Nghieâm Höõu Huøng (Oakland, California). Giaùo sö Phuïng traû lôøi cho bieát vì coù moå maét neân khoâng tieän tham döï.
 

Hoâm leã Ñoäc Laäp cuûa Hoa Kyø, vôï choàng toâi coù gheù thaêm vôï choàng Thònh ôû tö gia hai ngöôøi, ñeå “giaûi quyeát” moät … “toái haäu thö” cuûa Thònh: “Tao ñeán ôû caên nhaø môùi naøy ñaõ 9 naêm roài maø chöa thaáy maøy gheù thaêm; Boä maøy ñònh ñôïi ñeán luùc tao doïn qua nhaø khaùc hay sao?! Baïn beø gì maø … quaùi ghôû (!) nhö vaäy?!” Ngoïc-Dieäp coù hoûi Bích-Khueâ veà chuyeán ñi Toronto/Niagara Falls döï truø thì ñöôïc cho bieát: “Luùc ñaàu toâi cuõng tính ñi, ñeán luùc ñang ñònh laáy veù maùy bay thì oâng Thònh cho bieát oâng aáy seõ bay qua Baltimore roài cuøng vôùi hai oâng Kim vaø Cöôøng laùi xe leân Toronto. Thoâi vaäy ñeå maáy oâng töï do taùn doùc treân xe, toâi khoûi ñi theo!” Cho neân Thònh voâ hình chung ñöôïc caáp vöøa “chöùng chæ ñoäc thaân taïi choã” laãn “giaáy pheùp ñöôïc di chuyeån trong giôø giôùi nghieâm” moät caùch thaät deã daøng!
 

Khoaûng moät tuaàn tröôùc khi ñi Toronto, nhaân coù dòp ñieän thoaïi vôùi Huøng, toâi ñöôïc Huøng cho bieát cuõng seõ coù maët ôû Toronto ñuùng khoaûng thôøi gian tuïi toâi ñaõ heïn vôùi Sôn, ñeå tham döï ñaùm cöôùi caäu em. Nhöng vì phaûi ñi vôùi moät phaùi ñoaøn 20 ngöôøi ñaïi dieän hoï nhaø trai neân Huøng khoâng theå höùa vôùi Sôn seõ ñeán tham döï buoåi tieåu hoäi ngoä CVA vôùi tuïi toâi.
 

Toái muøng 2 thaùng 8, toâi ñieän thoaïi soá di ñoäng cuûa Thònh vaø ñöôïc cho bieát Thònh ñaõ gaëp Kim vaø Cöôøng ôû Hoa Thònh Ñoán vaø caû ba seõ laùi xe möôùn ñi Toronto saùng sôùm muøng 4. Saùng sôùm thöù baåy cuøng ngaøy, vôï choàng toâi cuõng ra phi tröôøng San Diego laáy chuyeán maùy bay Air Canada ñaõ giöõ choå caû  maáy thaùng tröôùc ñeå bay thaúng qua Toronto.
 

Ngoïc-Dieäp vaø toâi haï caùnh xuoáng phi tröôøng Toronto luùc 5  giôø chieàu ngaøy muøng 4. Sau khi laáy xe thueâ, vaø laùi xe bò laïc khoaûng 45 phuùt, tuïi toâi cuõng laàn ñöôøng kieám ra khaùch saïn Holiday Inn maø Sôn ñaõ ñeà nghò. Ñang chuaån bò ñeå laùi xe ñeán nhaø Sôn cho kòp giôø heïn aên toái thì ñieän thoaïi phoøng reùo vang. Ngöôøi goïi chính laø Cöôøng cho bieát phaùi ñoaøn – goàm Cöôøng, Kim vaø Thònh - töø Hoa Thònh Ñoán sau 11 tieáng laùi xe ñang ôû trong moät phoøng ôû taàng laàu ngay treân phoøng vôï choàng toâi.
 

Tö gia Sôn & Thuùy-Lieãu coù phoøng maïch nha khoa ôû taàng treät, vaø caùc phoøng nguû ôû hai taàng treân, coäng theâm vôùi phoøng laøm vieäc ôû basement. Söï ngaên naép ôû moãi phoøng cho thaáy gia chuû phaûi laø ngöôøi raát gioûi saép xeáp. Coù leõ moät phaàn cuõng vì caû hai vôï choàng Sôn ñeàu ñaõ coù thôøi gian ôû Nhaät. ÔÛ baøn aên treân patio nhìn ra vöôøn sau caên nhaø, chuùng toâi ñaõ ñöôïc moät böõa aên thaät ngon, vaø vui. Ngoaøi hai vôï choàng gia chuû - ñöôïc tieáp tay bôûi hai chaùu ñang tuoåi tröôûng thaønh - coøn coù anh Buøi Thi Thanh, ñoùn tieáp tuïi toâi goàm 4 CVA, vaø nhaø toâi. Chuùng toâi ñöôïc khoaûn ñaõi nem chua, nem nöôùng, sushi Nhaät, söôøn nöôùng kieåu Ñaïi Haøn, toâm nöôùng, aên vôùi rau coû moät soá haùi töø khu vöôøn sau nhaø, nhaäu vôùi röôïu maän, vaø ba, boán loaïi bia trong ñoù coù cuûa Gia Naõ Ñaïi vaø Meã Taây Cô.
 

