Taïp Ghi

 
1. Muøa Xuaân noùi chuyeän Maäu Thaân.
Nhöõng ngöôøi Coäng saûn raát khoân kheùo trong vieäc giaáu dieám nhöõng toäi aùc cuûa hoï. Vaø caøng gioûi hôn, khi choái toäi, khi khoâng daùm nhaän ai laø taùc giaû nhöõng toäi aùc ñoù. Khi chieán tranh chaám döùt, hoï deã daøng coù ñöôïc nhöõng "Vieän Baûo Taøng, Nhaø Tröng Baày Toäi AÙc Myõ Nguïy", phaàn lôùn hình aûnh, taøi lieäu laø do baùo chí, giôùi truyeàn thoâng Taây Phöông cung caáp. Nhöng thaät khoù maø kieám ra, vaø chaéc laø voâ phöông coù ñöôïc nhöõng hình aûnh veà caûnh gieát ngöôøi haøng loaït, trong bieán coá Maäu Thaân taïi Hueá chaúng haïn, khi ngöôøi Coäng Saûn phaûi boû chaïy. Ñaõ töø laâu, dö luaän ñoàn ñaïi, ñaèng sau toäi aùc ñoù coù boùng daùng cuûa Hoaøng Phuû Ngoïc Töôøng. Nhöng oâng chaúng bao giôø leân tieáng, cho duø chæ ñeå phuû nhaän (1). Cuõng vaäy, vuï gieát haïi nhöõng ngöôøi theo Trotsky. Chaúng ai laø ñao phuû. Chæ coù naïn nhaân. ÔÛ ñaây, nhöõng ngöôøi Coäng Saûn Vieät Nam coù veû nhö khoâng chaáp nhaän loái cuûa giaûi thích, veà söï dung tuïc cuûa caùi aùc (the banality of evil, chöõ cuûa Hannah Arendt khi baøn veà tính tình, thaùi ñoä cuûa nhöõng teân ñao phuû Nazi).
Tröôùc khi cheát, toång thoáng Phaùp, Francois Mitterrand ñaõ “chieán ñaáu vôùi chính mình”, ñeå coù ñöôïc lôøi noùi cuoái, veà vieäc oâng ñaõ tham gia trong chính phuû Vichy, tröôùc khi gia nhaäp löïc löôïng khaùng chieán. Vieäc oâng cho tôùi naêm 1986, laø baïn thaân cuûa Reneù Bousquet, moät vieân chöùc trong chính quyeàn Vichy theo Ñöùc Quoác Xaõ, bò keát aùn naêm 1989 veà toäi aùc choáng laïi nhaân loaïi, khi ñaåy ngöôøi Do-thaùi vaøo loø thieâu. Trong cuoán "Hoài Töôûng qua hai gioïng noùi" (Memory in two voices), vôùi ngöôøi ñoái thoaïi laø Elie Wiesel - moät naïn nhaân soáng soùt taïi loø thieâu ngöôøi, Nobel Hoøa Bình 1986 - khi noùi ra nhöõng toäi aùc ñoù, oâng chæ laøm moät söûa soaïn baát khaû tri tröôùc khi cheát, moät caùi cheát khoâng coù söï an uûi cuûa moät nieàm tin. Toâi khoâng bieát toâi coù “bieát” khoâng. Toâi khoâng bieát toâi coù “khoâng bieát” khoâng: ñieàu khoâng theå quy ñònh moät caùch ngay thaúng, coâng baèng trong töø “nieàm tin”, oâng noùi. Vaø oâng noùi theâm, daãn lôøi ghi treân bia moä Willy Brand, cöïu thuû töôùng Taây Ñöùc: "Toâi ñaõ laøm caùi ñieàu toâi coù theå laøm".
Nhöõng ngöôøi Coäng Saûn Vieät Nam, tuy khoâng coù nieàm tin veà moät Ñaáng Toaøn Naêng, nhöng thöøa söùc laøm ñieàu hoï coù theå laøm. 
