CHIEÁN LÖÔÏC MAËT BIEÅN CUÛA TRUNG QUOÁC

 VAØ VAÁN ÑEÀ BIEÅN ÑOÂNG

Nguyeãn Duy Chính

Lôøi noùi ñaàu: Trong vaøi thaäp nieân gaàn ñaây, bieån ñoâng (töùc bieån Nam Trung Hoa hay bieån Ñoâng Nam AÙ tuøy theo töøng taùc giaû) ñaõ trôû neân moät vaán ñeà quan troïng trong chính saùch cuûa caùc quoác gia Ñoâng AÙ. Tranh chaáp quyeàn sôû höõu vaø khai thaùc khu vöïc naøy ñaõ laø moät quan taâm haøng ñaàu cuûa nhieàu chính quyeàn. Nghieân cöùu veà vai troø kinh teá, quaù trình lòch söû cuûa noù ñaõ ñöôïc nhieàu hoïc giaû trình baøy caën keõ, cuï theå laø hai cuoán "Ñaëc khaûo veà Hoaøng Sa vaø Tröôøng Sa" cuûa nhoùm nghieân cöùu söû ñòa mieàn Nam Vieät Nam tröôùc naêm 1975 (ñöôïc nhaø xuaát baûn Vaên Ngheä-Khai Trí taùi baûn taïi haûi ngoaïi naêm 1992) vaø "Ñòa Lyù bieån Ñoâng vôùi Hoaøng Sa vaø Tröôøng Sa" cuûa Vuõ Höõu San (do UÛy Ban Baûo Veä Söï Veïn toaøn Laõnh Thoå Vieät Nam aán haønh naêm 1995). Nhieàu hoïc giaû nöôùc ngoaøi cuõng coù nhöõng coâng trình hoaëc nghieân cöùu rieâng veà vuøng bieån, hoaëc ñaët chung trong nghieân cöùu khu vöïc, chaúng haïn nhö Steven J. Hood (Dragons Entangled, Indochina and the China-Vietnam War, M.E. Sharpe Inc. 1992), Peter Kien-hong Yu (A Study of The Pratas, Macclesfield Bank, Paracels, and Spratlys in the South China Sea, Taipei 1988) Phuø Tuaán (Nam Haûi Töù Sa quaàn ñaûo, Theá Kyû thö cuïc Ñaøi Baéc 1981) ...Ngoaøi ra coøn voâ soá nhöõng baøi vieát treân baùo chí, taäp san Vieät, Myõ, Phaùp, Hoa ... veà bieån ñoâng. Coù nhöõng taøi lieäu heát söùc xaùc ñaùng nhöng cuõng coù nhieàu taøi lieäu khoâng chaân thöïc, ñieån hình laø nhöõng taøi lieäu do Hoa luïc hay Hongkong phoå bieán.. Tuy nhieân, khi nghieân cöùu veà vaán ñeà bieån ñoâng, chuùng ta khoâng theå boû qua nhöõng laäp luaän töø nhieàu goùc caïnh khaùc, nhaát laø ñoù laø nhöõng laäp luaän maø nhaø nöôùc Trung Hoa söû duïng treân baøn côø chính trò quoác teá.

Nhöõng vaán ñeà lieân quan tröïc tieáp ñeán bieån ñoâng ñaõ ñöôïc nhieàu ngöôøi ñeà caäp ñeán. Vì theá chuùng toâi chæ vieát raát sô löôïc vaø daønh nhöõng chi tieát cuï theå ñoù cho nhöõng coâng trình nghieân cöùu saâu roäng hôn, qui moâ hôn. Trong phaïm vi baøi naøy, chuùng toâi chæ trình baøy khu vöïc bieån ñoâng ñeå gôïi yù cho ñoäc giaû veà taàm quan troïng cuûa noù ñoái vôùi toaøn vuøng Ñoâng Nam AÙ, nhaát laø ñoái vôùi traät töï môùi cuûa vuøng Thaùi Bình Döông trong theá kyû saép tôùi. Vai troø chieán löôïc vaø an ninh ngaøy caøng ñaäm neùt hôn vai troø kinh teá nhaát laø ñoái vôùi Vieät Nam chuùng ta.

DAÃN NHAÄP

Ai cuõng bieát vieäc Hoa Kyø bình thöôøng hoùa quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam cuõng nhö vieäc Vieät Nam ñöôïc thu nhaän vaøo Hieäp Hoäi Caùc Quoác Gia Ñoâng Nam AÙ (ASEAN) khoâng chæ ñôn thuaàn vì lyù do kinh teá. Taùi laäp quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam laø moät daáu hieäu chöùng toû Hoa Kyø muoán thieát laäp moät theá quaân bình môùi taïi AÙ Chaâu. Moät trong nhöõng nguyeân nhaân quan troïng nhaát maø chính quyeàn Myõ coâng khai ñöa ra laø vieäc ngaên ngöøa chính saùch baønh tröôùng cuûa Trung Quoác. Chính saùch taøm thöïc (taèm aên daâu) cuûa Trung Quoác trong vaøi thaäp nieân qua ñaùnh daáu moät söï chuyeån mình lôùn trong chieán löôïc ñoái ngoaïi cuûa hoï. Neáu Trung Quoác laøm chuû bieån ñoâng khoâng phaûi chæ Vieät Nam bò aûnh höôûng nghieâm troïng maø Philippines, Indonesia, Malaysia, Thailand cuõng seõ bò khoáng cheá. Ñaøi Loan seõ bò coâ laäp vaø chòu aùp löïc traàm troïng. Coâng cuoäc vaän ñoäng ñeå tieán tôùi moät tö theá ñoäc laäp cuûa nhaân daân Ñaøi Loan seõ trôû neân gay go hôn. Theâm vaøo ñoù, Nhaät Baûn, AÁn Ñoä, Hoa Kyø cuõng seõ bò aùn ngöõ vaø chia caét, maát heát aûnh höôûng ñoái vôùi vuøng Ñoâng Nam AÙ, gaây nguy haïi cho caùc keá hoaïch maäu dòch vaø chieán löôïc oån ñònh toaøn caàu. Chính vì theá, moät giaûi phaùp phoái hôïp nhieàu quoác gia ñeå ngaên chaën söï baønh tröôùng cuûa Trung Quoác khoâng nhöõng baûo veä ñöôïc maët bieån phía ñoâng cuûa Vieät Nam maø coøn taïo ñöôïc söï oån ñònh tröôøng kyø cho toaøn theå khu vöïc taây ngaïn Thaùi Bình Döông.

Nhieàu phaân tích gia ñaõ cho raèng neáu theá kyû thöù 19 laø theá kyû cuûa caùc daân toäc vuøng Ñaïi Taây Döông thì khi sang theá kyû thöù 21, vuøng chaâu AÙ Thaùi Bình Döông seõ trôû thaønh khu vöïc kinh teá quan troïng haøng ñaàu cuûa theá giôùi. Moät Ñaïi Trung Hoa bao goàm Hoa Luïc, Ñaøi Loan, Singapore vaø caùc coäng ñoàng Hoa kieàu raûi raùc khaép theá giôùi seõ trôû thaønh moät löïc löôïng kinh teá vaø chính trò voâ cuøng maïnh meõ. Cho neân, ñoái chieáu vôùi vieãn töôïng cuûa vaøi chuïc naêm saép tôùi, nhöõng phaân tích gia chieán löôïc ñeàu nhìn nhaän raèng Trung Quoác khoâng phaûi chæ tìm kieám vai troø sieâu cöôøng kinh teá maø coøn tìm laïi vò trí “thieân trieàu” cuûa hoï trong lòch söû, trong ñoù caùc nöôùc chung quanh laø thuoäc quoác, phaûi thaàn phuïc vaø trieàu coáng, coâng nhaän tö theá laõnh ñaïo cuûa hoï veà moïi maët.

CHIEÁN LÖÔÏC MAËT BIEÅN CUÛA TRUNG HOA        

Trong thôøi thöôïng vaø trung coå, Trung Quoác khoâng coù moät khaùi nieäm roõ reät veà bieån caû vaø chæ nuoâi tham voïng baønh tröôùng treân ñaát lieàn. Thôøi Xuaân Thu, Chieán Quoác, ngöôøi Trung Quoác töôûng raèng nöôùc Taøu laø trung taâm theá giôùi, caùc nöôùc chung quanh ñeàu man di, moïi rôï. Chính vì theá maø hoï töï goïi mình laø Trung Quoác töùc nöôùc ôû trung taâm. Hai chöõ “thieân haï” (döôùi voøm trôøi) laø noùi veà nhöõng daân toäc soáng trong vuøng luïc ñòa Trung Hoa vaø nhöõng tieåu quoác chung quanh thaàn phuïc nöôùc Taøu. ÔÛ phía ñoâng laø bieån caû voâ taän, chæ ñöôïc moâ taû trong nhöõng truyeän thaàn kyø, nôi nhöõng ngöôøi phi thöôøng maïo hieåm ñi tìm thuoác tröôøng sinh. Vieäc tìm hieåu nhöõng vuøng ñaát beân kia bôø ñaïi döông khoâng maáy ai nghó ñeán. Thaûng hoaëc coù ngöôøi ñeå taâm nghieân cöùu thì phaàn lôùn chæ laø söu taàm nhöõng daät söï hoang ñöôøng trong töôûng töôïng hôn laø maét thaáy tai nghe. Cho neân, nhöõng söï kieän ñoù khoâng ñaùng tin maø chæ laø moät loaïi tieåu thuyeát, daãu coù döïa treân moät soá yeáu toá lòch söû nhöng vaãn chæ laø saûn phaåm ñöôïc hình thaønh vôùi muïc ñích giaûi trí maø thoâi.