Ñoà aên ñaõ ngon mieäng maø caùc caâu chuyeän trao ñoåi ôû baøn aên laïi coøn thaät haøo höùng. Kim noùi veà baøi vieát veà chöông trình Apollo ñöa ngöôøi leân maët traêng cuûa Sôn phoå bieán naêm 1969 ôû Saøi Goøn; Sôn taû kinh nghieäm soáng ôû beân Nhaät cuûa Sôn & Thuùy Lieãu naêm 1974; Cuoäc soáng du hoïc beân Ñöùc cuõng ñöôïc Thònh vaø Kim ñöa ra so saùnh vôùi Nhaät (Sôn & Thuùy-Lieãu) vaø Taân Taây Lan (Giao & Ngoïc-Dieäp); Ñôøi soáng beân Nhaät thaáy coù veû chaät vaät nhaát. Taát caû 5 CVA chuùng toâi ñeàu hoài töôûng laïi nhöõng kyû nieäm thôøi leâ ñuõng quaàn ôû CVA - vaø rieâng Thònh, Cöôøng, Sôn vaø toâi, khu Nguyeãn Tri Phöông.  Roài lan qua chuyeän ñònh cö ôû Myõ vaø Gia Naõ Ñaïi, giöõa Vieät Nam vaø haûi ngoaïi … Khi ñöôïc hoûi taïi sao Phuïng-Anh khoâng coù maët, Cöôøng cho bieát baø xaõ ñaõ phaûi ñi xa nhieàu trong coâng vieäc neân muoán nghæ meät; Thaät laø … tieän (!) cho Cöôøng, chaúng thua gì oâng baïn Thònh kia! Vaø luùc tieãn Cöôøng leân ñöôøng, Phuïng-Anh coù noùi raát yeân taâm khi thaáy Cöôøng seõ ñi chung vôùi Thònh vaø Kim, vì neáu Cöôøng coù bò “caùm doã” bôûi baát cöù chuyeän gì, thì ñaõ coù hai ngöôøi baïn coù boä daïng raát ñaùng tin caån … höôùng daãn veà laïi … “chính ñaïo”!  Nhaân luùc Cöôøng ñi vaøo nhaø taém röûa tay, taøi laùi xe cuûa Cöôøng trong haønh trình töø Baltimore ñeán ñaõ ñöôïc Kim vaø Thònh taû oaùn cho moïi ngöôøi nghe: “Ba ñöùa tuïi toâi thay phieân nhau laùi; Khi Thònh hay toâi laùi thì hai ngöôøi kia laên ra nguû. Theá maø khi Cöôøng caàm laùi thì giaät gaân ñeán ñoä Thònh vaø toâi khoâng theå naøo nhaém maét ñöôïc, duø chæ moät giaây!”
 
 

Barbecue taïi tö gia cuûa BB Sôn & Thuùy Lieãu
995 Dufferin St. - Toronto * 4 August 2001
Töø traùi: PV Thònh, NT Cöôøng, BB Sôn.
(Aûnh cuûa Buøi Baûo Tuøng)

Ñeán giôø traùng mieäng, gia chuû mang ra caû moät khay lôùn chaát ñaày nhöõng thöù traùi caây nhieät ñôùi töôi. Tröø nhaõn coù baùn ôû California, hai loaïi choâm choâm, maêng cuït, vaø boøng bong laø nhöõng thöù maø töø ngaøy rôøi Vieät Nam caû 26 naêm nay, baây giôø toâi môùi ñöôïc neám laïi! Coù luùc thaáy Sôn maáy laàn caét maáy quûa maêng cuït tieáp Ngoïc-Dieäp, toâi khoâng theå ngôø raèng vôï choàng chuùng toâi ñang ôû moät nôi thaät xa laï …
 

Luùc tieäc taøn, nhìn ñoàng hoà thì ñaõ thaáy 12:30 saùng. Ñaõ uoáng bao nhieâu laø thöù bia treân baøn, maø Cöôøng nhaát ñònh ñoøi phaûi ñi kieám thöû bia Moâng Coå - khaùch uoáng ñöôïc töï tieän oâm Moâng nöõ tieáp vieân, trong khi nöõ tieáp vieân naén boùp Coå cuûa khaùch! - ôû Toronto. Anh Thanh ñaùp öùng lôøi yeâu caàu ngay baèng caùch ruû Cöôøng, Thònh (caû hai: ñoäc thaân taïi choã) vaø Kim (ñoäc thaân thöù thieät) leân xe van cuûa anh ñi coi Toronto-by-Night. Tröôùc khi nhaøo leân xe van, Thònh coøn coá yù ra veû öu aùi nhaén vôùi laïi vôùi toâi: “Tao ñi tìm vui ñaây; Chia buoàn cuøng maøy nheù!”
 

