Boùng thôøi gian
NGAØY XÖA THAÂN AÙI

---

Leâ-vaên-Phuùc

 Queâ toâi, moät tænh naèm treân quoác loä soá 5 giöõa Haø Noäi vaø Haûi Phoøng, teân laø tænh Haûi Döông. Tænh toâi naèm caïnh con soâng, haøng naêm nöôùc luït daâng leân ngaäp nhieàu phoá, nhaát laø phoá Beán Beø, phoá Bôø Soâng ø vaø phoá Haøng Ñoàng.
Vì ñöôïc sinh ra vaø lôùn leân taïi moät  vuøng nhieàu soâng ngoøi neân toâi  raát yeâu nöôùc!
Vaøo nhöõng ngaøy heø, boïn treû con chuùng toâi thöôøng bôi qua soâng sang caùnh ñoàng beân kia nghòch phaù. Luõ treû hôn chuïc ñöùa chia hai phe, giaû laøm beân gian beân ngay daøn quaân uyùnh traän. Vuõ khí duy nhaát laø...buøn. Chuùng toâi neùm buøn vaøo maët nhau, a la xoâ ñeå tieâu dieät quaân thuø, vaät loän treân buøng maët maøy laám lem, la heùt om soøm  vaø keát quaû beân ngay bao giôø cuõng toaøn thaéng, ca khuùc khaûi hoaøn.
Chôi nghòch chaùn cheâ xong, chuùng toâi laïi nhaåy uøm xuoáng nöôùc thuïc maïng bôi veà bôø beân kia, nhaém höôùng caàu taàu laøm cöù ñieåm.
Boïn treû con treân döôùi 10 tuoåi thöôøng taém chuoàng, laáy maûng ñaát hay taûng ñaù chaën quaàn aùo ôû bôø beân naøy cho khoûi gioù bay.
Moãi laàn ñi bôi nhö theá cuõng maát maáy tieáng ñoàng hoà. ÔÛ nhaø, boá meï khoâng bieát giôø naøy con ôû ñaâu, baét ñaàu ñi tìm doø la tin töùc.
Thì cuõng ñuùng vaøo giôø côm chieàu, chuùng toâi veà nhaø, coi nhö khoâng coù chuyeän gì xaåy ra. Caïy raêng cuõng khoâng coù ñöùa naøo daùm huøng duõng khai laø vöøa  bôi sang soâng quaáy phaù.
Ngaøy xöa, chuùng toâi ñuøa rôõn neùm buøn vaøo nhau maø taám loøng vaãn baêng trinh, giaáy traéng hoïc troø.
Ngaøy nay thieân haï ñuøa bôõn nhau, bôùi moùc nhau, chöûi bôùi nhau coøn baån hôn laø neùm buøn nöõa.  Hoï ñoái xöû vôùi nhau thaät taøn nhaãn, khoâng coøn kieâng neå, khoâng coøn gìn giöõ danh giaù gia ñình. Heã muoán boâi baån nhau thì ñem caû tam töù ñaïi  cuûa nhau ra  beâu xaáu tröôùc baøn daân thieân haï.
Coù khi vì danh, coù khi vì lôïi, coù khi vì tình hay caû hai ba thöù goäp laïi.
Tuoåi thô deã yeâu laø theá, vì ít ra cuõng coøn laø tuoåi ngaây thô, trong traéng thaân chöa laám buïi traàn...

                                           ***
Tænh toâi coù nhöõng teân phoá teân ñöôøng teân choã moäïc maïc ñôn sô: Phoá Ñoâng Giaøng, phoá haøng loïng, phoá haøng ñoàng, phoá haøng baïc, phoá khaùch, Sôû Ruôïu, Caàu Caát. Laïi coù caû phoá teân Taây: Pierre Pasquier, Mareùchal Foch...Nhöõng ñòa danh thì höôùng veà Haø Noäi coù Coång Troâng, höôùng veà Haûi Phoøng coù Coáng traéng, caàu Phuù Löông.
