Caâu hoûi cuûa Ñaøo Höõu Döông

1.   Vua naøo maët saét ñen sì ?
2.   Vua naøo trong buoåi haøn vi ôû chuøa ?
3.   Töôùng naøo beû gaäy phoø vua ?
4.  Töôùng naøo duøng buùt ñaùnh löøa Vöông Thoâng ?
5.  Ngöïa ai phun löûa ñaày ñoàng ?
6.  Voi ai nhoû leä ôû gioøng Hoùa Giang ?
7.  Kieám ai traû laïi ruøa vaøng ?
8.  Suùng ai reàn ôû Vuõ Quang thuûa naøo ?
9.  Coøn ai ñoåi maëc hoaøng baøo ?
10.  Nöõ löu saùnh vôùi anh haøo nhöõng ai ?
11.  Nhaø thô leân ñoaïn ñaàu ñaøi ?
12.  Töôùng Taøu chui oáng chaïy daøi Baéc phöông ?
13.  Töôùng Nam chaúng thieát phong vöông ?
14.  Raéc loâng ngoãng, thieáp nghe chaøng haïi cha ?
15.  Anh huøng ñaïi thaéng Ñoáng Ña ?
16.  Ñoâng du khôûi xöôùng boân ba nhöõng ngaøy ?
17.  Luõy Thaày ai ñaép, ai xaây ?
18.  Hoàng-Sôn Lieäp-Hoä, trieàu Taây aån mình ?
19.  Vua Baø löøng laãy uy danh ?
20.  AÁu nhi taäp traän, coû tranh laøm côø ? 
21.  Vua naøo nguyeân-suùy hoäi thô ?
22.  Huøng-Vöông quoác-toå ñeàn thôø ôû ñaâu ?
23.  Ñaïi vöông beû gaãy söøng traâu ?
24.  Röøng Lam khôûi nghóa aùo naâu anh huøng ?
25.  Haïi daân baùn nöôùc teân Cung ?
26.  Ñuïc chìm thuyeàn ñòch döôùi soâng Baïch-Ñaèng ?
27.  Lyù trieàu noåi tieáng cao taêng ?
28.  Bình-Ngoâ ai soaïn baûn vaên löu truyeàn ?
29.  Möôøi ba lieät só thaønh Yeân ?
30.  Boû quan treo aán tu tieân thuûa naøo ?
31.  Ai sinh traêm tröùng ñoàng baøo ? 
32.  Bình-Khoâi chöùc hieäu ñöôïc trao cho ngöôøi ?
33.  Taây-Sôn coù nöõ töôùng taøi ?
34.  Caàn-vöông choáng Phaùp bò ñaày xöù xa ?
35.  Toå ngaønh haùt boäi nöôùc ta ?
36.  Khuùc ngaâm Chinh-Phuï ai laø taùc nhaân ?
37.  Vua naøo saùt haïi coâng thaàn ?
38.  Nhaø vaên vieát truyeän Toá-Taâm tröõ tình ?
39.  Thaùi-Nguyeân choáng Phaùp daáy binh ?
40.  Haø-Ninh toång ñoác vò thaønh vong thaân ?
41.  Vua naøo môû nghieäp nhaø Traàn ?
42.  Neâu göông hieáu töû dieãn aâm löu truyeàn ?
43.  Coâng lao vaên hoïc Nguyeãn-Thuyeân ?
44.  Löøng danh duyeân haûi Dinh-Ñieàn laø ai ?
45.  Nhaø thô soâng Vò, bieät taøi ?
46.  Vua naøo choáng Phaùp bò ñaày ñaûo xa ? 
47.  Ngaøy naøo kyû nieäm Ñoáng Ña ? 
48.  Bieân thuøy tieãn bieät lôøi cha daën doø ?
49.  Meâ-Linh xaây döïng cô ñoà ?
50.  Beán Haøm-Töû baét quaân thuø xaâm laêng ?
51.  Huùy danh Hoaøng-Ñeá Gia-Long ?
52.  Töôùng naøo höông khoùi Laêng-OÂng thuûa giôø ? 
53.  Roàng thieâng keát nghóa AÂu-Cô ?
54.  Thaùnh Traàn nay coù baøn thôø ôû ñaâu ?
55.  Ñôøi naøo coù chöùc Laïc-Haàu ?
