"Miss Saigon",veát haèn naêm thaùng

Hình aûnh coâ gaùi cuûa thaønh phoá bò xoùa teân, möôøi laêm naêm sau ñöôïc ñeà caäp treân saân khaáu kòch ngheä quoác teá, traûi qua möôøi naêm chu du khaép boán phöông trôøi, Miss Saigon laø moät trong nhöõng vôû ca nhaïc kòch ñöôïc daøn döïng coâng phu vaø ñöôïc löu dieãn roäng raõi nhaát treân theá giôùi cuûa theá kyû XX.

Taïi Hoa Kyø, Miss Saigon chaám döùt buoåi trình dieãn ôû Broadway Theatre, New York vaøo ngaøy 31 thaùng 12 - 2000. Trong gaàn möôøi naêm trình dieãn treân boán nghìn xuaát haùt thu huùt khoaûng saùu trieäu khaùn giaû vôùi soá tieàn thu ñöôïc hai traêm baûy chuïc trieäu Myõ kim.

Nhieàu dieãn vieân xuaát saéc cuûa Phi Luaät Taân ñoùng vai Kim trong Miss Saigon nhöng sau chuyeán vieáng thaêm cuûa Claude Michel Schonberg, Miss Saigon môùi ñöôïc xuaát hieän taïi The Cultural Center of The Philippines (CCP) ôû thuû ñoâ Manila töø thaùng Möôøi naêm 2000 ñeán thaùng Ba naêm 2001. Ngheä só Lea Salonga trôû veà "taùi xuaát giang hoà" nôi queâ nhaø.

Boån Cuõ Soaïn Laïi

Vôû ca nhaïc kòch Madame Butterfly cuûa kòch taùc gia löøng danh YÙ Giacomo Puccini (1858-1924) xuaát hieän laàn ñaàu ngaøy 17 thaùng 2 naêm 1904 taïi Milan, YÙ; ñaùnh daáu thôøi ñieåm vaøng son cuûa ca nhaïc kòch ñaàu theá kyû XX. Madame Butterfly theå hieän thôøi ñieåm 1900, boái caûnh ôû Nagasaki, Nhaät. Noäi dung goàm ba maøn, ñeà caäp veà moái tình cuûa chaøng só quan vieãn xöù Hoa Kyø Benjamin Franklin Pinkerton ñoùng quaân ôû vuøng trôøi thô moäng Nagasaki cuûa xöù Phuø Tang. Nôi ñaây chaøng gaëp coâ gaùi Phuø Tang Cio-Cio-San - Madame Butterfly - aên ôû vôùi nhau trong cuoäc tình nöûa chaân nöûa giaû maø naøng thì daâng troïn traùi tim coøn chaøng nhö böôùm vôøn hoa. Trôû veà coá quoác, chaøng cöôùi vôï ngöôøi baûn xöù, trôû thaønh Kate Pinkerton, chaøng ñöa vôï sang nôi ñoùng quaân. Cio-Cio-San haï sinh ñöôïc ñöùa con - Trouble - giao cho Kate nuoâi roài töï vaän. Tình yeâu khoâng coù bieân giôùi nhöng phong tuïc, ñaïo ñöùc AÙ Ñoâng vaø söï boäi phaûn cuûa ngöôøi tình dò chuûng ñöa ñaãy coâ gaùi choïn caùi cheát ñeå giaûi quyeát vaán ñeà.

Boán möôi naêm sau, khi traùi bom nguyeân töû truùt xuoáng Hiroshima vaø Nagasaki, thaùng 8 - 1945, keát thuùc theá chieán thöù II, bao nhieâu coâ gaùi Phuø Tang trôû thaønh "naïn nhaân chieán cuoäc" cuûa bao chaøng vieãn chinh G.I Myõ lan traøn treân ñaát nöôùc. Hình aûnh Madame Butterfly cuûa thuôû naøo ñöôïc ñeà caäp laïi nhö ñeå thöùc tænh trong taâm thöùc coâ gaùi Phuø Tang nhöng Cio-Cio-San trong saùng, töï troïng vôùi traùi tim laõng maïn song cöùng coûi ñaâu coøn, geisha traøn ngaäp laøm nhöùc nhoái trong taâm hoàn con chaùu mang doøng gioáng Thaùi Döông thaàn nöõ.

