Từ Diễm-Liên,thời thơ ấu,
đến Diễm-Liên,vợ người
tù cải-tạo…
( trong phim Vượt Sóng, Journey from the Fall)
*Bài viết và hình ảnh gia-đình của ĐINH-LANG
Trong
bài phỏng-vấn nữ ca-sĩ DIỄM-LIÊN với tựa đề:” Đạo-diễn Hàm-Trần đã tìm ra người đóng vai Vợ Người
Tù Cải-Tạo cho Phim JOURNEY FROM THE FALL”, đăng trên Nhật-báo NGƯỜI VIỆT,tác-giả Đỗ-Tăng-Bí đã
viết một câu như sau:
“Cuốn phim đã
như một thiên anh hùng ca vinh danh những người vợ tù cải tạo, những
phụ-
nữ mãi mãi sau này chúng ta
còn phải mang ơn…”
Thú thật là sau khi đọc câu này,tôi rất xúc-động,và có lẽ không chỉ riêng một mình tôi mà tất cả những người đã
từng trải qua những năm tháng ở tù trong những
Trại Tù Cải-Tạo từ
tư,và cũng xúc-động như tôi.
Tôi cũng không quên cảm ơn tác-giả đã có vài dòng nhắc đến tên tôi,khi nói đến thân-phụ của Diễm-Liên,người đã
được chọn đảm-trách vai-trò”Vợ Người Tù Cải-Tạo” trong phim JOURNEY FROM THE FALL ,mà theo tôi nghĩ,
đó là một vai diễn khó-khăn nhất trong đời của Diễm-Liên. Bởi vì chung quanh chúng ta đang có hàng triệu người
phụ-nữ Việt-Nam ở khắp mọi nơi trên thế-giới đã là “Vợ của Người Tù Cải-Tạo” trong một thời gian kéo dài cả
mấy chục năm đằng-đẵng.Và có người đến bây giờ vẫn còn phải tiếp-tục đi nuôi chồng đang ở tù cải-tạo…
Vậy thử hỏi với lứa tuổi mới lớn lên,và trưởng-thành trên nước Hoa-Kỳ như biết bao thanh thiếu niên Việt-Nam
tỵ-nạn khác ở hải-ngoại,liệu Diễm-Liên,con gái của tôi,có làm nổi cái vai-trò của những người “Vợ Người Tù Cải
-Tạo,Những Phụ-Nữ Mà Mãi Mãi Sau Này Chúng Ta Còn Phải Mang Ơn…” như ông đã viết hay là sẽ làm khán-
giả thất-vọng!
Vì ông đã nhắc đến cái tên”nhà-báo Đinh-Lang” khi nói về thân-phụ của Diễm-Liên,cho nên thú-thật với ông,chính
ông đã vô-tình làm cho tôi gợi nhớ đến cái dĩ-vãng của cuộc đời tôi,mà tôi tưởng như đã quên từ lâu,cái thời kỳ mà
tôi còn là một cậu hoc-sinh Trường Trung-Học Chu-Văn-An ở Sài-Gòn cách đây khoảng 45 năm.Lúc mà tôi mới
chỉ là một chàng trai chưa đầy 20 tuổi.
@
@@
Ngày đó,chúng tôi gồm một nhóm nam nữ học-sinh còn rất trẻ(có lẽ còn trẻ hơn Hàm-Trần và Diễm-Liên bây giờ)
,nghĩa là cả bọn chúng tôi chưa đứa nào qua cái
tuổi vào đời cả.
Chúng tôi đều đang còn đi học ở Trường Trưng-Vương và Trường Chu-Văn-An(Sài-gòn) .Tất cả chúng tôi đều say
mê viết báo,làm thơ,viết văn. Chúng tôi không có cái may mắn có sẵn một chỗ đứng trong nghề làm báo như các
ông nhà báo chuyên-nghiệp thời bấy giờ,mà chỉ là những học-trò thích-thú được theo cái nghề làm báo có nhiều
bạc-bẽo mà thôi.