56.  Töôùng Chaâu-Vaên-Tieáp, ôû ñaâu boû mình ? 
57.  Danh nho thöôøng goïi Traïng Trình ?
58.  Cha con cuøng quyeát hy sinh vôùi thaønh ?
59.  Ñaàm Daï-Traïch nöùc uy danh ?
60.  Sôù daâng cheùm nònh khoâng thaønh, töø quan ?
61.  Coâng thaàn vì raén thaùc oan ?
62.  Ai môøi boâ laõo döï baøn chieán chinh ?
63.  Vua naøo doøng doõi Ñeá-Minh ?
64.  Vónh-Long thaát thuû, lieàu mình tieát trung ?
65.  Ngaøy naøo traåy hoäi Ñeàn Huøng ? 
66.  Ngaøy naøo soâng Haùt, nhò Tröng traãm mình ?
67.  Nuùi naøo ngöï trò Sôn-Tinh ?
68.  Soâng naøo gheùp laïi buùt danh thi haøo ?
69.  Goác nguoàn hai chöõ ñoàng baøo ?
70.  Boân ba toå chöùc phong traøo Ñoâng du ?
71.  Huøm Thieâng traán ñoùng chieán khu ?
72.  Vua naøo thaønh laäp Hoäi Thô Tao-Ñaøn ?
73.  Deïp Thanh giöõ vöõng giang san ?
74.  Thieát trieàu naèm laû khieán taøn nghieäp Leâ ?
75.  Hoùa-Giang giöõ troïn lôøi theà ?
76.  Möôøi naêm khaùng chieán chaúng neà gian lao ?
77.  Moùng ruøa thaàn taëng vua naøo ? 
78.  Bình Chieâm, Deïp Toáng, Lyù traøo noåi danh ? 
79.  Daâng vua saùch löôïc “Trò-Bình” ?
80.  Traïng nguyeân töôùng xaáu ví mình hoa sen ?
81.  Ngöôøi Taøu döïng ñaát Haø-Tieân ?
82.  Hoï Löông choáng Phaùp, Thaùi-Nguyeân boû mình ?
83.  Quy-Nhôn thaát thuû, quyeân sinh ?
84.  Leâ Trieàu söû kyù soaïn thaønh hoï Ngoâ ?
85.  Coâng thaàn maø bò quaät moà ? 
86.  “Vaân-Tieân” taùc giaû loøa muø laø ai ?
87.  Ñaïi-Töø noåi tieáng tuù taøi ?
88.  Ñem ngheà in saùch mieät maøi daïy daân ?
89.  Daâng vua caûi caùch ñieàu traàn ?
90.  Saùnh duyeân coâng chuùa Ngoïc-Haân, vua naøo ?
91.  Thi nhaân noåi loaïn hoï Cao ?
92.  Xaây thaønh ñaép luõy, hoï Ñaøo laø ai ?
93.  Hoï Phan laõnh aán khaâm sai ?
94.  Phoøng khuya voïng tieáng thuyeàn chaøi töông tö ?
95.  Ñoâng y löøng tieáng danh sö ?
96.  Lôøi theà dieät ñòch treân bôø Hoùa-Giang ? 
97.  Vaân-Ñoàn ai thaéng danh vang ?
98.  Am maây aån daät chaúng maøng lôïi danh ?
99.  Muøa xuaân naøo phaù quaân Thanh ?
   100. Bao giôø trôû laïi thanh bình Vieät Nam ?

  Tröôùc ñeøn ñoïc saùch Ñaøo quaân:
  “Ñoá Vui Vieät Söû”, gieo vaàn hoïa thô. 
