Ñaøm Trung Phaùp 
ñoïc
Tình Thôm Maáy Nhaùnh
cuûa Leâ Haân
[do taùc giaû töï xuaát baûn naêm 2003 ñeå “gôûi taëng cho beø baïn”]



 
Nhaø pheâ bình vaên hoïc John Ruskin coù laàn ñònh nghóa “thô” laø “söï ñeà xöôùng, qua trí töôûng töôïng, nhöõng lyù do cao nhaõ cho nhöõng caûm xuùc cao nhaõ.” Theo ñònh nghóa naøy, Leâ Haân quaû thöïc ñaõ oâm aáp trong loøng nhöõng lyù do cao nhaõ ñeå vieát leân nhöõng baøi thô chan chöùa aân tình trong Tình Thôm Maáy Nhaùnh cuûa anh. Anh laøm thô vì anh muoán töï hieåu mình, vì anh yeâu ngöôøi, vì anh thôø meï kính cha, vì anh meâ say coû caây hoa laù, vì anh thöông nhôù queâ höông, vaø nhaát laø vì anh coù moät traùi tim deã rung ñoäng tröôùc nhöõng boâng hoa bieát noùi maø ñaïi ñoùa chính laø Haûi Ñöôøng, ngöôøi baïn ñôøi cuûa anh. Toâi môùi chæ bieát Leâ Haân qua söï giôùi thieäu cuûa ngöôøi em ruoät toâi treân Canada, nhöng sau khi ñoïc xong taäp thô maø anh in ra ñeå “göûi taëng cho beø baïn” toâi thaáy nhö  ñaõ kieám theâm ñöôïc moät ngöôøi baïn vaên ngheä môùi raát deã thöông nôi anh.

Traùi tim Leâ Haân haøo saûng vaø nhaäy caûm laém, nhö anh töï thuù trong baøi “Chaân Töôùng” maø trong caâu ñaàu anh chôi chöõ thöïc ngoä nghónh:

con böôùm bay vaø bay böôùm toâi
chæ vì ñôøi coù nhöõng voøng moâi
goïi toâi vaø cuõng nghe toâi goïi
voâ löôïng loøng cho, nhaän, theá thoâi

Nhaø thô tieác nuoái nhöõng kyû nieäm cuõ vaø muoán cho nhöõng ngöôøi ñeïp thuôû xa xöa ñoù bieát raèng anh seõ chaúng bao giôø queân hoï. Ñeïp thay laø taám loøng beàn ñoã cuûa Leâ Haân:

oâi nhöõng con chim ñaõ troùt bay
daãu xa nhöng vaãn soùt trong naøy
tieáng tình soáng maõi trong hôi thôû
xin ñöôïc giaøu theâm vôùi thaùng ngaøy

Toâi bieát chaéc anh laø moät ngöôøi choàng haïnh phuùc, vì traùi tim cuûa anh beàn ñoã nhaát vôùi Haûi Ñöôøng, nhö anh ñaõ thoå loä trong baøi “Böôùm Hoa” vieát taëng ngöôøi baïn ñôøi vôùi aân tình chaát ngaát vaø lôøi höùa thuûy chung cöïc kyø laõng maïn:

naøy em, ñaây coác röôïu hoa
roùt ra töø traùi tim ta bình thöôøng
uoáng ñi, hôõi ñoùa haûi ñöôøng
ñeå nghe boán höôùng möôøi phöông thôm löøng
neáu say, ta coõng treân löng
ñi quanh trong coõi voâ cuøng theá gian