Vôï choàng toâi cuøng vôùi Thuùy-Lieãu, ñöôïc Sôn laùi moät chieác SUV ñöa ñi xem phoá phöôøng. Treân xe, Sôn cho bieát toång soá daân cuûa Toronto khoaûng gaàn 3 trieäu ngöôøi, trong ñoù coù khoaûng 36 ngaøn ngöôøi Vieät. Ñaõ 1:00 giôø saùng maø Toronto luõ löôït ngöôøi ñi boä y nhö Saøi Goøn trong muøa Giaùng Sinh – Teát Taây – Teát Ta. Nhöõng haøng quaùn caø pheâ beân væa heø vaø ngöôøi ñi qua laïi y nhö ôû Aâu chaâu. Sôn cho bieát thöôøng ngaøy thì Toronto khoâng quaù ñoâng nhö theá, nhöng hoâm ñoù - muøng 4 thaùng 8 – laïi chính laø ngaøy hoäi lôùn cuûa Toronto: leã Caribana cuûa ngöôøi da ñen vuøng Caribean toå chöùc haøng naêm taïi Toronto, gioáng nhö Mardi Gras taïi New Orleans; Soá ngöôøi tham döï töø khaép nôi tôùi - nhaát laø Gia Naõ Ñaïi vaø Hoa Kyø – coù theå leân tôùi haøng traêm ngaøn ngöôøi. Sôn ñaõ phaûi voøng xe hình chöõ U hai, ba laàn ñeå khoûi bò keït xe. Ñeán ñaâu 2:00 giôø saùng chuùng toâi môùi veà tôùi khaùch saïn nghæ laáy söùc cho chöông trình hoâm sau.
 

Saùng chuû nhaät muøng 5, toâi vöøa xuoáng lobby khaùch saïn thì ñaõ thaáy HV Tieán hai maét thaâm quaàng, ñang ngoài ôû salon. Hoûi ra thì môùi bieát Tieán môùi cuøng vôùi vôï con ñi thaêm ñaïi gia ñình hai hoï ôû Quaän Cam vaø Portland, Oregon caû tuaàn roài, môùi veà laïi Gia Naõ Ñaïi. Lieân-Höông vaø caùc chaùu bay tieáp veà nhaø ôû Sudbury, trong khi Tieán – sau hai chuyeán maùy bay thaâu ñeâm - gheù laïi Toronto ñeå gia nhaäp buoåi tieåu hoäi ngoä vôùi tuïi toâi trong chæ ñuùng moät ngaøy! Laïi theâm moät CVA “ñoäc thaân taïi choã” ñöôïc caáp “giaáy di chuyeån trong giôø giôùi nghieâm” nöõa! Ñaây chaéc phaûi laø moät thöù mode môùi! Cöôøng vaø Thònh cho toâi bieát vì thieáu toâi (?) toái qua ñaõ khoâng kieám ra bia Moâng Coå ôû Toronto! Ngoài ñôïi vaøi phuùt thì thaáy Sôn & Thuùy-Lieãu ñeán ñoùn taát caû 6 ngöôøi ôû khaùch saïn leân chieác SUV coù söùc chöùa ñuùng 8 ngöôøi, tröïc chæ trung taâm thuû phuû Toronto.
 

Chuùng toâi ñi taûn boä treân heø phoá, gheù aên tröa, vaø lieân tuïc taùn doùc trong moät nhaø haøng Thuïy Só. Ñeå ñôõ bò noùng, Sôn höôùng daãn moïi ngöôøi böôùc xuyeân qua caùc khu thöông xaù coù maùy laïnh ñeå ñi ra phía bôø hoà Ontario nhìn ra Toronto Island coù gioù hoà thoaùng maùt. Döôùi boùng caây ôû bôø hoà, Thònh vaø toâi chaêm chuù nhìn hai ngöôøi nhaïc só ngöôøi Nga bieåu dieãn hai thöù nhaïc cuï gioáng nhö moät thöù döông caàm goõ, phaùt ra aâm thanh raát laï; Moät trong nhöõng nhaïc phaåm ñöôïc trình baày laø moät baøi quen thuoäc cuûa Paul Simon. Ngoaøi xa, toâi thaáy Thuùy-Lieãu vaø Ngoïc-Dieäp taûn boä trong khu haøng quaùn, vaø Tieán - sau khi trao ñoåi vaøi caâu chuyeän ngaén veà high-tech - noùi caàn ñi ñieän thoaïi ñeå boû phoøng khaùch saïn ñaõ giöõ, ñeå ôû chung phoøng vôùi phaùi ñoaøn töø mieàn ñoâng Hoa Kyø.
 

Vì trôøi quaù noùng (treân 90 ñoä F) tieát muïc ñi thaêm caùc quaày baùn traùi caây treân ñöôøng Spadina cuûa phoá Taàu ñaõ ñöôïc thay theá baèng chæ nhìn qua cöûa kính xe coù maùy laïnh! Ñuû thöù loaïi traùi caây nhieät ñôùi – khoâng coù ôû Myõ - thaáy baày baùn la lieät ôû doïc væa heø troâng thaät haáp daãn. Toâi noùi vôùi nhaø toâi chaéc theå naøo cuõng phaûi trôû laïi ñaây khi coù dòp.
 