Trong thôøi phong kieán, Khoång hoïc ñöôïc coi laø sôû hoïc chính thoáng, tinh thaàn thöông maïi bò coi laø thaáp keùm, giôùi thöông nhaân ñöùng sau cuøng trong töù daân só noâng coâng thöông. Ñôøi Haùn, Ñöôøng, Toáng, Nguyeân, thöông maïi vôùi beân ngoaøi haàu nhö khoâng coù, cuõng chaúng ai nghó ñeán vieäc tìm hieåu caùc nöôùc ôû xa xoâi. Tuy töø ñôøi Ñöôøng, ngöôøi Taøu ñaõ bieát raèng phía beân kia daõy Hi Maõ Laïp Sôn coù caùc ñeá quoác Ba Tö, Thoå Nhó Kyø, AÛ Raäp, AÁn Ñoä ... nhöng thôøi ñoù Trung Hoa vaãn laø khu vöïc vaên minh nhaát vaø caùc nôi phaûi ñeán hoïc hoûi hoï chöù hoï khoâng phaûi caát coâng ñi tìm hieåu ngöôøi khaùc. Hoài theá kyû thöù baûy, Traøng An (kinh ñoâ nhaø Ñöôøng) laø khu vöïc thò töù lôùn nhaát theá giôùi luùc baáy giôø dieän tích hôn ba möôi daëm vuoâng, hôn hai trieäu cö daân, vaø haøng traêm ñeàn ñaøi traùng leä. ÔÛ kinh ñoâ, ngöôøi ta coù theå tìm thaáy nhieàu loaïi saûn phaåm khaép nôi mang ñeán trong ñoù coù caû ñaëc saûn cuûa Phi Chaâu, AÁn Ñoä, Java ... Nhöõng phuù gia coù theå mua caû myõ nöõ Taây Döông toùc vaøng maét xanh laøm tì thieáp.[1] Tô luïa vaø ñoà goám laø nhöõng saûn phaåm quí giaù caùc thöông gia nöôùc ngoaøi ñeán Trung Hoa mua veà. Thôøi aáy, ngöôøi AÛ Raäp vaø ngöôøi Ba Tö coù nhöõng ñoaøn thöông thuyeàn huøng haäu nhaát, qua laïi khu vöïc bieån caû töø AÁn Ñoä Döông sang Thaùi Bình Döông. Tuy nhieân, ñoái vôùi caùc vua chuùa nöôùc Taøu, ñoù chaúng qua chæ laø nhöõng hình thöùc trieàu coáng, toû loä söï thaàn phuïc vaø haøng hoùa mua veà seõ giuùp vaøo vieäc “khai hoùa” caùc daân toäc man di. Buoân baùn chuû yeáu vaãn theo ñöôøng boä ôû phía Taây, caùc ñoaøn laïc ñaø ñi theo con ñöôøng maø ngöôøi ta goïi laø Con Ñöôøng Luïa (Silk Road). Coøn ñöôøng bieån buoân baùn caùc ñoà gia vò (Spice Route) khoâng qua ñeán Taøu maø chæ ñeán trung vaø baéc Vieät Nam roài môùi theo ñöôøng boä maø sang Nam Trung Hoa.[2]

Veà chieán löôïc, bieån caû ñöôïc coi nhö laø moät chieán luõy thieân nhieân baûo veä nöôùc Taøu. Thaønh thöû, hoï chæ chuù troïng vaøo vieäc cuûng coá moät löïc löôïng boä vaø kî binh baûo veä trung nguyeân khoûi söï xaâm laêng cuûa nhöõng boä laïc du muïc. Haàu nhö ñôøi vua naøo cuõng phaûi tieâu pha vaøo vieäc xaây ñaép tröôøng thaønh, cuûng coá ñoàn boùt doïc theo bieân thuøy phía baéc vaø phía taây. Trong vaên chöông ñôøi Ñöôøng, ñôøi Toáng chuùng ta thaáy nhaéc nhieàu ñeán bieân aûi, quan taùi, phong hoûa (ñoát löûa ñeå truyeàn tin baùo ñoäng), sa tröôøng (chieán traän treân sa maïc) ... chöù khoâng ai noùi ñeán bieån caû. Khoâng khí chieán tranh maø vaên nhaân, thi só  caûm nhaän ñöôïc laø gioù thoåi caêm caêm, caùt bay ñaù chaïy, quaân reo ngöïa hí chöù khoâng phaûi soùng voã baäp beành. Neáu coù nhaéc ñeán thuyeàn beø thì laø thuyeàn chaïy treân soâng vaø ngöôøi Trung Hoa chæ hình dung nhöõng traän thuûy chieán khoác lieät maø boái caûnh laø soâng Xích Bích, soâng Tieàn Ñöôøng ...

Ñeán thôøi nhaø Toáng, trieàu ñình Trung Hoa baét ñaàu quan taâm ñeán phoøng ngöï maët bieån, khoâng phaûi choáng xaâm laêng maø laø ñoái phoù vôùi caùc toaùn giaëc bieån thöôøng aên cöôùp caùc thöông thuyeàn vaø daân cö duyeân haûi. Löïc löôïng tuaàn phoøng ñoù phoái hôïp caû quan quaân trieàu ñình laãn thöông nhaân. Löïc löôïng haûi quaân ñaàu tieân ñöôïc thaønh laäp töø naêm 1132 nhöng chæ duøng ñeå tuaàn phoøng bôø bieån maø thoâi. Moät traêm naêm sau, Toáng trieàu ñaõ coù moät löïc löôïng tuaàn phoøng leân ñeán 20 ñoaøn thuyeàn vaø moät löïc löôïng hôn naêm vaïn lính. Theá nhöng ñoù chæ laø hình thöùc vì ñeán chín phaàn möôøi binh só treân thuyeàn khoâng chieán ñaáu ñöôïc. Naêm 1239, khi moät vieân quan ñi xem xeùt caên cöù haûi quaân Traán giang phía ñoâng Nam Kinh treân bôø soâng Döông Töû, thaáy raèng trong 5000 binh só truù ñoùng, chæ coù 500 ngöôøi ñuû söùc ñi thuyeàn, coøn laïi laø thaønh phaàn baát khieån duïng.[3] Chuùng ta coù theå hieåu ñöôïc taïi sao moãi khi Nam chinh, quaân Taøu luoân luoân bò ñaïi baïi treân maët bieån vaø ñöôøng soâng ôû nöôùc ta. Trung Hoa töø thôøi trung coå trôû veà tröôùc khoâng quan taâm ñeán bieån caû, coi nhö cöông vöïc ñònh saün treân ñaát laø cuûa thieân töû maø döôùi beå laø cuûa Long Vöông. Xaâm phaïm ñeán bieån caû laø gaây chuyeän vôùi thöôïng giôùi. Traùi laïi, Vieät Nam ta laïi coi bieån caû laø moät nöûa maùu huyeát cuûa mình (truyeàn thuyeát tieân roàng), toå quoác bao goàm ñaát vaø nöôùc. Vaên minh noâng nghieäp gaén lieàn vôùi ñaát ñai vaø bieån caû laø ñaëc tính cuûa Nam phöông, trong khi ñoù mieàn Baéc voán laø daân du muïc gioûi chinh phuïc treân löng ngöïa. Thôøi trung coå, chæ coù ngöôøi phöông Nam môùi gioûi veà ñöôøng thuûy (ngöôøi phöông Baéc thieän ñi ngöïa, ngöôøi phöông Nam gioûi ñi thuyeàn laø caâu noùi cuûa ngöôøi Trung Hoa). Chính vì theá, trong nhöõng coå vaät ñaøo ñöôïc ôû Vieät Nam thöôøng coù trang trí hình thuyeàn trong khi taïi Trung Hoa thöôøng coù nhöõng coã xe ngöïa.

Tuy coù öu theá veà haûi quaân, nhaø Toáng vaãn khoâng choáng noåi quaân Nguyeân töø phöông baéc traøn xuoáng vaø ñeán naêm 1279 thì nöôùc Taøu hoaøn toaøn döôùi quyeàn cai trò cuûa ngöôøi Moâng Coå. Trong caùc ñaúng caáp môùi cuûa trieàu ñình Nguyeân, ngöôøi Taøu ôû phöông Nam (Nam Nhaân) ñöùng cuoái cuøng. Trong cuøng thöù baäc ñoù thì  só phu Trung Hoa (thöù 9) tuy treân ñöôïc aên maøy (thöù 10) nhöng ñöùng sau gaùi ñó (thöù 8). Nhaø Nguyeân chæ troïng duïng caùc daân toäc ngoaøi quan aûi, mieàn Trung AÙ. Ngöôøi Trung Hoa phía baéc Hoaøng Haø môùi ñöôïc goïi laø Haùn Nhaân (han ren) vaø ñöôïc ñöùng haøng thöù ba.