Coõi voâ cuøng theá gian baøng baïc trong thô Leâ Haân ñeå ñoùn môøi ngöôøi yeâu ñi vaøo tình söû, nhö trong caùc baøi “Ñoùn Xuaân”, “Aùo Vaøng Hoa Tím” vaø “Em, Bieån vaø Traêng”, caû ba baøi ñeàu phaûng phaát hoàn thô Ñinh Huøng, moät trong nhöõng thi nhaân  maø anh ngöôõng moä.  Nhöõng ñoaïn thô möôït maø sau ñaây töø caùc baøi aáy cuûa Leâ Haân ñaõ laøm soáng laïi trong toâi nhöõng giaác mô kyø thuù cuûa thôøi son treû:

vaø bieát ñaâu chöøng hai chuùng ta
bay vaøo vuõ truï nhaët sao sa
moãi sao laø moät con chim nhoû
bieát thôû, bieát cöôøi, bieát haùt ca
(Ñoùn Xuaân)

coù phaûi em töø moät kieáp thu
maét xanh laáp laùnh ngaán söông muø
quanh naêm maëc aùo vaøng hoa cuùc
hoaøng haäu yeâu thöông cuûa moïi ngöôøi
em chöùa trong tim trieäu aùng thô
töøng lôøi noùi môû nhöõng öôùc mô 
(Aùo Vaøng Hoa Tím)

bieån laøm chöùng, coù ta töøng ñöùng laïi
löôïm höông em thaûng thoát nuoát voâ loøng
treân maët nöôùc, nôi em bôi thuôû noï
soùng töøng chuøm hoäi tuï ôû chung quanh
(Em, Bieån vaø Traêng)

Leâ Haân cuõng chòu aûnh höôûng Nguyeãn Bính, moät nhaø thô nöõa maø anh meán moä. Ñoaïn luïc baùt sau ñaây trong baøi “Taø Aùo Muøa Thu” laø moät lôøi môøi moïc Naøng Thô  voâ cuøng deã thöông. Naøng Thô naøo maø coù theå khöôùc töø lôøi duï doã naøy nhæ?  Toâi ñoaùn  neáu Nguyeãn Bính coøn soáng, chaéc oâng cuõng seõ gaät ñaàu taùn thöôûng:

muøa thu voán cuûa ñaát trôøi
vaø em voán cuûa nhöõng ngöôøi laøm thô
toâi troàng tæa nhöõng sôïi tô
môøi em böôùc xuoáng nhöõng tôø hoa tieân

Leâ Haân cuõng meâ coû caây hoa laù, nhö anh ñaõ thoå loä trong baøi “Trong Vöôøn Hoa Toâi”. Anh yeâu ñuû moïi loaïi hoa trong vöôøn ñöôïc anh nhaân caùch hoùa, töø vaïn thoï ñôn sô khoaùc aùo vaøngï ñeán thöôïc döôïc maûnh mai ñöùng baâng khuaâng ñeán penseùe naèm trong töøng caùnh nhung vaøng ñeán caùc loaïi hoàng, vaø anh yeâu chuùng kieåu naøy:

yeâu hoa
khoâng theå ngaém chôi
cuøng thô, thôû giöõa ñaát trôøi vôùi hoa

Anh kheùo laém, yeâu  moïi loaøi hoa chæ laø caùi côù ñeå anh noùi leân taám loøng cuûa anh ñoái vôùi boâng hoa “noùi tieáng ngöôøi” hoâm aáy vaéng maët trong vöôøn. Ñoïc ñoaïn sau ñaây cuûa Leâ Haân khieán toâi lieân töôûng ñeán baøi thô tình ngaùt höông mang teân “Gefunden” (“Tìm Thaáy”) cuûa thi haøo Johann Wolfgang von Goethe, trong ñoù ngöôøi baïn ñôøi Christiane Vulpius tuoåi vöøa ñoâi taùm ñöôïc taû nhö moät boâng hoa bieát noùi coù ñoâi maét ñeïp long lanh nhö sao trôøi, ñöôïc thi nhaân “tìm thaáy” trong röøng vaø mang veà nhaø “troàng laïi” trong vöôøn hoa haïnh phuùc:

töôûng raèng thieáu
coù ñaâu hay
em laø hoa nôû moãi giaây tuyeät vôøi
thì ra em ôû ñaây roài
em laø hoa cuûa rieâng toâi böùng troàng
vaøo thô
vaøo maùu
vaøo loøng
bình an em nôû traêm voøng ña ñoan