Trong tænh coù vöôøn hoa Baûo Ñaïi, coù hoà bôi loä thieân gaàn Beán Beø, coù nhöõng cöûa haøng cöûa tieäm quen thuoäc: Nhaø thuoác taây Quaûn Troïng Tieán, hieäu ñoàng hoà Thuïy Só, phôû Haäu Ñöùc Kieân, raïp  xi-neâ-ma Seùlect, nhaø saùch Traàn Thanh Thaûo, tieäm chuïp aûnh Ñænh Kyù,  phoøng dòch thuaät Baïch Naêng Thi, tröôøng Leâ Lôïi...
Nhöõng ngöôøi giaàu coù teân tuoåi, toâi chæ nhôù ñeán Cuï Phaùn Thieäu, Cuï Phaùn Nhuaän, Cuï Hai Taù, Cuï Chaùnh Möïc, Cuï Quaûn Ñính, Cuï Quaûn Phong, oâng ñoác tôø Leâ Vaên Khaûi.
Laø moät tænh nhoû, tænh toâi khoâng coù nhöõng thuù vui choán ñoâ thaønh nhö nhaåy ñaàm, phoøng traø ca nhaïc. Hoài nhoû, toâi nghe noùi ôû phía nhaø ga coù choã haùt coâ ñaàu, thænh thoaûng boá toâi ruû baïn beø ñi haùt. Coøn toâi, khoâng bao giôø boá toâi ruû reâ toâi caû!
Vôùi toâi, caùi thuù laø ñöôïc ñi  coi coïp xi-neâ-ma Seùlect. Muoán theá, boïn treû con chuùng toâi thöôøng ñaåy sau chieác xe boø quaûng caùo phim, ñaèng tröôùc coù moät anh chaøng  vöøa keùo vöøa phaùt tôø  quaûng caùo truyeän phim, maàu giaáy thay ñoåi moãi tuaàn. Thænh thoaûng, anh keùo xe laïi nhaåy caãng leân, caøng xe vuït leân cao laøm thaèng beù ñaùnh troáng ngoài treân xe cuõng boå nhaùo boå nhaøo. Moïi ngöôøi cöôøi roä leân, coi ñoù nhö moät cuù  trình dieãn ngheä thuaät! Treân xe, coù moät tay ñaùnh troáng thuøng thuøng ñeå baø con hai beân haøng phoá chuù yù ra laáy tôø quaûng caùo. Ñöùa naøo chòu khoù leõo ñeõo ñaåy xe hoaëc luaân phieân ñaùnh troáng  seõ ñöôïc cho vaøo raïp coi khoûi phaûi traû tieàn. 
Toâi ñaõ nhieàu laàn laøm coâng taùc ñoù moät caùch töï nhieân, nhö moät caùi thuù rong chôi sau giôø hoïc cuøng beø baïn.
Tænh toâi coøn coù teân laø Tænh Ñoâng, moät tænh nhoû maø haàu heát moïi ngöôøi moät naéng hai söông laøm aên caàn cuø nhaãn naïi. Ban mai, ñöôøng phoá vaéng teo ñaõ coù tieáng treû rao baùn baùnh mì, coù tieáng xe boø loïc coïc.Saùng baïch, caùc cöûa haøng  chôï buùa reo vui. Quaùn aên coù baùnh cuoán thòt quay, tieäm phôû, tieäm chaùo. Gaùnh haøng rong coù buùn oác, buùn rieâu, baép bung, xoâi ñaäu. Gaàn tröa coù baùnh gioø, gioø luïa chaû queá chaû môõ, nem chaïo. Xeá chieàu coù xoâi voø cheø ñöôøng,  baùnh chay baùnh troâi, ruôïu neáp. 
Toái coù xoâi laïp xöôøng loà maùi phaøn, baùnh boø, chí maø phuø. Muøa ñoâng coù gaùnh thòt ñoâng vaø moïc. Aáy laø chöa keå ñeán aên theo muøa coù röôi, coù söùa, coù coám voøng.
Nhöõng moùn aên treân, khoâng coù moùn naøo goïi laø thöïc ñoäc ñaùo noåi danh caû. Tænh toâi noãi danh ôû nhöõng moùn khaùc cô.
Khaùch ñi xe ñoø töø Haø Noäi ñeán Haûi Döông, theå naøo cuõngphaûi gheù Baàn Yeân Nhaân. Nôi naøy noåi danh vôùi “Töông Baàn” ngon heát saåy.
