Boùng
thôøi gian
ÑOÏC
THÔ VÖÔNG ÑÖÙC LEÄ
Leâ-vaên-Phuùc
Tröôùc khi ñoïc
thô Vöông Ñöùc Leä, toâi
nghó raèng ña soá ñoäc giaû,
nhöõng ngöôøi yeâu thô ñeàu
muoán bieát moät soá chi tieát veà
cuoäc ñôøi, gia ñình, sinh
hoaït, sôû thích.. cuûa thi só
ñeå caûm thaáy gaàn guõi hôn
vôùi nhaø thô.
Theá neân, toâi
ñaõ coù moät cuoäc phoûng vaán
toác haønh vôùi Vöông Ñöùc
Leä. Anh vui veû traû lôøi taát caû
nhöõng caâu hoûi...
Hoûi: Thöa anh, ngöôøi
ñoïc thô anh chuù yù tröôùc
tieân ñeán buùt hieäu. Coù phaûi
buùt hieäu ñoù laø teân ñoïc
ngöôïc vôùi teân thöïc cuûa
anh khoâng?
VDL (cöôøi):
Ñuùng vaäy ñoù anh. Toâi khoâng
bieát choïn buùt hieäu naøo. Maø
ñoïc ngöôïc teân mình cuõng
thaáy hay hay neân toâi choïn laøm
buùt hieäu.
LVP: Toâi coøn nghó
xa hôn. Coù phaûi anh tieân tri moät ngaøy
naøo ñoù qua Myõ neân ñoåi
teân tröôùc cho hôïp vôùi
loái vieát teân cuûa Myõ chaêng?
VDL: Khoâng phaûi
theá ñaâu! Neáu toâi tieân tri thì
ñaâu coù keït laïi Vieät-Nam vaø
ñi tuø coäng saûn...
Hoûi: Anh vaø Mai
Trung Tónh ñöôïc giaûi vaên chöông
toaøn quoác boä moân thô naêm 1960-1961.
Caùc anh naïp boån nhö theá naøo trong
giaûi naøy?
VDL: Khoâng naïp gì
caû. Ban giaùm khaûo löïa caùc
taäp thô xuaát baûn trong 2 naêm 60-61 ñeå
tuyeån choïn...
Hoûi: Anh coù nhôù
ban giaùm khaûo goàm nhöõng ai khoâng?
VDL: Toâi nhôù
coù Vuõ Hoaøng Chöông, AÙ Nam Traàn
Tuaán Khaûi, Ñoâng Hoà, Thanh Taâm
Tuyeàn...
Hoûi: Phaàn thöôûng
goàm nhöõng gì?
VDL: Goàm hieän kim
15,000 ñoàng vaø baèng tuyeân döông.
Hoûi: Taäp thô
truùng giaûi goàm 40 baøi thô?
VDL: Vaâng, moãi
ngöôøi coù 20 baøi thô töï
do vaø thô xuoâi.
Hoûi: Caûm töôûng
cuûa anh luùc baáy giôø ra sao?
VDL: Chuùng toâi
caûm thaáy vui vaø ñöôïc khích
leä. Anh nhôù raèng thôøi ñoù
chuùng toâi coøn treû, môùi
coù 24, 25 tuoåi thoâi. Vaø laø nhöõng
ngöôøi truùng giaûi ít tuoåi
nhaát ñaáy!
Hoûi: Vaäy anh laøm
thô töø naêm bao nhieâu tuoåi?
VDL: Toâi laøm thô
töø naêm 1952-1953 cho tôùi baây giôø
vaãn tieáp tuïc.
Hoûi: Theá anh baét
nguoàn caûm höùng töø ñaâu?
VDL: Töø baát
cöù tình huoáng naøo naøo treân
ñöôøng ñôøi vaø ñöôøng
tình!
Hoûi: Anh laäp gia
ñình naêm naøo? Ñöôïc
maáy con?
VDL: Naêm 1967. Moät
con gaùi teân Leâ thò Quyønh Dao.
LVP: Toâi nhôù
ñeán anh Mai Trung Tónh cuøng tuoåi vôùi
anh, laäp gia ñình naêm 1966 vaø coù
2 con trai. Anh vaø Mai Trung Tónh coøn gioáng
nhau ôû ñieåm ñi tuø, ñi
caûi taïo nöõa phaûi khoâng?
VDL: Toâi chæ bò
ñi tuø thoâi, töø naêm 1990 ñeán
1995, vì lieân heä vôùi Ñoaøn
Vieát Hoaït vaø BS Nguyeãn Ñan Queá,
bò gaùn toäi hoaït ñoäng aâm
möu laät ñoå cheá ñoä.
Hoûi: Toâi ñöôïc
nghe laøkhi ra tröôùc toøa laõnh
aùn, anh coù ñoøi laïi 20,000 baøi
thô?
VDL: Vaâng, toâi
chæ yeâu caàu toøa traû laïi toâi
20,000 baøi thô thoâi, coøn boû tuø
bao nhieâu naêm cöõng ñöôïc.
Coù taäp ñaõ ñoùng bìa gaùy
da, coù taäp ñaùnh maùy, coù taäp
vieát tay. Taát caû caát trong bao taûi.
Coâng an ñeán nhaø tòch thu, ñem
ñi heát. Naêm 1992, sau phieân toøa,
Leâ Thuùc Anh - chaùnh aùn toøa aùn
nhaân daân Saigon - noùi vôùi toâi
raèng, haén coù hoûi veà nhöõng
taäp thô cuûa toâi thì “ngöôøi
ta” noùi laø ñaõ...muïc naùt heát
caû roài!
LVP: Quaân coäng saûn
chuùng noù noùi theá naøo thì
noùi, ai maø tin ñöôïc. Anh coøn
nhôù caâu “Noùi nhö veïm” chöù?
Theá gia ñình anh sang Myõ naêm naøo?
VDL: Gia ñình toâi
ñeán Myõ thaùng 5 naêm 2000, ñònh
cö taïi vuøng Virginia vì coù thaân
nhaân ôû ñaây baûo laõnh.
Hoûi: Hieän nay anh
sinh hoaït ra sao?
VDL: Toâi vieát
vaên, laøm thô, laøm baùo vaø nghæ
ngôi sau nhöõng naêm tuø ñaày...
Hoûi: Noùi ñeán
tuø ñaày, theá thì anh ñaõ
ôû nhöõng traïi naøo?
VDL: Toâi ôû
Traïi Baïch Ñaèng (Saigon), Phan Ñaêng
Löu (Gia Ñònh), Chí Hoøa, Haøm
Taân, Xuaân Phöôùc (Tuy Hoøa), Ba
Sao (Nam Haø, Baéc Vieät)
Hoûi: Trôû
laïi vôùi thô, anh sôû tröôøng
veà loaïi thô naøo?
VDL: Thô tình yeâu.
Toâi khoâng coù nhöõng caûm xuùc
lôùn neân thu goïn trong nhöõng baøi
thô ngaén, goàm 4 caâu maø thoâi.
Hoûi: Anh cho ñöôïc
hoûi chi tieát moät chuùt. Anh laøm thô
nhö theá coù chòu aûnh höôûng
gì cuûa boá meï khoâng?
VDL: Cuõng coù
chöù! Boá toâi laøm vieäc ôû
Khai Trí Tieán Ñöùc neân thöôøng
ñem saùch veà nhaø cho caùc con ñoïc.
OÂng cuï laø nhaø nho, coù laøm
thô. Coøn meï toâi laø gaùi Baéc
Ninh, con cuï ñoà, cuõng laøm thô
nöõa.
Hoûi: Theá coøn
veà phía caùc anh chò em cuûa anh thì
sao?
VDL: Chuùng toâi
coù 9 anh chò em, maát 3 coøn 6. Trong soá
naøy, oâng anh toâi laø Leâ theá
Xöông buùt hieäu Thieân San, vieát
cho caùc baùo Vieät Nam Töï Do, Ngoân
Luaän; chò toâi laø Leâ Thò Trung,
buùt hieäu Lieân Höông vieát truyeän
nhi ñoàng; hai coâ em: Leâ thò YÙ
laøm thô vaø Leâ thò Nhò vieát
vaên.
Hoûi: Theá coøn
chò nhaø coù sinh hoaït gì lieân
quan ñeán vaên ngheä khoâng?
VDL: Khoâng, baø
xaõ toâi khoâng laøm vaên laøm thô
gì heát, maø chæ lo laøm...beáp!
