Nhöõng tin töùc noåi nhaát trong naêm 2001

Naêm 2001 seõ ñöôïc ghi laïi laø baûn leà ñöa nhaân loaïi böôùc qua moät trang söû môùi. Möôøi hai söï kieän xeùt ra ñaùng ñöôïc ñeå yù nhaát trong caùc bieán chuyeån xaûy ra treân theá giôùi trong naêm 2001 ñöôïc lieät keâ nhö sau:
 
1. Khuûng boá taán coâng noäi ñòa Hoa Kyø: Saùng 11 thaùng 9, quaân khuûng boá cöôùp 4 chieác maùy  bay phaûn löïc thöông maõi, 2 chieác ñaâm vaøo 2 cao oác gioáng nhau cuûa Trung Taâm Maäu Dòch Theá Giôùi coù 110 taàng, cao nhaát ôû Nöõu Öôùc, vaø 1 chieác vaøo Nguõ Giaùc Ñaøi ôû saùt caïnh Hoa Thònh Ñoán. Chieác phaûn löïc thöù tö ñaâm xuoáng moät caùnh ñoàng ôû Pennsylvania. Caû hai cao oác hoaøn toaøn bò xaäp; Hôn 3,000 ngöôøi thieät maïng trong cuoäc taán coâng maø toång thoáng Hoa Kyø Bush goïi laø “haønh vi khieâu chieán”. Thieät haïi kinh teá öôùc tính 100 tyû Myõ kim rieâng cho thaønh phoá Nöõu Öôùc, vaø 350 tyû cho caû theá giôùi. Thuû phaïm tình nghi laø Osama bin Laden, moät ngöôøi Saudi Arabia Hoài giaùo cöïc ñoan, giaàu coù, soáng löu vong nhö moät quoác khaùch ôû A Phuù Haõn, caàm ñaàu maïng löôùi huaán luyeän quaân khuûng boá al Qaeda. Toång thoáng Bush ñoøi hoûi chính quyeàn Taliban cuûa A Phuù Haõn phaûi giao Bin Laden neáu khoâng seõ bò taán coâng. Ngaøy muøng 7 thaùng 10, Hoa Kyø vaø Anh Quoác, ñöôïc haäu thuaãn bôûi lieân minh nhieàu quoác gia cuøng choáng khuûng boá, phaùt ñoäng caùc phi vuï oanh taïc baèng phi ñaïn xuoáng A Phuù Haõn, môû ñaàu moät cuoäc chieán coù leõ seõ keùo daøi.
Coù 3 ngöôøi Myõ goác Vieät ñaùng ñöôïc ghi nhaän: moät kyõ sö cheát trong Nguõ Giaùc Ñaøi, moät phuï nöõ ôû Nöõu Öôùc cheát vì hít phaûi vi khuaån beänh than, vaø moät thöông gia chuû nhaân khaùch saïn ôû Nöõu Öôùc ñaõ taëng 2 trieäu Myõ kim cho quyõ Hoàng Thaäp Töï cöùu trôï naïn nhaân khuûng boá.
Hoâm 22 thaùng 12, noäi caùc chính phuû haäu Taliban coù nhieäm kyø 6 thaùng do Lieân Hieäp Quoác giaùm saùt, ñaõ tuyeân theä nhaäm chöùc.

2. Kinh teá Hoa Kyø bò trì treä: Vaên phoøng NBER (National Bureau of Economic Research) xaùc nhaän kinh teá Hoa Kyø ñang bò trì treä - theo ñònh nghóa toång saûn löôïng noäi ñòa giaûm trong hai tam caù nguyeät lieân tieáp - töø thaùng 3 naêm 2001. Chæ soá phaùt trieån 0.4% aâm ñaõ ñöôïc ghi nhaän cho tam caù nguyeät thöù ba. Chæ soá thò tröôøng chöùng khoaùn nhaát laø cho khu vöïc kyõ thuaät cao suït giaûm, vaø söï maát tin töôûng cuûa giôùi tieâu thuï. Ñaây laø laàn trì treä thöù 11 keå töø Theá Chieán thöù II, sau 10 naêm kinh teá lieân tuïc phaùt trieån. Töø ñaàu naêm, Quó Döï Tröõ Lieân Bang ñaõ haï laõi suaát 7 laàn; Sau vuï taán coâng khuûng boá, 4 laàn haï nöõa ñaõ ñöa laõi suaát xuoáng chæ coøn 1.75%, thaáp nhaát trong 4 thaäp nieân qua. Nöûa trieäu vieäc laøm bò caét giaûm trong thaùng 9 vaø 10, ñöa tyû leä thaát nghieäp trong thaùng 10 laø 5.4%, cao nhaát trong 3 naêm nay; Toång soá vieäc bò caét giaûm cho naêm 2001 leân ñeán 1.8 trieäu.

3. Maùy bay thaùm thính cuûa Hoa Kyø haï caùnh xuoáng laõnh thoå cuûa Trung Coäng: Hoâm muøng 1 thaùng 4, moät chieác maùy bay thaùm thính cuûa Hoa Kyø buoäc phaûi haï caùnh khaån caáp xuoáng phi tröôøng treân ñaûo Haûi Nam cuûa Trung Coäng sau khi bò moät chieác chieán ñaáu cô cuûa Trung Coäng ñuïng maø Hoa Kyø cho raèng ñaõ coá yù bay quaù gaàn. Chieác chieán ñaáu cô cuøng vôùi vieân phi coâng bò maát tích. Giôùi chöùc Trung Coäng quaûn thuùc 24 ngöôøi cuûa phi haønh ñoaøn Myõ 11 ngaøy trong khi hai beân Myõ-Hoa thöông löôïng veà ñoøi hoûi cuûa Trung Coäng raèng Myõ phaûi xin loãi. Phi haønh ñoaøn ñaõ ñöôïc phoùng thích sau khi ñaïi söù Hoa Kyø ôû Trung Coäng göûi moät laù thö tuyeân boá Hoa Kyø “very sorry” veà vieäc phi coâng Hoa thieät maïng, vaø ñaõ ñaùp maùy bay xuoáng laõnh thoå Trung Quoác maø khoâng coù khaåu pheùp (verbal permission).

