Rieâng toâi nghó coâng taùc hay nhieäm vuï laäp ñöôïc moät cuoán söû thi vó ñaïi cho ngöôøi vöôït bieån coù quy moâ roäng lôùn caû beà daøy laãn noäi dung giaù trò, thaät phong phuù, ña daïng caàn coù moät taäp theå ngoài chung vôùi nhau, coù phöông tieän, coù thôøi gian môùi gaùnh vaùc noåi. Trong taäp söû thi, nhaø vaên Dieäu Taàn thích nhaát baøi thô Meï Ñöa Con Vöôït Bieân khi ñöa ra lôøi nhaän xeùt: Neáu baøi Ñi Chuøa Höông cuûa Nguyeãn Nhöôïc Phaùp noùi ñöôïc taâm söï coâ gaùi thôøi bình khi môùi bieát yeâu, baøi Meï Ñöa Con Vöôït Bieân cuûa Ñaøo Vaên Bình trong thôøi nhieãu nhöông, noùi leân ñöôïc noãi ñau ñôùn xoùt xa, ngöôøi cha bò tuø caûi taïo, ngöôøi meï phaûi ñaåy con ra bieån caû tìm leõ soáng Cuõng trong phaàn nhaän ñònh taùc phaåm, nhaø thô Haø Thöôïng Nhaân - vôùi kinh nghieäm cuûa moät ñôøi ngöôøi laøm thô vaø soáng cheát vôùi thô ñaõ nhaän ñònh nhö sau: Thô laø cuoäc soáng. Taát caû caùc kyõ thuaät laø ñeå moâ taû cuoäc soáng. Moâ taû ñöôïc cuoäc soáng laø ngöôøi vieát ñaõ ñaït ñöôïc muïc ñích. Tam Nguyeân Traàn Bích San ñaõ noùi: Ñòa voâ sôn thuyû voâ kyø khí, nhaân baát phong söông vò laõo taøi. Nhaø pheâ bình lôùn cuûa nöôùc Phaùp noùi: Lart ne fait que de la poeùsie, laime seule est poeøte. Chæ cuoäc soáng môùi laø da, laø thòt cuûa taùc phaåm. ÔÛ ñaây ngoàn ngoän söï soáng, vieát khoâng kòp, keå khoâng kòp, phaûi keâu leân, phaûi gaøo leân. Cho neân nhieàu khi Ñaøo Vaên Bình ñaõ vöùt boû heát ñeå loät traàn söï thaät. Ngöôøi ñoïc nhìn thaáy, caûm thaáy. Nhö theá laø ñuû roài. Nhöng khoâng phaûi taát caû taäp thô laø nhö vaäy. ÔÛ nhöng choã khaùc thô Ñaøo Vaên Bình ñaõ ñaït tôùi kyõ thuaät ôû möùc ñoä cao. OÂng xöû duïng moïi luaät thi, töø luïc baùt ñeán thô môùi, ñeán song thaát , ñeán thaát ngoân, ñeán caû thô töï do. Maø ôû theå thô naøo oâng cuõng toû ra thaønh thaïo.Ñaây laø ñieåm ít tìm thaáy ôû nhöõng quyeån thô maø toâi ñaõ ñoïc. Ñieåm thöù hai laø Ñaøo Vaên Bình ñaõ vieát baèng caû moät taám loøng. Söï thaønh thöïc ñaõ khieán ngöôøi ñoïc caûm ñoäng, queân ñi nhöõng vuïng veà, thoâ thaùp. Nhöõng baøi thô töù tuyeät nhö Trong Nhaø Thôø, Beân Ñeàn Thaùnh, Trong Chuøa taùch rieâng laø nhöõng baøi thô hay.