Hoûi: Coøn chaùu
gaùi Quyønh Dao?
VDL: Chöa thaáy chaùu
coù khuynh höôùng gì veà vaên
ngheä caû!
Hoûi: Anh qua Myõ
môùi hôn 1 naêm, thaáy ñôøi
soáng beân naøy theá naøo?
VDL: Toâi thaáy
ñôøi soáng beân naøy thoaûi
maùi, deã chòu.
Hoûi: Anh coù ñieàu
chi mô öôùc trong ñôøi?
VDL: Toâi mô öôùc
in ñöôïc taäp thô goàm nhöõng
baøi ñaõ saùng taùc töø
tröôùc, neáu coøn nhôù ñöôïc.
Hoûi: Anh vôùi
Mai Trung Tónh laø baïn chí thieát.
Anh nghó theá naøo tröôùc hoaøn
caûnh cuûa baïn mình?
VDL: Ñoù laø
moät ñieàu ñau buoàn vì Mai Trung
Tónh laø ngöôiø baïn thaân nhaát
ñôøi toâi. Anh aáy ñaõ phaûi
cam chòu quaù nhieàu cay ñaéng. Sang
Myõ chöa ñöôïc bao laâu ñaõ
nhuoám beänh roài phaûi naèm
lieät trong “Nursing home”.
Ñieàu chuùng
toâi chöa thöïc hieän ñöôïc
laø ra moät taäp thô, löïa nhöõng
baøi hai ngöôøi thích nhaát in chung
trong moät tuyeån taäp, coi nhö taäp thô
cuoái cuøng. Vieäc ñoù khoâng thaønh
vì Mai Trung Tónh ngaû beänh...
Hoûi: Hôi toø
moø moät chuùt, hoûi anh: Anh hay ñeo kính
ñen! Coù phaûi anh muoán nhin ñôøi
qua caëp kính ñoù khoâng?
VDL: Khoâng! Naêm
Maäu Thaân (1967), toâi laø quaûn ñoác
ñaøi phaùt thanh Long An. Trong moät vuï
Coäng Saûn phaùo kích vaøo ñaøi,
toâi bò thöông vaø maát moät
con maét!
LVP: Cay nghieät thaät!
Anh cuõng ñaõ ñoùng goùp maùu
xöông roài ñaáy chöù!
VDL: Thì cuõng
ñaønh vaäy!
Hoûi: Anh coù thích
ñi thaêm baïn beø, thích du
lòch khoâng?
VDL: Thích laém
chöù! Moãi khi baïn beø
ruû reâ laø toâi theo hoï ñi
lieàn. Toâi ñaõ ñi Canada, Florida, Pennsylvania,
California, Connecticut...Trong khi ñi chôi, du ngoaïn,
hoaøn caûnh naøo cuõng cho toâi
nguoàn caûm höùng ñeå laøm
thô.
Hoûi: Hoûi anh nheù!
Anh gheùt nhaát caùi gì?
VDL: Gheùt nhaát
laø söï giaû doái!
Hoûi: Theá coøn
thích nhaát caùi gì?
VDL: Thích nhaát
laø... phôû!
LVP: AÁy ñoù,
phôû cuõng laø moùn tuû cuûa
toâi. Toâi ñaõ ñònh luùc
naøo raûnh vieát moät loaït baøi veà
lòch söû cuûa moùn quoác hoàn
quoác tuùy naøy ñaáy! Roài nhaéc
ñeán coâng ñöùc cuûa phôû!
Caùc moân phaùi phôû, nhö: Phôû
boø, phôû gaø..Moãi moân phaùi
laïi chia nhieàu nhaùnh : naøo laø phôû
nöôùc trong, phôû nöôùc
beùo, phôû nöôùc tieát...Moãi
nhaùnh laïi chuyeân trò moät chieâu
thöùc rieâng: Phôû taùi naïm
veø roøn, phôû chín naïm gaàu
gaân; phôû aùp chaûo...; phôû
gaø Nam Xuyeân, Lyù Quaûng, Hieàn Vöông,
Nguyeãn thieän Thuaät...
VDL: Thoâi anh ñöøng
nhaéc ñeán nöõa laøm toâi
theøm muoán cheát!
LVP: Tieän dòp,
toâi seõ ñöa anh veà Houston-Mieàn
naéng aám cuûa toâi ñeå giôùi
thieäu phôû “trailer”, ngon tuyeät cuù meøo!
Thoâi, ta sang caâu
hoûi khaùc nhaù, keûo laïc ñeà.
Theá luùc raûnh
anh laøm gì cho qua ngaøy naéng voäi?
VDL: Toâi ñoïc
saùch baùo, nghe nhaïc, coi hình aûnh baïn
beø..
Hoûi: Anh coù ngoùn
ngheà tay traùi naøo khoâng?
VDL: Toâi raát thích
aâm nhaïc, hoäi hoïa nhöng khoâng coù
khieáu ñeå hoïc caùc moân aáy.
Nhöng baïn beø toâi trong hai giôùi
naøy thì laïi raát ñoâng.
LVP: Toâi cuõng
thích ñuû thöù aáy chöù
maø chaû moùn naøo ra hoàn caû.
Cöù nhö anh maø laïi söôùng!
Theá anh coù theå cho baïn ñoïc bieát
giôùi aùi moä thô anh laø löùa
tuoåi naøo khoâng?
VDL: Thaäp nieân 50,60,70
laø giôùi treû sinh vieân hoïc sinh.
Sau naøy laø lôùp hôi ñöùng
tuoåi roài...
LVP: Vaâng, xin khoâng
daùm hoûi theâm veà chi tieát naøy
nöõa (?). Nhöng trong giôùi nhaø
vaên chuùng toâi “ghen” vôùi caùc
anh laém ñoù! Nhaø thô chæ caàn
laøm moät baøi thô nhoû, goùi
gheùm yù tình töôi maùt noõn
naø - taát nhieân laø phaûi dính
líu tôùi khoaûn tình yeâu - trong
möôi caâu laø ñuû aên khaùch
.
Caùc baø caùc
coâ cöù laø meâ nhö ñieáu
ñoå!
Coøn chuùng toâi,
coù vieát haøng chuïc, haøng traêm
cuoán saùch daày coäm cuõng chaúng
ma naøo theøm hoûi tôùi caû!
Khoâng bieát laø
oâng Trôøi coù baát coâng khoâng
anh?
VDL: Caùi ñoù
thì anh phaûi hoûi thaúng oâng Trôøi
chöù chuùng toâi laøm sao bieát
ñöôïc!!!
***
Sau phaàn troø
chuyeän thaân tình vôùi Vöông
Ñöùc Leä, baây giôø chuùng
ta qua ñeán phaàn ñieåm thô.
Taäp “Thô Vöông
Ñöùc Leä” in treân khoaûng 200 trang
maø taùc giaû noùi ngay tröôùc
khi nhaäp ñeà, raèng ñaây chæ
laø “Maáy vaàn thô coøn soùt laïi
trong trí nhôù”.
Toâi ñeám
“Maáy vaàn thô...” aáy maø coù
tôùi 390 baøi, goàm 2 baøi vôùi
2 caâu, ít baøi luïc baùt ,
21 baøi töï do vaø thô 4 caâu coù
ñeán 275 baøi!.. Haõi thaät ñaáy!
Nhö anh ñaõ
noùi, anh khoâng coù caûm xuùc lôùn
neân goùi gheùm taâm tình trong nhöõng
ñoaïn thô nho nhoû.
Nhìn qua thô Vöông
Ñöùc Leä, anh traûi roäng taâm
tình qua raát nhieàu khung cöûa cuoäc
ñôøi.
Töø nhöõng
vaät thaät nhoû nhö :Haït buïi, vieân
bi, caùnh böôùm, ñoùa hoa; ñeán
nhöõng hình aûnh cuoäc ñôøi
nhö : Nghieäp dó, thieân ñaøng ñòa
nguïc, vò ñaéng traàn gian;
qua nhöõng moái
tình khoâng troïn veïn nhö: Tình ta,
nöôùc maét ngöôøi tình,
töø thuôû theo em; roài tôùi
nhöõng noãi buoàn ray röùt nhö:
Nuï hoân thöùc giaác, tieãn em qua
song saét, chieác goái chia hai; tieáp ñeán
nhöõng khung trôøi: Hiu haét ñöôøng
chieàu, ngaãu höùng ôû Ñeøo
Ngang, xe qua mieàn Trung caûm taùc, baøi ôû
ga Hueá-caây soá 888..