Nhöng ñoái vôùi chuùng ta, ñaâu laø ñieàu chuùng ta coù theå laøm?  Sau naøy, nhöõng con chaùu ñôøi thöù naêm, thöù "möôøi mí" cuûa ñaùm löu vong, khi phaûi truy tìm nguyeân nhaân boû nöôùc ra ñi cuûa nhöõng oâng coá baø coá, hoï seõ hoang mang giöõa ñoáng taøi lieäu chöùa trong thö vieän. Vaø caøng hoang mang hôn, giöõa ñoáng hoài kyù, ñöôïc vieát ra vôùi quaù nhieàu nieàm tin, cuûa nhöõng ngöôøi quoác gia, khi phaûi giaûi thích vai troø cuûa hoï trong bieán coá lòch söû, trong vieäc laøm maát Mieàn Nam.
Neáu coù chaêng, moät chöùng côù hieån nhieân veà toäi aùc cuûa nhöõng ngöoøi Coäng Saûn, thì chæ laø moät böùc hình ñaêng treân trang bìa tôø Time (Thôøi Baùo) thôøi gian sau khi oâng Dieäm bò gieát ít laâu, chuïp moät oâng xaõ tröôûng Mieàn Nam bò du kích chaët ñaàu, roài ñaët caùi ñaàu leân buïng töû thi, beân döôùi laø baûn aùn. Böùc hình ñaõ laøm caû theá giôùi saùng ñoù khoâng theå uoáng caø pheâ, aên ñieåm taâm. Vaø ñaây coù theå coi nhö "nieàm tin coøn moät chuùt naøy", ñoái vôùi nhöõng quaân nhaân Hoa Kyø, Ñoàng Minh, khi hoï tham gia cuoäc chieán taïi Vieät Nam. Nhöng cuõng chaúng bieát ai laø ñao phuû. Cuõng vaäy, thuû phaïm haï saùt nhöõng kyù giaû ngoaïi quoác trong vuï Maäu Thaân taïi Chôï Thieác. Hình nhö sau ñoù, khi ñöôïc hoûi, Traàn Baïch Ñaèng traû lôøi khoâng bieát, y heät Traàn Vaên Giaøu traû lôøi, trong vuï gieát haïi Phan Vaên Huøm, Taï Thu Thaâu.
"Pictures to be killed" (Nhöõng taám hình ñeå gieát ñi), laø moät thuaät ngöõ ñöôïc giôùi baùo chí Myõ duøng, khi göûi nhöõng hình aûnh hoï bieát khoâng theå söû duïng, ít ra vaøo thôøi ñieåm ñoù. Trong chieán tranh Vieät Nam, ñaõ coù nhöõng böùc hình chuïp caûnh Vieät Coäng duøng maõ taáu, binh só Myõ duøng buùa, taøn saùt laãn nhau, nhö trong moät phim, thôøi kyø "khai hoùa" daân da ñoû. Caûnh taøn saùt ôû Myõ Lai... taát caû nhöõng hình aûnh ñoù, sau naøy ñaõ ñöôïc söû duïng, khi caàn moät caùi côù ñeå ruùt khoûi Vieät Nam "trong danh döï" ñoái vôùi toång thoáng Nixon. "Nghe noùi", phong traøo phaûn chieán ôû Myõ cuõng do CIA boû tieàn ra, thueâ ngöôøi ñi bieåu tình.
Nhöõng ngöôøi Coäng Saûn vaãn thöôøng noùi, haõy queân quaù khöù, xuùm nhau laïi xaây döïng töông lai. Chuùng ta saün saøng queân quaù khöù, vaø coù khi cuõng chaúng caàn ñieàu hoï coù theå laøm, nhö toång thoáng Phaùp F. Mitterrand ñaõ laøm. Nhöng chæ caàn hoï khoâng queân tinh thaàn “choáng Myõ cöùu nöôùc”, khoâng phaûi cuûa hoï, maø laø cuûa nhöõng ngöôøi daân Mieàn Nam, cuûa nhöõng ngöôøi hoï goïi laø Nguïy, gioáng nhö nhöõng ngöôøi hoï goïi laø Teà, ôû Mieàn Baéc, trong cuoäc chieán tranh choáng Phaùp.