Thieân Söû Thi Cuûa Ngöôøi Vöôït Bieån laø taùc phaåm thöù baûy cuûa Ñaøo Vaên Bình daøy 152 trang (khoâng keå Lôøi Töïa vaø Lôøi Baït) goàm ba taäp. Taäp 1: Thieân Söû Thi Cuûa Ngöôøi Vöôït Bieån (97 trang) ñaõ ñöôïc nhaø thô Cung Traàm Töôûng nhaän giôùi thieäu trong lôøi töïa Vôùi moät quy moâ roäng lôùn, noäi dung phong phuù, ngoân ngöõ nhieàu saéc veû vaø caáu truùc chöông tieát lieân hoaøn, Thieân Söû Thi Cuûa Ngöôøi Vöôït Bieån laø moät taùc phaåm vaên chöông kieâm söû lieäu, soi roïi cho ngöôøi ñoïc nhöõng khuùc maéc chìm noåi cuûa moät bi kòch vó ñaïi vaø phi thöôøng cuûa lòch söû Vieät Nam noùi rieâng vaø cuûa lòch söû loaøi ngöôøi noùi chung. Taäp 2: Thô Nhìn Veà Toå Quoác daøy (33 trang) vaø Taäp 3: Coäng Oaùn Ngaâm Khuùc laø moät tröôøng thi daøy 22 trang ñaõ ñöôïc nhaø vaên Taâm Thanh (Na Uy) nhaän xeùt nhö sau trong Lôøi Baït : Tröôøng ca Coäng Oaùn Ngaâm Khuùc thaät laø thoáng thieát. Lôøi thô bình dò maø thaám thía. Nhieàu caâu coù theå trôû thaønh ca dao thôøi ñaïi. Toâi tin raèng neáu ñöôïc phoå bieán roäng raõi, ngaâm khuùc naøy seõ trôû thaønh moät khuùc tröôøng ca daân gian, moät bia ñaù ngaøn ñôøi leân aùn boïn coäng saûn haïi daân haïi nöôùc.
Tröôùc cöû toïa vaø quan khaùch yeân laëng vaø vaãn coøn muoán laéng nghe OÂ. Ñaøo Vaên Bình ñaõ traû lôøi ba caâu hoûi cuûa OÂ. Ñaøo Trung Chính laø ngöôøi ñieåu khieån chöông trình:
1) Hoûi: Taïi sao phaûi ñeå cao traøo vöôït bieån chaám döùt oâng môùi cho ra taùc phaåm naøy:
Ñaùp: Phaûi ñeå baát cöù moät bieán coá lòch söû troïng ñaïi naøo laéng xuoáng vaø chaám döùt thì chuùng ta môùi coù moät caùi nhìn toaøn caûnh veà noù. Neáu nhö vaøo naêm 1987 hay 1988 chaúng haïn maø toâi coá gaéng cho ra ñôøi thieân söû thi naøy thì toâi chæ nhìn thaáy moät phaàn cuûa thaûm kòch nhaân loaïi dieãn ra treân Bieån Ñoâng maø thoâi.
2) Hoûi: Theo truyeàn thoáng - söû thi laø moät tröôøng thi töùc laø moät baøi thô daøi duy nhaát ñeå moâ taû bieán coá. Taïi sao ôû ñaây oâng laïi theo hình thöùc duøng nhieàu baøi thô ñeå hoaøn thaønh moät söû thi ?
Ñaùp: Caùc tröôøng thi nhö Ñoaïn Tröôøng Taân Thanh, Cung Oaùn Ngaâm Khuùc hay Chinh Phuï Ngaâm laø nhöõng tröôøng thi vaø thöôøng coù nhieàu ñoaïn chuyeån tieáp - hoaëc ñeå taû caûnh hoaëc ñeå taû nhöõng giaây phuùt nhaøn roãi cuûa caùc nhaân vaät trong truyeän. Nhöng trong nhöõng chuyeán vöôït bieân, khôûi ñi töø luùc ñoùng tieàn, ra beán baõi, cho ñeán khi leân ñeânh treân bieån caû thì ñeàu laø nhöõng giaây phuùt kinh hoaøng. Cho neân khoâng theå coù moät lôøi thô, yù thô naøo goïi laø chuyeån tieáp hay ung dung nhaøn taûn. Moãi caâu thô phaûi laø nhöõng lo sôï, haõi huøng, khi phaûi ñoái ñaàu vôùi caùi cheát vaø haûi taëc. Do ñoù theo toâi nghó chæ nhöõng baøi thô taùch rôøi thì môùi coù theå ñaùp öùng nhu caàu naøy.
3) Hoûi: Trong taäp ba oâng vieát tröôøng thi Coäng Oaùn Ngaâm Khuùc vôùi yù gì ?