Nhaø thô nghó
caû ñeán tuoåi thô, ñeán
phuùt laâm chung, caûi taùng, sinh phaàn;
nhaø thô nhôù ñeán nhöõng
ñòa danh Hoà Göôm, chieàu Haø
Noäi, Ninh Bình, ñeøo Haûi Vaân,
soâng Gianh.
Nhaø thô coù
nhöõng caâu hoûi rieâng tö: Traùch
Kinh Kha, aån soá, töø thuôû theo
em, bieát toû cuøng ai.. ; nhaø thô cuõng
vöông vaán nhöõng hình boùng
queâ nhaø: Ngaãu caûm töø tranh laøng
Hoà, doøng soâng ngaøy cuõ, nhôù
meï ta xöa...
Coøn nhieàu nöõa,
khi chuùng ta baát chôït gaëp nhöõng
caûm höùng cuûa nhaø thô ñeà
caäp ñeán tình yeâu, nhöõng
moái tình nho nhoû, vuïng veà, vuoät
maát, troâi xuoâi, roài ñeán roài
ñi nhö gioù cuoán maây troâi
voâ ñònh.
Chuùng ta cuõng
seõ baét gaëp nhöõng vaàn thô
laï maø yù töôûng laïi raát
gaàn guõi vôùi mình. Chæ coù
ñieàu chuùng ta khoâng coù oùc
töôûng töôïng phong phuù, khoâng
coù ñuû chöõa nghóa ñeå
dieãn taû cho ñuùng taâm traïng,
ñuùng yù tình maø thoâi.
Vaäy, chuùng ta xin
theo chaân taùc giaû ñi vaøo vöôøn
thô Vöông Ñöùc Leä...
Tröôùc tieân,
nhaø thô cho bieát ngay laø töø
tuoåi 15 ñaõ ngaáp ngheù ñeán
coâ beù gaàn nhaø moãi chieàu
tan hoïc. Nhaø thô thaáy nhaø em kín
coång cao töôøng quaù neân chæ
muoán ñöôïc laøm giaây hoa tím
leo ñeå thaáy maët em, gaàn guõi
vôùi em.
Baïn ñoïc
ñeå yù ñeán caùch duøng
chöõ “ong böôùm cuõng veà theo”,
nhö theå caäu hoïc troø naøy cuõng
ruû reâ caû nhöõng gioáng ña
tình cuõng veà huøa, theo chaøng qua
cöûa nhaø em nöõa ñaáy:
Töôøng
ñoâng
Qua cöûa nhaø
em chieàu laïi chieàu
Töôøng ñoâng
ong böôùm cuõng veà theo
Nhaø em kín
coång, cao töôøng quaù
Anh muoán laøm
giaây hoa tím leo.
Haø Noäi
1952
Khi ñeán tuoåi
30, caùi tuoåi “tam thaäp nhi laäp” maø anh
ñaõ coù yù nghó chaùn chöôøng
veà cuoäc ñôøi thì keå cuõng
laï! Chöa ñi heát cuoäc ñôøi,
bieát sao khoâng thaáy coù ngaøy vui?
Coù phaûi vì em ñaõ laøm cho anh
thaát voïng naõo neà neân bi thaûm
hoùa cuoäc ñôøi tröôùc
maët?
Vaõn cuoäc
Ta ñaõ chôi
gaàn vaõn cuoäc chôi
Traêm naêm chaúng
thaáy coù gì vui!
Ngoaøi em, moät
coõi thieân ñöôøng nhoû
Cuõng vôõ
tan sau moãi traän cöôøi!
Dalat 1967
Coù leõ vì
nhaø thô khoâng haøi loøng vôùi
cuoäc soáng, khoâng tin töôûng vaøo
töông lai, chæ thaáy moät hieän taïi
bô vô laïc loõng neân sinh ra yeám
theá, chaùn chöôøng.
Coù leõ vì
maát höông vò tình yeâu neân
trong giôø phuùt thieâng lieâng cuûa
giôø giao thöøa, anh naèm nghe trôøi
ñaát giao thoa maø thaáy nhö chæ
mình anh laø bô vô, khoán khoå.
Giao thöøa
Naèm nghe trôøi
ñaát giao thoa
Coù ta giöõa
ñaát, coøn ta giöõa trôøi
Töø ta mang naëng
kieáp ngöôøi
Ngoù traêng thieân
coå, xoùt ñôøi phuø sinh!
Gia Ñònh
1973
Ít coù nhaø
thô naøo noùi roõ caùi nghieäp thi
ca cuûa mình chæ nhöõng laø
quanh quaån vôùi chöõ nghóa ñieäu
vaàn...Chaùn naûn nhöng khoâng theå
boû vì thô luùc naøo cuõng ñaày
söùc quyeán ruõ, daãn ta vaøo nhöõng
loái moøn ñoäc ñaïo, cuoán
huùt ta ñi trong moäng aûo thaàn kyø.
Coù phaûi
nghieäp thô laø nghieäp dó, nhaát
laïi ôû trong caûnh ngheøo naøn? Thì
hoûi laøm sao nhaø thô khoâng buoàn
khoâng tuûi?
Nghieäp dó
Thaát nghieäp
coøn ñeo caùi nghieäp thô
Ra vaøo ngaån
ngaån laïi ngô ngô
Baèng baèng,
traéc traéc Noâm cuøng Haùn
Thô chöùa
chan vaø thô chaùn chöa!
Anh nhôù ñeán
con soá khoâng vaø khoaûng chöùa
meânh moâng cuûa khoaûng khoâng duø
raát nhoû. Caùi leõ huyeàn vi cuûa
cuoäc ñôøi trong caâu thô coù
laàn ta ñaõ nghe:
Coù thì coù
töï maûy may
Khoâng thì caû
theá gian naøy cuõng khoâng...
ñeå cuøng
thoâng caûm vôùi nhaø thô veà
caùi leõ voâ thöôøng:
Soá khoâng
Naèm giöõa
con soá khoâng
Laø khoaûng
khoâng voán coù
Khoaûng khoâng
duø raát nhoû
Ñaõ chöùa
ñaày meânh moâng!
Baïn ñoïc thaáy
nhaø thô raát “trieát” raát “thieàn”
khoâng?
Khoâng thieàn khoâng
trieát nhö theáthì laøm sao coù
theå soáng ñöôïc khi gaëp laïi
ngöôøi xöa tay beá tay boàng, chuùt
rieâng tö cuûa anh chæ coøn laïi trong
ñoâi maét treû thô. Xoùt xa vaø
thaám thía laém chöù! Baïn ñoïc
ñeå yù ñeán nhöõng chöõ
“tô hoàng”, “chuùt rieâng taây”, “chuyeàn
tay beá boàng” trong baøi döôùi
ñaây. Nhö moät thoaùng laïnh luøng
gôïi giaác mô xöa gaàn guõi,
nhö moät neùt buoàn nhìn ñoâi
maét treû thô khoâng phaûi cuûa
mình, beá ñöùa beù maø nhö
huït haãng moät cuoäc tình lô
löûng... Baïn
ñoïc laøm ôn hieåu duøm cho nhö
theá khi ñoïc thô chaøng.
Gaëp Em
Gaëp em tay beá
tay boàng
Tình xöa moät
thoaùng tô hoàng chieàu nay
Anh coøn moät
chuùt rieâng taây
Trong ñoâi maét
treû chuyeàn tay beá boàng.
Baøi sau ñaây
taû caûnh moät buoåi mai trong vöôøn
coù naéng thuûy tinh, coù ñoâi
chim nhoû, coù traùi ngoït caây laønh,
coù kieán leo caønh, coù böôùm
vôøn quanh. Vaø cuõng coù moät ngöôøi
aån mình trong khoùm haïnh, chôït
nhaän ra mình toùc nhö maây traéng
bay giöõa khoaûng trôøi xanh. Vöông
Ñöùc Leä vieát raát deã thöông
vôùi hình aûnh moät ngöôøi
aån trong khoùm haïnh, toùc nhö maây
traéng giöõa khoaûng trôøi xanh,
loøng vöông ñaày tieác nuoái.
Moät böùc tranh ñeïp nhöng cuõng
raát laø buoàn.