Trong khi ñaùnh nhau vôùi nhaø Toáng, quaân Moâng Coå ñaõ xaây döïng ñöôïc moät löïc löôïng haûi quaân huøng haäu vaø sau ñoù duøng caùc ñoaøn chieán thuyeàn naøy ñi chinh phuïc vuøng Ñoâng Nam AÙ vaø Nhaät Baûn. Tuy nhieân ñoaøn quaân baùch thaéng cuûa hoï bò ñaùnh baïi ba laàn taïi Vieät Nam (1258-88), hai laàn bò baõo lôùn ñaùnh ñaém ngoaøi khôi Nhaät Baûn (1281) khi hoï ruùt quaân ra khoûi ñaûo Kyushu vaø moät laàn taïi Indonesia (1293) khi tieán ñaùnh Java.

Ñeán theá kyû thöù 16, döôùi trieàu Minh, nöôùc Taøu bò naïn cöôùp bieån quaáy phaù. Nhöõng haûi taëc ñoù thöôøng laø ngöôøi Nhaät neân ñöôïc ñaët teân laø oaûi khaáu (wokou, giaëc luøn). Haûi taëc khoâng phaûi chæ hoaït ñoäng doïc theo bôø bieån Trung Hoa maø keùo daøi töø Trieàu Tieân xuoáng ñeán taän Maõ Lai. Vaø tuy goïi laø giaëc luøn, thaønh phaàn haûi taëc bao goàm ñuû moïi gioáng daân ôû ñoâng vaø ñoâng nam AÙ Chaâu. Trong nhöõng ñaùm giaëc lôùn coù caû nhöõng ngöôøi baát maõn vôùi trieàu ñình, boû ñi aên cöôùp. Thaønh thöû, caû moät vuøng duyeân haûi roäng lôùn coi nhö khoâng thuoäc quyeàn kieåm soaùt cuûa quan quaân. Caùc toaùn giaëc ñoù cuõng hoaønh haønh doïc theo duyeân haûi nöôùc ta vaø ñöôïc goïi laø giaëc taøu oâ vì thuyeàn cuûa chuùng sôn ñen. Nhieàu voõ töôùng ñaõ noåi danh vì coâng traïng deïp boïn giaëc naøy chaúng haïn nhö Hoaøng ñình Baûo, Nguyeãn höõu Chænh ñôøi Leâ, Buøi Vieän ñôøi Nguyeãn. Vua Quang Trung thu phuïc chuùng ñeå sai sang quaáy phaù mieàn nam nöôùc Taøu.[4] Buøi Vieän cuõng chieâu moä hoï duøng vaøo vieäc caûi tieán haûi quaân cuûa nöôùc ta.[5] Gernet Jacques ñaõ nhaän ñònh nhö sau:

Vaøo theá kyû thöù 16, haûi taëc baønh tröôùng ñeán moät möùc ñoä chöa töøng coù vaø nguyeân nhaân coù theå tìm ra ñöôïc laø noù coù lieân quan tröïc tieáp ñeán vieäc phaùt trieån thöông maïi treân maët bieån ôû Ñoâng AÙ, töø Nhaät Baûn keùo ñeán Indonesia. Caùc vua nhaø Minh ñoái phoù baèng chính saùch ngaên caám nhöng thieáu lieân tuïc vaø chaët cheõ chæ vì quan ñieåm chieán löôïc vaø kinh teá moãi luùc moät khaùc.

Töø thôøi vua Theá Toâng nhaø Minh, cöôùp beå caøng hoaønh haønh, laáy caùc ñaûo ngoaøi khôi laøm caên cöù, ñoùi thì vaøo cöôùp boùc, baûy tænh duyeân haûi khoâng nôi naøo yeân.[6] Ñeán khi Hoà Toân Hieán, Toång Ñoác Chieát Giang ra leänh caám daân chuùng lieân laïc, tieáp öùng cho hoï, naïn giaëc beå môùi suy daàn.[7] Thôøi ñoù, ngöôøi Trung Hoa khoâng nhöõng khoâng muoán giao thieäp vôùi beân ngoaøi maø hoï coøn caám khoâng cho hoïc ngoaïi ngöõ cuõng nhö daïy tieáng Taøu cho ngöôøi nöôùc ngoaøi. Trong khi ngöôøi AÂu Chaâu phaùt trieån haøng haûi vaø tìm ñöôøng chinh phuïc thuoäc ñòa thì Trung Hoa laïi taøi giaûm haûi quaân nhaát laø töø khi ñaøo xong Vaän Haø (Grand Canal) naêm 1411 vaø khoâng coøn caàn ñeán vieäc chuyeân chôû haøng hoùa baèng ñöôøng bieån.

Trong thôøi nhaø Minh, coù hai söï kieän quan troïng maø chuùng ta caàn ghi nhaän. Ñoù laø 7 chuyeán vieãn haønh cuûa Trònh Hoøa vaø vieäc chieám ñoùng Ñaøi Loan cuûa Trònh Thaønh Coâng. Hai bieán coá ñoù ñaùnh daáu nhöõng böôùc ngoaët trong ñöôøng loái ñoái phoù vôùi maët bieån cuûa trieàu ñình Trung Hoa ñoàng thôøi cuõng khaúng ñònh laø tröôùc theá kyû thöù 17, ngöôøi Taøu  khoâng quan taâm tôùi caùc haûi ñaûo ngoaøi khôi nhö hoï vieän daãn sau naøy khi laán chieám bieån ñoâng.

A/ TRÒNH HOØA VAØ BAÛY LAÀN VIEÃN DU

Trònh Hoøa voán teân laø Ma He, laø con moät ngöôøi Hoài teân laø Mohammed Hajji ñaõ theo ñoaøn quaân vieãn chinh Moâng Coå xuoáng soáng ôû mieàn Nam nöôùc Taøu (theá kyû thöù 13). Khi con thöù cuûa vua Hoàng Voõ (töùc Minh Thaùi Toå Chu Nguyeân Chöông) laø Chu Leä ñöôïc giao cho vieäc ñem quaân bình Vaân Nam coù baét ñöôïc moät soá lôùn binh só Moâng Coå vaø caùc daân toäc thieåu soá ngöôøi Meøo, ngöôøi Dao. Ñaøn oâng bò gieát heát, ñaøn baø ñem veà laøm tì thieáp coøn treû em vaø thanh thieáu nieân bò thieán ñeå laøm hoaïn quan haàu haï trong cung. Moät trong nhöõng ñöùa treû ñoù sau ñöôïc ban Haùn tính laø Trònh, Haùn danh laø Hoøa. Khi Chu Leä cöôùp ñöôïc ngoâi vua (töùc vua Thaønh Toå, nieân hieäu Vónh Laïc chính laø ngöôøi sai Tröông Phuï sang chieám nöôùc ta), Trònh Hoøa ñöôïc sai ñi söù haûi ngoaïi ñeå tuyeân döông oai ñöùc nhaø Minh.[8]

Trònh Hoøa ñoùng moät ñoaøn chieán thuyeàn lôùn ñeå ñi xa. Chieác thuyeàn lôùn nhaát ñöôïc ñaët teân laø “baûo thuyeàn”, daøi 130 thöôùc (taây), coät buoàm cao 54 thöôùc. Caùc thuyeàn khaùc trung bình daøi 110 thöôùc, coät buoàm khoaûng 45 thöôùc. Trong chuyeán haûi haønh ñaàu tieân cuûa Trònh Hoøa, caû thaûy goàm 63 chieác thuyeàn vaø 2,780 ngöôøi.[9]

Coù nhieàu lyù do ñöa ra ñeå giaûi thích veà nhöõng chuyeán ñi naøy. Nhöõng söû gia  Trung Hoa gaàn ñaây coi laø nhöõng cuoäc haûi trình nhaèm chöùng toû cho nhöõng daân toäc khaùc thaáy ñöôïc söï cöôøng thònh vaø huy hoaøng cuûa trieàu ñaïi nhaø Minh. Vôùi quan ñieåm duøng lòch söû ñeå giaûi thích moät soá tieàn ñeà, Trung Hoa luïc ñòa (Trung Coäng) ñaõ hoaøn thaønh nhieàu coâng trình nghieân cöùu veà cuoäc ñôøi vaø söï nghieäp cuûa vieân thaùi giaùm goác Hoài. Gaàn ñaây, moät vieän nghieân cöùu coù teân laø Vieän Nghieân Cöùu Trònh Hoøa ñöôïc thaønh laäp taïi Nam Kinh. Nhöõng taøi lieäu hoï ñöa ra luoân luoân chuû quan, ñöôïc vaän duïng ñeå chöùng minh raèng Trung Hoa ñaõ thaùm hieåm vaø chinh phuïc ñöôïc nhieàu vuøng ñaát xa xoâi töø thôøi Trung Coå.[10] Tuy nhieân, theo nhöõng taøi lieäu, keå caû nhöõng vaên kieän vieát töø thôøi ñoù, Trònh Hoøa tuy coù ñeán ñöôïc nhieàu nôi nhö Maõ Lai, Indonesia vaø coù laàn sang taän Tích Lan, AÁn Ñoä, Phi Chaâu nhöng laïi khoâng vieát gì veà caùc ñaûo ngoaøi khôi Vieät Nam.[11] Coù leõ trong thôøi kyø ñoù, khoâng ai quan taâm ñeán moät vuøng bieån ñaày soùng gioù, hieåm nguy ñeå thaùm hieåm moät khu vöïc toaøn ñaûo san hoâ ôû giöõa ñaïi döông nhö theá. Trònh Hoøa coù ñi doïc theo bôø bieån Vieät Nam, Chieâm Thaønh, Chaân Laïp ñeå trao ñoåi traàm höông, ngaø voi, söøng teâ, goã mun ñem veà Taøu, vaø taëng laïi cho thoå daân ñoà söù vaø tô luïa.[12] Neáu gaëp khaùng cöï, Trònh Hoøa ñem quaân baét vua caùc tieåu quoác ñem veà nhö tröôøng hôïp Palembang vaø Tích Lan. Moãi khi ñoå boä, Trònh Hoøa xaùc ñònh oâng ta laø söù giaû cuûa Hoaøng ñeá Trung Hoa, chuùa teå moät quoác gia trung taâm moïi neàn vaên minh vaø Trung Hoa khoâng tôùi ñeå chieám thuoäc ñòa hay eùp buoäc phaûi môû cöûa giao thöông maø chæ yeâu caàu trieàu coáng toû yù thaàn phuïc.[13]