Trong thôøi gian ngöôøi Myõ tham chieán taïi Mieàn Nam, coù nhöõng gia ñình caám con em khoâng ñöôïc laøm sôû Myõ, coù nhöõng coâng chöùc, ngaøy ñi laøm, toái chaïy xe oâm, nhöng nhaát ñònh khoâng ñeå cho ngöôøi Myõ voâ nhaø cuûa hoï, vôùi nhöõng hôïp ñoàng thueâ möôùn thaät haáp daãn. Nghe noùi, vaãn chæ laø nghe noùi, Ngoâ Ñình Nhu ñaõ töøng cho ngöôøi ra ngoaøi Baéc, baûo thaúng vôùi oâng Hoà, neáu coøn tieáp tuïc ñaùnh phaù Mieàn Nam, thì chính oâng laø ngöôøi coù toäi aùc vôùi lòch söû, trong vieäc ñöa quaân ñoäi Myõ vaøo Vieät Nam, vaø neáu caàn, oâng seõ göûi con tin, laø hai ngöôøi con ruoät cuûa oâng, qua moät nöôùc trung gian laø Thuïy só. 
Nhieàu vieân chöùc Coäng Saûn ñaõ cay ñaéng thuù nhaän, hoï thaéng ngöôøi Myõ treân chieán tröôøng, nhöng thua treân thò tröôøng, thua ñoàng ñoâ la. 
Chæ mong hoï ñöøng bao giôø gaây ra caûnh caû nöôùc Vieät Nam cay ñaéng vì Myõ, nhö Mieàn Nam ñaõ töøng cay ñaéng.
Nhö caùc coâ gaùi baùn ba ñaõ töøng cay ñaéng khi ngöôøi Myõ, baét chöôùc oâng Tuù Vò Xuyeân, chôi troø ñoåi tieàn ñoâ la ñoû. 

2. Vöôøn Thuù Tuoåi Thô
OÂng Hoà muoán trong thô phaûi coù theùp, nhaø thô cuõng phaûi bieát xung phong. Sau khi laáy ñöôïc Mieàn Nam, nhöõng ngöôøi Coäng Saûn ñaõ töøng leân lôùp veà thaùi ñoä an phaän thuû thöôøng, chæ muoán laøm moät phoù thöôøng daân cuûa nhöõng nhaø vaên Mieàn Nam. Baây giôø trong soá ngöôøi vieát ôû trong nöôùc, coù ngöôøi ñaõ baèng loøng vôùi vai troø khieâm toán, laøm moät nhaø vaên bình thöôøng.
Nhöõng baøi vieát ngaén cuûa Hoaøng Phuû Ngoïc Töôøng, treân tuaàn baùo Thanh Nieân, cho thaáy moät vaên taøi, nhaát laø khi oâng trôû laïi vôùi tuoåi thô cuûa oâng.
Baøi vieát ngaén, veà nhöõng ñoà chôi con nít baèng tre, baèng ñaát; döôùi con maét treû thô cuûa oâng, chuùng thaät tuyeät vôøi, chuùng ñaåy trí töôûng töôïng non nôùt tôùi nhöõng vuøng trôøi xa laï. Mieàn cuûa nhöõng giaác mô maø loaøi ngöôøi coù leõ coøn laâu laém môùi thöïc hieän noåi. Nhöng buoàn thay, chæ chôi ñöôïc moät choác moät laùt laø chuùng bò gaãy, beå. Toâi khoâng hieåu khi vieát nhö vaäy, oâng coù muoán aùm chæ nhöõng giaác moäng lôùn maø nhöõng ngöôøi nhö oâng ñaõ töøng theo ñuoåi, cuoái cuøng vôõ ra nhö nhöõng thöù ñoà chôi con nít. Nhöõng giaác moäng caøng lôùn lao bao nhieâu, caøng phuø du baáy nhieâu. Chuùng baét buoäc phaûi nhö theá, ñeå cho nhaân loaïi cöù treû thô maõi, veà nhöõng giaác mô chaúng bao giôø ñaït ñöôïc.