Xe qua Keû Saët coù moùn baùnh ña ngon khoâng ñaâu baèng. 
Vaøo tôùi thò xaõ Haûi Döông coù moùn baùnh ñaäu ngon nhaát nöôùc Baùnh ñaäu Baûo Hieân, baùnh ñaäu Mai Phöông, baùnh ñaäu Cöï höông, baùnh ñaäu Hoa Mai. Ñi keøm vôùi baùnh ñaäu laø baùnh khaûo, baùnh coám, baùnh xu xe, baùnh queáâ vaø caùc loaïi möùt bí möùt sen haûo haïng. Thaùp tuøng ngay ñoù laø caùc loaïi traø maïn traø sen  duøng trong ñaùm hoûi ñaùm cöôùi.
Moãi tieäm baùnh ñaäu coù moät höông vò rieâng. Ngaøy xöa coù baùnh ñaäu khoâ vaø baùnh ñaäu öôùt. Nhieàu cuï giaø vaãn öa caùi “gu” baùnh ñaäu khoâ Cöï Höông coù höông vò ñaäu ñaëc bieät. Laïi coù ngöôøi thích baùnh ñaäu öôùt Baûo Hieân troän vôùi coám voøng vöøa nhai vöøa thöôûng thöùc caû höông baùnh ñaäu laãn höông coám.
Ngöôøi saønh ñieäu thöôøng duøng baùnh ñaäu khoâ, uoáng traø Taàu.
Thuôû nhoû, toâi cheát meâ cheát meät vì tính raát haûo ngoït. Nhaø toâi cuoái phoá Haøng Ñoàng,  ngaøy naøo ñi hoïc cuõng qua laïi ít nhaát hai tieäm baùnh ñaäu. Ñi hoïc gaàn ñeán tieäm baùnh laø nuoùi raõi toâi ñaõ chaåy roøng roøng. Noùi chi ñeán luùc nhìn maáy oâng thôï ñöùng ñoùng tuøng khaåu xeáp thaønh phong, goùi laïi baèng giaáy boùng traéng thì oâi thoâi ruoät gan toâi nhö  caøo xeù.
Toâi coù caùi taät xaáu laø moãi khi ñi hoïc laïi voøi meï tí tieàn coøm. Böõa naøo meï  khoâng cho laø toâi aên vaï, naïi côù ho hen, ñau buïng, nhöùc ñaàu ñeå naèm nhaø. Boá toâi bieát tính thaèng con caø chôùn, chaën ngay cuoïc bieåu tình tieâu cöïc naøy cuõng baèng moät haønh ñoäng tieâu cöïc laø laáy chieác roi maây ñeå treân baøn, quaéc maét thò uy.
 Theá laø thaèng con phaûi caém ñaàu, suït suøi böôùc ra khoûi nhaø ñi hoïc maø cöù oaùn oâng trôøi sao mình laïi sinh ra trong moät gia ñình  khoâng bieát thöôûng thöùc gì veà baùnh ñaäu caû!
Coøn nöôùc coøn taùt, toâi laïi ñoåi chieán löôïc laø vöøa ñi vöøa thænh thoaûng ngoaùi coå  laïi xem meï coù thöông tình khoâng. Vì coù baän meï toâi thaáy thaèng con toäi nghieäp coøn ngaån ngô ñaàu phoá, goïi laïi duùi cho tí tieàn leû thì y nhö raèng chaân toâi nhö chaân saùo, nhaåy nhöõng böôùc nhaåy voït, cuoäc ñôøi laïi thaáy leân höông.
Meï toâi vui hay buoàn, toâi ñaâu coù bieát!
Ñi heát phoá Haøng Ñoàng gaàn sang ñeán Haøng Baïc thi beân traùi laø tieäm baùnh ñaäu Hoa Mai. Toâi thöôøng mua ñaàu baùnh khaûo laø nhöõng choã ñaàu thöøa ñuoâi theïo caét ñi tröôùc khi chia thaønh khuoân ñoùng baùnh. Chaúng ai aên thöù vuïn vaët naøy caû, ngoaïi tröø baùn reû cho maáy ñöùa hoïc troø tieàn ít maø cuõng muoán aên ngon.