Moät lyù do thöù hai coù theå ñaùng tin hôn laø vua Thaønh Toå sai Trònh Hoøa ñi luøng tìm vua Hueä Ñeá (töùc chaùu goïi oâng baèng chuù, ngöôøi leân keá vò Chu Nguyeân Chöông vaø ñaõ bò oâng cöôùp ngoâi) nghe ñoàn laø ñaõ giaû daïng laøm sö troán ra nöôùc ngoaøi.[14] John King Fairbank, hoïc giaû löøng danh veà Trung Hoa ñaõ neâu ra ba ñaëc ñieåm veà caùc cuoäc vieãn du cuûa Trònh Hoøa:

-        Thöù nhaát, ñaây khoâng phaûi laø nhöõng cuoäc thaùm hieåm nhöõng vuøng ñaát môùi maø chæ laø nhöõng chuyeán vieãn haønh chính thöùc do nhaø vua sai ñi. Trònh Hoøa ñi theo nhöõng thuûy loä maø thöông nhaân AÛ Raäp vaø Trung Hoa ñaõ ñi qua.

-        Thöù hai, nhöõng chuyeán ñi ñoù coù tính chaát ngoaïi giao chöù khoâng nhaèm muïc tieâu thöông maïi, laïi caøng khoâng phaûi ñi chinh phuïc thuoäc ñòa. Hoï trao ñoåi haøng hoùa vaø mang veà caùc ñaëc saûn (trong ñoù coù caû con höôu cao coå maø hoï töôûng raèng moät loaïi kyø laân) cuûa nhöõng vuøng xa xoâi.

-        Thöù ba, sau khi caùc chuyeán du haønh chaám döùt vaøo naêm 1433 thì khoâng bao giôø tieáp tuïc nhöõng chuyeán ñi khaùc nöõa. Ngay caû caùc taøi lieäu ghi cheùp veà nhöõng chuyeán ñi naøy cuõng bò vieân Binh Boä Thò Lang huûy ñi (vaøo khoaûng 1479) vaø nhaø Minh caám ngaët ngöôøi Taøu buoân baùn vôùi beân ngoaøi.[15]

B/ TRÒNH THAØNH COÂNG VAØ ÑAÛO ÑAØI LOAN

Tröôùc theá kyû thöù 17, Ñaøi Loan chöa ñöôïc coâng nhaän nhö moät phaàn ñaát cuûa Trung Hoa. Cho ñeán cuoái ñôøi Minh, Ñaøi Loan vaãn laø moät vuøng ñaát khoâng maáy ai bieát ñeán. Baõo toá, soùng caû, muoãi moøng ngaên caùch thoå daân vôùi ñaïi luïc. Cö daân treân ñaûo laïi döõ daèn neân khoâng maáy khi taøu beø daùm gheù vaøo. Chæ moät soá ít laùi buoân daïn dó môùi daùm dong thuyeàn sang trao ñoåi söøng höôu, da thuù ñem veà baùn laáy lôøi. Ngoaøi thoå daân chæ coù haûi khaáu môùi daùm ôû. Tröôùc ñoù ngöôøi Boà Ñaøo Nha ñaõ gheù qua vaø ñaët cho hoøn ñaûo caùi teân Formosa coù nghóa laø ñeïp ñeõ nhöng cuõng khoâng daùm ôû maø chæ truù nguï taïi Macao, laáy nôi ñaây laøm cô sôû chính ôû Ñoâng AÙ.[16] Cuõng neân noùi theâm, theo nghieân cöùu cuûa nhoùm hoïc giaû baûn ñòa Ñaøi Loan thì thoå daân taïi ñaây voán thuoäc gioáng Maõ Lai ñaõ soáng treân hoøn ñaûo naøy töø nhieàu ngaøn naêm tröôùc. Nhöõng di chæ ñaøo ñöôïc treân ñaûo Ñaøi Loan gaàn vôùi nhöõng di chæ tìm thaáy trong vuøng Ñoâng Nam AÙ chaâu vaø Vieät Nam, laø nhöõng cö daân gioûi ñöôøng thuûy chieám cöù vuøng bieån Nam AÙ töø xöa.

Ñeán naêm 1624 thì ngöôøi Hoøa Lan ñem quaân chieám hoøn ñaûo vaø cai trò trong 37 naêm. Ngöôøi Taây Ban Nha chieám moûm cöïc baéc naêm 1626 nhöng bò ngöôøi Hoøa Lan ñaùnh baïi naêm 1642. Naêm 1661, moät ngöôøi Taøu lai Nhaät laø Trònh Thaønh Coâng ñaùnh ñuoåi ñöôïc ngöôøi Hoøa Lan. Cha cuûa Trònh Thaønh Coâng laø Trònh Chi Long löu laïc sang Nhaät, laäp gia ñình vôùi moät ngöôøi ñaøn baø Nhaät ôû beân ñoù. Chi Long laøm ngheà cöôùp bieån nhöng sau ñöôïc Minh trieàu thu phuïc, phong cho moät chöùc quan. Khi veà coäng taùc vôùi trieàu ñình, hoï Trònh ñöôïc chæ huy moät ñoäi haûi thuyeàn, nhöng y vaãn tieáp tuïc ñi aên cöôùp nhöng khoâng coøn sôï quan quaân truy luøng nhö tröôùc nöõa.

Khi quaân Thanh traøn vaøo chieám trung nguyeân, moät soá toân thaát nhaø Minh coøn tieáp tuïc chieán ñaáu ôû mieàn Nam. Trònh Thaønh Coâng vì phoø Minh neân ñöôïc ban cho hoï Chu (töùc hoï nhaø vua) neân ngöôøi ta thöôøng bieát oâng ta qua caùi teân Quoác Tính Gia (maø ngöôøi AÂu Chaâu phieân aâm thaønh Koxinga, laø caùi teân thöôøng thaáy trong saùch vôû). Haïm ñoäi cuûa Trònh Thaønh Coâng tieáp tuïc ñaùnh nhau vôùi quaân Thanh doïc theo bôø bieån. Naêm 1659, hoï Trònh laøm moät cuoäc phieâu löu ñem quaân ñaùnh Nam Kinh nhöng bò ñaïi baïi. Khi bò vaây raát gaét ôû Haï Moân, Trònh Thaønh Coâng ñaùnh phaûi lieàu ñem taøn quaân phaù voøng vaây chaïy ra bieån ñaùnh ñuoåi ngöôøi Hoøa Lan chieám laáy ñaûo Ñaøi Loan.[17] Ñeå ngaên ngöøa Trònh Thaønh Coâng quaáy phaù duyeân haûi, naêm 1661, phuï chính ñaïi thaàn trieàu vua Thuaän Trò nhaø Thanh laø Oboi (chöõ Haùn goïi laø Ngao Baùi) haï leänh cho daân cö phaûi di daân vaøo noäi ñòa, caùch bôø bieån 30 daëm ñeå khoâng cho tieáp öùng ñöôïc vôùi giaëc ngoaøi bieån. Khi vua Khang Hi leân ngoâi (1662), nhaø Thanh hai laàn ñem quaân ñaùnh Ñaøi Loan (1664 vaø 1665) nhöng khoâng thaønh coâng. Veà sau, Thanh trieàu cöû Thi Lang (Shi Lang), moät boä töôùng cuûa Trònh Chi Long tröôùc ñaây veà haøng, thoáng laõnh 300 chieán thuyeàn bình ñònh Ñaøi Loan. Thi Lang ñem quaân töø Phuùc Kieán tieán ra ñaùnh baïi quaân hoï Trònh (luùc naøy Trònh Thaønh Coâng ñaõ cheát töø naêm 1662, con thöù laø Trònh Khaéc Saûng keá nghieäp) ôû quaàn ñaûo Baønh Hoà (Pescadores) hoài ñaàu thaùng 7, 1683 vaø ñeán cuoái naêm thì chieám ñöôïc toaøn theå ñaûo Ñaøi Loan.

