Traàn Thy Vaân, TIEÁNG HÔØN CHAÂN MAÂY

Vöông Truøng Döông

Muøa haï naêm 1996, Traàn Thy Vaân taëng toâi taùc phaåm Anh Huøng Baït Maïng tröôùc khi ra maét ôû thuû ñoâ tò naïn. Tuy laø taùc phaåm ñaàu tay nhöng vaên phong vaø coát truyeän ñaõ cuoán huùt ngöôøi ñoïc töø ñaàu ñeán cuoái trang saùch. Cuoán saùch vieát veà ngöôøi lính trong binh chuûng Bieät Ñoäng Quaân, vaøo sinh ra töû, ñoái dieän tröïc tieáp vôùi ñòch ôû Sa Huyønh, mieàn Trung vaøo thôøi ñieåm 1973. Nôi ñaây, xaûy ra moái tình giöõa chaøng Trung uùy Ñaïi ñoäi tröôûng BÑQ vôùi coâ nöõ sinh trong khu vöïc ñoùng quaân. Anh Huøng Baït Maïng ñöôïc taùi baûn laàn thöù hai vaø saép taùi baûn laàn thöù ba.

Muøa haï naêm 2000, taùc phaåm Tieáng Hôøn Chaân Maây cuûa Traàn Thy Vaân ñöôïc trình laøng. Boái caûnh xaûy ra sau ngaøy ñaát nöôùc rôi vaøo tay Coäng Saûn. Cuoäc ñôøi cuûa chaøng pheá binh Traàn Thy Vaân ñaõ hieán thaân theå cuûa mình trong coâng cuoäc baûo veä queâ höông - cuït caû hai chaân - trong hoaøn caûnh ñau thöông vaø baát haïnh. Chaân dung ngöôøi tình naêm xöa trôû thaønh ngöôøi baïn ñôøi, gaén boù vôùi nhau qua thôøi kyø ñen toái toät cuøng cuûa cuoäc soáng.

Taùc Giaû, Taùc Phaåm

Ñoâi neùt veà taùc giaû ñöôïc ghi trong taùc phaåm:

Traàn Thy Vaân sinh ngaøy 31-12-1944 taïi Phan Rang. Chaùnh quaùn Quang Chaâu, Hoøa Phöôùc, Hoøa Vang, Quaûng Nam.

Cöïu hoïc sinh Trung hoïc Phan Thanh Giaûn Ñaø Naüng, Boà Ñeà, Quoác Hoïc Hueá vaø Duy Taân Phan Rang. Tuù taøi toaùn naêm 1966.

Tình nguyeän nhaäp nguõ khoùa 22 Thuû Ñöùc naêm 1966. Ñaäu thuû khoa khoùa 2 Vieãn Thaùm, Ñeä Nhaát Sö ñoaøn Thuûy Quaân Luïc Chieán Myõ ñaøo taïo ôû Ñaø Naüng. Ñaïi ñoäi tröôûng Ñaïi ñoäi 1, Tieåu ñoaøn 21, Lieân ñoaøn 1 Bieät Ñoäng Quaân. Bò troïng thöông laàn thöù hai, cuït hai chaân, ôû Moä Ñöùc, Quaûng Ngaõi ngaøy 3-3-1974.

Huy chöông: 18 Anh Duõng Boäi Tinh, 2 Chieán Thöông Boäi Tinh...

Vöôït bieân, ñònh cö taïi mieàn Nam Cali thaùng 9 naêm 1983. Vôï vaø 9 con.

Tieáng Hôøn Chaân Maây vieát veà thôøi ñieåm cuûa taùc giaû töø chöông ñaàu Chuyeán Ñi Veà Saùng vaøo "cuoái thaùng 3/1975, Quaân Ñoaøn I, Vuøng I, raõ nguõ, Ñaø Naüng cuøng caùc tænh phuï caän laàn löôït rôi vaøo tay giaëc", traûi qua 5 naêm nôi vuøng queâ ôû Ñöùc Troïng, phía Nam thaønh phoá Ñaø Laït, cho ñeán khi caûm thaáy tính meänh laïi bò ñe doïa, ñeán chöông cuoái Xuoâi Nam "ñaây laø con ñöôøng cuøng xuoâi nam toâi phaûi ñi, roài boán cha con thaû doác nhö bay boång, töôûng chöøng khoâng bao giôø haï caùnh".