  Duyeân vaên tao ngoä töø xöa,
  Naëng loøng ñaát nöôùc, baây giôø luyeän thi.

1. Vua naøo maët saét ñen sì ?
Töôùng Mai-Haéc-Ñeá, söû ghi choáng Ñöôøng.
2. Queùt chuøa maø töôùng ñeá-vöông, 
Lyù-Coâng, teân Uaån, xuaát ñöôøng leân ngoâi.
3. Phoø vua, choáng giaëc coõi ngoaøi, 
Ñöùc Traàn-Höng-Ñaïo deïp suoâi haän loøng. 
4. Buùt thaàn ñaâu sôï Vöông-Thoâng, 
Thuø cha, Nguyeãn-Traõi coù coâng döïng trieàu. 
5. Gaäy thaàn, ngöïa saét cao sieâu,
Thieân-Vöông Phuø-Ñoång moät chieàu theùt vang. 
6. Voi laày, nhoû leä Hoùa-Giang, 
Ñaïi-Vöông Höng-Ñaïo quyeát ñöôøng deïp Nguyeân. 
7. Kieám thaàn, laäp quoác, baùo ñeàn,  
Vua Leâ traû laïi ruøa thieâng treân hoà. 
8. Vuõ-Quang, choáng Phaùp laäp ñoâ,
Suùng do Cao-Thaéng, phaát côø cuï Phan.
9. Leâ-Lai ñoåi maëc aùo vaøng,
Ñeå vua Leâ-Lôïi thoaùt voøng gian lao. 
                   10. Trieäu, Tröng keå laïi bieát bao
Nöõ nhi saùnh vôùi anh haøo keùm chi
11. Ngang taøng cung, kieám, caàm, thi,
 OÂng Cao-Baù-Quaùt saù gì phaân thaây!
  12. Thoaùt-Hoan, Vaïn-Kieáp sa laày, 
        OÁng ñoàng chui ruùc, töø ñaây keùo veà.
  13. Nöôùc Nam, laøm quyû ai theà ?
        Töôùng Traàn-Bình-Troïng chaúng neà Baéc-Vöông. 
  14. Loâng ngan laøm chöôùc daãn ñöôøng, 
         Mî-Chaâu, Troïng-Thuûy coøn vöông haän loøng. 
  15. Ñoáng-Ña thaây giaëc ñieäp-truøng,
        Quang-Trung Nguyeãn-Hueä anh huøng phöông Nam. 
  16. Hoï Phan coù cuï Saøo-Nam,
        Boân ba khôûi xöôùng, luaän baøn Ñoâng-Du. 
  17. Nguyeãn-Vöông giöõ vöõng cô ñoà, 
        Luõy xaây Tröôøng-Duïc, Duy-Töø coù coâng.  
  18. Nguyeãn-Du taïm laùnh sôn trung, 
        Truyeän Kieàu thi phaåm, anh huøng noåi danh.  
  19. Trieäu-Baø Leä-Haûi Taøi-Trinh, 
        Ngaøn naêm daân Vieät toân vinh, phuïng thôø. 
  20. Muïc ñoàng taäp traän aáu thô, 
        Tieân-Hoaøng Boä-Lónh phaát côø boâng lau.
  21. Thaùnh-Toân, nguyeân suùy, coâng haàu, 
        Tao-Ñaøn laäp hoäi, löïa caâu hoïa vaàn. 
  22. Ñeàn Huøng, höông khoùi phong vaân, 
        Laâm-Thao laø choán nhaân daân höôùng chaàu. 
  23. Phuøng-Höng beû gaãy söøng traâu, 
        Toân thôø Boá-Caùi, söùc ñaâu hôn ngöôøi. 
  24. Lam-Sôn aùo vaûi, loøng trôøi, 
       Vua Leâ khôûi nghóa, muoân ñôøi ghi coâng. 