Vua Khang Hi khoan hoàng khoâng gieát binh só cuûa hoï Trònh nhöng di chuyeån heát leân maïn baéc ñeå traán giöõ quaân Nga ñang laêm le traøn xuoáng. Trieàu ñình ñeà nghò phaù huûy ñaûo Ñaøi Loan roài ruùt veà nhöng Thi Lang khaån thieát xin cho quaân traán ñoùng ñeå laøm tieàn ñoàn choáng giöõ ngöôøi Hoøa Lan khoûi ñeán xaâm laêng. Vua Khang Hi ñoàng yù vaø keå töø naêm 1683, Ñaøi Loan môùi chính thöùc thuoäc veà Thanh trieàu, laø moät thuoäc ñòa cuûa tænh Phuùc Kieán.[18]

Tuy nhieân, Thanh trieàu cuõng vaãn giöõ nguyeân quan nieäm töø tröôùc tôùi nay cuûa Trung Quoác haïn cheá vieäc giao thöông, ngaïi laø neáu môû cöûa seõ ñem tôùi roái loaïn, tieát loä tin töùc bí maät quoác gia vaø tieâu hao vaøng baïc, gia taêng troäm cöôùp, toäi aùc.[19] Tuy leänh phaûi cö nguï caùch bôø bieån 30 daëm ñaõ baõi boû nhöng nhaø Thanh vaãn heát söùc nghieâm caám vieäc giao thieäp vôùi nöôùc ngoaøi, di cö hay lieân laïc vôùi Ñaøi Loan. Hoøn ñaûo luoân luoân bò nhìn vôùi caëp maét nghi kî, khinh mieät. Thaønh phaàn cö daân cuõng khoâng ñöôïc coi ngang haøng vôùi daân chuùng trong noäi ñòa. Chính vì theá, nhaø Thanh raát deã daøng nhöôøng laïi Ñai Loan ñeå ñoåi laáy moät vaøi ñieàu kieän trong khi giao thieäp vôùi lieät cöôøng sau naøy.

Cuõng neân noùi theâm laø hoï Trònh laø moät tröôøng hôïp heát söùc baát thöôøng. Trònh Chi Long khi coøn treû ñaõ löu laïc nhieàu nôi, theo caùc giaùo só Taây Döông sang caû Manila (Philippines) vaø laø moät trong soá ít ngöôøi Trung Hoa thôøi aáy theo ñaïo Cô Ñoác. Trònh Thaønh Coâng mang hai gioøng maùu Nhaät Hoa, laø ñeä töû moät laõnh chuùa Taây Ban Nha, ñaõ töøng tham döï nhieàu cuoäc vieãn du neân kieán thöùc hôn haún nhöõng ngöôøi bình thöôøng. Oâng ta phuø Minh chaúng qua chæ vì muoán duøng chieâu baøi ñuoåi ngöôøi Maõn Thanh ñeå coù theå töï mình leân ngoâi hoaøng ñeá. Chính aûnh höôûng cuûa ngöôøi Taây Ban Nha, Boà Ñaøo Nha vaø Hoøa Lan ñaõ khieán cho hoï Trònh coù chí höôùng xaây döïng moät giang sôn rieâng ngoaøi maët bieån. Tröôøng hôïp Trònh Thaønh Coâng cuõng khoâng khaùc gì Trieäu Ñaø sang chieám nöôùc ta laäp neân nöôùc Nam Vieät (goàm Baéc Vieät Nam vaø Nam Trung Hoa) nhöng khoâng theå vì theá maø ñi tôùi keát luaän laø hoøn ñaûo Ñaøi Loan thuoäc veà Trung Hoa töø cuoái ñôøi Minh.

Chi tieát ñoù quan troïng vì neáu tính ra thì ngöôøi Trung Hoa chæ thöïc söï laøm chuû hoøn ñaûo töø naêm 1945 tôùi nay (ñöùng treân phöông dieäp chuû quyeàn vì ngöôøi Maõn Thanh laø moät boä toäc quan ngoaïi, khoâng phaûi laø moät trieàu ñaïi chính thoáng cuûa ngöôøi Haùn). Ñaët vaán ñeà Ñaøi Loan, ngöôøi ta seõ khoâng theå queân quaàn ñaûo Ryukyu (Löu Caàu) cuõng ôû trong tình traïng töông töï, chæ môùi thuoäc veà Nhaät Baûn gaàn ñaây, nhöng Trung Hoa uùy kò neân khoâng daùm noùi tôùi chuû quyeàn cuûa hoï taïi khu vöïc naøy.[20] Reneù Grousset ñaõ bình luaän nhö sau:

Noã löïc cuûa oâng ta (Trònh Thaønh Coâng) ñaõ khieán cho caùc söû gia phaûi heát söùc chuù yù, vì oâng laø ngöôøi ñaàu tieân thöïc hieän moät coâng taùc maø tröôùc ñaây chöa heà xaûy ra ôû nöôùc Taøu. Ñoù laø ñi tìm kieám thuoäc ñòa theo ñöôøng bieån. Phaûi coâng nhaän raèng cuoäc phieâu löu cuûa Trònh Thaønh Coâng ñaõ môû ñaàu cho moät kyû nguyeân ñaïi di cö cuûa ngöôøi Trung Hoa, maø ngaøy nay ta thaáy con chaùu hoï ôû khaép nôi nôi vuøng bieån phía nam, töø Cholon ñeán Singapore, töø Batavia ñeán Manila vaø Hawaii. Caùc cuoäc di cö aáy coù yù nghóa heát söùc quan troïng maø haäu quaû tôùi nay cuõng chöa ño löôøng heát ñöôïc.

Moät soá ñoâng taøn quaân nhaø Minh vaø ngöôøi Trung Hoa tò naïn cuõng chaïy sang Vieät Nam, ñaùng keå nhaát laø nhoùm cuûa Döông Ngaïn Ñòch vaø Traàn Thöôïng Xuyeân ñoùng goùp nhieàu vaøo vieäc khai phaù mieàn nam nöôùc ta.[21] Coäng ñoàng ngöôøi Hoa trôû thaønh nhöõng theá löïc ñaùng keå taïi caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ baét ñaàu töø thôøi ñoù.

 C/ VAÁN ÑEÀ ÑOÄC LAÄP CUÛA ÑAØI LOAN

Naêm 1884, sau khi chieám ñöôïc baùn ñaûo Ñoâng Döông, ngöôøi Phaùp ñem quaân chieám mieàn cöïc baéc Ñaøi Loan vaø quaàn ñaûo Baønh Hoà nhöng traû laïi khi hai beân kyù hoøa öôùc Thieân Taân (1885) ñeå ñoåi laáy moät soá quyeàn lôïi taïi Vieät Nam. Sau khi thua Nhaät Baûn naêm 1895, nhaø Thanh phaûi kyù hieäp öôùc Maõ Quan (Shimonoseki) nhöôøng haún cho Nhaät quaàn ñaûo Baønh Hoà vaø ñaûo Ñaøi Loan. Maõi ñeán sau theá chieán thöù hai, Nhaät bò ñoàng minh ñaùnh baïi môùi trao traû Ñaøi Loan vaø quaàn ñaûo Baønh Hoà laïi cho chính quyeàn Trung Hoa daân quoác.  Vieäc trao traû naøy khoâng phaûi döïa treân moät cô sôû phaùp lyù naøo caû (vì nhaø Thanh ñaõ nhöôøng ñöùt cho Nhaät) maø chính laø vì Hoa Kyø muoán coù moät ñoàng minh maïnh ôû AÙ Chaâu (töùc chính quyeàn Quoác Daân Ñaûng maø hoï ñaõ giuùp ñôõ trong suoát thôøi kyø theá chieán thöù hai). Hoï cuõng khoâng muoán Nhaät laøm chuû hoøn ñaûo vaø trôû thaønh moät cöôøng quoác quaân söï gaây baát lôïi cho chính saùch cuûa Myõ taïi vuøng AÙ Chaâu Thaùi Bình Döông[22].