Môøi baïn ñoïc:
Trong Vöôøn
Buoåi Saùng
Laù bieác choài
xanh naéng thuûy tinh
Coù ñoâi
chim nhoû haùt lôøi tình
Chaøng na môû
maét nhìn ngô ngaùc
AÛ löïu cöôøi
khoe neùt ngoïc xinh
Luõ kieán leo
caønh cuït quaån quanh
Vaøi con böôùm
nhoû laån treân caønh
Long lanh haït moùc
ngôøi trong naéng
Chuùm chím hoa
cöôøi, moäng bieác xanh
Ngöôøi aån
trong vöôøn vun khoùm haïnh
Giaät mình queân
baüng tuoåi hoàng phai
Moät ngaøy toùc
bieác thaønh maây traéng
Maây traéng trôøi
xanh toùc traéng bay!
Qua mieàn Trung treân
xe tuø naêm 1993, anh nhôù ñeán
moái tình Huyeàn Traân vôùi Traàn
Khaêc Chung.
Hai chaâu OÂ Lyù
vuoâng ngaøn daëm
Moät gaùi Huyeàn
Traân giaù maáy möôi...
Khi Cheá Maân baêng
haø, tuïc leä Chieâm Thaønh buoäc Huyeàn
Traân phaûi hoûa thieâu. Trieàu ñình
nöôùc ta cöû töôûng Traàn
khaéc Chung sang cöùu giaù. Moái tình
ñeïp hay laø tình oan traùi ra sao, söû
cheùp, nhaân gian truyeàn tuïng nhö theá
naøo khoâng roõ. Nhöng nhaø thô Vöông
Ñöùc Leä coù baøi caûm khaùi
nhö sau:
Xe Qua Mieàn Trung Caûm Taùc
Qua ñaây chôït
nhôù Huyeàn Traân
Tình quaân vöông
vôùi Cheá Maân thöôû naøo
Hoûa ñaøi
ai döïng maø cao
Tieác thaân ngoïc
queâ ai trao löûa thaàn
Hai chaâu OÂ Lyù
cuõng gaàn
Phaän Huyeàn Traân
giaác moäng Traàn ñoù sao?
Hoûa ñaøi
ai döïng maø cao
Thuyeàn ra cöûa
bieån soùng gaøo söû xanh
Thuyeàn ai ngöôïc
gioù leânh ñeânh
Loøng ta troäm
töôûng chuùt tình Khaéc Chung
Baïn ñoïc chaéc
cuõng nhö toâi ñeàu coù nhaän
xeùt laø moät ngöôøi tuø ngoài
treân xe bít buøng töø Nam ra Baéc,
qua mieàn Trung, trong hoaøn caûnh ñau thöông,
chaùn ngaùn taän cuøng maø vaãn
coøn nhôù ñeán moái tình
vöông giaû ngaøy xöa, caûm taùc
vieát neân nhöõng haøng luïc
baùt thaém thieát ñeán theá
thì chæ nhöõng ai coù
taâm hoàn thi só ñích thöïc
môùi laøm noåi! Toâi thì toâi
xin chòu thua roài ñaáy!
Baïn ñoïc haún
laø raát yeâu hai caâu thô:
“Hoûa ñaøi
ai döïng maø cao
Thuyeàn ra cöûa
bieån, soùng gaøo söû xanh.”
Nhö meânh mang moät
trôøi taâm söï vôi ñaày,
nhö nhaéc nhôû moät cuoäc tình
ngang traùi xen trong doøng lòch söû.
Roài co ùngaøy
anh trôû laïi queâ nhaø, nhìn
nhöõng hình boùng cuõ maø loøng
chuøng xuoáng xoùt thöông queâ
cuõ. Caû moät quaõng ñôøi
aáu thô hieän veà khi nhaø thô ñaõ
ôû trong tuoåi naéng chieàu xeá
boùng.
Vôùi nhöõng
caâu thô luïc baùt ñôn sô
meàm maïi, göûi tình göûi yù
trong moãi hình boùng queâ nhaø,
töø cuoái baõi chaân ñeâ,
maáy coïng rong reâu, ñaùm luïc bình
soùng voã ñeán tieáng chim cu gaùy,
bôø tre xanh, khoùm truùc ñaàu
laøng, caây ña beán cuõ, tieáng
chuoâng chuøa, lôøi ca dao cuûa meï..
Ñaày aép
nhöõng hình aûnh, nhöõng maàu
saéc, nhöõng aâm thanh quen thuoäc goïi
hoàn.
Ñaây laø
taâm tö caû nhaø thô khi trôû
laïi...:
Queâ nhaø
Bao naêm bieàn
bieät coá höông
Moät chieàu toùc
chôït ñieåm söông laïi veà
Ta ngoài cuoái
baõi chaân ñeâ
Nghe lôøi daâu
beå voã veà tuoåi thô
Noåi chìm maáy
coïng rong xöa
Boàng beành
troâi, ngoïn soùng ñöa luïc bình
Tieáng chim cu gaùy
doã daønh
Luõy tre xanh cuõ,
bôø xanh nguùt ngaøn
Hiu hiu khoùm truùc
ñaàu laøng
Caây ña gieáng
nöôùc...voõ vaøng, ñôïi
ö?
Chieàu xa, laïnh
tieáng chuoâng chuøa
Ca dao meï haùt
lôøi xöa ngoït ngaøo
“Con coø...loän
coå...bôø ao...”
Ñieäu ru ngaét
quaõng loøng xao xuyeán buoàn!
Coù bao giôø
chuùng ta nghó raèng 7 ngaøy trong tuaàn
leã maø laïi coù tôùi...7
maàu khaùc nhau? Moãi maàu laïi noùi
leân moät yù nghó thaàm kín maø
ngöôøi thöôøng khoâng ai töï
hoûi? Moãi maàu duø laø maàu vaøng,
maàu hoàng, maàu traéng hay xanh cuõng
laø maàu cuûa buoàn baõ, nhaït phai,
ñen toái. Baåy maàu, chung qui laø moät
böùc tranh aûm ñaïm, lu môø
cuûa cuoäc ñôøi khoâng ngoù
thaáy töông lai. Baåy ngaøy cuõng
nhö moïi ngaøy quay cuoàng trong doøng phuø
sinh phieàn muoän.
Toâi ñaõ
vaän duïng heát söùc bình sinh ñeå
töôûng töôïng ra baåy maàu
trong tuaàn leã, sau khi ñoïc baøi thô
naøy
maø cuõng khoâng
theå naøo coù ñöôïc maûy
may caùi tình yù laï luøng nhö
cuûa nhaø thô.
Vaäy, ñaây
laø yù nghóa cuøa maàu saéc trong
tuaàn, theo Vöông Ñöùc Leä:
Baåy Saéc Trong Tuaàn
Thöù Hai traéng
veà ñaây laøm baõo toá
Cho hoàn ta môû
cöûa ñoùn phong ba
Cho thuyeàn nhoû
loït vaøo keø ñaù lôû
Ta ngu ngô trong moät
coõi möa nhoøa.
Thöù Ba xanh suït
suøi loaøi reâu ñaù
Goïi em veà taàm
taõ gioït söông sa
Ta tìm maõi
moät maàu xanh cuûa laù
Saéc tím buoàn
ñaõ voäi troå traêm hoa.
Thöù Tö hoàng
vôùi nghìn côn nöôùc laï
Muoân daëm nguoàn
thaùc luõ trôû veà ñaây
Thaønh suoái,
thaønh soâng xuoâi ra bieån caû
Mang tình ta cuoán
moûi taän chaân maây.
Thöù Naêm
vaøng xaïc xaøo thu laù ruïng
Maûnh vöôøn
xöa daáu cuõ chöûa taøn phai
Quen loái nhoû
giöõa ñoâi bôø moäng töôûng
Ta trôû veà
laûo ñaûo doã côn say.
Thöù Saùu
chaøm men theo gôø ñaù döïng
Chaân moûi moøn
tôùi taän ñænh non cao
Nhìn xuoáng
ñaùy, vöïc ñôøi saâu
thaêm thaúm
Hang ñoäng xöa
ta laïc loái ñi vaøo.
Thöù Baûy
tím thaønh soâng daøi bieån roäng
Ta caêng buoàm
no gioù, moäng ra khôi
Nghe dó vaõng
nghìn naêm coøn doäi soùng
Tình xa xaêm
hiu haét tuoåi xa ngöôøi.
Chuû Nhaät ñen
lòch hoàng nhö baät maùu
Böôùc chaân
buoàn treân væa phoá ñong ñöa
Em xa laéc, caønh
khoâ chim bieáng ñaäu
Ta boài hoài
coû roái loái ñi xöa...