  25. Hoï Hoà chính Nguyeãn-Sinh-Cung, 
        Lieân-Soâ daâng nöôùc, khoán cuøng nhaân daân. 
  26. Yeát-Kieâu, Daõ-Töôïng saû thaân, 
        Ñuïc chìm thuyeàn ñòch, maáy laàn Ñaèng-Giang. 
  27. Lyù-Trieàu Vaïn-Haïnh cao taêng, 
        Cuøng Töø-Ñaïo-Haïnh tieáng vang phaùp thieàn. 
  28. Bình-Ngoâ Ñaïi-Caùo saùch tuyeân,
      Vaên taøi Nguyeãn-Traõi löu truyeàn mai sau. 
29. Thaønh Yeân, lieät só rôi ñaàu, 
      Vang danh Thaùi-Hoïc, löu saàu Quoác-Daân. 
30. Tieân-Du, treo aán töø quan,
      Giaùng-Höông, Töø-Thöùc theo naøng leân tieân.
31. AÂu cô, traêm tröùng nôû truyeàn, 
      Ngaøn naêm Hoàng Laïc, con Tieân, chaùu Roàng.
32. Bình-Khoâi, chöùc hieäu Nguyeân-Nhung, 
      Leänh Baø Tröng Nhò ñöôïc phong töôùng taøi.
33. Taây-Sôn laãm lieät thaàn oai,
      Quaàn thoa ai saùnh töôùng Buøi-Thò-Xuaân.
34. Caàn-Vöông vì nöôùc gian truaân, 
      Vua Haøm-Nghi traûi taám thaân löu ñaày.
35. Laäp ngaønh Haùt Boä töø ñaây,  
      Toå-sö Ñaøo-Taán, baäc thaày xöôùng ca. 
36. Ñoaøn thö, Chinh-Phuï dòch ra, 
      Traàn-Coân tröôùc taùc khuùc ca ngaäm nguøi. 
37. Gia-Long töø ñoä leân ngoâi, 
      Coâng thaàn gieát haïi, nhieàu ngöôøi thaùc oan. 
38. Toá-Taâm, taùc giaû Song-An,
      Chöõ Hoaøng-Ngoïc-Phaùch, lôøi than töï tình. 
39. Thaùi-Nguyeân choáng Phaùp, daáy binh, 
      Löu danh Ñoäi Caán, gaây tình quoác gia. 
40. Phaùp quaân tieán ñaùnh thaønh Haø.
      Tuaãn trung, Hoaøng-Dieäu, Chính-Ca moät thôøi.
41. Chieâu-Hoaøng nhaø Lyù truyeàn ngoâi 
      Cho choàng Traàn-Caûnh noái ñôøi laøm vua.
42. Dieãn aâm göông hieáu ngaøy xöa, 
      Ghi coâng Vaên-Phöùc, voán thöøa Lyù gia. 
43. Haùn vaên chuyeån tieáng nöôùc nhaø. 
      Thô Noâm, Ñöôøng luaät chính laø Nguyeãn-Thuyeân. 
44. Kim-Sôn, Tieàn-Haûi, dinh ñieàn, 
      Uy danh Coâng-Tröù, tieáng truyeàn ñôøi sau. 
45. Tuù Xöông, soâng Vò, khoâng giaàu, 
      Tieáng thô cao ngaïo, ai raàu maëc ai. 
46. Duy-Taân vì nöôùc rôøi ngai, 
      Thöïc daân uy hieáp ñöa ngaøi ñaûo xa. 
47. Moàng Naêm kyû nieäm Ñoáng-Ña,
      Thaùng Gieâng chieán thaéng, huøng ca Ngoïc-Hoài. 
48. Tieãn cha, Nguyeãn-Traõi nhôù lôøi 
      Phi-Khanh coøn vaúng nuùi ñoài Nam-Quan.
49. Baø Tröng khoâi phuïc giang san, 
      Meâ-Linh khôûi nghóa, deïp tan quaân thuø. 