Ñaùp: Khi saùng taùc tröôøng thi naøy toâi noi göông Cuï Nguyeãn Du xoùt thöông cho thaân phaän naøng Kieàu ôû Trung Hoa maø phieân dòch taùc phaåm Ñoaïn Tröôøng Taân Thanh, Cuï Nguyeãn Gia Thieàu xoùt thöông cho thaân phaän naøng cung nöõ maø saùng taùc neân Cung Oaùn Ngaâm Khuùc. Coøn toâi xoùt thöông cho thaân phaän cuûa caùc coâ gaùi queâ ngheøo Vieät Nam (Theo thoáng keâ cuûa Beänh Vieän Chôï Raãy moãi thaùng coù 850 coâ gaùi ñeán khaùm beänh) ñeå laáy caùc anh chaøng Ñaøi Loan khuyeát taät ñaùng tuoåi cha mình ñeå soáng ñôøi toâi moïi , khoâng ngoaøi muïc ñích coù ñöôïc 1000 ñoâ la ñeå cha meï soáng caàm chöøng trong moät ñaát nöôùc maø Xaõ Hoäi Chuû Nghóa nhö moät caùi goâng ñoùng leân ñaàu ngöôøi daân khoâng sao thoaùt khoûi caûnh ñôøi khoán kieáp.
Buoåi ra maét ñaõ ñöôïc phong phuù hoùa bôûi caùc muïc ngaâm thô vaø thoåi saùo cuûa Thi Caàm vaø Phan Vaên Khoa. Veà phiaù caùc vaên ngheä só hieän dieän ngöôøi ta nhaän thaáy coù: Nhaø vaên Nguyeãn Xuaân Hoaøng Chuû Nhieäm Baùo Vaên, Nhaø thô Tröôøng Giang, Nhaø thô Haïo Nguyeân Nguyeãn Taán Ích, nhaø thô Haø Ngoïc Laân, Traàn Anh Lan.
Quyù vò ñoäc giaû
naøo muoán coù saùch xin göûi chi
phieáu : Hoa Kyø 10 MK, Canada 13 MK, UÙc Chaâu
& AÂu Chaâu 15MK veà ñòa chæ:
P.O. Box 1808 San Jose, Ca 95109 (chi phieáu xin ñeà
Ñaøo Vaên Bình).
Cung Traàm Töôûng
ñaõ vieát raát kyõ veà Thieân
Söû Thi Cuûa Ngöôøi Vöôït
Bieån. Ñaây laø moät thieân söû
thi khoâng theo cung caùch söû thi Odyssey cuûa
Hy Laïp. Caùc thi nhaân ngaøy xöa khi phöông
tieän aán loaùt chöa coù ñaõ
ñi haùt rong thô, keå laïi nhöõng
bieán coá lòch söû baèng thô
kieåu Homeøre. Söû thi thöôøng
laø moät thi phaåm tröôøng thieân.
Thi phaåm cuûa Ñaøo Vaên Bình khoâng
theo quy luaät aáy. Thi phaåm goàm 54 baøi
thô laép raùp thaønh moät thaûm kòch,
moät thaûm kòch coù moät khoâng hai
trong lòch söû nhaân loaïi thaûm kòch
troán tìm töï do cheát moät nöûa
vaø soáng moät nöûa. Nhaø thô
Phaïm Haûi Hoà ñaõ giôùi thieäu
taùc giaû, nhaø vaên Dieäu Taàn ñaõ
giôùi thieäu taùc phaåm cho neân toâi
chæ nhaän xeùt veà taäp thô. Caùc
nhaän xeùt ñaàu tieân cuûa toâi
laø: Taäp thô cuûa Ñaøo Vaên
Bình laø söï soáng. Noù laø
tieáng theùt khinh hoaøng, laø lôøi
nguyeàn ruûa thaäm töø ñoái
vôùi moät cheá ñoä voâ cuøng
baïo ngöôïc voâ cuøng baát nhaân.
Bôûi theá nhöõng quy luaät thoâng
thöôøng cuûa thô khoâng caàn
thieát nöõa. AÂm ñieäu du döông
laø aâm nhaïc maø tieáng saám, tieáng
seùt, tieáng ñaäp maïnh treân maûnh
toân cuõng laø moät thöù aâm
nhaïc. Vaàn ñieäu eâm dòu laø
thô maø töø ngöõ thoâ thaùp
cuõng laø thô mieãn laø ñaët
ñuùng vò trí cuûa noù. Luùc
phaãn haän ngöôøi ta khoâng theå
noùi naêng nheï nhaøng.