Nhóm
văn-nghệ của chúng tôi gồm có :Lê-Đình-Điểu(tức
nhà báo&nhà thơ Y-Dịch,anh đã mất cách đây vài
năm ở Mỹ},Ngô-Thế-Phương{tức thi-sĩ Hoài-Ngô,hiện đang ở VN},Pham-Nga tức nhà văn Bích-Huyền{hiện đang
phụ-trách Chương-Trình Thơ&Nhạc của Đài VOA},Nguyễn-Đức-Nam{nay là chủ-nhiệm Nguyệt-San Kỷ-Nguyen
Mới
ở vùng Hoa-Thinh-Đốn},Ngọc-Hoài-Phương(Chủ-Nhiệm&Chủ-bút Báo
Hồn Việt ở
văn nữ ở vùng Đông Bắc Hoa-Kỳ),Hương-Kiều-Loan v..v..Và đặc-biệt trong nhóm chúng tôi còn có một cô
bé nhỏ tuổi nhất bọn(mới 14 tuổi) tên là Phạm-thị Lệ-Mai. Mai lúc nào cũng mặc chiếc váy đầm ngắn cũn-cỡn,
để lộ cặp giò to tròn thời con gái nên bọn tôi vẫn gọi đùa là “Mai chân voi”.Cô bé này cũng viết báo và lấy tên
thật của mình là Lệ-Mai làm bút-hiệu. Lê-Mai ngày đó chính là nữ ca-si Khánh-Ly bây giờ !.
Còn tôi thì lấy bút-hiệu Đinh-Lang,chuyên viết các bài về phóng-sự.Cũng nhờ viết bài Phóng-sự dài:”Trên Vỉa
Hè Bô-Na” đăng trên Phụ-Trang SVHS Ngôn-Luận ngày đó mà tôi đã có dịp được xâm-nhập vào xã-hội đen
của Sài-gòn thời bấy giờ để viết báo.
Sở dĩ tôi chọn cái bút-hiệu Đinh-Lang là vì ngày đó Mẹ tôi rất thích đọc Truyện Đồi Thông Hai Mộ,Truyện dài
bằng thơ này mở đầu bằng câu thơ rất dễ thương:
”Anh Đinh-Lang giờ đây đâu nhỉ ?”
“ Anh của em yêu quí nhất đời….
“
“Anh
đi mù mịt xa khơi………… ”
Mẹ tôi lúc còn sống thích nhất câu thơ này,tôi lại họ Đinh,do đó tôi bèn chọn bút-hiệu Đinh-Lang cho những bài
báo của tôi để Mẹ tôi vui lòng.Không ngờ,chắc có lẽ vì câu chuyện Đồi Thông Hai Mộ quá linh-thiêng(Mẹ tôi
thường tự bói bằng cách khấn vái rồi mở một trang ra đọc để xem vận-mạng…),do đó cuộc đời tôi đúng là
“Anh đi mù mịt xa khơi….”trong các Trại
Tù Cải-Tạo đúng 13 năm Trời!!!
Hồi đó,chúng tôi đều đang đi học ở Trường Trưng-Vương và Chu-văn-An(Sài-Gòn),chỉ có Phạm-thị-Lệ-Mai
(tức Khánh-Ly) là được Bố Mẹ bắt vào ở nội-trú trong Trường Thánh-Mẫu ở đường Lê-văn-Duyệt( Sai-gon).
Nhưng cái cô bé “ham vui”này vẫn thường xuyên “nhảy rào”,trốn các Ma Seur để nhập với bọn tôi đi làm văn-
nghệ.
Chúng tôi viết cho nhiều báo thời đó như:Ngôn-Luận,Chính-Luận,Tự-Do, Điện Ảnh…,nhưng gắn bó với nhau
nhất vẫn là tờ Phụ-Trang Sinh-Viên Học-Sinh Ngôn-Luận,dưới sự hướng-dẫn của anh Phạm-Cao-Củng{cha đẻ
của thám-tử Kỳ-Phát…),nhà báo Thái-Linh (nhưng ông vẫn lấy bút-hiệu phụ-nữ là Kiều-Diễm-Hồng,khiến độc
-giả tưởng là phụ-nữ thật),và chị Huyền-Nga(tức phu-nhân của anh Phạm-Cao-Củng).