Vaãn hình aûnh chaøng lính vieãn chinh G.I Myõ, 85 naêm sau, kòch taùc gia cuøng nhaø soaïn nhaïc ngöôøi Phaùp Alain Boublil vaø Claude Michel Schonberg, thöïc hieän bôûi Cameron Mackintosh cho ra ñôøi ca nhaïc kòch Miss Saigon.

Miss Saigon ñeà caäp moái tình lang chaï giöõa chaøng lính vieãn chinh G.I Myõ - Chris - vôùi coâ gaùi baùn bar Saøi Goøn - Kim - trong ngaøy taøn cuoäc chieán vaøo thôøi ñieåm 1975. Chris veà nöôùc treân chuyeán bay cuoái cuøng cuûa thôøi ñieåm ñoàng minh Hoa Kyø trieät thoaùi toaøn boä, ñeå laïi baøo thai cho Kim vaø, sau ñoù naøng soáng vaát vöôûng trong thaân phaän coâ me Myõ vôùi ñöùa con lai trong thaønh phoá bò xoùa teân. Ba naêm sau, Kim ñöôïc ra ñi trong dieän con lai, chaøng kyõ sö lieàn chôùp thôøi cô, caëp boà vôùi Kim thaønh vôï choàng ñeå cuøng ñöùa con lai ñöôïc ñi Myõ. ÔÛ Bangkok, Thaùi Lan, Kim gaëp laïi vôï choàng Chris, naøng giao cho chaøng ñöùa con ñeå ñöôïc nuoâi naáng cho ñöôïc raõnh rang nhöng bò töø choái. Uaát öùc, Kim töï vaän, cheát trong voøng tay cuûa Chris.

Khuoân Maët Thôøi Ñaïi

Miss Saigon ñöôïc ñaùnh daáu laø vôû ca nhaïc kòch theå hieän khuoân maët hoaønh traùng trong neàn kòch ngheä cuûa theá kyû XX bôûi daøn döïng coâng phu, toán keùm vaø löu dieãn roäng raõi, thu huùt giôùi thöôûng ngoaïn vaøo haøng kyû luïc trong suoát thaäp nieân.

Miss Saigon ñaõ ñoaït ñöôïc giaûi thöôûng kòch ngheä Tony Awards (The Antoinette Perry Award ra ñôøi töø naêm 1947) vaøo naêm 1991. Giaûi Tony Awards 1991, Miss Saigon chieám haàu heát treân nhieàu boä moân töø coát truyeän, aâm nhaïc, trang phuïc, aùnh saùng, ñaïo dieãn... Hai dieãn vieân chính Jonathan Pryce (Chris) - khuoân maët vöøa ñöôïc xuaát hieän trong phim Stigmata 1999 cuûa ñieän aûnh Hoa Kyø - vaø Lea Salonga (Kim) ñaït ñöôïc thaønh quaû xuaát saéc veà dieãn xuaát trong 47 khuoân maët thuû vai trình dieãn trong ca nhac kòch danh tieáng naày. Töø ñoù, tieáng vang Miss Saigon ñöôïc lan roäng khaép nôi ñeå vôû ca nhaïc kòch coù ñieàu kieän hình thaønh vaø trình dieãn treân theá giôùi.

Khi Cameron Mackintosh thöïc hieän vôû ca nhaïc kòch Oliver laøm raïng danh cho neàn kòch ngheä vöông quoác Anh, oâng baét tay xaây döïng Miss Saigon trong theá ñöùng cuûa nhaø ñaïo dieãn vaø saûn xuaát coù teân tuoåi laãy löøng. Vôùi chi phí treân 5 trieäu Myõ kim ñeå daøn döïng vôû ca nhaïc kòch cho thaáy taàm voùc cuûa Miss Saigon. Nhaân vaät chính trong Miss Saigon laø Kim do Lea Salonga, nöõ ca só Phi Luaät Taân, vôùi khuoân maët vaø voùc daùng AÙ Chaâu qua nhieàu cuoäc tuyeån löïa raát coâng phu cho phuø hôïp vôùi hình aûnh "coâ gaùi Saøi Goøn". Lea Salonga noåi tieáng qua taøi ngheä dieãn xuaát neân ñaõ loït vaøo maét xanh giôùi ñieän aûnh Hoa Kyø. Lea Salonga thuû vai chính trong boä phim Redwood Curtain vôùi chaân dung coâ gaùi mang hai doøng maùu Myõ-Vieät ñaõ trình chieáu treân heä thoáng truyeàn hình ABC vaøo haï tuaàn thaùng Tö, 1995.