4. Dòch long moùng vaø lôû moàm cuûa gia suùc 4 chaân, xuaát phaùt töø Anh trong thaùng 2, lan qua Phaùp, Aùi Nhó Lan, vaø Netherlands moät thaùng sau. Thuû töôùng Anh ñaõ phaûi ra leänh hoûa dieät haøng loaït caùc gia suùc chöa bò beänh. Tính ñeán cuoái thaùng 8, gaàn 4 trieäu gia suùc ñaõ bò gieát, gaây thieät haïi nhieàu tyû Myõ kim. 

5. George W. Bush tuyeân theä nhaäm chöùc toång thoáng Hoa Kyø, chính thöùc trôû thaønh vò toång thoáng thöù 43 cuûa Myõ hoâm ngaøy 20 thaùng 1. Taân noäi caùc coù cöïu nghò só Ashcroft laøm boä tröôûng tö phaùp, töôùng Powell laø ngoaïi tröôûng goác da ñen ñaàu tieân trong lòch söû Hoa Kyø, vaø cöïu boä tröôûng quoác phoøng Rumsfeld, ngöôøi ñaàu tieân giöõ cuøng chöùc vuï laàn thöù hai. Ngay trong nhöõng thaùng ñaàu cuûa nhieäm kyø, toång thoáng Bush thuoäc ñaûng Coäng Hoøa, ñaõ ñöôïc Quoác Hoäi chaáp thuaän cho giaûm thueá 1 ngaøn 350 tyû Myõ kim trong 10 naêm, thöïc thi moät trong nhöõng höùa heïn chính trong luùc tranh cöû. Ñaûng Daân Chuû trôû thaønh ña soá trong Thöôïng vieän Quoác hoäi Hoa Kyø khi nghò só James Jeffords tuyeân boá hoâm 24 thaùng 5 khoâng coøn theo ñaûng Coäng hoøa nöõa.

6. Cöïu toång thoáng Nam Tö Slobodan Milosevic bò nhaø caàm quyeàn Serbian baét giam ngaøy muøng 1 thaùng 4 khi töï trình dieän, sau moät cuoäc nghinh chieán caêng thaúng  ôû Belgrade. Ngaøy 28 thaùng 6, oâng ñaõ bò giaûi giao cho Toøa Aùn Quoác Teá cuûa Lieân Hieäp Quoác ôû The Hague, Netherlands. Milesovic bò keát aùn ñaõ gaây ra toäi aùc chieán tranh, huûy ñieät nhaân loaïi trong cuoäc chieán naêm 1999 ôû Kosovo. Toäi traïng ñöôïc môû roäng theâm trong thaùng 10 vôùi nhöõng toäi aùc khaùc gaây ra trong cuoäc chieán ôû Croatia.

7. Toång thoáng Hoa Kyø chaáp thuaän lieân bang taøi trôï cho caùc thí nghieäm nghieân cöùu teá baøo goác cuûa phoâi thai: Quyeát ñònh hoâm muøng 9 thaùng 8 laø moät dung hoøa giöõa moät beân laø caùc khoa hoïc gia nghieân cöùu hy voïng seõ tìm ra caùch chöõa beänh maát trí nhôù Alzheimer, vaø beänh Parkinson, ñoái nghòch vôùi nhöõng ngöôøi baûo thuû khoâng muoán gieát cheát caùc phoâi thai.

8. Ariel Sharon laõnh tuï ñaûng khuynh taû Likud cuûa Do Thaùi ñaéc cöû thuû töôùng ngaøy 6 thaùng 2, ñaùnh baïi laõnh tuï Barak cuûa ñaûng Lao Ñoäng caàm quyeàn. Tuy nhieân taân thuû töôùng ñaõ buoäc phaûi thaønh laäp moät noäi caùc lieân keát vôùi ñaûng ñoái laäp. Baïo ñoäng vaãn tieáp dieãn giöõa Do Thaùi vaø phe Palestinian duø nhieàu cuoäc ngöng baén ñaõ ñöôïc coâng boá. Ñeán cuoái thaùng 9 töùc moät naêm sau, ñaõ coù 600 ngöôøi Palestinian cheát trong toång soá 800 töû vong hai beân. Moät cuoäc ngöng baén khaùc cho ngaøy 18 thaùng 9 laïi ñöôïc thoâng baùo nhôø aùp löïc cuûa Hoa Kyø sau cuoäc taán coâng cuûa khuûng boá hoâm 11 thaùng 9. Moät boä tröôûng cuûa Do Thaùi bò aùm saùt, cuøng caùc vuï noå bom caûm töû cuûa Palestinian, vaø traû ñuõa baèng phi ñaïn tröïc thaêng cuûa Do Thaùi gia taêng trong 2 thaùng cuoái naêm ñöa ñeán söï kieän Arafat ñoùng cöûa hai toå chöùc khuûng boá Palestinian, vaø Do Thaùi khoâng coâng nhaän Arafat nhö laø laõnh tuï chính thöùc cuûa phe Palestinian.  

