Vieän Baûo Taøng Thuyeàn Nhaân Vieät Nam taïi Canada

Khi coäng saûn traøn vaøo Mieàn Nam laäp töùc löôùi saét ñöôïc buoâng maøn, röøng côø ñoû phuû maøu tang toùc, cöôøng baïo leân ngoâi thoáng trò, haän thuø trôû thaønh quoác saùch, veùt vô taøi saûn trôû thaønh haõnh dieän  cuûa keû chieán thaéng, nhaø tuø nhieàu hôn tröôøng hoïc, haèng trieäu ngöôøi bò luøa vaøo caùc traïi caûi taïo, vuøng kinh teá môùi gieát cheát ñôøi daân ñoâ thò, ñaùnh tö saûn ñeå baàn cuøng hoùa nhaân daân…cho neân ngöôøi daân ñaõ kinh hoaûng lao ra Bieån Ñoâng ñeå tìm leõ soáng. Baèng nhöõng chieác thuyeàn con mong manh, baèng nhöõng chieác ghe baøu chaïy ñöôøng soâng, thaäm chí baèng caû nhöõng chieác canoe du lòch ven bieån …vôùi bao hieåm nguy chôø ñoùn.. ngöôøi ta löôùt caøn leân soùng nöôùc …ñeå möu tìm Töï Do. Theo thoáng keâ cuûa Lieân Hieäp Quoác, chæ noäi ñôït vöôït bieån thöù nhì 1978-1982 ñaõ coù 700,000 ngöôøi Vieät boû xaùc treân böôùc ñöôøng ñi tìm Töï Do. Lòch söû theá giôùi sau chuyeán Exodus cuûa ngöôøi Do Thaùi caùch ñaây 3200 naêm laïi chöùng kieán moät Exodus bi traùng thöù hai cuûa ngöôøi Vieät baèng con ñöôøng quaù haûi vaø Boat People trôû thaønh teân löøng danh theá kyû. Theá nhöng Exodus thöù hai naøy laïi laø hieän thaân cuûa  moät thaûm kòch nhaân loaïi vôùi bao cheát choùc, haõi huøng cho neân Lieân Hieäp Quoác ñaõ phaûi laäp dieãn ñaøn khaån caáp, caùc quoác gia Hoa Kyø, Canda, UÙc Chaâu, Phaùp, Baéc AÂu, Taân Taây Lan v.v.. ñaõ môû roäng cöûa töø  bi ñeå ñoùn nhaän haèng trieäu ngöôøi Vieät khoán khoå. Sau khi ñònh cö vaøo xöù ngöôøi, vaät loän vôùi cuoäc soáng aùo côm, thích nghi vôùi vaên hoùa môùi, chæ sau hôn moät thaäp kyû, do ñöùc tính caàn cuø, nhaãn naïi, thoâng minh coá höõu- ngöôøi Vieät ñaõ thaønh coâng vöôït böïc - ñieån hình taïi caùc quoác gia nhö Hoa Kyø, Canada vaø UÙc Chaâu. Sau khi cuoäc soáng ñaõ oån ñònh, trong nhöõng luùc raûnh roãi, ngöôøi ta baét ñaàu hoài öùc laïi chaëng ñöôøng quaù khöù vaø giaät mình khi thaáy ñöùa con coøn aüm ngöûa ngaøy naøo treân böôùc ñöôøng vöôït bieån nay ñaõ khoân lôùn, do phaûi hoäi nhaäp vaø phaán ñaáu trong xaõ hoäi môùi…ñang coù nguy cô queân maát baûn saéc daân toäc, queân nhöõng ngaøy thaùng ñau thöông cuûa cha meï noù. Chính vì theá maø bao hoài kyù, truyeän ngaén, thô, nhaïc ñaõ ñöôïc vieát ra ñeå ghi laïi bieán