Khi Ñaø Naüng thaát thuû, töø Toång Y Vieän Duy Taân, theo laøn soùng ngöôøi di taûn, taùc giaû chaïy vaøo Phan Rang ñoùn maáy ñöùa con ñeå ñöa leân vuøng ñaát cuûa laøng daân toäc R' Chai, Phuù Hoäi, Ñöùc Troïng, phía Nam Ñaø Laït. Khi ñoù, taùc giaû ñaõ chia tay vôùi ngöôøi vôï ñaàu, khoâng bieát taù tuùc nôi naøo neân veà mieàn queâ naày, coù thaân maãu cuûa taùc giaû, boû queâ nhaø löu laïc aån thaân.

"Khoâng coøn nôi naøo khaùc toâi ñaønh chaáp nhaän choã naày, döïng caên nhaø nhoû, treân toân döôùi vaùn, giöõa ba saøo ñaát goà gheà xen laãn ñaù lôûm chôûm, naèm ñìu hiu moät mình cuoái xaõ Phuù Hoäi, Ñöùc Troïng... Caùc noâng daân choøm xoùm caûm tình, gaëp chuyeän khoù khaên giuùp ñôõ, nhöng hoï cuõng ngao ngaùn cho toâi, hoa maøu le te khoâng lôùn noåi, maø coû daïi laïi chaèng chòt, vaø haïn haùn saép xaûy ra, ruoäng vöôøn nöùt neû" (THTM trang 79-80).

Nôi ñaây anh "gaëp laïi keû thuø", Ñaïi ñoäi C7 thuoäc Sö ñoaøn 304 CSBV ñoùng ôû R' Chai. Ñôn vò CS naày vôùi ñôn vò Bieät Ñoäng Quaân cuûa anh ñaõ bao laàn ñuïng traän ôû ñòa ñaàu giôùi tuyeán. Anh khoâng giaáu gieám lyù lòch cuûa mình, hai beân keå cho nhau nghe noäi tình trong luùc ñuïng traän, anh nhaän thaáy ngöôøi lính coù haøo phoùng rieâng cuûa noù, trong traän chieán hai beân sinh töû vôùi nhau, loøng haän thuø khoâng truùt leân ñaàu keû chieán baïi khi rôi vaøo böôùc ñöôøng cuøng. Trong khi ñoù, nhöõng teân naèm vuøng, loaïi aùc oân ñòa phöông cöïc kyø gian aùc, ñe doïa, khuûng boá, vu caùo, rình raäp, tìm moïi caùch haõm haïi thaønh phaàn "nguïy quaân, nguïy quyeàn", con ngöôøi taøn pheá nhö anh cuõng laø caùi ñích ñeå chuùng chæa muõi duøi.

Taùc giaû phaûi ñöông ñaàu vôùi bao tai öông, nghòch caûnh. Bieán coá Vinh Sôn ôû Saøi Goøn, bieán ñoäng cuûa anh em phuïc quoác xaûy ra trong laøng queâ maø anh ñang taù tuùc caøng laøm cho muõi duøi ñoù ñaâm thuûng vaøo taám thaân taøn taï cuûa anh. Anh baát chaáp, chieán tröôøng ñaõ thöû thaùch quaù nhieàu vôùi suùng ñaïn, coøn gì thieát tha maø nhuït chí. Giöõa côn loác phuõ phaøng ñoù, coâ nöõ sinh teân Nhò (Hoa) naêm xöa, baèng tình yeâu chaân chính, töø nôi xa tìm ñeán, cuøng nhau chia ngoït xeû buøi vôùi anh, ñi troïn cuoäc ñôøi. Vôùi toâi, hình aûnh ngöôøi con gaùi vôùi moái tình naày coøn ñeïp hôn trong nhieàu tieåu thuyeát maø toâi ñaõ baét gaëp.

Vôï choàng, con caùi soáng ñöôïc thôøi gian vaøi naêm giöõa nôi khæ ho coø gaùy roài cuõng khoâng yeân, phaûi tìm nôi khaùc taù tuùc. Vôùi chieác xe Honda ñöôïc cheá thaønh 3 baùnh tröôùc naêm 1975 laøm phöông tieän di chuyeån khaép nôi. Taùc giaû leân ñöôøng, laäp laïi cuoäc ñôøi te tua, raùch naùt.