9. Hoàng y ngöôøi Vieät ñaàu tieân, toång giaùm muïc Nguyeãn Vaên Thuaän - chuû tòch Hoäi ñoàng Giaùo hoaøng veà Hoøa bình vaø Coâng lyù ôû Vatican - ñaõ ñöôïc Ñöùc Giaùo Hoaøng cuûa toøa thaùnh Vatican taán phong hoàng y ngaøy 21 thaùng 2. Moät soá taïp chí Coâng giaùo cho raèng taân Hoàng y coù ñuû tö caùch ñeå ñöôïc baàu laøm Ñöùc Giaùo Hoaøng keá vò. 

10. Thöông Öôùc Myõ-Vieät ñaõ ñöôïc hai quoác gia chính thöùc ban haønh ngaøy 28 thaùng 11. Phaùi ñoaøn Haø Noäi vaän ñoäng maäu dòch ôû Hoa Kyø ñaàu thaùng 12, ñaët mua 4 chieác maùy bay phaûn löïc Boeing trò giaù 440 trieäu.

11. Töû toäi Timothy McVeigh trong vuï noå bom ôû Oklahoma City bò xöû töû baèng chích ñoäc döôïc ngaøy 11 thaùng 6 taïi Terra Haute, Indiana. McVeigh ñaõ bò toùa aùn lieân bang Hoa Kyø tuyeân aùn naêm 1997, hai naêm sau vuï noå bom laøm 168 ngöôøi cheát ôû cao oác Murrah Federal Building thuoäc Oklahoma City.

12. AÙ Caên Ñình bò khuûng hoaûng kinh teá, vôùi soá nôï ngoaïi quoác 132 tyû Myõ kim ñaõ treã haïn, vaø tyû leä thaát nghieäp hôn 18%. Toång thoáng de la Rua - ñaéc cöû cuoái naêm 1999 - töø chöùc hoâm 21 thaùng 12 sau khi 27 ngöôøi cheát trong 2 ngaøy baïo loaïn, ñöôïc thay theá baèng nghò só Puerta quyeàn toång thoáng trong 48 giôø, tröôùc khi taøi chaùnh gia Rodríguez Saa ñöôïc quoác hoäi boå nhieäm laøm taân toång thoáng. Baïo loaïn laïi taùi phaùt nhöõng ngaøy cuoái naêm.
 

Lòch trình nhöõng söï kieän chính treân theá giôùi trong naêm 2002

Thaùng 1
Tieàn Euro seõ ñöôïc löu haønh ôû 12 nöôùc trong Lieân Hieäp Aâu Chaâu.
Uûy ban Basel cuûa caùc ngaân haøng thuoäc caùc nöôùc giaàu nhaát treân theá giôùi phoå bieán nhöõng ñeà nghò veà nhu caàu taøi chaùnh theá giôùi.
Toäâi nhaân Mohammed al-Megrahi khaùng caùo toäi traïng trong vuï noå bom maùy bay ôû Lockerbie.
New Orleans toå chöùc - kyû luïc, laàn thöù 9 - Superbowl kyø thöù 36. 
World Economic Forum hoäi ôû Davos, Switzerland.
Luaät caám baét caù dolphin baèng löôùi cuûa Lieân Hieäp Aâu Chaâu baét ñaàu coù hieäu löïc.  
  
Thaùng 2
Baàu cöû quoác hoäi, vaø toång thoàng ôû Costa Rica.
Theá Vaän Hoäi Muøa Ñoâng ôû Salt Lake City.
Hoäi chôï Carnival ôû Rio de Janeiro.
Naêm Aâm lòch 4700, coù teân laø Nhaâm Ngoï (con ngöïa) baét ñaàu ngaøy 12.
Ngaøy 28 laø thôøi haïn choùt caùc ñoàng tieàn quoác gia (tröø Anh, Thuïy Ñieån, vaø Ñan Maïch) cuûa Coäng Ñoàng Aâu Chaâu coù gía trò.

Thaùng 3
Baàu cöû quoác hoäi ôû Ukraine, Chad, Jamaica vaø Bahamas. Baàu cöû toång thoáng ôû Zimbabwe.
Tröng caàu daân yù ôû Aùo veà vieäc coù neân gia nhaäp Lieân Hieäp Quoác. Neáu coù, seõ laø quoác gia hoäi vieân thöù 190.
Hoäi Ñoàng Laäp Phaùp cuûa Hoàng Koâng ñöôïc 800 nhaân só baàu laïi. Boä luaät Basic Law seõ cho pheùp baàu cöû daân chuû thaät söï naêm 2007.
Naêm môùi 1423 cuûa Hoài giaùo baét ñaàu.
Baàu cöû cuûa tieåu bang lôùn nhaát cuûa Aán - Uttar Pradesh. Ñaûng caàm quyeàn BJP ñöôïc döï ñoaùn seõ thaát cöû, vaø chính quyeàn quoác gia lung lay.
Leã trao giaûi Oscars laàn thöù 74 ôû Los Angeles.