Thaønh thöû vieäc giao hoøn ñaûo laïi cho chính quyeàn daân quoác chæ nhaèm muïc tieâu chaët nanh chaët vuoát cuûa Nhaät, khoâng khaùc gì vieäc ñoàng yù ñeå cho Lieân Xoâ chieám ñoùng ñaûo Sakhaline vaø quaàn ñaûo Kurile mieàn cöïc baéc cuûa quaàn ñaûo Phuø Tang.[23] Tuy nhieân chính quyeàn Quoác Daân Ñaûng chæ giöõ ñöôïc ñaïi luïc coù 4 naêm. Cuoái naêm 1949, coäng saûn chieám ñöôïc Hoa luïc, chính quyeàn daân quoác thieân di sang Ñaøi Loan vaø keå töø moàng 7 thaùng 12 naêm 1949, Ñaøi Baéc ñöôïc coi laø thuû phuû laâm thôøi cuûa chính phuû Trung Hoa Daân Quoác. Luùc ñaàu, chính saùch cuûa Myõ khoâng maáy quan taâm tôùi hoøn ñaûo Ñaøi Loan, nhöng khi thaáy Trung Coäng ngaû haún veà phe Lieân Xoâ ñoái ñaàu vôùi khoái tö baûn vaø chöùng toû söï quyeát lieät cuûa hoï trong traän chieán tranh Haøn quoác, Hoa Kyø phaûi ñoåi haún chieán löôïc. Töø vieäc thaønh laäp khoái Lieân Phoøng Ñoâng Nam AÙ (SEATO) tôùi vieäc yeåm trôï cho nhöõng chính quyeàn choáng coäng ôû Nam Haøn, Phi Luaät Taân, Ñaøi Loan, Nam Vieät Nam, Hoa Kyø ñaõ taïo moät vaønh ñai khít khao ngaên chaën söï baønh tröôùng cuûa Trung Coäng. Döôùi nhaõn quan chính trò cuûa Taây Phöông, ngöôøi ta chæ quan taâm tôùi vieäc nhìn nhaän chính quyeàn Hoa luïc hay chính quyeàn Daân Quoác maø queân haún yù nguyeän cuûa ngöôøi daân treân ñaûo Ñaøi Loan.

 Töø khi chính quyeàn Quoác Daân Ñaûng nôùi loûng quyeàn töï do chính trò baõi boû thieát quaân luaät vaø cho pheùp hoaït ñoäng ñoái laäp, nhaân daân Ñaøi Loan ñaõ noã löïc tranh ñaáu ñoøi ñöôïc trôû thaønh moät quoác gia ñoäc laäp. Hoï vieän daãn lyù do laø hoøn ñaûo khoâng phaûi laø sôû höõu cuûa Trung Quoác maø chæ bò chieám ñoùng ngoaøi yù muoán cuûa daân baûn xöù trong suoát moïi thôøi kyø, keå töø thôøi hoï Trònh ñôøi Minh maït, tôùi ñôøi Thanh, ñôøi Nhaät thuoäc, vaø hieän nay bò Quoác Daân Ñaûng cöôõng chieám suoát 45 naêm qua. Maëc duø ngöôøi Haùn nay chieám ña soá nhöng goác gaùc cuûa hoï di cö tôùi Ñaøi Loan ñeàu laø nhöõng ngöôøi tha höông vì khoâng chòu thaàn phuïc trieàu ñình neân boû xöù maø ñi. Ngay töø nguyeân thuûy hoï ñaõ khöôùc töø söï chính thoáng cuûa chính quyeàn Hoa luïc. Chính vì theá, vò trí cuûa hoï gioáng nhö nhöõng ngöôøi daân ñaõ di cö sang caùc quoác gia khaùc, khoâng coøn laø thaàn daân cuûa nöôùc Trung Hoa nöõa. Vaø hoï thaáy gaàn guõi vôùi queâ höông môùi hôn vôùi toå quoác maø hoï ñaõ ruoàng raãy.

Ngay hieän nay, ngöôøi daân Ñaøi Loan vaãn thaáy thaân thieän vôùi ngöôøi Nhaät hôn laø vôùi ngöôøi Taøu töø ñaïi luïc duø ñoù laø chính quyeàn Quoác Daân Ñaûng hay chính quyeàn coäng saûn. Ngöôøi Ñaøi Loan khoâng thaáy raèng hoï bò Nhaät aùp böùc maø chæ thaáy bò ngöôøi Haùn aùp böùc. Hoï vaãn ngaám ngaàm tri aân ngöôøi Nhaät ñaõ tôùi khai hoùa hoøn ñaûo vaø caêm thuø söï cai trò taøn aùc cuûa chính quyeàn Quoác Daân Ñaûng sau naêm 1945.[24] Roõ raøng chính quyeàn Quoác Daân Ñaûng ñoái xöû vôùi ngöôøi daân Ñaøi Loan nhö moät xöù thuoäc ñòa, moät phaàn ñaát cuûa Nhaät maø hoï chieám ñöôïc chöù khoâng phaûi vôùi ngöôøi ñoàng chuûng. Albert Ravenholt ñaõ moâ taû nhö sau:

Quoác Daân Ñaûng haønh ñoäng moät caùch quyeát lieät vaø taøn nhaãn ñeå tieâu dieät moïi hoaït ñoäng cuûa coäng saûn, baét bôù vaø tra khaûo haøng ngaøn nghi can. Hoï baét vaø xöû töû moät soá coäng saûn thaät maø cuõng laø ñeå traán aùp ngöôøi daân treân ñaûo, haønh haï vaø baét giam nhieàu ngöôøi voâ toäi nöõa. Ñeán nay vaãn coøn haøng ngaøn ngöôøi ngoài tuø, coù ngöôøi giam ñaõ hôn moät naêm röôõi maø chöa ñöôïc xöû.

Ñoái vôùi ña soá daân treân ñaûo Formosa, caûnh töôïng gheâ sôï nhaát laø luaät phaùp khoâng baûo veä cho daân thöôøng. Ngöôøi ta coù theå bò baét ban ñeâm bôûi tieåu toå ñaëc vuï, ñöa ra toøa aùn quaân söï vaø keát aùn maø khoâng theå khaùng toá ñöôïc. Moät khi vaøo tuø thì soáng cheát laø do ban quaûn ñoác traïi giam. Coù theå moät ngöôøi bò baét giam vì muoán noåi loaïn nhöng laém ngöôøi bò tuø chæ vì coù keû muoán cöôùp ñoaït taøi saûn neân bò vu caùo laø coäng saûn.[25]

Moät ñieåm quan troïng khaùc maø ít ai ñeå yù laø ñeå ñeà khaùng laïi söùc eùp töø caû hai phía Trung Coäng laãn Quoác Daân Ñaûng, nhaân daân Ñaøi Loan trong maáy chuïc naêm qua ñaõ taïo neân moät baûn saéc rieâng, vaø hoï mong muoán ñöôïc ñöùng rieâng moät vò trí trong coäng ñoàng theá giôùi. Maëc duø bò Trung Coäng ñe doïa duøng voõ löïc, khuynh höôùng ly khai ñoù ngaøy caøng maïnh vaø trôû thaønh moät vaán ñeà quan troïng maø nhöõng chieán löôïc gia, kinh teá gia theá giôùi khoâng theå khoâng löu taâm. Ngöôøi ta tin raèng chính Toång Thoáng Lyù Ñaêng Huy cuõng ngaám ngaàm taùn trôï quan ñieåm naøy.[26] Khuynh höôùng ñoøi ñoäc laäp vaø coù moät gheá taïi LHQ hieän ñang ñöôïc vaän ñoäng raùo rieát. Ñaûng Daân Chuû Tieán Boä (Daân Tieán) do Höùa Tín Löông laõnh ñaïo - ñaûng ñoái laäp chuû tröông Ñaøi Loan taùch rôøi khoûi Trung Quoác - caøng ngaøy caøng taêng theá löïc vaø aûnh höôûng ñoái vôùi daân chuùng. Raát coù theå trong moät töông lai khoâng xa hoï seõ thay theá Quoác Daân Ñaûng trong vai troø laõnh ñaïo.

CHIEÁN LÖÔÏC HIEÄN ÑAÏI CUÛA TRUNG HOA

A/ SÖÏ CHUYEÅN HÖÔÙNG CUÛA CHIEÁN TRANH NHAÂN DAÂN

Lyù thuyeát chieán tranh nhaân daân töø tröôùc ñeán nay vaãn ñöôïc coi laø lyù thuyeát chuû ñaïo cho chieán löôïc cuûa Trung Coäng. Quan nieäm then choát cuûa lyù thuyeát naøy laø “tích cöïc phoøng ngöï” (jiji fangyu) laáy yeáu toá chuû ñoäng laø chính ñeå coù theå vaän duïng moät löïc löôïng yeáu ñaùnh baïi moät keû thuø ñoâng ñaûo hôn, trang bò maïnh hôn. Ngay töø nhöõng ngaøy ñaàu tieân cuûa cheá ñoä coäng saûn, Mao Traïch Ñoâng ñaõ nghieân cöùu kyõ löôõng vaø caùc ñaëc tính cuûa chieán tranh trong töông lai, cöôøng vaø nhöôïc ñieåm cuûa ñoái phöông vaø khai trieån khía caïnh tích cöïc phoøng ngöï thaønh lyù thuyeát maø hoï goïi laø tröôøng kyø khaùng chieán. Duï ñòch vaøo saâu baèng caùch daãn ñòch theo höôùng mình muoán, ñöa ñòch ñeán chieán tröôøng ta ñaõ chuaån bò saün laø chieán thuaät caên baûn cuûa chieán tranh nhaân daân.