Ñoïc xong 7 ñoaïn
thô, quaû y nhö raèng khoâng coù ñoaïn
naøo nôû chuùt hoa tình, caêng maàm
haïnh phuùc. Toaøn laø nhöõng chuyeän
khoå ñau khieán nhaø thô phaûi taû
oaùn thaûm saàu.
Nhöng noùi moät
caùch töông ñoái, baïn ñoïc
laïi moät laàn nöõa chaéc cuõng
seõ ñoàng yù vôùi toâi raèng
ñoaïn thô veà “Thöù Baåy tím”
coi boä töông ñoái laïi laø ñoaïn
nheï nhaøng hôn caû ñaáy! Tình
yù meânh mang, caûm khaùi daït daøo,
nhö hình aûnh moät keû thaát
tình gom gioù ra khôi, nghe dó vaõng
nghìn naêm doäi soùng ñeå thaáy
cuoäc tình mình ñaõ quaù xa xaêm,
huùt neûo maây trôøi.
Qua moät baøi thô
khaùc, moät baøi thô vôùi raát
nhieàu taâm söï ñaéng cay cuûa
moät chaøng thanh nieân trong tuoåi yeâu
ñöông, töông lai nhieàu höùa
heïn maø chæ vì khoâng loït qua cöûa
thaàn phuø laø thi ñoã tuù taøi
neân cuoäc ñôøi ñaõ
chia thaønh hai ngaõ reõ: Ngaõ reõ
tình yeâu qua khoûi taàm tay vì moäng
“vinh quy” tan thaønh maây khoùi. Ngöôøi
yeâu ñaõ leân xe hoa veà nhaø ngöôøi
khaùc. Coøn ngaõ reõ kia laø ngaõ
reõ cuoäc ñôøi khi vaøo lính,
ñeo ba loâ leân xe GMC veà ñôn vò
mieàn Pleiku, Kontum, Dakto, Daksut...
Moäng xanh khuaát
neûo, hoàn theo maây traéng moäng xöa
veà...
Tình yeâu döùt
ñieåm laø tình yeâu ñöa
ñaåy anh ngoaøi taàm tay vôùi.
Töø Thuôû Theo Em
Töø thuôû
theo em vaøo coõi moäng
Saân tröôøng
ñoûm daùng aùo thö sinh
Moâi hoàng maét
saùng ngaøy thi cöû
Phöôïng ñoû
daâng muøa gioù bieác xanh
Moät thuôû
keâ vaøng mô ñoã Traïng
Voã veà baïch
maõ buoåi vinh quy
Nöôùc non
thònh trò, thanh bình quaù
Voõng loïng xeânh
xang röïc aùo ngheø...
Moäng öôùc
khoâng thaønh, coâng chaúng toaïi
Danh hôø moät
chuùt cuõngvaøng phai
Tænh ra laïi tieác
tình vöông giaû
Maáy khoùa thi
höông, hoûng tuù taøi!
Töø ñoù,
ngöôøi yeâu töø giaõ moäng
Ñôøi trai
quen saéc aùo giang hoà
Laøm thaân lính
thuù ngoaøi bieân aûi
Xa laéc kinh kyø
traûi maáy thu
Gioù reùt caêm
caêm ñoàn luõy cuõ
Hoàn theo maây
traéng moäng xöa veà
Ngaøy xanh neûo
khuaát troâi bieàn bieät
Ñeâm xuoáng
nghe truøng haùt tæ teâ!
Khi ñoaøn taàu
hoûa chôû tuø nhaân döøng laïi
ôû ga Hueá, caây soá 888, nhaø thô
chôït nghe tieáng Hueá thaân quen, nhôù
ñeán ngöôøi yeâu naêm cuõ.
Hueá xa xoâi maø Hueá cuõng thaät
gaàn. Kyû nieäm hieän veà doàn daäp
vaán vöông. Boùng chieàu ñaõ
ngaû, con taøu laàm luõi nhaû khoùi
ñen chaäm chaïp nghieán treân ñöôøng
saét song haønh, boû laïi Hueá cuøng
giaác mô khuaát neûo cuûa ngöôøi
ñi bieàn bieät...
Baøi ÔÛ
Ga Hueá, Caây Soá 888
Döøng chaân
ga Hueá taàn ngaàn
Boùng chieàu
ñaõ ngaû, moät vaàng khoùi ñen
Chôït nghe tieáng
Hueá thaân quen
Nhôù Qui Nhôn,
nhôù veà em naêm naøo...
Con taøu chôû
giaác chieâm bao
Chôû toa löõ
khaùch, chôû maøu thôøi gian
Hoàn ta nöông
caùnh chim ngaøn
Tình ta tan vôùi
cung ñaøn hoaøi aâm
Hueá xa xaêm,
Hueá thaät gaàn
Loøng tô töôûng
maõi, maáy laàn töông tö
Ñoaøn taøu
chuyeån baùnh roài ö?
Hueá nhìn xa
khuaát giaác mô laïi veà!
Baïn ñoïc coù
nhaän thaáy maáy caâu thô ñeïp
naøy khoâng?
“Con taøu chôû
giaác chieâm bao
Chôû toa löõ
khaùch, chôû maàu thôøi gian”
Con taøu chôû
“giaác chieâm bao” vaø “maàu thôøi
gian”? Sao maøø chôû nhöõng thöù
gì tröøu töôïng ñeán theá?
Chæ laø gôïi nhôù ñeán
hình boùng xa xöa, nhôù ñeán
khoaûng thôøi gian cuõ !
Vaø hai caâu thô:
“Hueá xa xaêm,
Hueá thaät gaàn
Loøng ta tô töôûng,
maáy laàn töông tö”
Hueá ñoù
maø nhö Hueá thaät gaàn vì nhaø
thô ñang coù maët taïi Hueá.
Nhöng Hueá cuõng thaät xa vì nhaø
thô ñang trong caûnh tuø ñaày,
naèm trong toa xe hoûa, soáng trong moät
theá giôùi khaùc bieät, töôûng
chöøng nhö moät tuø nhaân ñang
xa laùnh loaøi ngöôøi, ôû mieàn
Taây Baù Lôïi AÙ!
Baïn thoâng caûm
ñöôïc vôùi nhaø thô moät
phaàn naøo veà noãi coâ ñôn
cay ñaéng cuûa thaân phaän tuø ñaày
ngay treân queâ höông mình chöù?
Vaäy ta qua baøi
thô khaùc nheù!
Naèm trong traïi tuø,
nhaø thô nhôù ñeán
ngöôøi baïn ñôøi, nhö hai
maûnh ñôøi trong giaác khuya coù
tieáng thôû daøi voâ voïng. Ngaøn
maét keõm gai vaây buûa, chieâm bao moäng
mò voã veà. Thöïc trong mô vaø
mô trong thöïc. Bieån vaãn gaàm vaø
nuùi vaãn cao maây. Tình vaãn gaàn
maø tình xa vaïn daëm.
Chieác Goái Chia Hai
Chieác goái
ñeâm naèm xeû nöûa
Moät hoàn noãi
nhôù chia hai
Traên ngaån ngô
ngoaøi cöûa gioù
Giaác khuya nghe tieáng
thôû daøi
Thaû buoàn
trong caâu haùt nhoû
Ngoù chöøng
ngaøn maét keõm gai
Chieâm bao coõi
tình meâ loä
Saàu nghe xanh ngaét
chaøm phai
Naêm thaùng daøi
nhö voâ taän
Xa daàn moãi
tuoåi hoàng bay
Hai ñöùa
moät phöông laän ñaän
Moäng hôø
bieát chaúng ai lay
Neân thöïc
trong mô laõng ñaõng,
Neân mô trong
thöïc vôi ñaày
Bieån vaãn gaàm
vang, maëc soùng
Nuùi cao maây
laån töøng maây...
Sôïi toùc
coøn vöông maët goái
Tình traàn xin
moät côn mô
Daãu hay chuùt
tình, chuùt toäi
Ñeâm nay anh
ñôïi, em chôø!
Coù bao giôø
chuùng ta ngoài nhôù veà maùi
tröôøng xöa maø loøng boài
hoài caûm xuùc vôùi nhöõng
baûng ñen phaán traéng, möïc tím
töôøng voâi, tieáng ve trong maàu
hoa phöôïng ñoû, tuoåi thô ngaây
vôùi moäng ñôøi xuaân thaém,
buïi phaán bay nghieâng aùo hoïc troø?