 Bôø hoà Ontario nhìn ra Toronto Island
Toronto * 5 August 2001
Töø traùi: NT Cöôøng, NV Kim, HV Tieán, NA Giao & Ngoïc-Dieäp, Thuùy Lieãu & BB Sôn.
(Aûnh cuûa Buøi Baûo Sôn)

Khoaûng 3:00 giôø chieàu, chuùng toâi quyeát ñònh veà nghæ ñeå coù söùc cho daï tieäc chính coù khaùch danh döï laø giaùo sö Nguyeãn Vaên Kyû Cöông. Tröôùc khi taïm chia tay ôû khaùch saïn, Sôn ñaõ ñöa cho moïi ngöôøi coi baûn thöïc ñôn lieät keâ caùc moùn aên nhö moät tieäc cöôùi, vaø daën doø ñöôøng ñi ñeán nhaø haøng.
 

Khi nhaø toâi vaø toâi ñeán nhaø haøng Bright Pearl thì moïi ngöôøi ñeàu ñaõ coù maët keå caû giaùo sö Cöông vaø phu nhaân. Ngoaøi caùc “khuoân maët quen thuoäc”, toâi coøn ñöôïc giôùi thieäu vôùi anh Nguyeãn Thanh Hoaøng, vaø khoaûng giöõa böõa tieäc, chò Nguyeãn Thò Laâm. Sau khi chaøo hoûi moïi ngöôøi, toâi laáy ra moät baûn “Hoaøi nieäm Chu Vaên An” ñeå bieáu thaày ñoïc cho bieát veà buoåi Hoäi ngoä CVA naêm ngoaùi cuõng nhö hình ngoâi tröôøng CVA chuïp cuoái naêm 2000. Töôûng theá ñaõ laø nhanh tay, theá maø toâi ñaõ thua Tieán, vì ñöôïc bieát tröôùc khi vôï choàng toâi tôùi, Tieán ñaõ “laáy ñieåm” tröôùc baèng caùch trình cho thaày Cöông xem baûn in moät trang hoïc baï cuûa Tieán töø ñôøi naøo (!) treân ñoù coù soá ñieåm, lôøi pheâ, vaø chöõ kyù cuûa giaùo sö Cöông!
 

Giaùo sö Cöông laø moät trong hai vò giaùo sö cuûa tröôøng CVA, maø toâi khoâng ñöôïc hoïc ôû trong tröôøng laïi nghe danh laø daïy gioûi, neân ñaõ phaûi boû tieàn tuùi – tuy nhieân thö kyù cuûa tröôøng tö coù thu ñöôïc hoïc phí haøng thaùng cuûa toâi khoâng laïi laø chuyeän khaùc! – ghi teân theo hoïc ôû caùc lôùp tö. Vò giaùo sö thöù hai kia laø thi só Nguyeân Sa Traàn Bích Lan. Toâi coøn nhôù coù buoåi toái tan lôùp trieát vôùi giaùo sö Lan, Sôn ñaõ cho toâi baùm vaøo caùnh tay laùi xe Mobylette cuûa Sôn ñeå caùi xe ñaïp cuûa toâi ñöôïc … keùo (!), phoùng veà khu Nguyeãn Tri Phöông.
 

Ñaõ laâu ñeán caû 36 naêm roài, theá maø thaày Cöông vaãn xaùc nhaän ñöôïc caâu keát luaän thoâng thöôøng cuûa thaày moãi laàn tìm ra lôøi giaûi cho nhöõng baøi toaùn Conic (parabola, ellipse, hyperbola):“Ñoù laø ñieàu maø ta phaûi chöùng minh!” Vôùi hoa tay veõ voøng troøn toaøn haûo - y nhö coù compa - qua 9 ñieåm baèng phaán traéng treân baûng ñen, lôùp hoïc cuûa thaày luoân luoân sinh ñoäng, ñaày tieáng cöôøi cuûa caû thaày laãn troø, vaø hoïc troø nhö toâi ñaõ thaáu hieåu raát nhieàu nhöõng hoùc hieåm cuûa moân toaùn hình hoïc.
 

Gaëp laïi thaày sau bao nhieâu naêm xa caùch, chæ vaøi phuùt ôû baøn aên, toâi ñaõ ñöôïc bieát theâm khaù nhieàu ñieàu veà thaày maø ôû Saøi Goøn ñaõ khoâng coù dòp. Giaùo sö Cöông sinh naêm 1929, ñaõ toát nghieäp Cao hoïc Toaùn taïi Phaùp sau 8 naêm du hoïc. Tröôùc khi veà nöôùc laøm giaùo sö vaø sau ñoù, giaùm hoïc tröôøng Chu Vaên An, thaày ñaõ quen bieát vaø keát hoân vôùi coâ Nguyeãn Phöông-Ñaøn - sau naøy cuõng laøm giaùo sö Toaùn cuûa tröôøng Gia Long. Coâ Phöông-Ñaøn hieän laø chuû tòch hoäi Phuï nöõ Vieät Nam ôû Toronto.
 