Chúng tôi cộng-tác với Trang Báo SVHS Ngôn-Luận rất nhiệt tình nên được các Sinh-Viên và Học-Sinh thời
bấy giờ rất yêu thích qua những bài văn thơ,phóng-sự…hợp với lứa tuổi học-trò.
Ngày nay,những người này vẫn còn đó,chỉ riêng anh Lê-Đình-Điểu là đã ra đi.Các “nhà báo không lương”ngày
xưa này bây giờ vẫn cặm cụi với nghề làm báo chuyên-nghiệp,dù ai nấy đều trên cái “tuổi lục tuần”cả rồi!
< 
HÌNH 1:Ban Biên-Tập Phụ-Trang SVHS Nhật-Báo NGÔN-LUẬN(1955-1959) gồm có:
(1):Anh Phạm-Cao-Củng,(2):Chị Huyền-Nga, (3):Lệ-Mai(tức ca-sĩ Khánh-Ly bây giờ),
(4):Ðinh-Lang(tác-giả bài viết),(5):Ngoc-Hoài-Phương( Chủ-Nhiệm&Chủ-bút Báo Hồn Việt),
(6): Nguyễn-Ðức-Nam(Chủ-Nhiệm Báo Kỷ-Nguyên Mới ở Hoa-Thịnh-Ðốn )..v..v..,
và các “văn-hữu học-trò” ở các Trường khắp nơi về tham-dự Ðêm Họp Mặt và Văn-
Nghệ những cây bút trẻ, tổ-chức tại Câu-Lạc-Bộ Báo-Chí
tại Sài-Gòn.
@
@@
Trở lại với vai diễn”VỢ NGƯỜI TÙ CẢI-TẠO” của Diễm-Liên trong Phim JOURNEY FROM THE FALL”.
Có nhiều người Việt và bạn bè của tôi ở khắp nơi biết tôi là Bố của Diễm-Liên nên đã gửi điện-thư đến cho tôi,hỏi
nội-dung của phim ra sao, bao giờ thì chiếu, ở rạp nào, phim có chiếu ở các nước Châu Âu,châu Úc hay không..v..v..?
Hình như ai cũng đang nóng lòng chờ đợi được xem phim này ,vì ai cũng nghĩ đó chính là hình-ảnh của cuộc đời
mình,và của gia-đình mình vậy.
Thú-thật
là tôi cũng không biết gì nhiều về phim này!Biết
trả lời sao đây?
Tuy nhiên,càng có nhiều người hỏi,tôi càng thêm lo-lắng,bởi vì không biết Diễm-Liên,con gái của tôi,có diễn tả
được hết vai trò khó-khăn này không?
Do
đó,ngay sau khi Diễm-Liên từ Thái-Lan trở về
Mỹ,vợ chồng tôi đã từ
sức khỏe của con gái.
*
***
Vào
một buổi tối vắng lặng ở sân patio phía sau căn nhà của Diễm-Liên ở
thành-phố
con tôi đang ngồi im-lặng ngắm trăng.Cái vầng trăng ở Mỹ thường to gấp mấy lần vầng trăng ở quê-hương
Việt-Nam xa-xôi lắm.
Bỗng dưng,tôi hỏi Diễm-Liên,con gái của tôi,về chuyện đóng phim:
-Này Diễm-Liên,cho Bố hỏi thật con nhé!Trong thời-gian Bố đi tù cải-tạo ở miền Bắc 13 năm, thì năm chị
em của con còn đang ở với Mẹ , gồm có Quỳnh-Liên mới được 7 tuổi,Phượng-Liên mới 6 tuổi, con mới được
4 tuổi,Thảo-Liên 2 tuổi,còn Mai-Liên thì đang nằm trong bụng Mẹ.Vậy thì làm sao con biết được cái khổ cực
và nhục-nhã của các bà vợ người tù cải-tạo để diễn-xuất cho đúng vai trò của con được giao trong Phim?