Chæ coù nhaø
thô môùi dieãn taû ñöôïc
nhöõng daáu yeâu thaàm kín
ñoù thaät roõ neùt, thaät deã
thöông, thaät ñaày löu luyeán.
Chuùng ta cuøng nhôù veà tröôøng
cuõ qua baøi:
Baøi ÔÛ Tröôøng Hoïc Cuûa
Con
Ngoài ñaây
nghe tieáng troáng tröôøng
Baûng ñen, phaán
traéng toâi möôøng töôïng
toâi
Baøn möïc
tím, böùc töôøng voâi
Muøi sôn cöûa
môùi, nieàm vui laïi veà
Saân tröôøng
ñaõ baët tieáng ve
Loøng xao xuyeán
laï,ï coøn nghe boài hoài
Maûng trôøi
xanh, tuoåi thô troâi
Hoàn xuaân töôi
vôùi moäng ñôøi hoa nieân
Gioù vaøng,
buïi phaán bay ghieâng
AÙo thö
sinh moûng thaàm rieâng giaác hoàng.
Baøi thô luïc
baùt 10 caâu sau ñaây goùi gheùm
taâm söï cuûa nhaø thô khi döøng
chaân taïi chuøa Thaïch Caàu,huyeän
Gia Laâm môùi ñau xoùt laøm sao!
Nhaø thô
choân chaân tröôùc
coång chuøa, hoûi nhöõng vaät voâ
tri:
Luõ reâu xanh, con
ñöôøng cuõ, coå thaùp cao,
luõy tre raøo, ao xöa beøo daït...caùc
ngöôi coù coøn nhôù ñeán
ta
khoâng? Boùng
ta vöøa hoài sinh trôû veà vôùi
daáu yeâu kyû nieäm voõ vaøng, khoán
khoå! Khoâng coù tieáng ai ñaùp
laïi lôøi ta. Chæ coøn tieáng chaøy
kình neän khoâng trong buoåi chieàu aâm
u tòch mòch.
Baïn ñoïc
ñeå yù ñeán nhöõng chöõ
“Nhôù ta khoâng?”, nhaéc ñi nhaéc
laïi ñeán 4 laàn, nhö coù yù
hoûi ñi hoûi laïi xem coù vaät
naøo coøn töôûng nhôù ñeán
ta ngaøy cuõ!
Khoâng vaät naøo
nhôù ñeán ta caû hay sao? Ta ngaån
ngô ñöùng ñoù. Chæ coøn
nghe tieáng chuoâng chuøa trong caûnh chieàu
taøn aâm u tòch mòch...
Taâm traïng xoùt
sa, coâ ñôn, laïc loõng aáy, nhaø
thô vieát trong baøi:
Taïi Chuøa Thaïch
Caàu Huyeän Gia Laâm
Choân chaân ñöùng
tröôùc coång chuøa
Nhôù ta khoâng?
Luõ reâu môø môø xanh!
Ñöôøng
xöa, loái cuõ choâng cheânh
Nhôù ta khoâng?
Chuùt hoàn linh thuôû naøo!
Troâng chöøng
coå thaùp cao cao
Nhôù ta khoâng?
Luõy tre raøo bô vô!
Ao xöa beøo giaït
quanh bôø
Nhôù ta khoâng
boùng ta vöøa hoài sinh?
Chuùt rieâng
tình ngaån ngô tình
Thoaét ñaâu
vaúng tieáng chaøy kình neän khoâng!
Naêm 1963, coù leänh
toång ñoäng vieân, thanh nieân trai traùng
ñeàu phaûi leân ñöôøng
vaøo Traïi Nhaäp Nguõ soá 3, khaùm
söùc khoûe chôø ngaøy vaøo
quaân tröôøng Thuû Ñöùc.
Chuùng toâi nghe noùi coù nhaø thô
Mai Trung Tónh vaø Vöông Ñöùc
Leä trong soá ngöôøi naøy.
Mai Trung Tónh thöôøng
naèm giöôøng goã phía treân
ñoïc saùch trieát hoïc taây phöông
baèng tieáng Phaùp. Coøn nhaø thô
Vöông Ñöùc Leä thì toái
ngaøy ñaùnh ñaùo vaø maøi
nhaãn (baèng buø loong thaùo töø
giöôøng goã vaø
nguyeân lieäu laø
ñoàng xu baèng nhoâm). Vöông Ñöùc
Leä ñöôïc veà (vì lyù
do gia caûnh/con duy nhaát) coøn
anh em chuùng toâi
ñi khoùa 16 Thuû Ñöùc.
Tuy khoâng thuï huaán
quaân tröôøng, khoâng baén suùng,
leân ñoài chieán thuaät, di haønh
ban ñeâm maø nhaø thô cuõng ñaõ
hình dung ra caùi caûnh taäp baén bia vôùi
baén thaät gaây tang toùc nhö theá
naøo.
Baïn ñoïc ñeå
yù ñeán nhöõng chöõ
nhö: “chieáu moân”, “ñænh ñaàu
ruoài”. “hoàng taâm”...ñeàu laø
nhöõng danh töø chuyeân moân, khoâng
thuï huaán trong quaân tröôøng thì
khoâng theå bieát ñöôïc.
Chuùng toâi ñaõ
hoïc:”Töø loã chieáu moân ñeán
ñænh ñaàu ruoài” tôùi ñích
laø moät ñöôøng nhaém thaúng.
Coøn truùng traät ra sao laïi phaûi “ñieàu
chænh taùc xaï” ñeå coù taàm
nhaém truùng ñích. Nhaø thô
khoâng vaøo quaân tröôøng maø
cuõng bieát ñöôïc nhöõng
chi tieát aáy, keå nhö laø...qua maët
chuùng toâi roài ñoù!
Chuùng ta cuøng
nghe:
Baøi ÔÛ Quaân Tröôøng
Ngöôøi daïy
ta chi thuaät gieát ngöôøi?
Chieáu moân laáp
loù ñænh ñaàu ruoài...
Hoàng taâm ñoû
thaém ghim hình noäm
Ñaïn noå
- sao ngöôøi voït maùu töôi?
Coù nhöõng
chuyeän raát taàm thöôøng tröôùc
maét maø chuùng ta khoâng phaûi laø..thi
só neân khoâng coi ñoù laø moät
ñeà taøi saùng taùc. Nhaø thô
ñi hoïc, nhôù ñeán 4 pheùp
tính ñôn giaûn, thuoäc loøng baûn
cöûu chöông vaø lieân töôûng
tôùi cuoäc tình khoâng giöõ
cho toâi, trao nöûa cho ngöôøi, hoûi
chi lôøi laõi?
Chuùng ta thaáy
caùi duyeân daùng, traùch moùc nheï
nhaøng, kín ñaùo maø cuõng ñaày
ray röùt:
Boán Pheùp Tính Sô Ñaúng
Sao em maûi coäng,
maûi tröø
Chaúng nhaân
leân ñuû ñeàn buø cho toâi
Tình em xeû goái
trao ngöôøi
Pheùp chia chöûa
hoïc, hoûi lôøi laõi chi?
Treân ñöôøng
ñi tuø, nhaø thô gaàn ñeán
bieân giôùi Laøo.
Gioù Laøo
haàm haäp, naéng nung ngöôøi, ñænh
ñeøo gioù huù, nuùi ñaù
chon von, loái veà muø söông, thaân
xaùc raõ
rôøi, thòt
da nhö noùng boûng. Gioù Laøo cay nghieät
vaãn thoåi töøng hoài, töøng
hoài qua truoâng aâm u, laïc loõng.
Chuùng ta haõy
nghe Vöông Ñöùc Leä:
Gioù Laøo
Naéng tröa haàm
haäp gioù Laøo
Ñænh ñeøo
tieáng huù laïc vaøo luõng saâu
Vaät vôø
maáy ngoïn coû lau
Chon von ñaù
nuùi xoân xao goïi hoàn.
Loái veà töû
huyeät muø söông
Noãi buoàn coå
moä chieàu buoâng bìa röøng
Gai ñôøi
moïc reã baøn chaân
Nghe xöông coát
gaãy, nghe thaân raõ rôøi
Thòt da ñaõ
beùn löûa roài
Gioù Laøo coøn
thoåi töøng hoài qua truoâng.
Moät baøi thô
khaùc, cuõng mang aâm höôûng löïc
baùt, taû caûnh moät buoåi chieàu
trong röøng vaéng, ñoài nuùi chaäp
chuøng luõng thaáp söông che, hai bôø
ñaù döïng nhö
hoàn, ngaém vaàng
traêng xöa vôùi noãi buoàn thieân
thu vôøi vôïi.