Baøn tieäc töï nhieân yeân laëng haún, roài roä leân nhöõng tieáng cöôøi noùi khi caùc CVA laàn löôït töï giôùi thieäu mình vôùi thaày Cöông & coâ Phöông-Ñaøn. Anh Lieâm keå chuyeän trong noã löïc xin nhaäp hoïc ôû CVA, anh ñaõ bò keû caép xôi maát moät chieác xe ñaïp – moät phöông tieän di chuyeån ñaùng keå ôû Vieät Nam thôøi ñoù. Toâi coù hoûi thaày Cöông lieäu coù lieân heä giöõa toaùn vaø trieát hoïc hay khoâng, thì ñöôïc thaày traû lôøi ngay: Raát chaët cheõ; Nhöõng thieân taøi noåi tieáng ngaøy xöa nhö Descartes, thöôøng laø trieát gia gioûi toaùn; Moät trong nhöõng boä moân chính cuûa trieát hoïc laø lyù luaän hoïc; Caùc pheùp tieäm tieán vaø nghòch ñaûo cuõng coù nhöõng yù nghóa trieát lyù …
 

Sau khi bò caùc CVA ôû baøn tieäc yeâu caàu vaø aùp löïc, giaùo sö Phöông-Ñaøn phaûi mieãn cöôõng “chaám ñieåm” Tieán laø CVA hieàn vaø khaû tín nhaát, trong khi Kim laø CVA Baéc kyø ‘xaïo’ nhaát! Sau khi “truùng giaûi”, Kim ñaõ khoâng xaùc nhaän laø anh coù maët trong ñaùm hoïc sinh CVA mang baùo xuaân qua tröôøng Gia Long baùn, maø cöù bò chính giaùo sö Phöông-Ñaøn ñaõ ra leänh cho caùc nöõ sinh khoùa chaët coång saét khoâng cho ai vaøo hay khoâng! Coù leõ bieát mình hôi quùa lôøi, vaøi phuùt sau toâi ñeå yù thaáy coâ Phöông-Ñaøn gaép vaøo ñóa aên cuûa Kim moät mieáng toâm huøm thaät lôùn, trong khi toâi ngoài gaàn coâ hôn maø chaúng heà ñöôïc coâ tieáp moät moùn naøo!
 

Moïi ngöôøi aên noùi vui ñeán ñoä nhö queân caû caùc moùn aên trong ñoù coù moùn vòt Baéc Kinh maø toâi thaáy ngon hôn ôû bao nhieâu cao laâu toâi ñaõ ñöôïc thöû ôû baéc laãn nam California. Tröôùc khi chia tay ra veà, giaùo sö Cöông ñaõ nhôø Sôn saùng ngaøy hoâm sau trao laïi cho moãi ngöôøi moät cuoán saùch “Thieàn trong lôùp hoïc” do giaùo sö soaïn, môùi xuaát baûn naêm 2000. Ñaùp öùng söï yeâu caàu cuûa Kim, giaùo sö Cöông sau vaøi lôøi toùm taét caûm töôûng, ñaõ ñöùng leân haùt - vaø yeâu caàu moïi ngöôøi haùt theo - baøi “Gaàn nhau” do chính oâng saùng taùc:
 
 

“Gaàn nhau, trao cho nhau
Nöôùc maét hay nuï cöôøi
Vaø xin trao cho nhau
Nhöõng öôùc mô tuyeät vôøi
Cho duø baàu trôøi keùo maây ñen
Cho duø röøng naøo thieáu muoân chim
Ta vaãn yeâu thöông nhau maõi maõi!”
 
 

Tröôùc khi chia tay sau böõa tieäc toái ôû Nhaø haøng Bright Pearl
Toronto – Gia Naõ Ñaïi * 5 August 2001
Töø traùi: PV Thònh, NV Kim, Thuùy Lieãu & BB Sôn, GS Nguyeãn Vaên Kyû Cöông & GS Nguyeãn Phöông Ñaøn, HV Tieán, Nguyeãn Thò Laâm, Ngoïc Dieäp & NA Giao, NT Cöôøng.
(Aûnh cuûa Buøi Baûo Tuøng)

Toâi coøn nhôù luùc ñôïi xe ngoaøi væa heø tröôùc cöûa nhaø haøng, giaùo sö Cöông coøn laàn löôït oâm chaët moãi ñöùa tuïi toâi theo kieåu nhö caùc quoác khaùch coäng saûn chaøo nhau.
 

Saùng thöù hai muøng 6, ñuùng giôø heïn ôû lobby khaùch saïn, khi vôï choàng toâi xuoáng thì ñaõ thaáy Sôn mang cho moãi ngöôøi moät ly caø pheâ vaø moät boïc traùi caây chöa thanh toaùn heát hoâm noï, vaø chæ thò: “Ai hai ngöôøi thì coù boïc lôùn; Toâi ñaõ ñeám töøng quûa raát coâng baèng!” Ba chieác xe noái ñuoâi nhau tröïc chæ Niagara Falls vì chieàu hoâm ñoù theo chöông trình, tuïi toâi seõ tan haøng, ai veà ngaû thaáy theo phöông tieän rieâng cuûa mình. Sau moät tieáng röôõi laùi xe, chuùng toâi ñeán khu Niagara-on-the-Lake, boû xe ôû baõi ñaäu, taûn boä ñi thaêm caû traêm caùc caên haøng baùn ñoà löu nieäm.
 