coá lòch söû troïng ñaïi naøy. Theá nhöng nhöõng taùc phaåm vaên chöông, duø muoán duø khoâng vaãn chæ naèm trong thö vieän, trong tuû saùch gia ñình vaø noù chöa phaûi laø moät bieåu töôïng soáng ñoäng, nguy nga ñöôïc phôi baøy ngay cho coâng chuùng bieát. Do ñoù yù tuôûng taïo döïng moät töôïng ñaøi thuyeàn nhaân hình thaønh. Coù theå noùi ñaây laø moät yù töôûng can ñaûm, gian nan vaø ñoøi hoûi raát nhieàu ñoùng goùp. Theá nhöng Thaønh Phoá Ottawa, Canada, vôùi soá löôïng ngöôøi Vieät cö truù naêm ñoù laø 3000 ngöôøi ñaõ laøm ñöôïc chuyeän phi thöôøng laø taïo döïng ñöôïc moät töôïng ñaøi töôûng nieäm thuyeàn nhaân sôùm nhaát taïi haûi ngoaïi. Vaøo ngaøy 30-4-1995 toâi ñaõ ñöôïc vinh döï tôùi ñaây tham döï leã khaùnh thaønh böùc töôïng Nguôøi Meï OÂm Con Vöôït Bieân. Coù theå noùi hoâm ñoù laø moät ngaøy hoäi lôùn cuûa ngöôøi Vieät taïi Canada. Caùc phaùi ñoaøn ngöôøi Vieät khaép nôi töø Hoa Kyø cuõng ñoå veà ñeå chia vui trong  ngaøy troïng ñaïi. Ñoaøn dieãn haønh keùo daøi caû caây soá vôùi hai ban nhaïc keøn ñoàng cuûa thaønh phoá thaùp tuøng khôûi haønh töø truï sôû Lieân Hoäi Canada naèm taïi Ñöôøng Rochester ñeå keùo tôùi ngaõ tö Sommerset & Preston – laø nôi böùc töôïng Ngöôøi Meï OÂm Con Vöôït Bieân ñang chôø giôø khaùnh thaønh. Anh Leâ Duy Caán- moät sinh vieân du hoïc tröôùc naêm 1975, Tieán Só Kinh Teá, ñang laøm vieäc taïi Phuû Thuû Töôùng, vôùi söï hoã trôï cuûa Lieân Hoäi Ngöôøi Vieät vaø taát caû caùc hoäi ñoaøn taïi Canada ñaõ hoaøn taát kyø coâng naøy. Hình aûnh cuûa buoåi leã khaùnh thaønh caûm ñoäng ñoù hoâm nay vaãn soáng ñoäng roän raøng trong toâi – bôûi toâi laø moät thuyeàn nhaân. Theá roài baüng ñi moät thôøi gian, vaøo ngaøy 20-8-1998, nhaân dòp vieáng thaêm Canada toâi ñaõ ñöôïc Ñaëng Vaên Nghieâm ôû Kingston laùi xe ñi Ottawa ñeå thaêm anh Leâ Duy Caán vaø nhaát laø ñöôïc nhìn laïi böùc töôïng Ngöôøi Meï OÂm Con Vöôït Bieân. Luùc baáy giôø trôøi ñaõ chôùm thu, haøng phong baét ñaàu ruïng laù, trong aùnh chieàu chaïng vaïng, toâi, Ñaëng Vaên Nghieäm, quyù anh Leâ Duy Caán, Leâ Quaûng Trò vaø Leâ Quoác Uy ñaõ chia nhau nhaët nhöõng chieác laù vaøng rôi ruïng döôùi chaân böùc töôïng vaø doïn deïp saïch seõ chung quanh maø…nöôùc maét cöù röng röng vì nhôù laïi chaëng ñöôøng vöôït bieân gian khoå cuûa haèng trieäu ngöôøi – trong ñoù coù chính mình.