Thaùng 4
Baàu cöû quoác hoäi ôû Hung Gia Lôïi.
Nhaät giaûm tuoåi luaät ñònh cho treû em ñöôïc baét ñaàu hoïc Anh ngöõ töø 13 xuoáng 6.
Quõy Tieàn Teä Quoác Teá vaø Ngaân Haøng Theá Giôùi hoïp: lieäu kinh teá theá giôùi seõ hoài phuïc?
Caùc tröôøng hoïc ôû Aán ngöng khoâng buoäc hoïc sinh phaûi caét moå caùc con vaät laøm thí nghieäm.
Giôùi chöùc Myõ, vaø Vieät gaëp nhau trong hoäi nghò ñaàu tieân veà hoùa chaát da cam ñaõ ñöôïc duøng ñeå khai quang trong cuoäc chieán Vieät Nam.
Tranh giaûi World Curling Championship ôû North Dakota.
Baét ñaàu töø thaùng naøy, taát caû caùc xe hôi baùn ôû Lieân Hieäp Aâu Chaâu seõ phaûi ñöôïc bieán hoùa taùi duïng (recycled) bôûi chính caùc haõng ñaõ cheá taïo ra xe.
Thi chaïy vieät daõ ôû Luaân Ñoân vaø Ba Leâ.

Thaùng 5
Baàu cöû toång thoáng ôû Phaùp, vaø Colombia. Baàu cöû quoác hoäi ôû Netherlands.
Lieân Hieäp Aâu Chaâu hoïp vôùi caùc laõnh tuï Chaâu Myõ La Tinh ôû Madrid.
Tranh giaûi boùng ñaù World Cup ôû Nam Haøn, vaø Nhaät. Haõy ngoù chöøng Phaùp, vaø Argentina.

Thaùng 6
Baàu cöû quoác hoäi ôû Coäng hoøa Czech, Algeria, vaø Papua New Guinea.
Baàu cöû toång thoáng, vaø quoác hoäi ôû Bolivia.
Gia Naõ Ñaïi toå chöùc hoäi nghò G8 ôû Kananaskis, Alberta.
Hoaøng Haäu Elizabeth, ñeä II cuûa Anh kyû nieäm 50 naêm treân ngoâi.
Thuïy Ñieån, Ñan Maïch, vaø Phaàn Lan loaïi boû giôùi haïn soá löôïng röôïu, vaø thuoác laù cuûa caùc du khaùch.

Thaùng 7
Ñaïi hoäi theå thao The Commonwealth Games ôû Manchester, England.
Tranh giaûi Tour de France, laàn naøy ngaén nhaát, chæ coù 3 ngaøn 400 caây soá, baét ñaàu ôû Luxembourg, keát thuùc ôû Ba Leâ. 

Thaùng 8
Ñaïi hoäi Edingburgh International Festival laàn thöù 56.
Haõng Nike laõnh traùch vuï tieáp lieäu cho ñoäi banh daãn ñaàu cuûa Anh quoác - Manchester United - trong moät giao keøo trò gía 303 trieäu baûng Anh.
Möôøi hai ngaøn ngöôøi neùm 100 ngaøn kí-loâ caø chua chín vöõa vaøo nhau trong leã taï ôn ñöôïc muøa ôû Bunnyol, Taây Ban Nha.

Thaùng 9
Baàu cöû toång thoáng ôû Bosnia-Hercegovina. Baàu cöû quoác hoäi ôû Thuïy Ñieån, Slovakia, vaø Ñöùc.
Hoäi nghò Theá giôùi Thöôïng ñænh veà Phaùt Trieån Beàn Vöõng ôû Johannesburg.
Nga thöïc hieän cuoäc kieåm keâ daân soá ñaàu tieân haäu Lieân Soâ.
Töôûng nieäm cuoäc khuûng boá vaøo Trung Taâm Maäu Dòch Theá Giôùi ôû Nöõu Öôùc. Theá giôùi vaãn seõ coøn ñang hoài phuïc.
Ñaïi hoäi Ñaûng Coäng Saûn Trung Hoa laàn thöù 16. Hoà Caåm Ñaøo seõ ñöôïc boå nhieäm toång bí thö, duø Giang Traïch Daân vaãn giöõ quyeàn kieåm soaùt.

Thaùng 10
Baàu cöû toång thoáng, vaø quoác hoäi ôû Brazil, vaø Ecuador. Baàu cöû quoác hoäi ôû Pakistan.
Laõnh tuï caùc quoác gia hoäi vieân APEC (Asia Pacific Economic Cooperation) hoïp ôû Puerto Vallarta, Meã.
World Space Congress hoïp 10 naêm moät laàn ôû Houston.
Kyû nieäm naêm thöù 40 ñóa nhaïc chæ coù moät baøi haùt - “Love Me Do”, cuûa ban The Beatles.

Thaùng 11
Baàu cöû toaøn theå Haï vieän, vaø moät phaàn ba Thöôïng vieän Quoác Hoäi Hoa Kyø, vaø 36 thoáng ñoác tieåu bang.
Baàu cöû toång thoáng ôû Slovenia. Baàu cöû quoác hoäi ôû Morocco.
Lieân Minh Baéc Ñaïi Taây Döông hoïp taïi Prague, môû roäng veà phía ñoâng.

Thaùng 12
Baàu cöû toång thoáng ôû Nam Haøn. Baàu cöû quoác hoäi ôû Morocco.
Ñaäp thuûy ñieän Ghazi Barotha ôû Pakistan seõ baét ñaàu vaän haønh toaøn theå.
Caém Traïi Theá Giôùi Jamboree ôû Thaùi Lan.
Nhaät thöïc toaøn theå seõ khieán ngaøy ôû Phi chaâu vaø Uùc chaâu bò toái. 
 

Nhöõng ñònh höôùng chính cuûa theá giôùi trong naêm 2002

Naêm 2002 laø naêm theá giôùi seõ coù nhieàu thay ñoåi caên baûn, vaø hoài phuïc - veà kinh teá, cuoäc chieán truy dieät khuûng boá, cuõng nhö tình hình chính trò.