Oâng baø chuû, caû hai ñeàu vui veû, toát buïng vaø ñöôïc nhieàu caûm tình cuûa khaùch haøng. Khoâng  ngaøy ñi hoïc maø toâi laïi khoâng ñöùng laïi chôø xem coù oâng thôï naøo  ñoä löôïng thöông ngöôøi,  cho daêm mieáng ñaàu baùnh khaûo. Moãi laàn nhö theá, toi ñeàu chia cho maáy thaèng baïn cuøng ñöôøng cuøng lôùp, töôûng nhö bao nhieâu vinh hoa phuù quyù treân ñôøi naøy coù ñaâu baèng maáy mieáng ñaàu baùnh khaûo Hoa Mai.
Toâi laïi coøn ñöôïc bieát oâng chuû tieäm Hoa Mai coù saùng kieán ñoäc ñaùo laø laøm baøi thô ca tuïng baùnh ñaäu cuûa tieäm oâng, in treân giaáy maàu, phoå bieán khaép nôi. Coù khoaûn ñaùng löu yù raèng: Heã ai ñöùng tröôùc cöûa tieäm ñoïc thuoäc loøng baøi thô Baùnh Ñaäu Hoa Mai thì chuû nhaân thuoûng ngay cho moät phong baùnh ñaäu.
Ai coi baøi thô cuõng khen laø thô hay coù moät, deã ñoïc deã nhôù.
Maáy thaèng baïn môùi uøa nhau baûo toâi raèng:
Maøy hoïc thuoäc loøng ñi roài ñoïc laáy baùnh aên! Thoâng minh maø laïi aên noùi hoaït baùt, gioûi giang nhö maøy thì coù khoù gì ñaâu cöa chöù lò!
Toâi  haûo ngoït, giôø laïi ñöôïc baïn beø cho uoáng nöôùc ñöôøng nöõa thì thuù quaù, thi haønh lieàn. Khoâng ñaày 15 phuùt ñoïc ñi ñoïc laïi, toâi thuoäc naèm loøng nhö chaùo.
Boïn treû con laïi suùi toâi:
Laïi tieäm ñoïc ñi, laáy baùnh aên chôi. Teân tuoåi maøy cuõng noåi ñình noåi ñaùm nöõa chöù! Ñaõ coù ñöùa naøo daùm ñoïc thô baùnh ñaäu Hoa Mai ñaâu!
Theá laø nhö quyû aùm, toâi theo boïn chuùng ñeán tröôùc cöûa tieäm. Moät ñöùa noùi:
Thöa baùc, baïn chaùu xin ñoïc baøi thô baùnh ñaäu...
OÂng baø chu töø nhaø trong böôùc ra, hoûi:
 Ñaâu, ñöùa naøo naøo?û
Toâi giô tay:
Daï chaùu aï!
Oâng chuû töôi cöôøi:
AØ, thaèng Phuù (ôû nhaø, toâi teân Phuù) con baùc caû Thònh ñaáy haû? Maøy thuoäc thô chöa naøo?
Thöa baùc, chaùu thuoäc roài aï!
Oâng chuû môùi goïi taát caû nhaø cuøng vôùi ñaùm thôï ra tröôùc cöûa nghe toâi ñoïc thô.
Ñaùm baïn toâi traán an:
Saép coù baùnh ñaäu roài! Cöù bình tónh nhaù con!
Tim toâi ñaäp thình thòch nhöng ñaõ choùt ñaâm lao thì phaûi theo lao. Toâi ñoïc thuoäc loøng, khoâng vaáp moät chöõ:
Ai ñi qua phoá Haøng Ñoàng
Döøng chaân ñöùng laïi nghe doøng caâu ca
Baùnh ñaäu ngon nhaát tænh ta
Baây giôø teân hieäu goïi laø Hoa Mai
Baùnh ngon coù moät khoâng hai
Ngöôøisaønh neám thöû moät vaøi laàn qua
Môùi hay lôøi noùi thaät thaø
Aên baùnh ñaäu aáy, ai maø chaúng khen
Duø ai mua baùn ñaõ quen
Laïi thöôøng  theát ñaõi  anh em baïn cuøng
Khoâng nhöõng mua ñeå maø duøng
Maø coøn bieáu khaùch  moïi vuøng gaàn xa
Maáy lôøi phaùc taû qua loa
Aên ngon nhôù maõi ñeán giaø khoâng queân.