Mặc dù bên cạnh con luôn luôn có đạo-diễn Trần-Hàm là người rất tài-giỏi.Nhưng Trần-Hàm cũng chỉ là một
thanh-niên VN mới lớn lên ở Mỹ như con, như biết bao nhiêu thanh-niên Mỹ gốc Việt khác?
Nghe tôi hỏi trong tình thương của hai Bố con, bỗng dưng con gái tôi gục mặt xuống hai cánh tay nhỏ bé,
đôi bờ vai khẽ rung lên,hình như đang thổn-thức thì phải.?
Tôi vẫn ngồi im-lặng trước niềm xúc-động của con gái.Một lúc sau.con gái tôi mới ngẩng đầu lên,cố gắng
mỉm cười với tôi.
Tôi vẫn ngồi im-lặng nhìn lên vầng trăng đang bị che khuất bởi một mảng mây đen.
Diễm-Liên thấy Bố không nói năng gì,thì đến ngồi bên cạnh tôi,ngồi nép vào người tôi như muốn tìm hơi
ấm của Bố,người đã ra đi biền-biệt từ khi mình mới được bốn tuổi,và chỉ được thấy mặt Bố khi đã là một
thiếu-nữ17 tuổi.
HÌNH 2: Gia-đình của tác-giả chụp vào cuối tháng 2-1975 ở
Qui-Nhơn,
trước ngày mất Tỉnh Bình-Định một
tháng(
trong lòng Bố chính là nữ ca-sĩ kiêm nữ diễn-viên điện ảnh Diễm-
Liên bây giờ.
Một lúc sau,Diễm-Liên mới bắt đầu tâm-sự với tôi:
- Thú-thật với Bố,khi anh Trần-Hàm(đạo-diễn )và anh Nguyễn-Lâm(producer) đến tìm con để nói con đóng vai
”vợ người tù cải-tạo”,con rất bối-rối.Con phải từ-chối ngay lập tức,bởi vì con chỉ sợ đóng không đạt vai diễn được
giao thì không những cuốn phim của họ sẽ thất bại,mà chính con cũng bị ảnh-hưởng tới nghề ca-sĩ chuyên nghiệp
của con nữa.Nhưng khi biết là từ-chối không được,con đã ngồi thức trắng một đêm để suy-nghĩ và gợi nhớ trong
ký-ức những ngày cơ-cực nhất của Mẹ và 5 chị em gái chúng con,kể từ cái ngày Bố lên đường đi tù cải-tạo rồi biệt
tăm không thấy về nữa.
Ở nhà lúc đó chỉ còn có Mẹ Thu-Liên đang mang bầu em Mai-Liên, và bốn chị em con thì còn quá nhỏ.
Ngày đó (1975),Mẹ mới vừa đúng 32 tuổi.Bố thử tưởng-tượng với tuổi còn quá trẻ và với sắc đẹp như Mẹ lúc
bấy giờ,lại không có Bố ở bên cạnh,Mẹ là mục-tiêu
quyến-rũ,dụ-dỗ,tán tỉnh của những người đàn ông háo sắc.
Tất cả bọn chúng đều mong chiếm-đọat Me,cũng như những người phụ-nữ vợ của những Sĩ-Quan VNCH đang
đi tù cải-tao khác.
Nhưng Mẹ vẫn cắn răng chịu đựng cảnh đơn-độc một mình trong vòng vây của những con người đàn ông rất xấu,
xa lạ ngày đó.
Theo
con được biết ,vì không thể kiếm nổi được
miếng cơm manh áo,nên cũng có một số ít “vợ
người tù
cải-tạo” đáng thương đành phải đầu hàng buông xuôi cho số-phận, để đành phải cam chịu làm vợ bé cho những
tên này, hoặc mấy tên tài-xế xe tải khốn kiếp để có dịp đi buôn, kiếm sống cho bản thân và cho gia-đình.