Hay laø oâng töï traùch moùc nhöõng con ngöôøi nhö oâng ñaõ khoâng ñuû khaû naêng taïo ra ñöôïc moät thieân ñöôøng beàn vöõng ôû treân traùi ñaát naøy.
Toâi vaãn nghó, neáu coù moät thaønh quaû naøo ñoù, cuûa vieäc “giaûi phoùng” Mieàn Nam, ñoù laø noù ñaõ cho chuùng ta ñöôïc ñoïc nhöõng trang saùch nhö cuûa Hoaøng Phuû Ngoïc Töôøng, veà vöôøn thuù tuoåi thô cuûa oâng. Hoaëc cuûa moät soá ngöôøi vieát ra ñi töø Mieàn Baéc, veà moät Haø-noäi giaáu kín taän ñaùy saâu taâm hoàn nhöõng ñöùa con cuûa noù, khoâng phaûi chieán thaéng Mieàn Nam, maø chính nhöõng ñôït bom B. 52 ñaõ khui quaät leân.
Toâi ñoïc Hoaøng Phuû Ngoïc Töôøng raát ít, tröôùc vaø sau 1975. Cuõng laïi do thaønh kieán. Hoaëc do kyû nieäm moät laàn ñoïc Vuõ Haïnh. Moät truyeän ngaén ñaêng treân Baùch Khoa, keå chuyeän moät ngöôøi laøm coâng cho moät oâng chuû ôû thaønh phoá. Nhaân dòp nhaø nöôùc phaùt haønh giaáy baïc môùi, ngöôøi laøm coâng xin pheùp oâng chuû veà queâ chôi, thaêm baø con hoï haøng, vaø xin chuû cho möôïn tôø giaáy baïc môùi ñoù. Veà nhaø, oâng cho con chôi, nhö moät böùc tranh con gaø con choù, cho pheùp con mang khoe vôùi con oâng ñòa chuû keá beân, nhöng khoâng ñöôïc ñoåi laáy baát cöù moät thöù gì. 
Ñeán ñaây, chaéc ñoäc giaû nhaän ra aån duï ñoäc ñòa cuûa caâu chuyeän: oâng ñòa chuû, do bieát giaù trò cuûa tôø giaáy baïc, xuùi con ñoåi ñuû loaïi ñoà chôi cho thaèng nhoû haøng xoùm ngheøo. 
Trôû laïi thaønh phoá, oâng laøm coâng traû laïi chuû, keøm theo lôøi keát luaän: giaáy baïc môùi ra, ôû nhaø queâ chaúng ai bieát, cöù töôûng laø ñoà chôi con nít; oâng chuû ñaát keá nhaø toâi cuõng laàm. 
Ñoïc Hoaøng Phuû Ngoïc Töôøng, tình côø qua baøi vieát keå treân, toâi nhôù ñeán tuoåi thô cuûa toâi vaø nhöõng moùn ñoà chôi ñaàu ñôøi cuûa moät ñöùa con nít ngheøo nhaø queâ. Trong ñoù, coù caây vieát chì maàu. OÂi chao, laàn ñaàu tieân, toâi thaáy ñöôïc caây chì maàu, veõ hình con gaø, con choù leân giaáy, noù khaùc haún caùi maàu ñen cuûa caây vieát chì toâi vaãn coù. Bôûi vì caây vieát chì maàu laø cuûa moät oâng caäu toâi, baø ngoaïi toâi ñi taän Haø Noäi mua veà. Thaáy toâi naên næ maõi, nhìn caëp maét theøm thuoàng cuûa thaèng chaùu, roát cuoäc oâng caäu noùi, thoâi tao cho maøy, nhöng giaáu kyõ ñi, keûo meï tao nhìn thaáy.