Ñöôøng
Veà
Ñöôøng
veà luõng thaáp söông che
Loøng khoâng
quaùn gioù chieàu nghe laïnh ñaày
Moäng hôø
treo khuaát chaân maây
Hai bôø ñaù
döïng coû say giaác vaøng
Ñöôøng
veà ñaát Thuïc ñaây chaêng?
Löûa thieâu
saïn ñaïo nghìn naêm vaãn coøn?
Naèm nghe tieáng
deá goïi hoàn
Vaàng traêng
xöa giaõi noãi buoàn thieân thu.
Laø thi só nghóa
laø ñoàng hoùa vôùi moäng
mô, tình töï, laõng maïn. Chæ
ngoaïi tröø maáy oâng thi só Coäng
Saûn laø laøm thô theo chæ thò cuûa
ñaûng, ñöa toaøn nhöõng caâu
thô loá bòch, reû tieàn vaø
ngôù ngaån nhö thô Toá Höõu:
...Thöông mình
thöông moät, thöông oâng thöông
möôøi!
Ñoïc thô
Vöông Ñöùc Leä, baát chôït
chuùng ta gaëp moät baøi thô raát
laõng maïn, raát tình töù vaø
cuõng raát deã yeâu, nhö baøi
naøy chaúng haïn:
Ñôïi
ngöôøi xuaát gia
Ñoïc “Thô
tình” moät ni coâ
Loøng toâi boãng
ngaån, boãng ngô maát roài
Mai ñaây chuyeån
kieáp luaân hoài
Cöûa chuøa
toâi ñöùng ñôïi ngöôøi
xuaát gia!
Baïn ñoïc kyõ
nheù! “Thô tình” chöù khoâng phaûi
“Thö tình” ñaâu! Nghóa laø ni coâ
coù taâm hoàn thô, muoán coù
chuùt höông yeâu ñeå
söôûi aám traùi tim laïnh giaù,
chöù chöa coù ñoái töôïng
naøo troàng caây si tröôùc saân
chuøa, chöa vieát thö daùm tem göûi
rieâng cho ai caû!
Laøm sao maø nhaø
thô ñoïc ñöôïc “thô tình”
cuûa ni coâ thì ñieàu ñoù
trong voøng hoaøn toaøn bí maät. Nhöng
khi ñöôïc tin maët baùo ñoù,
laäp töùc nhaø thô bieán ngay thaønh
moät “caây si coå thuï“ tröïc saün
tröôùc coång chuøa, ñôïi
daøi ngöôøi ñeán caû kieáp
sau, chôø ngöôøi xuaát gia
laø laäp töùc theo em veà döôùi
möa, taùn tænh meø nheo laøm rieâng
kyû vaät...
Toâi khoâng goïi
Vöông Ñöùc Leä laø nhaø
thô laõng maïn maø coi taâm tình
chaøng göûi gaám chæ nhö moät
khung cöûa cuoäc ñôøi. Chaøng
ngaém nhìn töø nhieàu khía
caïnh vaø giaõi baày nhöõng caûm
xuùc cuûa mình treân giaáy traéng
möïc ñen. Nhö chuùng ta thaáy raûi
raùc trong loaït baøi naøy chaúng
haïn....
Nhöõng kyû
nieäm aáu thô khoâng ai laø khoâng
coù. Noù ñaày aép trong trí nhôù,
trong tieàm thöùc moãi ngöôøi.
Nhöng khôi ñoäng ñöôïc nhöõng
kyû nieäm aáy, ñöa noù gaàn
guõi vôùi ta, thoåi vaøo noù moät
luoàng sinh khí laøm
soáng daäy nhöõng
hình aûnh xa xöa thì thaät khoù. Ta
caûm ñöôïc maø khoâng laøm
cho noù soáng laïi ñöôïc.
Vôùi ngoøi
buùt cuûa nhaø thô thì khaùc. Nhaø
thô khôi daäy nhöõng daáu yeâu,
goïi hoàn chuùng quay veà vôùi hieän
taïi phuùt giaây ñeå cuøng chuùng
ta hoài töôûng moät phaàn ñôøi
ngoïc ngaø, thô ngaây ngaøy cu.õ
Nhaø thô goïi
töøng vaät, töøng teân trong coõi
nhôù mòt muøng vôùi taát
caû yeâu thöông, khaéng khít.
Toâi cuõng yeâu
baøi thô naøy laém.
Xin cuøng ñoïc:
Ngaøy
Veà
Treân nhöõng
con ñöôøng coû daïi
In töøng daáu
chaân ta;
Nhöõng ngaøy
xöa, coøn beù
Nhöõng ñaùm
coû gaø
Thôøi chaên
traâu, ñaù deá
Nghe tieáng dieàu
trong öôùc mô thaàm tuoåi treû
Cuûa nhöõng
ngaøy hoa böôùm chöa xa...
Ta trôû veà
Voøm tre non
vaãy goïi
Doøng soâng ru
con nöôùc ngoït hieàn hoøa
Chôït gaëp
ta ñaùnh voøng qua ngoõ truùc
Chôït gaëp
ta ñuoåi böôùm saân chuøa
Con chuoàn chuoàn
ôû bôø ao caùnh cuïp
Haøng raøo thöa
naéng quaét loùng tre khoâ
Maùi ñình
xöa ngoùi ñoû
Hai con roàng chaàu
vaàng nguyeät trong mô
Daáu reâu môø
Caây ña - gieáng
nöôùc
Caønh xoan xanh, hoa
gaïo thaém ñong ñöa
Muøa haï vaøng
ñoùa sen hoàng nôû roä
Khoaéng caàu
ao, con ñæa loäi nguø ngôø.
Tìm laïi ñöôïc
tuoåi thô ta ñaõ maát
OÂm ñoàng
xanh höông luùa ngaùt ñoøng ñoøng
Khu vöôøn
xöa boài hoài hoa saáu ruïng
Da thò vaøng,Hoa
kheá tím trong mô.
Ta vuoát ve, thì
thaàm beân con choù ñaù
Caàm que khaêng,
ngô ngaån Teát haøo xu
Maét ngoù ñaêm
ñaêm töøng loã ñaùo
Muøa theo muøa
Loùng laùnh
nhöõng vieân bi
Ta côûi aùo
- aùo phai maøu phoá thò
Buïi ñöôøng
xa
Nhö moät thoaùng
côn meâ.
Ngaøy trôû
laïi
Thaùng naêm môø
noãi xoùt
Tuoåi thô hoàng
nhö caùnh haïc bay ñi
Moãi böôùc
chaân ta
Daáu chaân thaàm
löõ khaùch
Ta goïi teân ta
Nghe
Neûo khuaát
Voïng veà...
Toâi bieát baïn
khoâng coù nhieàu thôøi giôø,
nhöng xin baïn vui loøng ñoïc laïi duøm
toâi ñoaïn choùt thoâi nheù!
Töø chöõ:
Ngaøy trôû laïi...
Baïn ñoïc hay
ngaêm leân maø xem. Moät noãi nhôù
nhung vôøi vôïi, moät nieàm ñau
xoùt chia xa, nhö caùnh haïc bay veà
cuoái chaân trôøi, nhö böôùc
chaân löõ khaùch treân ñöôøng
daøi thaêm thaúm...Ta goïi teân ta, chæ
nghe neûo khuaát voïng veà...
Baïn coù thaáy
thaán thía khoâng?
Thô Vöông Ñöùc
leä thoaùt ra töø ngoøi buùt
raát töï nhieân, mang nhöõng hình
aûnh, maàu saéc, aâm ñieäu thanh
thoaùt. Nhaø thô keå leå vôùi
chuùng ta töôûng chöøng nhö nhöõng
haøng taâm söï vôi ñaày, chaân
thaønh vaø gaàn guõi moät thuôû
hoïc troø giaáy traéng oâ vuoâng,
chöùa chan bao ñieàu mô öôùc
cuûa tuoåi hoïc troø nhoän
hòp saân tröôøng,
muøa thi moäng bay ngoaøi cöûa lôùp,
maét ngöôøi yeâu qua laêng kính
phaân kyø, ñeâm töøng ñeâm
mô doøng suoái toùc...