50. Danh Traàn-Quang-Khaûi ngaøn thu, 
      Chöông-Döông cöôùp giaùo, baét tuø Haøm-Quan. 
51. Nguyeãn-Trieàu, khôûi söï gian nan, 
      Boân ba Phuùc-AÙnh, Baéc Nam hôïp loøng. 
52. Taû-Quaân, thôø phuïng Laêng-OÂng, 
      Töôùng Leâ-Vaên-Duyeät coù coâng phaù thaønh. 
53. AÂu-Cô, tieân nöõ giaùng traàn, 
      Hôïp duyeân cuøng Laïc-Long-Quaân gioáng Roàng.
54. Ñöùc Traàn-Höng-Ñaïo phaù Moâng,
      Ñeàn thôø Kieáp-Baïc, toân suøng khoùi höông. 
55. Ngaøn naêm thôøi ñaïi Huøng-Vöông, 
      Laïc-Haàu, Laïc-Töôùng, chöùc thöôøng goïi quan. 
56. Töôùng Chaâu-Vaên-Tieáp thaân taøn, 
      Vónh-Long, Mang-Thít ñaâu haøng Taây-Sôn !
57. Traïng Trình phong töôùc Quoác-Coâng,
      Bænh-Khieâm hoï Nguyeãn, voán doøng Coå-Am. 
58. Huøm thieâng sôùm ñaõ veà aâm, 
      Tri-Phöông cuøng vôùi Nguyeãn-Laâm giöõ thaønh.
59. Choáng Löông, Daï-Traïch uy danh, 
      Trieäu-Vöông, Quang-Phuïc hieån vinh moät thôøi. 
60. Chu hieàn xin cheùm baåy ngöôøi, 
      Vua nghe keû nònh, oâng rôøi chöùc quan.  
61. Vì tay Thò Loä thaùc oan,
      Coâng thaàn Nguyeãn-Traõi gia toaøn chu di. 
62. Dieân-Hoàng quyeát chieán coøn ghi, 
      Ñôøi Traàn boâ laõo keùm gì traùng sinh. 
63. Toå Huøng teân hieäu Ñeá Minh, 
      Döông-Vöông Loäc-Tuïc, con mình phong vua. 
64. Vónh-Long choáng Phaùp ñaønh thua, 
      OÂng Phan-Thanh-Giaûn, ôn vua tuaãn ngöôøi.
65. Duø ai buoân baùn ngöôïc suoâi,
      Ñeàn Huøng traåy hoäi moàng Möôøi thaùng Ba, 
66. Haøng naêm kyû nieäm Hai Baø, 
      Thaùng Hai, moàng Saùu traàm haø Haùt-Giang. 
67. Taûn-Vieân che phuû maây vaøng, 
      Sôn-Tinh chuyeän cuõ ñöa naøng leân cao. 
68. Taûn-Ñaø, buùt hieäu thi haøo, 
      Nuùi soâng hai chöõ gheùp vaøo thaønh teân. 
69. Cuøng trong moät boïc Roàng Tieân, 
      Tröùng traêm con nôû, noái truyeàn ñôøi ta. 
70. Ñoâng-Du caùch maïng sôn haø, 
      Boäi Chaâu löøng laãy tieáng nhaø hoï Phan.
71. Huøm thieâng Yeân-Theá hoï Hoaøng, 
      Noåi danh Hoa-Thaùm giöõ vuøng chieán khu. 
72. Ñôøi Leâ bình trò thieân thu, 
      Thaùnh-Toân môùi laäp hoäi thô Tao-Ñaøn.
73. Thaêng-Long giöõ vöõng giang san, 
      Quang-Trung Nguyeãn-Hueä ñaùnh taøn quaân Thanh.
74. Ngoïa trieàu, töûu saéc lieät mình, 
      Uoång cho Long-Ñónh tan taønh nghieäp Leâ.
75. Hoùa-Giang giöõ troïn lôøi theà, 
      Thaùnh Traàn khoâng thaéng khoâng veà tôùi soâng. 