Kyû nieäm veà caây vieát chì maàu, toâi nhôù laïi, khi ñoïc Hoaøng Phuû Ngoïc Töôøng. Ñoïc Rushdie, vaø giaác mô veà moät queâ höông, moät thaønh phoá Bombay maàu Cineùmascope, Technicolor cuûa oâng. 
Ñoïc Hoaøng Phuû Ngoïc Töôøng toâi coøn nhôù ñeán Vuõ Haïnh. Vaø Andreù  Gide. Nhaø vaên Phaùp naøy, sau khi ñi Lieân-xoâ veà phang moät caâu: Taát caû nhöõng tình caûm toát ñeïp chæ ñeû ra moät thöù vaên chöông toài. (C’est avec les plus beaux sentiments qu’on fait de la mauvaise litteùrature). Ñuùng laø moät lôøi truø eûo vaên chöông hieän thöïc xaõ hoäi. Coù moät thôøi gian daøi, toâi taâm ñaéc vôùi caâu vaên, nhöng daàn daàn, theo tuoåi ñôøi, sau bao giaác moäng, bao tình caûm ñeïp hao huït daàn, toâi nhaän ra moät söï thöïc cay ñaéng: caâu cuûa Gide khoâng phaûi truø eûo vaên chöông hieän thöïc xaõ hoäi chuû nghóa  khoâng thoâi, maø laø taát caû nhöõng tình caûm toát ñeïp cuûa con ngöôøi. 
Ñaët ngöôïc laïi vaán ñeà, vôùi caâu chuyeän cuûa Vuõ Haïnh laøm moät caùi côù, chuùng ta coù theå hoûi: ai cho pheùp anh nhaân danh nhöõng tình caûm ñeïp ñeå quyeát ñònh soá phaàn cuûa caû moät ñaát nöôùc?  Vaø lieäu coù phaûi ñoù laø nhöõng beaux sentiments thöïc söï khoâng?
Ai cho pheùp anh... Solzhenitsyn cuõng ñaõ töøng ñaët caâu hoûi nhö vaäy, trong Khu Ung Thö. Nhaân vaät cuûa oâng ñöôïc moät baùc só heát loøng chöõa trò, nhöng anh ta cöù laéc ñaàu bai baûi, khoâng ñöôïc, khoâng ñöôïc. Con ngöôøi toâi coù ñaây, laø nhôø moät tí bònh, moät tí xaáu ñoù. Noù laø moät phaàn thaân theå cuûa toâi. Chöõa heát bònh roài, toâi laøm sao soáng, toâi ôû vôùi ai. 
Ñoïc nhöõng taùc phaåm haäu-Solzhenitsyn, töø moät nöôùc Nga raõ rôøi sau Caùch Maïng, chuùng ta môùi caûm thaáy söï trôù treâu,  maø chuû nghóa Coäng Saûn baày ra cho toaøn theå loaøi ngöôøi: Chöa coù moät cheá ñoä naøo laïi ñaåy con ngöôøi tôùi moät möùc thoaùi hoùa theâ thaûm nhö cheá ñoä toaøn trò. 
Chuû nghóa CS, vaø nhöõng traïi caûi taïo cuûa noù, laø thöû nghieäm toái haäu veà ñaïo ñöùc con ngöôøi. (Tzvetan Todorov).

3. Nhöõng toäi aùc cuûa chuû nghóa Coäng saûn.
Taïp chí Phaùp, Lòch Söû (L’Histotre), thaùng Möôøi 2000, laø moät soá ñaëc bieät veà chuû nghóa coäng saûn, vôùi moät caâu hoûi, laø con soá ñaùng sôï ngay trang bìa: moät traêm trieäu ngöôøi cheát (cent millions de morts)? 