So vôùi möùc taêng tröôûng 1.2% cho nöûa ñaàu, vaø 0.6% cuûa naêm 2001, kinh teá Hoa Kyø seõ taêng laàn löôït 0.7%, vaø 3.8% cho naêm 2002. Laõi suaát lieân bang coù theå seõ laïi ñöôïc haï xuoáng nöõa trong thaùng 1 naêm 2002. Tyû leä thaát nghieäp seõ taêng tôùi 6% hay 7% ñeán cuoái naêm 2002. Kinh teá Hoa Kyø seõ hoài phuïc trong tam caù nguyeät thöù hai cuûa naêm 2002, khi nieàm tin cuûa daân chuùng - giôùi tieâu thuï - ñöôïc phuïc hoài, vaø nhaát laø khi caùc xí nghieäp taän duïng khaû naêng saûn xuaát coù saün, hieän chæ ñöôïc söû duïng ôû möùc 74.6% - thaáp nhaát töø 18 naêm qua - sau côn soát ñaàu tö vaøo maùy moùc thieát bò môùi - nhaát laø trong kyõ ngheä tin hoïc - trong vaøi naêm vöøa qua. Nhôø laõi suaát lieân bang thaáp, caùc haõng saûn xuaát xe hôi Hoa Kyø coù theå taøi trôï khaùch mua xe traû goùp khoâng tính tieàn lôøi; Laõi suaát tieàn vay mua nhaø traû goùp ñaõ xuoáng thaáp nhaát trong nhieàu thaäp nieân qua. Nhôø vaäy, caùc thöông vuï mua xe vaø nhaø cöûa khoâng bò suït giaûm. Chæ soá thò tröôøng chöùng khoaùn coù daáu hieäu hoài phuïc trôû laïi. Ngöôïc laïi, söï caét giaûm 6.5% treân toång soá 1.5 trieäu thuøng daáu thoâ moãi ngaøy keå töø muøng 1 naêm 2002 bôûi caùc thaønh vieân cuûa OPEC seõ aûnh höôûng khoâng toát cho söï phuïc hoài kinh teá. (Sau ngaøy 11 thaùng 9, nhu caàu tieâu thuï daàu hoûa suït giaûm, keùo giaù daàu thoâ xuoáng 20 Myõ kim moät thuøng, khieán giaù saêng xe hôi chæ coøn khoaûng moät nöûa trong 7 thaùng cuoái naêm 2001. Moãi Myõ kim giaûm treân moät thuøng daàu thoâ töông ñöông vôùi 5 tyû Myõ kim trong tuùi ngöôøi daân Myõ. OPEC muoán giaûm toång soá xuaát löôïng ñeå giöõ giaù, Nga Soâ - laø quoác gia khoâng laø hoäi vieân cuûa OPEC, xuaát caûng daàu cao nhaát - chæ ñoàng yù caét giaûm chæ 1/3 soá löôïng OPEC mong muoán, khieán gía daàu thoâ khoâng theå gia taêng.) 

Sau khi möùc taêng tröôûng aâm coù theå luùc ñaàu seõ lan traøn, kinh teá theá giôùi roài seõ hoài phuïc khi nhöõng veát thöông cuûa naêm 2001 coù theå töï cöùu chöõa laáy. Seõ khoâng coù suy thoaùi keùo daøi. Taùi phaùt kinh teá khi baét ñaàu ôû Hoa Kyø, seõ lan gia toác qua Aâu Chaâu. Laõi suaát seõ gia taêng trong naêm 2002. Kinh teá hoaøn caàu lieân laäp tieáp dieãn vôùi moãi ngaøy khoaûng 1.5 trieäu tyû Myõ kim luaân chuyeån, qua 55 ngaøn xí nghieäp ñang kinh doanh treân quûa ñòa caàu.