Hình aûnh "coâ gaùi Saøi Goøn" ñöôïc quaûng caùo raàm roä treân nhieàu taám bieån lôùn taïi thuû ñoâ Anh Quoác. Thaùng 9 naêm 1989, Miss Saigon ra maét taïi The Theatre Royal, beân bôø soâng Thames, London, Anh Quoác. Vaø, trong thôøi gian ñaàu ñaõ thu veà khoaûng 8 trieäu Myõ kim cho thaáy söï thaønh coâng cuûa vôû ca nhaïc kòch. Miss Saigon vöôït Ñaïi Taây Döông ñeán Hoa Kyø qua tay ñaïo dieãn Nicholas Hytner, xuaát hieän treân saân khaáu Broadway vaøo giöõa thaùng Tö, 1991. Naêm 1995, Miss Saigon ñöôïc trình dieãn khaép mieàn Taây Hoa Kyø. Vaøo thôøi ñieåm hai möôi naêm sau ngaøy maát nöôùc, vôû ca nhaïc kòch ñoù xuaát hieän ôû Los Angeles, baùo chí Vieät ngöõ khoâng coù nhaän ñònh, treân tôø Register coù baøi vieát cho Miss Saigon khôi laïi veát thöông röôùm maùu, coù taàm nhìn thieån caän veà ngöôøi Vieät Nam vaø caû söï chia reõ bôûi söï laïnh nhaït cho ngöôøi Myõ.

Trong muøa ca nhaïc kòch "Absolutely Broadway" laïi ñöôïc trình dieãn ôû Orange County Perfoming Arts Center, Costa Mesa - keà caän vôùi Little Saigon - trong suoát ba tuaàn leã vaøo thaùng Chín, 1999. Mika Nishida ñoùng vai Kim. Coù vaøi maãu tin loan baùo cho söï trình dieãn, hình nhö noù xa laï vôùi coäng ñoàng ngöôøi Vieät tò naïn.

Ñeå chuaån bò cho vôû ca nhaïc kòch xuaát hieän ôû UÙc Chaâu, cuoäc tuyeån löïa taøi töû lôùn nhaát cuûa UÙc vôùi thôøi gian keùo daøi 15 thaùng qua vôùi hai nghìn öùng vieân ñeå choïn nhaân vaät dieãn xuaát cho Miss Saigon. Nöõ ca só Phi Luaät Taân Joanna Ampil ñaõ töøng goùp maët vai phuï trong hai naêm ñaàu vôùi Miss Saigon ôû London ñöôïc choïn thuû vai Kim. Vôùi 15 trieäu UÙc kim cho chi phí daøn döïng, thaùng Hai, 1994 Miss Saigon xuaát hieän treân saân khaáu ôû Sydney nhö "hieän töôïng" trong neàn kòch ngheä vaø ñöôïc trình dieãn khaép nôi.

Trong möôøi naêm qua, ngheä só ñoùng vai Kim, coâ gaùi baùn bar ôû Saøi Goøn, nhaân vaät chính ñöôïc mang teân kòch baûn, khôûi ñaàu vôùi Lea Salonga (London, Broadway), vaø töø ñoù daàn daø xuaát hieän treân saân khaáu:

- Broadway: Joan Almedilla, Emy Baysic, Annette Calud, Kam Cheng, Chloe Stewart, Roxane Taga, Rona Fiueroa, Leila Florentino.