Baïïn ñoïc
seõ thaáy hình aûnh mình trong thô
Vöông Ñöùc Leä, qua baøi:
Giaáy keû
oâ vuoâng
Nhöõng baøi
thô treân khoå giaáy hoïc troø
Keû oâ vuoâng
chöùa ñieàu mô öôùc nhoû
Baùt ngaùt saân
tröôøng
Maàu xanh cuûa
gioù
Khung töôøng
reâu
Haøng phöôïng
ñoû thaàm thì.
Muøa thi ñeán,
moäng bay ngoaøi cöûa lôùp
Maét ngöôøi
yeâu qua lang kính phaân kyø
, Tình nam chaâm,
löïc töø tröôøng quaû ñaát
Thaùng ngaøy
moät coõi ñam meâ.
Quyõ ñaïo
chaïy voøng vo quanh truïc
Muøa töøng
muøa say ngaát aùo em
Ñeâm töøng
ñeâm mô doøng toùc suoái
Cho anh hoân noãi
nhôù moâi meàm.
Trang saùch môû
ra roài ñoùng laïi
Baøi thô xanh,
xanh boùng nhoû hoa ñeøn.
Tuoåi xuaân vaøng
theâm tuoåi
Vaø uoäc tình
vôøi vôïi nhöõng ñeâm
ñen.
Giaáy keû oâ
vuoâng
Nhöõng oâ
vuoâng chôø ñieàn theâm maõ
soá
Môû cöûa
ñôøi
Ñôøi ñoùng
laïi im lìm.
Con böôùm
nhoû vôøn bay chaäp chôøn mieàn
quaù khöù
Ta coøn ta ñoâi
baøn tay khoâng.
Baåy chöõ ngaén
nguûi cuoái baøi nhö moät huït haãng,
buoâng xuoâi, gaây cho chuùng ta moät aán
töôïng nhaït nhoøa, chìm ñaém
trong tuyeät voïng caâm nín.
Vaø chuùng ta caûm
thaáy thöông nhaø thô veà tuoåi
xanh ñaõ maát, tuoåi hoa nieân beøo
daït maây troâi, cuoäc tình duyeân laø
nhöõng ñeâm ñen daøy ñaëc
öu phieàn.
Trí nhôù
cuûa nhaø thô coøn luøi laïi khi
ngaém nhöõng böùc tranh laøng Hoà,
nhöõng tranh moäc baûn, maàu saéc
khoâng pha, raát töôi vui ñaäm neùt,
raát moäc maïc queâ höông vaø
tình daân toäc ñaäm ñaø.
Tuoåi thô troâi
qua, maùi toùc baïc phô ñang ñieåm,
töôûng nhôù laøng queâ cuõ,
töôûng nhö môùi hoâm naøo
toùc
vaãn coøn xanh,
moäng öôùc coøn nôû ñaày
moät trôøi xuaân röïc rôõ
muoân ngaøn hoa thaém.
Nhaø thô boài
hoài xuùc ñoäng, veõ laïi caûnh
laøng xöa. Chuùng ta cuøng theo Vöông
Ñöùc Leä veà thaêm laøng cuõ
ñeå thaáy laïi moät khung trôøi
hoa böôùm ngaøy xöa, raát ñoân
haäu hieàn hoøa, raát thanh bình thònh
trò:
Ngaãu Caûm
Töø Tranh Laøng Hoà
Tranh laøng Hoà
tím ngaét tuoåi thô ta
Nhöõng böùc
tranh gaø, tranh lôïn
Tranh moäc baûn
ñôn sô
Veõ möôøi
hai con giaùp
Ñaùm cöôùi
meøo
Ñaùm röôùc
chuoät vinh quy...
Tuoåi thô ta troâi
treân ñöôøng laøng thuôû
aáy
Saân ñình
xöa töøng vieân gaïch Baùt Traøng
Tranh beù thô
ngoan
Tieân ñoàng,
ngoïc nöõ
Traùi ñaøo
thôm, phuùng phính maù moâi hoàng
Maùi cong xöa
löôõng lon chaàu nguyeät ñoû
Thôm löøng
nöôùc bieác sen ñöa
Tranh höùng döøa
Vaø tranh toá
nöõ...
OÂi maàu saéc
cuûa nhöõng ngaøy thaùng cuõ.
Trôøi queâ
höông thaêm thaúm ñaát queâ
höông
Thôøi thô
aáu treân ñöôøng laøng ngoõ
gaïch
Nhöõng voû
thò nôû hoa troøn treân vaùch
AÙo gaám
xanh, quaàn chuùc baâu traéng
Giaày Gia Ñònh
boùng, coøn thôm...
Moäng bieâng bieác
troâi theo muøa leã hoäi
Trong gioù baác,
möa phuøn nghe aám laïi
Tuùi ñaày
xu - tieàn möøng tuoåi dieäu kyø
Ñieám canh laøng
töøng loã ñaùo troøn xoe
Vui xoùm Gieáng
giôø veà queân caû
Loøng thô daïi
môû phôi ñieàu öôùc laï
Coäi tre giaø,
ngoõ truùc ñoùn ñöa ta.
Nhöõng böùc
tranh laøng Hoà tuoåi ngoïc ta xöa
Coøn bieâng bieác
trong moãi muøa hoäi teát
Daãu treân ñaàu
toùc ñaõ baïc phô phô
Vaãn nôû
trong ta loaøi kyø hoa daï thaûo
Cho daãu ñöôøng
ñôøi mòt muø gioâng baõo
Ngaøy thanh bình
coøn moät thoaùng höông meâ.
Nhöõng böùc
tranh laøng Hoà - chaân queâ hoàn ta vaãn
giöõ
Goùt soâng hoà
caùt lôû, buïi muø bay
Ta coøn laïi töøng
ngaøy thaùng cuõ
Phaùo beân ñöôøng,
ai ñoát ñoù, xaùc coøn töôi?
Vöông Ñöùc
Leä cuõng sôû tröôøng veà
thô 8 chöõ, chen vaøo nhöõng caâu
phaù vaän. Anh vieát ít nhöng baøi
naøo cuõng coù hoàn thô, ñaày
aép nhöõng rung ñoäng chaân thaønh
vaø thieát tha trìu meán.
Anh cuõng coù nhieàu
nhaän xeùt veà chính mình, veà
caûnh vaät chung quanh, veà nôi xöa
choán cuõ, baøng baïc kyû nieäm hieän
veà ñaâu ñoù trong saân tröôøng
cuõ
reâu phong, trong
muøa thi ve saàu keâu roän raõ, trong ñoâi
maét bieác long lanh röïc rôõ
aùnh xuaân hoàng...
Nhìn veà coõi
xa cuõng laø coõi nhôù ñoù,
nhaø thô ghi laïi nhöõng taâm söï
vôi ñaày, tieác nhôù baâng
khuaâng trong baøi:
Töø Moät
Coõi Xa
Anh trôû
thaønh gaõ ñaøn oâng töø
thuôû naøo chaúng bieát?
Cuoäc tình xanh
coøn veát seïo chai lì
Traùi tim khoùc
caû nghìn thu tuoåi bieác
Goùt chaân buoàn
vaøo haï daáu chim di.
Côn möa luõ
cuoán phuø sa saéc ñoû
Cuûi, caønh khoâ
laõng ñaõng xuoâi doøng
Kyû nieäm cuõ
töøng vuøi saâu ñaùy moä
Xoaùy côn saàu
vaøo coõi nhôù meânh moâng.
OÂi maét bieác
thuôû moâi hoàng xa laéc
Saân tröôøng
xöa reâu phuû maáy muøa thi
Con ve cuõ xaùc
khoâ thôøi gioù baác
Chieàu hanh hao caây
laù nhuoäm tìm veà
Anh trôû thaønh
gaõ ñaøn oâng töø hoâm naøo
chaúng nhôù
Em moâi hôøn
thieáu phuï giaác mieân ñoâng.
Vöôøn caây
laù saéc höông noàng thuôû
ñoù
Nhaïc thôøi
gian hiu haét phím tô chuøng.
Noùi veà coõi
cheát laø noùi ñeán coõi nhaân
gian töû sinh höõu haïn, ñeán
bieán hoùa voâ thöôøng, ñeán
tieàn kieáp luaân hoài, ñeán
saéc saéc khoâng khoâng...
Nhaø thô nhìn
coõi cheát, naèm im nghe tieáng kinh caàu,
aùo quan hai ñaàu neán thaép, ngöôøi
tieãn ñöa nöôùc maét ñaàm
ñìa...Vaõng sinh ñöôøng,
cöûa töû sinh, coõi voâ thöôøng..Thaân
|