Möùc taêng tröôûng chaäm 0.7% trong 6 thaùng cuoái naêm 2001 cuûa Lieân Hieäp Chaâu Aâu seõ trôû laïi theo möùc cuõ vaøo khoaûng 3% ôû cuoái naêm 2002. Qua naêm 2003, möùc taêng tröôûng seõ baät laïi ñeán 3% - maïnh hôn ngay caû so vôùi Hoa Kyø. Tieàn giaáy vaø kim loaïi Euro môùi seõ ñöôïc tieâu duøng ôû 12 nöôùc trong Coäng Ñoàng Aâu Chaâu keå töø ngaøy ñaàu naêm. Ñoù seõ laø ñeà taøi treân cöûa mieäng moïi ngöôøi vì 303 trieäu daân, coù lôïi töùc quaân bình ñaàu ngöôøi 19,500 Myõ kim/naêm, chieám 16% kinh teá theá giôùi, vaø tyû leä taêng tröôûng khoaûng 2% moät naêm laø moät khu vöïc kinh teá ñöùng ngay sau - vaø muoán caïnh tranh vôùi - Hoa Kyø, coù 281 trieäu daân, aûnh höôûng 26% trò gía kinh teá theá giôùi. Khoâng keå laø moät cuoäc taäp söï tieáp lieäu to lôùn, taùc ñoäng taâm lyù seõ saâu ñaäm. Aâu Chaâu seõ bieán ñoåi khoâng theå hoaùn ngöôïc ñöôïc: thoáng nhaát tieàn teä laø moät böôùc tieán troïng yeáu trong noã löïc hôïp nhaát söùc maïnh cuûa caùc daân toäc ña vaên hoùa ôû Aâu Chaâu, trong ñoù kinh teá vaø taøi chaùnh vaãn coù vai troø cuï theå vaø thieát thöïc nhaát. Anh, Thuïy Ñieån, vaø Ñan Maïch laø 3 quoác gia hoäi vieân cuûa Lieân Hieäp Aâu Chaâu khoâng söû duïng ñoàng Euro seõ caûm thaáy bò ñöùng ngoaøi cuoäc. Anh quoác seõ quyeát ñònh vaøo cuoái naêm 2002 coù seõ toå chöùc moät cuoäc tröng caàu daân yù thay theá tieàn Anh baèng Euro hay khoâng, vì Anh voán coù nhöõng lyù do tình caûm, lòch söû laâu ñôøi, vaø chính trò vôùi Hoa Kyø. Söï gia nhaäp cuûa Anh seõ laøm gia taêng söùc maïnh cuûa ñoàng Euro, caïnh tranh vôùi Myõ kim. Ngöôïc laïi Hoa Kyø cuõng coù theå laät ngöôïc theá côø trong lieân minh vôùi ñoàng Yen cuûa Nhaät voán vaãn döïa vaøo söï oån ñònh vaø vai troø cuûa ñoàng Myõ kim. Nhaät Baûn ñöôïc döï baùo 2.3% suy thoaùi haøng naêm veà toång saûn löôïng trong 6 thaùng cuoái naêm 2001, vaø khoâng coù cô phuïc hoài tröôùc naêm 2004. Trong khi ñoù, kinh teá Anh Quoác chæ bò suy giaûm nheï trong naêm 2001, ñeå seõ leân 2% böôùc qua naêm môùi.

Caùc haõng haøng khoâng vaãn seõ gaëp nhieàu khoù khaên nhö trong naêm 2001: Suït giaûm cuûa du khaùch, cuõng nhö ngaân saùch di chuyeån baèng maùy bay cuûa caùc xí nghieäp, giaù nhieân lieäu cao, caùc bieän phaùp gia taêng an ninh ôû caùc phi tröôøng. Caùc haõng haøng khoâng nhoû seõ bò khaùnh kieät khi khoâng coù söï trôï caáp cuûa chính quyeàn. Thaëng dö duïng cuï ñieän toaùn seõ lan roäng qua caùc nöôùc AÙ Chaâu - ngoaïi tröø Trung Coäng nhôø coù thi tröôøng noäi ñòa ñuû lôùn - vôùi saûn xuaát vaåy ñieän töû (chip) bò thaëng dö. Caùc haõng ñieän thoaïi, ñieän nöôùc, vaø caùc coâng ty taøi chaùnh seõ tieâu caû tyû Myõ kim trong naêm 2002 ñeå caûi tieán dòch vuï traû tieàn baèng maùy ñieän toaùn. Seõ coù tranh chaáp veá tieâu chuaån DVD - töông töï nhö giöõa VHS vaø Betamax cuûa video - ñeå giaûi trí trong nhaø. Theá giôùi hieän coù 425 tyû phuù Myõ kim, trong soá ñoù 269 soáng ôû Hoa Kyø. Baåy trieäu 200 ngaøn trieäu phuù naém trong tay vaøo khoaûng 27 trieäu trieäu Myõ kim, hay 1/3 cuûa caûi cuûa theá giôùi, vôùi möùc gia taêng 8% moät naêm. Thuoác cöôøng döông Viagra heát coøn laø “moät mình moät chôï” khi thuoác Cialis cuûa haõng Lilly ICOS seõ ñöôïc phoå bieán ôû Aâu Chaâu vaø Hoa Kyø.