Ngoài ôû quaùn aên tröa ôû Niagara-on-the-Lake, toâi nghó ñeán Tieán luùc ñoù chaéc ñang luïc ñuïc moät mình ra laïi phi tröôøng Toronto bay veà vôùi vôï con ôû Sudbury.
 

Sôn höôùng daãn chuùng toâi xuoáng ngoài treân moät thaân caây ñaõ bò ñoán naèm daøi theo bôø hoà Ontario beân Gia Naõ Ñaïi cuûa soâng Niagara. Nhìn qua phía bôø kia coù laù côø Hoa Kyø bay phaát phôùi treân coät côø cuûa moät kieán truùc - hình nhö ngaøy tröôùc laø moät tieàn ñoàn - toâi laïi lieân töôûng ñeán moät laàn nhìn thaáy laù côø maùu cuûa Haø Noäi ôû phía beân kia bôø soâng Beán Haûi.
 
 

Niagara-on-the-Lake * 6 August 2001
Töø traùi: NV Kim, NT Cöôøng, PV Thònh, Thuùy Lieãu (baø BB Sôn), Ngoïc Dieäp & NA Giao.
(Aûnh cuûa Buøi Baûo Sôn)

Aên tröa xong, taát caû chuùng toâi laïi leân chieác SUV cuûa Sôn & Thuùy-Lieãu ñeå laùi xuoáng thaùc Niagara xa khoaûng nöûa tieáng. Qua cöûa kính xe, laàn ñaàu tieân Ngoïc-Dieäp vaø toâi ñöôïc nhìn thaáy hai thaùc nöôùc thaät vó ñaïi cuûa Niagara Falls. Sau ñoù vì khoâng tìm ra choã ñaäu xe ñeå xuoáng taûn boä ngaém thaùc, vaø cuõng ñaõ muoän giôø, Sôn ñaõ quyeát ñònh laùi xe trôû laïi choã ñaäu xe ôû Niagara-on-the-Lake ñeå chuaån bò chia tay. ÔÛ baõi ñaäu xe, moïi ngöôøi laïi cöù duøng daèng ñöùng giöõa trôøi naéng noùi qua noùi laïi, chöa muoán chia tay, khieán Cöôøng soát ruoät phaûi la aàm leân: “Naøy neáu caùc baïn ñònh noùi laâu nöõa thì neân lui vaøo boùng caây maùt kia cho toâi ñôõ bò naéng nhöùc ñaàu!” Laàn löõa maõi, theá roài chuùng toâi cuõng phaûi chia tay. Hình aûnh sau cuøng toâi coù veà Sôn laø caùi vaãy tay ra hieäu cho xe toâi ñi thaúng veà höôùng Niagara Falls, trong khi chieác SUV maàu ñaäm cuûa Sôn queïo maët ñeå ra xa loä QEW veàToronto.
 

Toâi caûm thaáy moät söï troáng vaéng khi vôï choàng chuùng toâi laùi xe trôû laïi Niagara Falls, qua caàu Rainbow laø ranh giôùi Gia Naõ Ñaïi – Hoa Kyø, ñeå laáy phoøng ñaõ giöõ ôû khaùch saïn. Ñang ôû phía Gia Naõ Ñaïi vui nhö hoäi, chæ qua moät caây caàu ngaén, ñöôøng phoá tieåu bang Nöõu Öôùc troâng buoàn teû haún ñi. Chuùng toâi quyeát ñònh boû phoøng khaùch saïn ôû Hoa Kyø vaø laùi xe qua trôû laïi bieân giôùi tìm moät khaùch saïn khaùc treân laõnh ñòa Gia Naõ Ñaïi. May laøm sao khaùch saïn ñaàu tieân – töùc laø gaàn thaùc Niagara nhaát - laïi coù phoøng troáng neân tuïi toâi ñaõ khoâng phaûi laøm hai keû khoâng nhaø nhö nhaø toâi ñaõ lo!
 