- 1st and 2nd USA National Tour: Melinda Chua, Kym Hoy, Deedee Lynn Magno, Michelle Nigalan, Mika Nishida, Christina Paras, Hazel Ann Raymundo, Kristine Remingo, Alex Lee Tano, Jennie Kwan, Jennifer Paz.

- London, Sydney: Joanna Ampil, Cezarah Campos, Ma-Anne Dionisio.

- London: Maya Barredo, Jennie Dederio, Roanne Monte, Meera Pokin, Jamie Rivera, Riva Salazar.

- Budapest: Eszter Biro. - Stuttgart: Aura Deva, Ruby Rosales, Leah de los Santos. - Tokyo: Minako Honda. - The Netherlands: Caselyne Francisco. - Toronto: Cornilla Luna. - Stockholm: Divina Sarkany. - Denmark: Pernille Peterson.

Trong khoaûng boán möôi dieãn vieân thuû vai Kim trong Miss Saigon, ngoaøi Lea Salonga noåi tieáng vì ngöôøi ñaàu tieân vaø ñöôïc giaûi Tony, coù Ma-Anne Dionisio, Joanna Ampil, Cezarah Campos ñeàu goác Phi Luaät Taân ñöôïc ñi keøm vôùi teân tuoåi vôû ca nhaïc kòch... Theá nhöng, noùi ñeán Miss Saigon, thieân haï vaãn lieân töôûng ñeán dieãn vieân Lea Salonga.

Veát Haèn

Hình nhö kòch ngheä khoâng loâi cuoán ñöôïc ngöôøi Vieät löu vong nôi haûi ngoaïi. Vì vaäy ca nhaïc kòch Miss Saigon ñöôïc trình dieãn khaép nôi treân theá giôùi, vaø ôû Hoa Kyø ñöôïc traûi roäng treân nhieàu tieåu bang, coù ñoâng coäng ñoàng ngöôøi Vieät nhöng trong möôøi naêm qua noù khoâng ñöôïc nhaéc nhôû ñeán qua saùch baùo. Giaù veù ôû saân khaáu Broadway cuõng vaøo loaïi bình thöôøng töø 15 ñeán 75 Myõ kim, coù theå "xem qua cho bieát söï tình" taàm voùc ca nhaïc kòch cuûa theá kyû nhöng coù leõ chaúng maáy ai löu taâm. Noäi dung cuõng taàm thöôøng, nhaït nheõo. Coâ gaùi baùn bar caëp boà vôùi chaøng lính Myõ, aên nguû vôùi nhau, coù ñöùa con lai, trong luùc laàm than thì ñöôïc chöông trình con lai ñeå ñònh cö taïi Hoa Kyø. Naøng ñöôïc chaøng kyõ sö caëp boà, lôïi duïng ra khoûi nöôùc, gaëp laïi nhaân tình cuõ ñaõ laäp gia ñình, naøng giao traû ñöùa con cho vôï choàng chaøng, bò töø choái, naøng töï töû. Naøng cheát moät caùch laõng xeït, khoâng coù chuùt tình maãu töû gì caû, giao "cuûa nôï" cho tình nhaân cuõ ñeå soáng vôùi tình nhaân môùi khoâng ñöôïc toaïi nguyeän neân uaát öùc?.

Khi coù ñaïo quaân Hoa Kyø vaøo tham chieán ôû Vieät Nam, nhieàu caây buùt ñaõ vieát veà chuyeän gaùi baùn bar moài chaøi, aên naèm vôùi chaøng G.I Myõ, ñieån hình qua nhieàu truyeän ngaén cuûa Nguyeãn Thò Thuïy Vuõ. Theá nhöng, caùi töïa vôùi danh xöng cuûa vôû ca nhaïc kòch vôùi teân Miss Saigon nhö söï khai thaùc thò hieáu ñeå toø moø, chuù yù. Thoâng thöôøng, Miss ñi cuøng vôùi ñòa danh nhö Miss California, Miss London, Miss America... ñeå noùi veà nhan saéc, hình aûnh "coâ gaùi" ñöôïc choïn loïc trong cuoäc thi tuyeån naøo ñoù. Ñem Miss Saigon ñeå ñöa ra hình aûnh coâ gaùi baùn bar, trong luùc ñaát nöôùc chìm trong caûnh tao loaïn, coâ gaùi thuoäc loaïi "Thöông nöõ baát tri vong quoác haän" nhö lôøi thô Ñoã Muïc (803 - 855) ñeå laøm ñeà taøi mang danh xöng ñòa danh laø thuû ñoâ cuûa ñaát nöôùc!. Noù khoâng noùi leân ñöôïc caùi gì ñeïp ñeõ, yeâu thöông, cao ñeïp trong tình yeâu, trong thuôû chieán chinh vôùi thaønh phoá coù ba traêm naêm lòch söû gaén lieàn vôùi meänh heä cuûa quoác gia, daân toäc.