Caùc cuoäc khuûng boá chaéc chaén seõ xaûy ra trong töông lai baèng ñuû caùc loaïi khí giôùi nhö vi truøng, hoùa hoïc, hay caû nguyeân töû, tuy nhöõng toån thaát seõ khoâng saâu ñaäm vì nhöõng toå chöùc vaø phoái hôïp qui moâ seõ bò ngaên chaën. Cuoäc chieán trieät khuûng boá cuûa nöôùc Myõ tieáp dieãn nhöng khoâng loä dieän: caùc cuoäc thaû bom seõ ñöôïc thay theá baèng nhöõng hoaït ñoäng tình baùo caån maät vaø kieân trì. Moät “traät töï chính trò môùi cuûa theá giôùi” seõ thaønh hình trong naêm 2002, cuøng luùc vôùi caùc saép xeáp chính trò sau khi cuoäc chieán ôû A Phuù Haõn böôùc qua giai ñoaïn oån ñònh. Caùc nöôùc tröôùc kia laø ñoái nghòch vôùi Hoa Kyø nhö Trung Coäng, Nga Soâ, Hoài Quoác, nay ñaõ trôû thaønh ñoàng minh choáng khuûng boá. Tröôùc söï thaønh coâng cuûa Hoa Kyø trong cuoäc haønh quaân ôû A Phuù Haõn, chính quyeàn Yemen ñaõ töï ñoäng baét ñaàu truy dieät caùc traïi huaán luyeän cuûa quaân khuûng boá treân laõnh ñòa cuûa mình. Lieân heä giöõa Trung Coäng vôùi Hoa Kyø seõ chaët cheõ hôn trong coâng taùc choáng khuûng boá, nhöng seõ coù nhieàu khoù khaên vì vaán ñeà Ñaøi Loan. Söï ñoäc taøi cuûa Toång thoáng Putin ôû Nga Soâ cuõng vaãn ñöôïc chaáp nhaän ñeå coù theå coù oån ñònh chính trò. Coá vaán caûi toå kinh teá laø Illarionov coù theå seõ bò thay theá vì ñaõ gaây ra quùa nhieàu keû thuø. Lieân heä vôùi toång thoáng Bush vaãn seõ toát ñeïp duø coù khaùc bieät veà döï aùn laù chaén hoûa tieãn lieân luïc ñòa cuûa Hoa Kyø. Xung ñoät gaây cheát choùc seõ xaûy ra ôû vuøng Kashmir nôi tranh chaáp giöõa Aán Ñoä vôùi Hoài Quoác chöa ñöôïc giaûi quyeát sau khi thöôïng ñænh giöõa hai beân khoâng coù keát quûa. Raát coù theå Nhaät seõ buoäc phaûi haï gía ñaùng keå ñoàng Yen ñeå cöùu nguy neàn kinh teá ñang bò giaûm phaùt, vaø mang gaùnh nôï quùa lôùn. Quoác Hoäi Nhaät chaáp thuaän cho thuû töôùng Nhaät hoã trôï tieáp lieäu quaân ñoäi Hoa Kyø trong cuoäc haønh quaân truy luøng vaø tieâu dieät quaân khuûng boá. Theo hieán phaùp do Hoa Kyø ban haønh keát thuùc Theá Chieán thöù II, thay vì Boä Quoác Phoøng, Nhaät chæ coù Cuïc Phoøng Veä Daân Söï. Söï kieän naøy seõ laøm cho Trung Coäng quan ngaïi. Neáu hoøa bình coù ñöôïc duy trì, noù seõ khoâng xaûy ra ôû Do Thaùi, nôi baïo ñoäng laø baûn chaát sinh hoaït haøng ngaøy. Nhöng cho caû vuøng Trung Ñoâng vaø caùc daân toäc theo Hoài giaùo treân theá giôùi, cuoäc chieán dieät khuûng boá cuûa Hoa Kyø seõ thuùc ñaåy söï hôïp nhaát thaønh phaàn cuõng nhö laõnh ñaïo cuûa hôn moät tyû ngöôøi Hoài giaùo ñang möu tìm moät cuoäc soáng taân tieán. 

Rieâng taïi Hoa Kyø, söï dung hoøa giöõa gia taêng an ninh vaø baûo veä daân quyeàn seõ ñöôïc roõ neùt. Ñeå ngaên ngöøa nhöõng haønh vi khuûng boá trong töông lai, nhöõng bieän phaùp ñeà nghò - hay ñaõ ñöôïc ban haønh baèng ñaëc quyeàn cuûa toång thoáng maø khoâng caàn coù bieåu quyeát cuûa quoác hoäi - nhö toøa aùn quaân söï (coù theå xöû kín, vaø khoâng caàn caùc baèng chöùng buoäc toäi chaët cheõ vaø ñaày ñuû nhö cuûa toaø aùn daân söï), FBI ñöôïc nghe leùn ñieän thoaïi cuûa caùc nghi can khuûng boá, v.v. xaâm phaïm ñeán daân quyeàn ñöôïc hieán phaùp baûo veä, vaø laø maãu möïc mong muoán cuûa nhieàu quoác gia khaùc treân theá giôùi. Trong khi nhöõng thaûo luaän vaø tranh caõi tieáp dieãn, chöa chi ñaõ thaáy thuû tuïc di daân nhaäp caûnh, nhaát laø cho sinh vieân du hoïc vaøo Hoa Kyø, theâm nhieàu khoù khaên. Theá giôùi seõ thaáy roõ Hoa Kyø sau 226 naêm laäp quoác coù theå duy trì ñöôïc khuoân maãu daân quyeàn nhö tröôùc ngaøy 11 thaùng 9 hay khoâng?  Tyû leä daân chuùng Myõ ñoàng yù vôùi söï ñieàu haønh vaø laõnh ñaïo cuûa toång thoàng Bush cao luùc ñaàu naêm, seõ suït giaûm khi caùc cuoäc baàu cöû ôû Quoác Hoäi Hoa Kyø ñeán gaàn trong thaùng 11: ñaûng Daân Chuû seõ gia taêng söùc maïnh chính trò. Döï luaät cöùu nguy kinh teá hôn 200 tyû Myõ kim seõ laø moät thöû nghieäm cho 2 ñaûng ôû quoác hoäi böôùc qua naêm môùi.