Caâu Chuyeän Vaên Hoïc

Traàn Thy Vaân laø chöùng nhaân chuyeän ñoàng tính cuûa Xuaân Dieäu xaûy ra vôùi ngöôøi döôïng - choàng thöù hai - vôùi thaân maãu taùc giaû. Tröôùc ñaây, baøi vieát Xuaân Dieäu, Nhaø Thô Taâm Beänh Hay Ñoàng Tính Luyeán AÙi ñaêng taûi treân tôø Tay Phaûi cuûa Du Töû Leâ soá ra ngaøy 7-02-85, taùc giaû cho bieát "vieäc tieát loä moái tình tay ba choàng cheùo aáy ñaõ ñöôïc söï chaáp thuaän cuûa döôïng, meï toâi vaø Xuaân Dieäu, nhöõng ngöôøi trong cuoäc..." nhöng coù leõ, baøi vieát treân baùo thuôû ñoù vôùi teân tuoåi coøn xa laï khoâng laøm cho giôùi caàm buùt quan taâm ñeå ghi vaøo vaên hoïc veà chaân dung nhaø thô tieàn chieán. Xuaân Dieäu mang beänh ñoàng tính vôùi Huy Caän ñaõ ñöôïc ñeà caäp qua thi ca vaø vaên hoïc.

Baøi vieát ñoù ñöôïc ñeà caäp laïi trong chöông Xuaân Dieäu Ñoàng Tính Luyeán Aùi trong THCM:

"Vöøa tôùi ngoõ toâi thaáy nôi saân tröôùc döôïng Hoà Cuõ ñang oâm hoân roái rít moät ngöôøi ñaøn oâng laï maët. meï toâi thì ñöùng beân caïnh, nhö chôø ñôïi ñeán löôït mình, cöôøi cöôøi noùi noùi vui veû..."

"... Hoài ñoù, naêm 1936, döôïng 24 tuoåi, laøm Coâng Chaùnh Phaùp ôû Quy Nhôn. Dieäu 20 tuoåi, vöøa hoïc xong ban Thaønh Chung, saép ra Haø Noäi hoïc Tuù Taøi. Hai ñöùa gaëp vaø quen nhau... Döôïng raát ngaïc nhieân. Thuù thaät, luùc aáy döôïng cuõng khoaùi caùi veû ñeïp trai cuûa Dieäu. Roài caû hai meâ maån nhau. Tuïi döôïng khoâng rôøi nhau nöûa böôùc... Dieäu xin pheùp boá meï ñeå cho döôïng vaø Dieäu veà xaây toå uyeân öông ôû vaïn Goø Boài, Bình Ñònh, queâ ngoaïi Dieäu... Soáng vôùi Dieäu ñöôïc moät naêm roài chia tay, vì döôïng gaëp meï cuûa Lyù töø Quaûng Nam vaøo, döôïng phaûi trôû veà Quy Nhôn... Naêm 1937, döôïng mua moät caên nhaø ôû gaàn bôø bieån. Vaøo moät ñeâm muøa heø Xuaân Dieäu ñoät nhieân tôùi, nhaèm luùc döôïng ñang naèm vôùi meï Lyù trong phoøng. Dieäu bieát neân khoâng voâ, cöù ñi quanh ngoaøi nhaø. Sau gaëp nhau keå laïi, döôïng caûm ñoäng muoán khoùc... Sau Dieäu theo cha ra Haø Noäi, roài göûi thö tôùi taáp vaøo döôïng, laù thö naøo tình caûm cuõng daït daøo".

Sau bao naêm xa caùch, ñeán tuoåi luïc tuaàn, caû hai oâng baïn giaø vaãn coøn ñoàng tính vôùi nhau, thaân maãu cuûa taùc giaû ñaõ hieåu roõ neân traû laïi "töï do luyeán aùi" cho choàng:

" - OÂng leân naèm vôùi Dieäu nhö ngaøy naøo ñi. Ñeâm qua oâng nguû döôùi naày Dieäu noù ghen toâi khoâng thaáy sao? Ghen caû ñôøi".

Trong phaàn chuù thích, taùc giaû ghi: "Xuaân Dieäu vì taâm beänh, neân oâng thieáu may maén treân tröôøng tình, soáng ñoäc thaân cho ñeán ngaøy töø giaõ coõi ñôøi, 1986, thoï 69 tuoåi"

Toâi noùi vôùi taùc giaû phaàn ghi chuù naày khoâng ñöôïc chính xaùc. TTV cho bieát thaùng 6, 1976 Xuaân Dieäu ñeán ôû trong caên nhaø cuûa döôïng vaø meï anh ôû Phuù Hoäi, Ñöùc Troïng, anh chöùng kieán hình aûnh ñoù, khoâng thaáy ñeà caäp gì ñeán chuyeän vôï con caû neân vaãn töôûng nhaø thô ñoù coâ ñôn vôùi tình trai gaùi. Trong nhieàu laàn troø chuyeän vôùi Xuaân Dieäu, TTV hoûi thaêm gia ñình nhöng thaáy thaùi ñoä baát bình neân khoâng tìm hieåu theâm veà ñôøi tö.