 Sau ngaøy ñoù toâi cöù töôûng Ottawa ñaõ thoûa maõn. Moät ñaøi töôïng ñaøi töôûng nieäm thuyeàn nhaân ñöùng ñoù, seõ toàn taïi maõi vôùi thôøi gian- vöøa laø moät di saûn vaên hoùa cuûa Canada vöøa laø chöùng tích toäi aùc cuûa coäng saûn- maø toâi coù noùi ñuøa laø “chöøng naøo nöôùc Canada chìm xuoáng ñaùy bieån thì böùc töôïng naøy môùi bò dôøi ñi” vaäy thì chuùng ta coøn mong muoán gì nöõa ? Nhöng khoâng, tham voïng cuûa ngöôøi Vieät taïi Canada khoâng döøng laïi nôi ñaây. Môùi ñaây, qua Ñaëng Vaên Nghieâm toâi ñöôïc bieát döï aùn thieát laäp Vieän Baûo Taøng Thuyeàn Nhaân Vieät Nam (Vietnamese Boat People Museum) taïi Canada ñaõ vaø ñang ñöôïc Lieân Hoäi Ngöôøi Vieät Canada tieán haønh, cho neân trong chuyeán vieáng thaêm Canada töø ngaøy 27-06 tôùi 1-8-2006 vôï choàng toâi ñaõ nhôø Ñaëng Vaên Nghieâm laùi xe ñi  Ottawa ñeå thaêm anh Leâ Duy Caán ñeå hoûi theâm chi tieát veà  döï aùn naøy. Chuùng toâi vaø Ñaëng Vaên Nghieâm gaëp anh Leâ Duy Caán vaø anh Hoaøng Song An (Lieân Hoäi Cöïu Quaân Nhaân) taïi truï sôû Lieân Hoäi Ngöôøi Vieät vaøo luùc 5:30PM ngaøy Chuû Nhaät 30-7-2006. Chuùng toâi ñöôïc bieát theâm moät soá chi tieát nhö sau: Ñaây laø moät döï aùn “ Ñeå trình baøy döõ kieän lòch söû cuûa cuoäc di cö möu tìm töï do cuûa ngöôøi Vieät tî naïn trong ñoù phaàn lôùn laø thuyeàn nhaân vaø söï ñoùn nhaän cuûa theá giôùi, ñeå quaûng baù caùc ñoùng goùp cuûa coäng ñoàng ngöôøi Vieät taïi caùc quoác gia ñònh cö. ” bao goàm hình aûnh, kyû vaät, phim aûnh, saùch baùo, thô, nhaïc, truyeän noùi veà thôøi kyø thuyeàn nhaân naèm trong moät Vieän Baûo Taøng toaï laïc treân ñaát coâng taïi Ottawa. Ñaây laø moät kieán truùc khaù ñoà soä, traùng leä, hình caùnh cung, vôùi caùc goùc caïnh kyû haø, phaàn lôùn baèng kính, beân treân laø moät caùnh chim hình chöõ V bieåu töôïng cho Vieät Nam vaø Victory . Hoïa ñoà do con trai cuûa anh Leâ Duy Caán laø Kieán Truùc Sö Leâ Tröôøng Sôn hieän ôû Maryland veõ kieåu taëng khoâng vaø sau naøy khi thöïc hieän coâng trình seõ coù kieán truùc sö Canada giaùm saùt, döï truø khaùnh thaønh vaøo khoaûng töø 2008-2010. Kinh phí 2 trieäu Gia-kim maø tôùi ngaøy hoâm nay môùi chæ thu ñöôïc 50,000 Gia-kim. Sau khi chuïp hình löu nieäm tröôùc taám hoaï ñoà kieán truùc, toâi trao taëng anh Leâ Duy Caán ba cuoán Thieân Söû Thi Cuûa Ngöôøi Vöôït Bieån xuaát baûn naêm 2004 ñeå hy voïng sau naøy saùch seõ ñöôïc tröng baøy trong vieän baûo taøng, toâi höùng khôûi ñoïc moät vaøi baøi thô trong tröôøng thi naøy trong baàu khoâng khí - tuy ít ngöôøi nhöng voâ cuøng caûm ñoäng. Sau khi vôï choàng toâi vaø Ñaëng Vaên Nghieâm moãi ngöôøi kyù taëng döï aùn moät soá tieàn nho nhoû, chuùng toâi ñöôïc anh Leâ Duy Caán huôùng daãn ra thaêm böùc Töôïng Ngöôøi Meï OÂm Con Vöôït Bieân. Sau bao naêm, baø meï vaãn coøn ñöùng ñoù:

Em ñöùng oâm con boàng möa naéng,

Saét son duõng caûm ñeán Kyø Cuøng

(Cung Traàm Töôûng)

Anh Leâ Duy Caán cho bieát nôi naøy ñaõ trôû thaønh thaéng caûnh noåi tieáng cuûa Thaønh Phoá Ottawa. Caûnh trí chung quanh ñaõ ñöôïc trang trí ñeïp maét hôn. Ñaõ coù gheá ngoài cho baø con ta ra ñaây nghæ tröa hoaëc ngaém caûnh. Moät oâng baø ngöôøi Canada teân Gordon vaø Sue vì quaù thöông ngöôøi Vieät Nam neân ñaõ ñoåi teân mình thaønh Ñöùc Anh vaø Myõ Haïnh, cöù moãi tuaàn ñeàu tôùi ñaây tình nguyeän laøm coû vaø doïn deïp saïch seõ chung quanh töôïng ñaøi. OÂng baø ñaõ laø bieåu töôïng cuûa loøng nhaân aùi, caûm thoâng cuûa ngöôøi Canada ñoái vôùi ngöôøi Vieät Nam vaø cuõng laø bieåu töôïng chieán thaéng cuûa vaên hoaù vaø con ngöôøi Vieät Nam treân xöù laï queâ ngöôøi. Tuy nhieân nhìn böùc töôïng Ngöôøi Meï OÂm Con  Vöôït Bieân, sau bao möa naéng daõi daàu vaø tuyeát phuû, maùi toùc cuûa baø vaãn khoâng thay ñoåi nhöng…maùi toùc cuûa quyù anh Leâ Duy Caán, Leâ Quaûng Trò, Leâ Quoác Uy vaø keå caû Ñaëng Vaên Nghieâm ñaõ nhuoám baïc. Theá heä thuyeàn nhaân cuûa chuùng ta ñaõ ñi vaøo luùc tuoåi giaø boùng xeá vaø saép söûa qua ñi ! Chuùng ta phaûi laøm gì ñaây khi coäng saûn, vôùi daõ taâm ñaõ vaø ñang noã löïc boâi xoùa lòch söû, veõ laïi thaân traïng cuûa ngöôøi tî naïn. Böùc töôøng ghi daáu tích thuyeàn nhaân taïi Galang, Indonesia ñaõ bò phaù boû, vaên hoùa phaåm ñoäc haïi cuûa chuùng ñang traøn ngaäp haûi ngoaïi. Ñaõ coù nhöõng noã löïc baûo toàn lòch söû ôû Hoa Kyø ñeå ñôøi ñôøi con chaùu chuùng ta mai sau ñöôïc bieát “taïi sao chuùng ta coù maët ôû ñaây ? ” nhö töôïng ñaøi thuyeàn nhaân ôû Los Angeles, tuyeån taäp Haønh Trình Bieån Ñoâng (Risking Death to Find Freedom)  ñoà soä ñaõ ñöôïc dòch qua Anh, Phaùp vaø Ñöùc Ngöõ…chuùng ta caàn coù theâm caùc Vieän Baûo Taøng Thuyeàn Nhaân ôû khaép nôi – ñieån hình nhö Ottawa. Vaø dó nhieân vôùi daân soá tî naïn nhoû beù 7,000 ngöôøi Ottawa khoù chu toaøn traùch nhieäm neáu khoâng coù söï ñaùp öùng töø Hoa Kyø, UÙc Chaâu cuøng khaép nôi treân theá giôùi. Chæ caàn moät töôïng ñaøi, moät vieän baûo taøng thuyeàn nhaân ñöôïc döïng leân- baát cöù  ôû nôi naøo treân Theá Giôùi Töï Do thì coäng saûn khoâng theå boâi xoùa ñi lòch söû. Theá heä chuùng ta duø coù qua ñi thì  chöùng tích lòch söû coøn ñoù. Con chaùu chuùng ta seõ bieát vaø chuùng noù seõ thay chuùng ta döïng ñaøi töôûng nieäm thuyeàn nhaân ôû cöûa bieån Vuõng Taøu hay cöûa Soâng Saøi Goøn khi cheá ñoä coäng saûn xuïp ñoå. Ñoù laø nghiaõ vuï cao caû cuûa nhöõng ngöôøi ñaõ moät laàn  ñuøa rôõn vôùi cuoäc töû sinh, löôùt caøn leân soùng nöôùc ñeå ñi tìm Töï Do. Muoán bieát theâm chi tieát veà döï aùn naøy quyù vò coù theå vaøo website: www.vietfederation@ca

Chi phieáu yeåm trôï xin ñeà : Vietnamese Canadian Center/Museum Project vaø göûi veà ñòa chæ: Lieân Hoäi Nguôøi Vieät Canada 249 Rochester St. Ottawa, Ont. K1R-7M9 Canada. Ngöôøi lieân laïc: Leâ Duy Caán Email: vietfederation@bellnet.ca ÑT: (613) 230-8282- Fax: (613) 230-8281.

Ñaøo Vaên Bình

(9-8-2006)