Thô laø cuoäc soáng. Taát caû caùc kyõ thuaät laø ñeå moâ taû cuoäc soáng. Moâ taû ñöôïc cuoäc soáng laø ngöôøi vieát ñaõ ñaït ñöôïc muïc ñích. Tam Nguyeân Traàn Bích San ñaõ noùi: Ñòa voâ sôn thuyû voâ kyø khí, nhaân baát phong söông vò laõo taøi. Nhaø pheâ bình lôùn cuûa nöôùc Phaùp noùi: Lart ne fait que de la poeùsie, laime seule est poeøte. Chæ cuoäc soáng môùi laø da, laø thòt cuûa taùc phaåm.
ÔÛ ñaây ngoàn ngoän söï soáng, vieát khoâng kòp, keå khoâng kòp, phaûi keâu leân, phaûi gaøo leân. Cho neân nhieàu khi Ñaøo Vaên Bình ñaõ vöùt boû heát ñeå loät traàn söï thaät. Ngöôøi ñoïc nhìn thaáy, caûm thaáy. Nhö theá laø ñuû roài. Nhöng khoâng phaûi taát caû taäp thô laø nhö vaäy. ÔÛ nhöng choã khaùc thô Ñaøo Vaên Bình ñaõ ñaït tôùi kyõ thuaät ôû möùc ñoä cao. OÂng xöû duïng moïi luaät thi, töø luïc baùt ñeán thô môùi, ñeán song thaát , ñeán thaát ngoân, ñeán caû thô töï do. Maø ôû theå thô naøo oâng cuõng toû ra thaønh thaïo. Ñaây laø ñieåm ít tìm thaáy ôû nhöõng quyeån thô maø toâi ñaõ ñoïc. Ñieåm thöù hai laø Ñaøo Vaên Bình ñaõ vieát baèng caû moät taám loøng. Söï thaønh thöïc ñaõ khieán ngöôøi ñoïc caûm ñoäng, queân ñi nhöõng vuïng veà, thoâ thaùp. Nhöõng baøi thô töù tuyeät nhö Trong Nhaø Thôø, Beân Ñeàn Thaùnh, Trong Chuøa taùch rieâng laø nhöõng baøi thô hay maø toâi xin trích daãn ôû ñaây:
Trong Nhaø Thôø:
Giaùo ñöôøng vaéng tieáng chuoâng reo
Laïnh treân cung thaùnh buoàn theo loái vaøo
Reâu saàu phuû kín töôøng cao
Beân treân töôïng
Chuùa leä traøo bôø mi
Beân Ñeàn Thaùnh:
Caâu ñoái hoaønh phi muïc naùt roài
Mieáu ñöôøng ngô ngaùc ñaõi traêng soi
Boán nghìn naêm aáy chöø xa laï
Quoác Toå coù veà cuõng khoùc thoâi.
Trong Chuøa:
Nam Moâ Ñöùc Phaät Di Ñaø
Soâng Haèng kia bôûi ñaâu maø caùt bay (Vuõ Hoaøng Chöông)
Giaëc veà giaëc baùo hoâm nay
Sö tan boán neûo, ni ñaøy möôøi phöông
Quûy doøm vaøo taän thieàn moân
Quoác doan sö giaû cho buoàn loøng ai
Tieâu sô phuû kín ñeâm daøi
Naõo neà chuoâng ñieåm theâm vaøi tieáng than
Ñôøi tu voán ñaõ cô haøn
Chieác roi hoä khaåu phaù
tan cöûa chuøa.
Nhöõng vaàn thô hay nhö theá khoâng ít trong taäp thöù hai. Thì giôø khoâng cho pheùp toâi noùi nhieàu. Toâi chæ mong moãi vò coù trong tay moät cuoán ñeå ñoïc ñeå suy nghó ñeå caêm thuø coäng saûn hôn. Ñoù chính laø öôùc voïng cuûa nhöõng ngöôøi muoán ngaøy quang phuïc queâ höông gaàn guõi hôn. Ñoù chính laø öôùc voïng cuûa nhöõng ngöôøi tò naïn nhö chuùng ta. Ñoù chính laø öôùc voïng cuûa toå chöùc cöïu tuø nhaân chính trò.
Haø Thöôïng Nhaân
17-3-2002