Leâ Haân du hoïc thaønh taøi ôû haûi ngoaïi vaø maõi 35 naêm sau môùi trôû laïi thaêm vieáng queâ nhaø vaøo naêm 2001. Quaõng thôøi gian daèng daëc aáy ñaõ chaúng laøm giaûm xuùt chuùt naøo taám loøng yeâu thöông anh giaønh cho queâ cuõ, cho ngöôøi xöa. Anh ñaõ thaêm laïi Hoäi An, Ñaø Naüng, queâ meï, queâ cha, vaø anh nhôù laïi coâng ôn sinh thaønh döôõng duïc cuûa song thaân nay khoâng coøn nöõa. Tình caûm anh raït raøo vaø chaân chaát khieán ngöôøi ñoïc thô anh seõ phaûi cuøng anh nhoû leä cho nhöõng thöông, nhöõng nhôù, nhöõng tieác cuûa moät ngöôøi ñi tìm laïi thôøi gian ñaõ maát. Toâi ñaõ xoán xang trong loøng khi ñoïc nhöõng ñoaïn thô döôùi ñaây cuûa Leâ Haân:

chaúng traêm thöông, chaúng ngaøn thöông
caû loøng toâi traûi leân phöôøng phoá xöa
(Chaøo Hoäi An)

Ñaø Naüng vaãn cuûa toâi
vónh vieãn laø cuûa toâi
duø giang hoà, löu laïc
vaãn coõng treân löng ñôøi
(Ñaø Naüng cuûa Toâi)

hôõi anh Nhöùt, chò Daàn … con quyù caäu
cho em nhôø thaép hoä nhöõng ngoïn höông
trong ñoït khoùi nhìn töø xa ngaøn daëm
bieát ñaâu chöøng em gaëp heát ngöôøi thöông
(Laøng Ngoaïi)

höôûng döông naêm möôi boán
maù toâi ñaõ xa ñôøi
voác ñaát ñaép leân moä
toâi khoùc thaät söï roài
thaùng tö ôi thaùng tö
thaùng nhieäm maàu cuûa Phaät
meï toâi theo traêng raèm
chaúng phaûi veà vôùi ñaát
(Maù Toâi)

phuùt nhaém maét khoâng coù con beân caïnh
chaéc deã gì cha giöõ troïn nieàm vui?
con quaû thaät chaúng maáy khi taâm nieäm
daâng leân cha thöông nhôù nhöõng traàm höông
nhöng cuøng taän trong tim con laø coõi
thôø meï cha trong suoát cuoäc voâ thöôøng
(Daâng Cha)

Toâi tin chaéc nhöõng thaân höõu, nhöõng “con böôùm bay” thuôû xa xöa-- maø moät soá ñöôïc Leâ Haân trìu meán neâu teân tuoåi trong caùc baøi thô vieát veà beø baïn-- cuõng nhö caùc ñoäc giaû khaùc, seõ traân quyù Tình Thôm Maáy Nhaùnh nhö moät moùn quaø vaên ngheä ñeå ñôøi, moät thöù “cuûa tin goïi moät chuùt naøy laøm ghi” töø moät ngöôøi baïn raát hieàn, raát chung thuûy, raát ñaùng yeâu. Rieâng toâi xin coù lôøi möøng Leâ Haân ñaõ cho chaøo ñôøi moät taäp thô tuyeät ñeïp vaø caûm ôn nhaø thô ñaõ cho toâi vinh döï ñöôïc ghi trong taäp thô cuûa anh moät vaøi taâm tö chaân thaønh.

ÑAØM TRUNG PHAÙP
Muøa Leã Ñoäc Laäp Hoa Kyø 2003
Dallas, Texas