Theá nhöng khi ñem aùp duïng caùc nguyeân taéc cuûa chieán tranh nhaân daân vaøo traän chieán Trieàu Tieân, lyù thuyeát chieán tranh nhaân daân toû ra khoâng hôïp thôøi khi ñoái phoù vôùi moät keû thuø coù söùc maïnh öu theá veà khoâng quaân vaø haûi quaân cuõng nhö coù tieàm naêng söû duïng nguyeân töû. Thaønh thöû, Baéc Kinh phaûi bí maät tìm caùch cheá taïo voõ khí haïch taâm, phi ñaïn, taêng cöôøng söùc maïnh quaân ñoäi chính qui, hieän ñaïi hoùa heä thoáng tình baùo, tính cô ñoäng vaø phöông phaùp taäp trung quaân löïc. Caùc chieán löôïc gia Trung Coäng phaûi töø töø ñieàu chænh laïi lyù thuyeát chæ ñaïo chieán tranh ñöôïc ñaët döôùi teân “chieán tranh nhaân daân trong tình huoáng hieän ñaïi”.[27] Caên baûn cuûa chieán löôïc môùi goàm ba ñieåm:

1.       Chieán tranh saép tôùi seõ laø chieán tranh qui moâ, söû duïng voõ khí toái taân

2.      2.  Chieán tranh seõ leo thang vaø Trung Quoác seõ baét buoäc trôû thaønh moät baõi chieán tröôøng

3.       Khi baét ñaàu keû thuø seõ coù öu theá hôn veà voõ khí nhöng veà laâu veà daøi, chieán tranh nhaân daân seõ thaéng.

Chính vì theá, Mao ñaõ noã löïc xaây döïng Ñeä Tam Loä Tuyeán, di chuyeån caùc khu vöïc kyõ ngheä quan troïng vaøo saâu trong ñaát lieàn vì oâng ta tin raèng khu vöïc duyeân haûi seõ bò taøn phaù ngay töø ñaàu. Thaønh ra, Trung Coäng hoaøn toaøn khoâng coù keá hoaïch cuûng coá hay xaây döïng maët bieån maø chæ chuù troïng ôû luïc ñòa vì ñoù seõ laø cô sôû chính tieáp öùng cho vieäc tröôøng kyø khaùng chieán vôùi ñeá quoác tö baûn.

Tuy nhieân ñeán ñaàu thaäp nieân 1960, Trung Coäng laâm vaøo tình traïng maâu thuaãn vôùi Lieân Xoâ, gaây ra tranh chaáp kòch lieät veà nhaän ñònh chieán löôïc trong noäi boä. Cuoäc Caùch Maïng Vaên Hoùa chính laø phöông tieän maø Mao duøng ñeû thanh tröøng taát caû nhöõng ngöôøi naøo khoâng cuøng chuû tröông vôùi oâng ta. Mao Traïch Ñoâng chuû tröông moät tö theá ñoäc laäp vôùi Lieân Xoâ trong khi Löu Thieáu Kyø laïi muoán ñöùng chung trong moät khoái xaõ hoäi chuû nghóa do Nga laõnh ñao. Söï tranh chaáp ñoù khoâng nhöõng ñöa tôùi vieäc taøn saùt laãn nhau maø coøn aûnh höôûng raát nhieàu ñeán vaán ñeà ñoái ngoaïi, nhaát laø chieán tranh Vieät Nam. Vieäc Vieät Nam ngaû haún theo Lieân Xoâ sau khi chieán tranh chaám döùt ñaõ ñöa ñeán maâu thuaãn nghieâm troïng giöõa hai nöôùc vaø cuoäc chieán Vieät Trung naêm 1979 laø cao ñieåm cuûa theá ñoái nghòch ñoù. Naêm 1985, Quaân UÛy Hoäi trung öông cuûa Trung Quoác ñaõ chuyeån höôùng taâm ñieåm chieán löôïc cuûa Hoàng quaân töø maïn baéc xuoáng maïn nam, thay theá vieäc ñoái phoù vôùi Lieân Xoâ baèng coâng taùc chuaån bò chieán tranh khu vöïc ñeå tranh giaønh aûnh höôûng. Töông öùng vôùi söï thay ñoåi ñoù, Trung Quoác cuõng taêng cöôøng löïc löôïng taïi caên cöù Ñam Giang (Zhanjiang) naèm caïnh vònh Baéc Vieät vaø caùc caên cöù taïi ñaûo Haûi Nam.[28]

B/ HIEÄN TRAÏNG CUÛA HOÀNG QUAÂN TRUNG QUOÁC

Theo taøi lieäu cuûa Trung Quoác Thôøi Baùo soá ra ngaøy 13 thaùng 3 naêm 1993 döôùi nhan ñeà Höôùng Ñi Môùi veà quaân söï cuûa Trung Quoác (Trung Coäng Quaân Söï Taân Ñoäng Höôùng), soá muïc chi tieâu cuûa Trung Coäng veà quaân söï trong 45 naêm qua nhö sau:

Theo baûn baùo caùo cuûa Boä Quoác Phoøng chính phuû Ñaøi Loan naêm 1994[29], löïc löôïng cuûa Trung Coäng hieän nay bao goàm Nhaân Daân Giaûi Phoùng Quaân, Caûnh Saùt Voõ Trang vaø Daân Binh. Theo phöông aùn cuûa Quaân UÛy Trung Öông taïi Baéc Kinh naêm 1991 thì toång soá binh löïc hoï ñaõ ruùt töø 3.2 trieäu xuoáng coøn 3 trieäu ngöôøi. Hieän nay, löïc löôïng chính qui cuûa hoï laø 3 trieäu ngöôøi, caûnh saùt voõ trang 870,000 ngöôøi vaø 700,000 daân binh, toång coäng khoaûng 4.57 trieäu.

1/ Luïc quaân

Luïc quaân hieän nay öôùc chöøng  2.2 trieäu, chia ra 7 quaân khu, 24 quaân ñoaøn, treân 80 sö ñoaøn boä binh, treân 20 sö ñoaøn thieát giaùp, treân 30 sö ñoaøn phaùo binh khoâng keå thaønh phaàn tieáp lieäu vaø caàn vuï. Trung Coäng coù chöøng 12,000 xe taêng, bao goàm chieán xa 59-2, vaø 69 laøm chuû löïc vaø khoaûng 15,000 ñaïi phaùo. Luïc quaân coøn ñöôïc trang bò phi ñaïn M-9, M-11 laø nhöõng voõ khí môùi maø hoï ñang coá gaéng saûn xuaát vaø huaán luyeän.

2/ Haûi quaân

Hieän vaøo khoaûng 350,000 ngöôøi bao goàm löïc löôïng phoøng veä duyeân haûi, thuûy quaân luïc chieán vaø haûi thuyeàn, ñöôïc chia ra thaønh 3 haïm ñoäi Ñoâng Haûi, Nam Haûi vaø Baéc Haûi. Trung Coäng hieän coù gaàn 100 taøu ngaàm coù trang bò ñaàu ñaïn nguyeân töû. Treân maët bieån coù khoaûng 50 chieán haïm, treân 100 taøu chaïy nhanh trang bò phi ñaïn, 40 taøu ñoå boä vaø hôn 1000 taøu tieáp lieäu. Ngoaøi ra coøn moät löõ ñoaøn thuûy quaân luïc chieán vaø chöøng 1000 phi cô nhieàu loaïi.

3/ Khoâng quaân

Toång coäng löïc löôïng khoâng quaân Trung Coäng coù chöøng 370,000 ngöôøi bao goàm caû caùc ñôn vò phoøng khoâng vaø caùc phi ñoaøn. Taát caû coù hôn 40 sö ñoaøn khoâng quaân chuû yeáu laø duøng ñeå taán coâng. Hoï coù chöøng 4000 chieán ñaáu cô vaø 400 oanh taïc cô, coù caû phi cô mang voõ khí nguyeân töû, 400 vaän taûi cô, vaø 100 maùy bay tröïc thaêng.

3/ Löïc löôïng phi ñaïn chieán löôïc

Trung Coäng coøn coù moät löïc löôïng söû duïng phi ñaïn chöøng 100, 000 ngöôøi coù trang bò hai loaïi phi ñaïn CSS-4 vaø CSS-3 coù taàm lieân luïc ñòa vaù CSS-2 coù taàm baén xa. Toång coäng coù chöøng hôn 100 phi ñaïn nguyeân töû. Hoï ñang thöû nghieäm loaïi CSS-5 coù taàm baén xa hôn, vaø coâng phaù maïnh hôn.

C/ CHIEÁN LÖÔÏC MAËT BIEÅN CUÛA TRUNG QUOÁC HIEÄN ÑAÏI

Haûi quaân Trung Quoác ngay töø thôøi Daân Quoác vaãn theo ñuoåi moät keá hoaïch phoøng ngöï vuøng ven bieån (caän haûi phoøng ngöï, jinhai fangyu) vaø vieäc thay ñoåi quan ñieåm binh bò khoâng aûnh höôûng maïnh ñeán chieán löôïc naøy. Chieán löôïc maët bieån chaúng qua chæ laø moät heä luaän cuûa chuû thuyeát chieán tranh nhaân daân neân bieán chuyeån töông uùng vôùi vieäc caûi toå binh phaùp. Caû tích cöïc phoøng ngöï laãn caän haûi phoøng ngöï ñeàu ruùt ra töø lyù luaän cuûa Mao Traïch Ñoâng.