Thaùc Niagara laø do nöôùc hoà Erie, qua con soâng Niagara, chaûy xuoáng hoà Ontario. Gaàn moät trieäu taán nöôùc rôi qua hai thaùc chính moãi 5 phuùt: thaùc American cao 184 boä, ngang 1060, vaø thaùc Horseshoe 176 x 2200 boä, thöôøng tröïc taïo ra moät vuøng boït hôi nöôùc bay cao, deã daøng laøm öôùt suõng caùc du khaùch ñöùng xem treân bôø. Phaûi taän maét nhìn gioøng thaùc huøng vó naøy, ngöôøi ta môùi hieåu taïi sao haõng Pfizer ñaõ choïn thanh aâm Niagara ñaët teân cho vieân thuoác cöôøng döông noåi tieáng cuûa hoï. Trong khi ñi boä nhìn ngaém gioøng thaùc ñöôïc soi saùng baèng caùc ngoïn ñeøn ñieän ñuû maàu luùc buoåi toái, chuùng toâi khoâng hieåu taïi sao ngöôøi ta chen chuùc nhau treân ñöôøng, hay ngoài kín treân nhöõng vöôøn coû; Treân moät ngoïn ñoài nhìn xuoáng ñöôøng phoá coøn coù moät ban nhaïc Rock caû chuïc ngöôøi trình dieãn. Maõi veà ñeâm chuùng toâi môùi ñöôïc bieát duø chæ laø moät toái thöù hai, muøng 6 thaùng 8 laïi laø Civic Holiday cuûa Toronto: tröôùc söï ngaïc nhieân vaø thích thuù cuûa tuïi toâi, ñuùng 10:00 giôø toái, phaùo boâng - chæ coù moãi toái thöù saùu, hay trong caùc ngaøy leã lôùn - ñöôïc baén haøng loaït treân thaùc Niagara phaûn chieáu treân soùng nöôùc troâng thaät ngoaïn muïc!
 

Sau moät ngaøy röôõi ôû Niagara Falls, vôï choàng chuùng toâi laùi xe trôû laïi phi tröôøng Toronto ñeå laáy chuyeán maùy bay chieàu muøng 8 veà laïi San Diego.
 

Ngoài 5 tieáng treân maùy bay, toâi lan man bay veà vuøng nuùi non coå cuûa Hy Laïp, vaø ñoïc thaáy trong “Ethique aø Nicomaque”, Aristote vieát veà tình baïn nhö sau:

“Tình baïn laø ñieàu caàn yeáu trong cuoäc ñôøi. Khoâng baïn beø, chaúng ai thieát soáng, maëc duø coù taát caû nhöõng phuùc loäc khaùc (…). Luùc ngheøo tuùng hay khi baát haïnh, ngöôøi ta vaãn nghó baïn beø laø nôi nöông töïa duy nhaát. Tình baïn giuùp cho keû thanh nieân traùnh khoûi nhöõng sai laàm, mang laïi cho söï chaêm soùc vaø khaû naêng haønh ñoäng khi söùc löïc ñaõ suy giaûm; tình baïn coøn thuùc ñaåy tuoåi trung nieân vaøo nhöõng haønh ñoäng cao ñeïp.”
 

Toâi thaáy caøng soáng nhieàu tuoåi ngöôøi ta caøng thaáy quí baïn beø hôn. Ñieàu naøy thaät ra cuõng deã hieåu vì trong khi baïn môùi raát khoù keát thaân, soá baïïn cuõ caøng ngaøy caøng giaûm vì hoaëc ñaõ thaát laïc, coù khi ñaõ qua ñôøi. Baïn höõu cuõng nhö - moät nhaø vaên naøo ñoù coù vieát – “nhöõng ngöôøi thaân yeâu cuûa ta cöù laàn löôït boû ta ra ñi, khoâng bao giôøi trôû laïi!” Toâi nhôù ñeán nhöõng ngöôøi baïn ñaõ cheát thaät treû vaø baát ngôø. Nhöõng nuï cöôøi chöa nôû troïn ñaõ boãng bieán thaønh nhö meáu, nhöõng moäng öôùc bò vuøi daäp thoâ baïo, y nhö nhöõng caùnh chim môùi phoùng mình bay leân ñaõ bò gaãy guïc: CVA Vuõ Quyù Ñan ñaõ tan xaùc khi ñoùng vai coâng binh xuaát traän laàn ñaàu tieân; Ñaïi uùy Quaân y Baùc só Ñaëng Tuaán Long (CVA ’65) naèm cheát ôû goác caây trong khu röøng Kaø Tum ôû Taây Ninh treân ñöôøng vöôït traïi “caûi taïo” naêm 1978. Nhöng vôû kòch vaãn phaûi ñöôïc tieáp dieãn, vaø ñaùm heà giuùp vui cho khaùn giaû mua vui ñaõ ñöôïc oâng baàu nhaéc nhôû raèng duø baát cöù chuyeän gì coù ñaõ xaûy ra, “The show must go on!”
 

Khoâng phaûi ai cuõng coù ñöôïc nhieàu baïn vöøa thaân vöøa toát: Ceasar ngaøy naøo ñaõ bò “Baïn beø ngoài quanh tuoát saùng giaùo göôm!” (Trònh Coâng Sôn). Vì theá nhaïc só trình dieãn Paul Simon – ngöôøi ñöôïc meänh danh laø linh hoàn cuûa ngöôøi Myõ - ñaõ keâu reân trong tuyeät phaåm “Bridge over troubled water” moät caâu thaät thaûm thieát: “And friends just can’t be found!”,  vaø nhöõng buoåi hoäi ngoä cuûa caùc cöïu hoïc sinh trung hoïc ôû haûi ngoaïi thöôøng raát ñoâng ngöôøi tham döï. Ñeán ñoù, ít nhaát cuõng coù 20 ngöôøi bieát mình laø ai maø khoâng caàn phaûi töï giôùi thieäu veà quaù khöù cuûa mình; Aùm aûnh “maát caên cöôùc lyù lòch” (identity crisis) treân xöù ngöôøi taïm thôøi khoâng coøn nöõa.