Rieâng giöõa Hoa Kyø vaø Vieät Nam, thöông öôùc môùi ñöôïc ban haønh seõ ñöa nhöõng vaán ñeà cuûa Vieät Nam ra coäng ñoàng theá giôùi. Hoäi nghò Myõ-Vieät ñaàu tieân veà haäu quûa cuûa hoùa chaát da cam duøng laøm thuoác khai quang trong cuoäc chieán ôû Vieät Nam ñaõ ñöôïc döï truø cho thaùng 4. Hy voïng, vaø bieát ñaâu, oâ nhieãm moâi sinh, vaø caùc taùc haïi cuûa döï aùn phaùt trieån soâng Cöûu Long cuûa caùc nöôùc ôû phía nguoàn, nhaát laø cuûa Trung Coäng, cho daân Vieät soáng ôû haï löu, cuõng seõ ñöôïc ñöa ra aùnh saùng. Döï luaät nhaân quyeàn Vieät Nam ôû Thöôïng vieän Quoác hoäi Hoa kyø seõ laïi laø moät ñeà taøi thôøi söï trong khi hoøa thöôïng Quaûng Ñoä vaø laõnh tuï Hoaø Haûo Leâ Quang Lieâm tieáp tuïc bò ñaøn aùp, linh muïc Nguyeãn Vaên Lyù naèm tuø 15 naêm, nhaát laø ngay sau khi laàn ñaàu tieân moät tu só ngöôøi Vieät ñang giöõ moät chöùc vuï cao veà Hoøa bình vaø Coâng lyù ôû Vatican, ñöôïc boå nhieäm hoàng y cuûa Toaø Thaùnh. Ñaõ töøng ñöôïc kyø voïng thaønh moät con roàng hay hay hoå kinh teá môùi trong vuøng Ñoâng Nam AÙ khi Hoa Kyø môùi boû caám vaän, Vieät Nam nay ñaõ ít thaáy ñöôïc nhaéc nhôû tôùi trong taïp chí Far Eastern Economic Review. Phaùi ñoaøn caû traêm ngöôøi daãn ñaàu bôûi phoù thuû töôùng Haø Noäi vôùi 3 boä tröôûng vaän ñoäng ñaàu tö ôû Hoa Kyø ñaàu thaùng 12 ñaõ hình nhö - vì ñaõ khoâng ñöôïc truyeàn thoâng Hoa Kyø töôøng thuaät - chæ ñöôïc tieáp bôûi moät phuï taù boä tröôûng ngoaïi giao cuûa Hoa Kyø. Dieãn Ñaøn Kinh Teá Theá Giôùi xeáp Vieät Nam thöù 62 treân 75 neán kinh teá coù söùc caïnh tranh maïnh nhaát treân theá giôùi. Haøng hoùa Vieät Nam ñang khoâng caïnh tranh noåi vôùi Thaùi Lan vaø Trung Coäng, ngay taïi thò tröôøng noäi ñòa trong nhieàu naêm qua, seõ gaëp nhieàu khoù khaên hôn trong thò tröôøng ñoøi hoûi tieâu chuaån cao cuûa Hoa Kyø. Tröôùc naêm 1975, vaø cho ñeán baây giôø, Vieät Nam vì coù ñòa theá chieán löôïc, coù leõ cuõng vaãn chæ laø phöông tieän ñeå Hoa Kyø söû duïng ngaên chaän söï baønh tröôùng cuûa Trung Coäng.

Khoâng hy voïng coù theå giaûi quyeát ñöôïc chæ trong naêm 2002 laø thuoác ngöøa beänh lieät khaùng, phöông thöùc chöõa beänh ung thö, vaø chính saùch naêng löôïng cuûa Hoa Kyø. Trong moät theá giôùi coù 6 tyû ngöôøi, söï leä thuoäc cuûa 281 trieäu daân Hoa Kyø - cuõng nhö caùc nöôùc phaùt trieån - vaøo daàu hoûa Trung Ñoâng seõ tröïc tieáp aûnh höôûng ñeán lieân heä ngoaïi giao cuûa Hoa Kyø vôùi Do Thaùi (10 trieäu daân giöõ caùc vai troø quan troïng nhö chính trò, truyeàn thoâng, ngaân haøng ôû Hoa Kyø, hoã trôï 6 trieäu röôõi daân ôû Do Thaùi) naèm ñôn ñoäc giöõa 1 tyû daân AÛ Raäp/Hoài giaùo coù nguoàn daàu hoûa lôùn nhaát cuûa theá giôùi, vaø maët khaùc hôn 1 tyû ôû Trung Coäng, caû hai ñeàu coù khí giôùi nguyeân töû.

Taïi San Diego, phaân khoa Hoøa Bình vaø Coâng Lyù cuûa ñaïi hoïc University of San Diego ñöôïc - taøi trôï bôûi baø Joan Kroc (quûa phuï cuûa ngöôøi saùng laäp ra haõng McDonald) töø 2 naêm qua - khaùnh thaønh cuoái naêm 2001 bôûi cöïu toång thoáng Carter, nhö ñaõ baét maïch ñeå ñaùp öùng nhu caàu phoái hôïp quoác teá giaûi quyeàt nhöõng khaùc/caùch bieät veà vaên hoaù, toân giaùo, kinh teá, v.v. cuûa caùc daân toäc treân theá giôùi. Bieán coá 11 thaùng 9 laøm cho ai cuõng thaáy roõ söï lieân laäp khieán cuoäc soáng ngheøo ñoùi cuûa moät vuøng heûo laùnh treân theá giôùi cuõng coù theå aûnh höôûng ñeán an ninh cuûa moät thaønh phoá giaàu coù nhaát, caùch xa caû nöûa quûa ñòa caàu. Trong töông lai chung cuûa coäng ñoàng theá giôùi, baïo ñoäng, cöïc ñoan, quaù khích, giaùo ñieàu seõ khoù ñöôïc coäng ñoàng theá giôùi chaáp nhaän, vaø nhieàu hy voïng coù theå ñöôïc giaûi toûa baèng ñoái thoaïi baát baïo ñoäng, coäng taùc phaùt trieån, hoøa bình, coâng bình, daân chuû, töï do.
 

Nguyeân Giao
Nhöõng ngaøy cuoái naêm 2001
San Diego, Hoa Kyø
 

Tham khaûo:

- The World Almanac and Book of Facts 2002: World Almanac Education Group, Inc. - Nöõu Öôùc,    
      2002.
- The Economist, aán baûn ñaëc bieät “The World in 2002” - Luaân Ñoân, November 2001.
- Caùc tuaàn san Far Eastern Economic Review, Business Week, U.S. News & World Report Time, Newsweek.