76. Möôøi naêm khaùng chieán thaønh coâng, 
      Ôn vua Leâ-Lôïi, non soâng phuïc hoài.
77. Kim-Quy chuyeän moùng ngaøn ñôøi, 
      An-Döông-Vöông ñöôïc Ruøa trôøi ban giao. 
78. Bình Chieâm, deïp Toáng, Lyù haøo, 
      Caâu thô Thöôøng-Kieät : Nam traøo, Nam cö. 
79. Ñôøi Leâ, löông ñoáng taâm tö, 
      Ñaéc Baèng, quoác saùch daâng thö trò bình. 
80. Traïng nguyeân hoï Maïc thaáp mình, 
      Ñónh Chi thaûo phuù ví tình hoa sen. 
81. Haø-Tieân Nam Vieät cuoái mieàn, 
      Nhôø tay Maïc-Cöûu döïng neân maät truø. 
82. Thaùi-Nguyeân choáng Phaùp, giaëc thuø, 
      OÂng Löông-Ngoïc-Quyeán thieân thu tuyeät mình. 
83. Quy-Nhôn, Voõ-Taùnh quyeân sinh, 
      Ñaøi cao ñoát löûa, chieám thaønh Taây-Sôn. 
84. Só-Lieân, Söû-Kyù Ñaïi-Toaøn,
      Trieàu Leâ soaïn thaûo, danh thaàn hoï Ngoâ.
85. Nguyeãn phoø, gaây döïng cô ñoà, 
      Töôùng Leâ-Vaên-Duyeät, quaät moà thaûm thay. 
86. Vaân-Tieân, taùc giaû ai hay ?
      Cuï ñoà Ñình-Chieåu, xöa nay muø loøa. 
87. Ñaïi-Töø, caùch maïng sôn haø,
      Haûi-Thaàn, cuï Nguyeãn boân ba nöôùc ngoaøi. 
88. Thaùm-Hoa Nhöõ-Hoïc, thieân taøi, 
      Hoïc ngheà in saùch mieät maøi daäy daân. 
89. Taâu vua, Tröôøng-Toä ñieàu traàn, 
      Tieác thay Töï-Ñöùc canh taân khoâng maøng. 
90. Ngoïc-Haân taøi saéc veïn toaøn, 
      Quang-Trung Nguyeãn-Hueä ñieän vaøng saùnh duyeân. 
91. Vaên taøi Baù-Quaùt voâ tieàn, 
      Quoác-Oai treo aán, cöï thieân, khaùng ñình.
92. Luõy-Thaày, Ñoàng-Hôùi, Quaûng-Bình,
      Duy-Töø noåi tieáng xaây thaønh, khai sôn. 
93. Khaâm sai Baéc Vieät chieâu daân, 
      Cuï Phan-Keá-Toaïi, vaên thaàn vua phong.
94. Tröông-Chi haùt voïng khueâ phoøng, 
      Mî-Nöông nghe tieáng, ñem loøng töông tö. 
95. Ñoâng-Y Haûi-Thöôïng danh sö, 
      Döông-An Toaøn-Traïch, ñeà thö duïng truyeàn.
96. Traän naøy khoâng phaù giaëc Nguyeân, 
      Khoâng veà soâng Hoùa, lôøi nguyeàn Ñaïo-Vöông. 
97. Vaân-Ñoàn thaéng ñòch tuyeät löông, 
      Quaân Nguyeân naûn chí, coâng döôøng Khaùnh-Dö. 
98. Baïch-Vaân veà nguï, taâm tö,
      Thi vaên, lyù ñoaùn, aån cö Traïng Trình.
99. Quang-Trung thaàn toác phaùt binh, 
           Muøa xuaân Kyû-Daäu chieám thaønh Thaêng-Long. 
                                                 
100. Lôøi ca con chaùu Tieân Roàng :
  Coäng noâ tieâu dieät, non soâng thanh bình.