Theo tôø baùo, ñaõ töø laâu, ôû Phaùp, noùi ñeán nhöõng toäi aùc cuûa chuû nghóa coäng saûn, laø ñoäng tôùi veát thöông nhöùc nhoái, laø coù ñònh kieán chính trò. Laø ñoäng tôùi vai troø quan troïng cuûa Ñaûng Coäng Saûn Phaùp. Nhöõng ngöôøi coäng saûn Phaùp chaúng gì cuõng ñaõ taïo neân nhöõng binh ñoaøn lôùn lao trong löïc löôïng Khaùng Chieán? Muïc ñích cuûa hoï (nhöõng ngöôøi coäng saûn treân toaøn theá giôùi) môùi cao caû laøm sao: xoùa saïch noãi nhuïc “ngöôøi boùc loät ngöôøi” cho nhaân loaïi. Vaãn rieâng vôùi nöôùc Phaùp: nhöõng ngöôøi coäng saûn khoâng leõ khoâng xöùng ñaùng laø nhöõng keø thöøa keá Caùch maïng 1789? Chính nhöõng yeáu toá keå treân ñaõ laøm cho nöôùc Phaùp caâm nín, khi phaûi ñuïng ñaàu vôùi nhöõng ñieàu gheâ gôùm, tôûm lôïm, cuûa heä thoáng toaøn trò. 
Nhöng söï thöïc baét ñaàu leân tieáng. Ba yeáu toá quyeát ñònh: Baûn baùo caùo cuûa Krouchtchev tröôùc ñaïi hoäi ñaûng Coäng Saûn Lieân Xoâ laàn thöù 20, toá caùo nhöõng toäi aùc cuûa Staline; söï xuaát baûn cuoán Quaàn Ñaûo Gulag (1974) cuûa Soljenitsyne vaø nhöõng taùc phaåm choáng ñoái khaùc; vieäc ñöa ra aùnh saùng nhöõng hoà sô maät ôû Lieân Xoâ cuõ, baùo hieäu söï suïp ñoå cheá ñoä Coäng Saûn trong nhöõng naêm 1989-1991.
Vaø moät khi thôøi ñaïi anh huøng, daán thaân, queân mình cho “nghóa caû” qua ñi, coâng vieäc cuûa söû gia baét ñaàu. Theo tôø baùo, vaán ñeà khoâng phaûi laø, ñöa ra moät phöông trình (eùtablir une eùquation) vaø san baèng (confondre) hai cheá ñoä (Nazi vaø Coäng saûn) ñaõ gaây ra nhöõng toäi aùc; maø chæ laø coá gaéng hieåu, phaûi chaêng coù moät ñieåm hoäi tuï (convergence), neáu noùi veà caùi aùc, trong nhöõng vaän ñoäng lòch söû, hay noùi theo G. Lukacs, moät lyù thuyeát gia Coäng Saûn”: ngay caû caùi aùc, thoâng qua caùch maïng cuõng bieán thaønh aân suûng, haïnh phuùc thaùnh, ñoù laø ñieàu nhaân loaïi phaûi tính ñeám tôùi, phaûi choáng ñoái, hoaëc ngaên ngöøa tröôùc khi noù boäc phaùt.

Jennifer Tran

Chuù thích:  
(1) Phaàn ñaàu baøi vieát naøy ñaõ ñaêng treân moät soá baùo Ngöôøi Vieät (Cali, thôøi gian coøn Nguyeãn Xuaân Hoaøng), döôùi moät buùt hieäu khaùc, nhöõng ngaøy ñaàu Xuaân, naêm Thaân môùi roài. Khoâng hieåu coù ñeán tay (hay ñeán tai) HPNT khoâng; tuy nhieân, sau ñoù, oâng coù coù leân tieáng, qua moät cuoäc phoûng vaán treân ñaøi phaùt thanh ôû Phaùp, cho bieát, khi ñoù oâng ôû treân röøng, khoâng coù maët ôû Hueá.