 
 

“Neáu chaúng may tan vôõ caû cô ñoà,
Bieát cuùi xuoáng voâi hoà xaây döïng laïi!”

Nhieàu ngöôøi khaùc, “oâng khoâng ra oâng, thaèng chaúng ra thaèng!”  … Khoâng bieát coù bao nhieâu ngöôøi ñaõ bò baøi thô noåi tieáng “Thuaät hoaøi” cuûa nhaø thô Ñaëng Dung aùm aûnh? Baøi thô naøy ñaõ ñöôïc (moät CVA - Nguyeãn Duy Chính) chuyeån Vieät ngöõ nhö sau:
 
 

Taâm söï
Traêm naêm lôø löõng troâi mau,
Ñaát trôøi voâ taän moät maøu tang thöông.
Gaëp thôøi côø quaït döông döông,
Thaát cô ñaønh chòu moät tröôøng ñaéng cay.
Sôn haø nhöõng töôûng ñaép xaây,
Ngôø ñaâu laïc böôùc traéng tay nöûa ñôøi.
Ñeâm naøo maøi kieám traêng soi,
Ngaång leân toùc ñaõ baïc roài coøn ñaâu!

Trong khi ñoù töø thaønh phoá söông muø Ñaø Laït, Haø Só Phu – moät khoa hoïc gia toát nghieäp ôû Tieäp Khaéc – laïi nhaéc nhôû trong taäp taøi lieäu “Ñoâi ñieàu suy nghó cuûa moät coâng daân” (Thaùng 5, 1993): “Toâi cuõng toan xeù baøi vieát naøy ñi, vì thaáy: nghó gì, noùi gì cuõng ñeáu voâ nghóa caû! Nhöng chôït nhìn vaøo nhöõng thöù mình ñang aên, ñang maëc haøng ngaøy, nhìn vaøo cuoán saùch ñang xem, toâi töï bieát mình laø keû ñaõ ñöôïc ‘aên chòu’ ôû ‘Quaùn Ñôøi’ naøy quùa nhieàu, neáu thaûn nhieân ruõ aùo ra ñi thì hoùa ra thaèng aên quòt!”
 

Trong cuoäc soáng tha höông, ta neân hay phaûi soáng nhö theá naøo môùi laø phaûi ñaïo, hay hôïp thôøi trang?
 
 

*

*    *

Veà laïi San Diego moät tuaàn sau chuyeán ñi Toronto/Niagara Falls, toâi coù nhaän vaø ñoïc moät ñieän thö cuûa Tieán:
 

 “Ngoài treân maùy bay rôøi Toronto veà Sudbury, nghó tôùi buoåi hoïp maët vaø nghó tôùi quaõng thôøi gian treân 30 naêm traûi qua trong ñôøi mình, toâi vieát maáy gioøng naøy, chia xeû vôùi caùc baïn ñoïc chôi:
 
 

Tam thaäp nieân hoäi ngoä
Haøn huyeân nhaát daï tröôøng
Tam thaäp dö nieân haäu
Hoäi ngoä taïi haø phöông?

Baïn naøo coù höùng, xin dòch giuùp cho!”
 
 

Ngaøy hoâm sau, moät ñieän thö traû lôøi cuûa Sôn:
 

“Thaáy oâng Tieán khoâng ñi Nhaät maø Haùn(g) coù veû roäng, maø Nho thì thaâm, neân nhaân dòp coù oâng baïn Nguyeãn Thanh Hoaøng (cuõng coù maët trong böõa aên toái 5 August 2001) ñeán chôi, chuyeån sang Vieät ngöõ duøm nhö sau:

Ba möôi naêm môùi gaëp nhau
Traéng ñeâm taâm söï bieát bao nhieâu tình
Ba möôi naêm nöõa chuùng mình
Bieát chaêng coøn thaáy boùng hình nôi nao?”

Nguyeãn Du ngaøy tröôùc coù töï hoûi ñaïi yù: khoâng bieát lieäu 300 naêm sau, coù ai coøn nhôù tôùi buùt hieäu Toá Nhö cuûa cuï hay khoâng? Baïn … hieàn (nhö coâ Phöông-Ñaøn hoâm noï ñaõ “chaám ñieåm”!) CVA cuûa chuùng ta bieát mình “haäu sinh khaû uùy”, chæ daùm nghó tôùi coù 30 naêm sau thoâi, thì cuõng ñaâu coù gì goïi laø quaù ñaùng?
 

Trong moät cuoäc soáng baát traéc ñeán ñoä ngaøy mai cuõng chöa daùm chaéc seõ coù, neáu coù theå baän taâm vaø laïc quan nghó ñeán 30 naêm nöõa, thì xaù gì caâu (haùt cuûa Trònh Coâng Sôn):
 
 

“Coøn thaáy gì? Saùng mai ñaây, thoâi ta coøn baïn beø!”

          Nguyeân Giao