Mẹ thường nói với chúng con trong mỗi bữa ăn và khuyên mấy chị em chúng con là lúc nào cũng phải giữ danh-
dự cho gia-đình mình. Sự kiên-quyết của Mẹ không chỉ giữ trong tâm-tư,mà cả đến bên ngoài nữa.Bố biết không,
sau ngày
với đôi dép râu cho hợp với hoàn cảnh mới,thì trái lại,Mẹ cứ nhất định mặc những chiếc áo dài của Mẹ như ngày
xưa.
Các con ngày xưa được Bố cho đi học Trường Couvent des Oisaux ,nhưng sau khi trường này bị đóng cửa rồi
Chúng con phải đổi học trường khác.nhưng Mẹ vẫn cho chúng con tiếp-tục mặc đồng-phục của Trường này mà
thôi.
Thái độ của Mẹ khiến cho chính-quyền địa-phương lúc đó rất tức tối.
Trong các buổi tối họp Tổ Dân Phố ở Phường,Mẹ là người luôn luôn bị phê-bình kiểm-điểm nặng nề nhất,họ
nói Mẹ vẫn còn mang tư-tưởng”ngồi mát ăn bát vàng!”
HÌNH
3: Mặc dù hàng ngày bị chính-quyền địa-phương cảnh cáo gắt gao,
Thu-Liên và 5 cô con gái vẫn điềm-nhiên không chịu khoác áo bà ba đen,
đi dép râu.Cô bé đứng giữa trong “Ngũ Long Công Chúa” là Diễm-Liên.
Rồi đến một ngày,do sự căm ghét Mẹ,và để dằn mặt các gia-đình có chồng đi tù cải-tạo khác,họ tuyên-bố
cắt khẩu-phần lương-thực của gia-đình mình.Ngày đó,miếng ăn là quan-trọng nhất cho các gia-đình ở các
thành-phố,dù đó chỉ là nhửng lát củ mì khô meo mốc,hay vài lon bo bo cho ngựa ăn,hay vài củ khoai-lang
gầy mòn v..v..…
Nhưng chúng con không hiểu sao vẫn thấy Mẹ vẫn tươi cười với mọi người khi nghe tin gia-đình mình bị
cắt khẩu phần lương-thực.
Mẹ còn vào trong xóm,vét hết tiền để dành còn lại,nài nỉ người ta bán cho một con gà mái nho nhỏ,rồi mang
về nhà nhổ lông làm thịt.
Chúng con đều trố mắt nhìn Mẹ,nhưng Mẹ vẫn lẳng-lặng làm gà,rồi cho vào nồi kho muối xả,làm thơm lừng cả
cái xóm nhỏ bé nghèo nàn.
Xong xuôi,Mẹ dọn lên bàn ăn một bữa cơm thịnh-soạn hơn mọi ngày.
Trong bữa cơm đặc-biệt hôm đó,Mẹ hỏi từng đứa chúng con:
-Bây giờ nhà mình bị cắt khẩu-phần lương-thực rồi như các con đã biết đó,Mẹ quyết định kho nồi thịt gà
này với thuốc giết chuột để cả nhà mình ăn xong rồi chết.Vậy Mẹ hỏi các con: đứa nào đồng ý ăn với Mẹ?
Quỳnh-Liên,Phượng-Liên đều ngồi ôm mặt khóc,Thảo-Liên và Mai-Liên thì còn bé quá chưa biết gì,chỉ có con
lúc đó là ba-trợn nhất nhà,nên con đồng ý liền và dơ tay có ý-kiến:
-Con xin tình-nguyện ăn với Mẹ,nhưng không biết sau khi ăn thịt gà có thuốc giết chuột này, con chết rồi
,người ta cho con vào hòm(quan-tài),chắc là con ngộp thở lắm hả Mẹ?
Câu nói ngây-ngô của con làm mọi người đang khóc cũng phải bật cười,và cuối cùng Mẹ quyết định đem đổ nồi
thịt gà vào thùng rác.và mọi người hàng xóm xung quanh đều không hay biết chuyện gì về một dự-tính tự-sát tập
thể xảy ra trong gia-đình mình đêm hôm đó.