Phaàn ñoïc thô ca tuïng baùnh ñaäu Hoa Mai cuûa toâi khoâng coù tieáng ñaøn tranh, ñaøn baàu phuï hoïa, khoâng coù tieáng döông caàm hay tieáng saùo ñöa hôi nhöng cuõng ñaõ ñöôïc moïi ngöôøi coâng nhaän laø thuoäc  naèm loøng y nhö nhôøi thaùch thöùc.OÂng chuû xoa ñaàu toâi khen:
- Thaèng Phuù con baùc Caû thaät laø gioûi.
Noùi xong, oâng trao  cho toâi moät phong baùnh ñaäu. Toâi cöù nghó laø oâng cho hai phong(?).
Toâi boùc ra, chia cho moãi ñöùa baïn moät khaåu, coøn laïi 4 khaåu toâi boû toït vaøo mieäng, loaùng moät caùi laø boät ñaäu troâi tuoät xuoáng caàn coå vaøo buïng.
     ***
Môùi ngaøy naøo maø giôø ñaây ñaõ maáy chuïc naêm qua.
Queâ höông nhoû beù cuûa toâi - tænh Haûi Döông - toâi vaãn goïi laø “tænh nhoû ñeâm buoàøn”, ñaõ traûi qua nhöõng thaùng naêm chieán tranh tôi taû.
Ñeâm ñeâm, tieáng ñaïi baùc töø tænh roùt veà nhöõng xoùm laøng xa xoâi. Toâi naèm nghe maø thaáy caû boùng daùng töû thaàn ñaâu ñoù.
Qua nhöõng ngaøy u buoàn, tieáp ñeán laø lôùp tuoåi chuùng toâi boû lôùp boû tröôøng ñi moãi ñöùa moät nôi. Coù ñöùa vaøo quaân ñoäi, coù ñöùa hoïc tieáp, coù ñöùa ñi laøm ñeå nuoâi gia ñình, coù ñöùa lang baït kyø hoà khoâng bieát soáng cheát nôi ñaâu.
Nhöng chuùng toâi ñeàu haõnh dieän veà tænh Haûi Döông coù dòa linh nhaân kieät. Nhö Traïng Trình Nguyeãn Bænh Khieâm  vang danh trong söû saùch. Nhö sau naøy nhieàu nhaø vaên  trong nhoùm töï Löïc Vaên Ñoaøn cuõng sinh quaùn ôû Haûi Döông. Ñeán thôøi chuùng toâi, tuy khoâng ai noåi danh nhöng cuõng  nhieàu ngöôøi coù ñòa vò hay chuùt tieáng taêm trong xaõ hoäi: Baùc só Nguyeãn YÙ Ñöùc, Toång Giaùm Ñoác Thueá Vuï Nguyeãn Huy Haân, Thuyeàn tröôûng Vieãn Döông Traàn Quoác Trinh, nhaø thô Thaùi Anh Duy, kyõ sö coâng ngheä Vuõ Höõu Doanh, luaät sö Phaïm Thuïy Huøng, nhaø vaên Nguyeân Vuõ...
Chuùng toâi laø nhöõng “Coâng töû Haûi Döông” ñem chuoâng ñi ñaùnh xöù ngöôøi, cuõng nhö “Coâng töû Ñoã Ñình Loäc” goác Haûi Döông noåi tieáng vôùi tieäm doàng hoà Thuïy Só  treân ñöôøng Leâ Lôïi Saigon naêm cuõ.
Khi thöa chuyeän cuøng Coâng töû  Haø Ñoâng Hoaøng Haûi Thuûy naêm tröôùc, toâi ñaõ xin maïn pheùp ñeå giôùi thieäu tænh nhaø baèng hai caâu thô moäc maïc theá naøy:
Chaúng thôm cuõng theå hoa nhaøi
Daàu khoâng lòch söï, cuõng ngöôøi Haûi Döông...
     
Ngöôøi Haûi Döông ôi! Nhôù laïi queâ höông  chuùng ta  nôi tænh nhoû ñeâm buoàn cuûa nhöõng ngaøy xöa thaân aùi!