Ngay töø khi Coäng Saûn chieám ñöôïc Hoa Luïc naêm 1949, hoï ñaõ yù thöùc ñöôïc söï quan troïng cuûa phaùt trieån haûi quaân khi chính quyeàn Töôûng Giôùi Thaïch ñaõ trieät thoaùi thaønh coâng  löïc löôïng cuûa hoï sang Ñaøi Loan maø Trung Coäng khoâng ngaên chaën hay truy kích noåi. Ngaøy moàng 3 thaùng 10 naêm 1949, naêm tieåu ñoaøn cuûa sö ñoaøn 61 taán coâng vaøo löïc löôïng Quoác Daân Ñaûng traán ñoùng ôû ñaûo Dengbu (Thöôïng Haûi). Nhôø tieáp vieän baèng ñöôøng beå, quaân ñoäi Quoác Daân Ñaûng ñaõ ñaùnh baïi löïc löôïng öu theá cuûa Coäng Saûn. Cuoái thaùng 10, quaân coäng saûn laïi taán coâng ñaûo Kim Moân nhöng cuõng thaát baïi, toån haïi hôn 9000 ngöôøi. Töø ñoù, Mao Traïch Ñoâng caøng quan taâm hôn veà an ninh maët bieån, gia cöôøng haûi quaân khoâng phaûi chæ ñeå möu tính ñaùnh chieám Ñaøi Loan maø coøn coù yù ñoà trôû thaønh moät cöôøng quoác quaân söï. Mao ñaõ vieát :

Chuùng ta phaûi xaây döïng moät löïc löôïng haûi quaân coù khaû naêng phoøng ngöï vuøng duyeân haûi ñeå chaën ñöùng söï xaâm laêng cuûa ñeá quoác.

Chieán löôïc trong giai ñoaïn naøy nhaèm ñoái phoù vôùi löïc löôïng  Quoác Daân Ñaûng trong tröôøng hôïp Trung Hoa daân quoác ñoå boä vaø haïm ñoäi thöù 7 cuûa Myõ ôû Thaùi Bình Döông. Mao ñem lyù thuyeát chieán tranh nhaân daân treân boä bieán cheá ñeå aùp duïng vaøo chieán löôïc maët bieån. Haûi quaân ñöôïc toå chöùc thaønh nhöõng löïc löôïng chieán ñaáu nhoû, vöøa duøng ñeå phoøng ngöï, vöøa duøng ñeå taán coâng. Chieán löôïc ñoù aùp duïng maõi tôùi khi Mao Traïch Ñoâng lìa traàn. Tuy nhieân, nhöõng quaân söï gia cuûa Hoàng quaân vaãn quan taâm ñeán vieäc phaùt trieån caùc loaïi chieán haïm, tieàm thuûy ñónh vaø khí giôùi chieán löôïc ñeå gia taêng söùc maïnh cuûa hoï treân maët bieån. Maéc daàu nhöõng bieán coá chính trò noäi boä, nhaát laø vuï Caùch Maïng Vaên Hoùa trong thôøi kyø 1966-1976 ñaõ laøm chaäm laïi phaàn naøo möu tính ñoù, löïc löôïng haûi quaân cuûa Trung Coäng vaãn baønh tröôùng ñaùng keå.

Sau khi Mao cheát, tuy Ñaëng Tieåu Bình vaãn nhaán maïnh vaøo chieán löôïc “tích cöïc phoøng ngöï, caän haûi taùc chieán” (jiji fangyu, jinhai zouzhan) nhöng duyeân haûi cuûa Trung Quoác nay ñaõ ñöôïc nhìn döôùi goùc ñoä môùi. Töø khi hoï ñem quaân chieám ñöôïc quaàn ñaûo Hoaøng Sa cuûa Vieät Nam (1974) vaø moät phaàn quaàn ñaûo Tröôøng Sa (1988), caän haûi taùc chieán coù nghóa laø khoáng cheá toaøn boä vuøng bieån keùo daøi töø eo bieån Ñaøi Loan tôùi taän eo bieån Malacca.

Söï phaùt trieån chieán löôïc maët bieån cuûa Trung Coäng

Naêm 1985, Ñaëng Tieåu Bình nhaän ñònh laø hai sieâu cöôøng Nga Myõ seõ baän roän giöõ mieáng vôùi nhau neân seõ khoâng quoác gia naøo daùm taán coâng Trung Hoa ít nhaát cuõng tôùi naêm 2000. Hôn theá nöõa, hai sieâu cöôøng coøn phaûi noã löïc ve vaõn Trung Quoác vaø Trung Quoác phaûi khai thaùc trieät ñeå cô hoäi ñoù ñeå moät maët canh taân quoác phoøng, moät maët laán chieám bieån Ñoâng vaø o eùp Ñaøi Loan. Trung Coäng tuyeân boá laø hoï phaûi taêng cöôøng ñeå baûo veä 18,000 km bôø bieån vaø hôn 3,000,000 km2 vuøng bieån, moäït laõnh haûi roäng gaàn baèng 1/3 laõnh thoå cuûa hoï. Söï giaûm thieåu löïc löôïng cuûa Hoa Kyø trong hôn hai thaäp nieân qua giaùn tieáp thuùc ñaåy Trung Coäng baønh tröôùng xuoáng phía Nam. Löu Hoa Thanh (Liu Huaqing), chæ huy tröôûng haûi quaân Trung Quoác ñaõ nhaän ñònh nhö sau:

Vai troø quaân söï treân maët bieån ngaøy caøng quan troïng vaø vieäc ñaáu tranh giaønh quyeàn laøm chuû haûi vöïc giöõa caùc sieâu cöôøng ngaøy theâm gay gaét.  Chính vì theá, nhieäm vuï chuû yeáu cuûa vieäc gia taêng coâng taùc quoác phoøng laø xaây döïng moät löïc löôïng haûi quaân hieän ñaïi ngoõ haàu ngaên chaën moïi cuoäc xaâm laêng, baûo veä quyeàn ích quoác gia treân maët bieån.[30]

Tuy nhieân, Trung Coäng cuõng e ngaïi laø trong giai ñoaïn naøy, haûi quaân cuûa hoï chöa coù khaû naêng ñoái phoù vôùi moät traän chieán “baát thình lình, nhanh goïn, treân moät vuøng laõnh haûi roäng lôùn, xa ñaïi luïc ñoøi hoûi khaû naêng phoái hôïp caû ba loaïi haûi luïc khoâng quaân”. Chính vì quan taâm ñoù, Trung Coäng taäp trung noã löïc vaøo vieäc thuû ñaéc nhöõng kyõ thuaät quaân söï cuûa Lieân Xoâ baèng caùch thueâ möôùn kyõ thuaät gia, mua caùc loaïi phi cô taàm xa vaø nhaát laø haøng khoâng maãu haïm. Trung Coäng bieát raèng hoï raát khoù khaên trong vieäc laøm chuû treân khoâng, vaø khoâng laøm chuû treân khoâng thì khoâng theå laøm chuû maët bieån. Tröôùc ñaây, hoï e ngaïi söï can thieäp cuûa haûi quaân Lieân Xoâ ñang truù ñoùng taïi Cam Ranh thì nay hoï laïi quan taâm ñeán vai troø cuûa Hoa Kyø taïi Ñoâng AÙ nhaát laø töø khi moái töông quan Myõ Hoa trôû neân caêng thaúng khi Hoa Kyø cho pheùp Toång Thoáng Ñaøi Loan Lyù Ñaêng Huy sang döï buoåi hoïp maët cöïu sinh vieân Cornell ôû New York trong thaùng 6, 1995 vöøa qua.

Ngaøy 19 thaùng 7, 1995 Trung Coäng thöû moät hoûa tieãn ñòa ñòa (surface-to-surface), coù taàm baén tôùi taän Hoa Kyø trong eo bieån Ñaøi Loan maø caùc bình luaän gia cho laø ñeå traéc nghieäm khaû naêng phoøng thuû cuûa chính phuû Quoác Daân Ñaûng.[31] Trung Coäng cuõng coâng khai keâu goïi söï trieät thoaùi toaøn boä quaân ñoäi Hoa Kyø ra khoûi khu vöïc Thaùi Bình Döông, moät vieäc maø tröôùc ñaây khoâng heà coù. Söï hieän dieän cuûa Myõ ngaøy nay khoâng coøn laø moät ñoái troïng vôùi löïc löôïng cuûa Lieân Xoâ maø ñaõ trôû thaønh moät chöôùng ngaïi cho vieäc baønh tröôùng cuûa Taøu. Coù leõ hoï muoán xaùc ñònh moäït caùch khoâng minh thò laø AÙ Chaâu laø khu vöïc aûnh höôûng (sphere of influence) cuûa Trung Quoác.

Ñoù cuõng laø daáu hieäu Trung Coäng ñaõ chuyeån höôùng töø caän haûi phoøng ngöï sang caän döông phoøng ngöï vaø laêm le tieán haønh vieãn döông phoøng ngöï.[32] Neáu quaû thöïc Hoa Kyø e ngaïi veà khoaûng troáng quyeàn löïc ôû  taây ngaïn Thaùi Bình Döông loït vaøo tay Trung Coäng, vieäc bình thöôøng hoùa quan heä ngoaïi giao vôùi Vieät Nam laø moät daáu hieäu cho thaáy ngöôøi Myõ ñang tìm laïi vai troø quaân söï cuûa hoï maø laâu nay bò nhu caàu kinh teá laøm cho lu môø.