Sau đó,khẩu phần lương thực của nhà mình lại được cấp lại,vì cả Phường đều biết là họ vẫn phải nhờ tới chúng
con trong những đêm văn-nghệ ở Phường Khóm.
HÌNH 4: Những tháng ngày buồn chán sau ngày Bố đi tù cải-tạo,Diễm-Liên
thường ngồi ca hát một mình cho vợi nỗi nhớ Bố,và quên bớt nỗi sầu.
@
@@@
Nhớ lại hôm anh Trần-Hàm yêu-cầu con đóng một cảnh cực-khổ nhất trong cuộc đời,con đã hỏi lại anh :”Which
one?”,là bởi vì cuộc đời nhà mình có nhiều khổ cực quá,biết diển cảnh nào bây giờ?
Con phải thú-thật với Bố là con đã hoàn-tất vai”Vợ Người Tù Cải-Tạo” trong Phim , đó chính là nhờ hình ảnh
của Mẹ trong thời gian Bố đi tù cải-tạo ỏ miền Bắc,hình ảnh Mẹ đã in sâu vào trí nhớ của để con thực-hiện vai
diễn.Mẹ đã cho con niềm-tin để hoàn-tất vai trò này đó,Bố có biết không?
HÌNH 5:”Và con tim đã vui trở lại!!!”.
Sau khi tới định-cư tỵ-nạn trên đất Hoa-Kỳ,Thu-Liên(mẹ ruột của
Diễm-Liên) ngày hôm nay (2005) đã 63 tuổi, nhưng vẫn còn giữ
những nét của ngày xưa khi nhìn thấy đàn con đã khôn lớn,và lũ
cháu ngoại đầy đàn…
HÌNH 6: Nữ ca-sĩ kiêm nữ diễn-viên điện ảnh DIỄM-LIÊN,
người thủ vai Vợ Người Tù Cải-Tạo trong Phim VƯỢT SÓNG
( Journey From The Fall) của Ðạo-Diễn Hàm-Trần.
HÌNH 7: Sau những năm tháng cực khổ sau ngày
đã cùng theo Bố Mẹ tới định-cư tại Mỹ vào năm 1991,và “Ngũ Long Công Chúa” ngày nay đều đã trưởng-
thành trên đất nước Hoa-Kỳ.Từ trái
sang phải:Quỳnh-Liên,Phượng-Liên,Diễm-Liên,Thảo-Liên,Mai-Liên.
Sương
lạnh xứ
Liên,con gái tôi vào lòng như hồi con gái của tôi còn
bé.
Hình như có một cái gì âm ấm đang từ từ lăn trên gò má đã in hằn nhiều vết nhăn-nheo của tôi.Tôi lấy bàn tay
vuốt má,và thì-thầm một mình:
- Ồ! Hóa ra là nước mắt mình
đã đổ xuống từ lúc nào thế này?
Sáng hôm sau,trong lúc hai vợ chồng tôi đi bộ để tập thể-dục buổi sáng,tôi hỏi Thu-Liên về câu
chuyện Diễm-Liên kể cho tôi nghe tối qua.
Tôi thấy vợ tôi từ từ nhỏ vài giọt nước mắt,nhưng miệng vẫn mỉm cười nói với tôi:
-Thôi anh ạ, chuyện xảy ra lâu quá rồi,hãy cố-gắng quên đi…!Mình còn quá nhiều chuyện phải lo cho đời
sống trên đất Mỹ này nữa.
Hình như cả hai vợ chồng tôi chợt nghĩ tới lũ cháu ngoại đang ngồi chờ ông bà Ngoại về ăn sáng,nên không ai
bảo ai,hai đứa tôi đều tăng tốc-độ chạy nhanh hơn để chóng về tới nhà vui với lũ cháu ngoại!
Viết
ngày 9 tháng 4 năm 2005 tại
ĐINH-LANG