Saøi Goøn duø bò xoùa teân, ngöôøi Vieät löu vong haàu heát ñeàu löu luyeán vaø gìn giöõ teân goïi ñoù, noù khoâng bò mai moät trong ngoân ngöõ, lôøi noùi vaø trong taâm töôûng. Ñöa ra hình aûnh ngöôøi ñaøn baø Vieät Nam gaén lieàn vôùi caùi teân ñi vaøo lòch söû vôùi khuoân maët coâ gaùi laøng chôi, coù laøm toån thöông cho haøng trieäu ngöôøi Vieät löu vong?. Phaûi chaêng ñoù laø söï boâi baån reû tieàn, thieáu thaän troïng ñeå khai thaùc ñeà taøi treân saân khaáu?.

Vôùi boán möôi dieãn vieân ñoùng vai coâ gaùi baùn bar Kim trong Miss Saigon, nhieàu dieãn vieân ôû AÙ Chaâu, thaät may khoâng coù dieãn vieân naøo laø ngöôøi Vieät Nam, nhö lôøi ngöôøi baïn Kim Thanh ñaõ taâm söï: cöù ñeå cho hoï ñoùng vai Kim vaø, röôùc caùi nhuïc thay cho ta!.

Trong möôøi naêm qua, toâi theo doõi ñeå tìm hieåu xem coù baøi vieát naøo ca ngôïi Miss Saigon treân baùo chí Vieät ngöõ, may maø khoâng coù söï ñaùnh boùng ñeå laøm toån thöông cho nhau. Taïi mieàn Nam Cali, khi Miss Saigon trình dieãn ôû raïp Ahmanson (Los Angeles) vaø ôû hí vieän O.C Perfoming Arts (Orange County) vaøo naêm 1995 vaø 1999, khoâng coù baøi baùo naøo ñaùnh boùng ñeå "caâu" khaùn thính giaû Vieät Nam treân heä thoáng truyeàn thoâng Vieät ngöõ. Ñieàu ñaõ qua roài cuõng may thoâi, neáu hoï muoán caâu thì tha hoà bò nghe vaø bò ñoïc trong nieàm ñau khoân nguoâi!.

Neáu Saøi Goøn vaãn hieän höõu vôùi hình aûnh, teân tuoåi cuûa "hoøn ngoïc vieãn ñoâng", coù mang hình boùng naøo xaáu xa keát hôïp cho boái caûnh, chaúng coù gì ñeå quan taâm. Than oâi! Saøi Goøn bò böùc töû caøng in daäm noãi thöông nhôù trong loøng ngöôøi löu vong. Trong ñôøi soáng, coù maáy ai nhaãn taâm ñi boâi baån ñoái thuû bò xoùa teân, yeân nghó? Vì vaäy, khi baét gaëp "saûn phaåm" naøo ñoù lôïi duïng ñòa danh tan bieán theo vaän meänh ñau thöông cuûa ñaát nöôùc ñeå phôi baøy khuoân maët reû tieàn, beâ boái... laøm sao khoâng ñoäng loøng traéc aån?.

Bao nhieâu naêm troâi qua, khi taám maøn nhung kheùp laïi, ghi laïi ñoâi doøng ñeå ñaùnh daáu thieân nieân kyû ñaõ qua.

Nhôù Saøi Goøn nhöng eâ cheà, xoùt xa cho Miss Saigon.

Vöông Truøng Döông