Sau naày, Toâ Hoaøi qua hoài kyù Caùt Buïi Chaân Ai ( Nhaø xuaát baûn Hoàng Lónh, 1993) ghi laïi hình aûnh thi só Xuaân Dieäu mang beänh ñoàng tính vôùi Toâ Hoaøi.

Trong baøi Thô Buùt Tre, Ghe Bích Lieãu treân Ñaát Nöôùc soá ra ngaøy 9-9-1999, toâi ñaõ ñeà caäp ñeán chuyeän ñoàng tính cuûa Xuaân Dieäu vôùi Huy Caän:

"... Xuaân Dieäu mang beänh ñoàng tính luyeán aùi neân ñaõ baét chöôùc hai thi só löøng danh cuûa Phaùp vaøo haäu baùn theá kyû XIX, Arthur Rimbaud (1854 - 1891) vaø Paul Verlaine (1844 - 1896). Vaø, ngöôøi baïn ñoàng tính vôùi oâng laø Huy Caän... Xuaân Dieäu gaëp gôõ Huy Caän ôû Hueá naêm 1936, caû hai ñeàu aûnh höôûng vaên chöông laõng maïn Phaùp, trôû thaønh ñoâi baïn tri kyû tri bæ. Naêm 1943 Xuaân Dieäu ra Haø Noäi soáng chung vôùi Huy Caän, nhoû hôn oâng hai tuoåi...

... Xuaân Dieäu Tham gia khaùng chieán roài trôû thaønh caùn boä vaên ngheä caáp cao cuûa ñaûng. OÂng laøm uûy vieân Ban Thöôøng vuï Hoäi Nhaø vaên Vieät Nam, ñaïi bieåu Quoác Hoäi. Huy Caän trôû thaønh caùn boä laõnh ñaïo, Thöù tröôûng Boä Vaên Hoùa - Thoâng Tin. Vì vaäy, trong suoát nhieàu thaäp nieân, caû hai ñeàu ñöôïc gaàn guûi nhau.

Tuy mang beänh ñoàng tính nhöng Xuaân Dieäu cuõng laäp gia ñình vôùi ngöôøi ñeïp Bích Lieãu "laù lieãu daøi nhö moät neùt mi". Ngöôøi vôï khoâng ñöôïc chaøng ñaùp öùng chuyeän chaên goái... Moãi khi Xuaân Dieäu ñi coâng taùc xa, baän hoïp... Bích Lieãu tha hoà ñeå ghe cho töøng caây buùt trong Hoäi Nhaø Vaên caém saøo...

... Töø ñoù, hình aûnh Thô Buùt Tre, Ghe Bích Lieãu noù ñi ñoâi vôùi nhau vaø ñöôïc phoå bieán khaép nôi bôûi vaàn tre ñi gaàn vôùi vaàn ghe".

Cuøng trong thôøi ñieåm, Xuaân Dieäu ñoàng tính luyeán aùi vôùi hai ngöôøi baïn.

Beân Leà Cuoäc Ñôøi

TTV ñeà caäp ñeán tröôøng hôïp Xuaân Dieäu voâ Nam coâng taùc, gheù thaêm Hoà Nghinh, Chuû tòch UÛy ban Quaân Quaûn Ñaø Naüng ñeå tìm ngöôøi baïn "tri bæ" Hoà Cuõ. OÂng Hoà Cuõ baø con vôùi Hoà Nghinh, Hoà Nghinh laø anh con chuù baùc vôùi hai anh em ruoät Hoà Lieân (Hoaøng Bích Sôn, Tröôûng ban Ñoái Ngoaïi Trung öông ñaûng, Thöù tröôûng Ngoaïi Giao) vaø Hoà Ñaûn (Ñinh Baù Thi, Ñaïi söù CSVN taïi Lieân Hieäp Quoác, bò thanh toaùn khi veà Vieät Nam). OÂng Hoà Cuõ tuy gioûi Phaùp vaên nhöng khoâng haønh ngheà giaùo maø chuyeån sang ngaønh Y taù, laäp cô nghieäp ôû vuøng queâ Phuù Hoäi, Ñöùc Troïng. Moái tình oâng Hoà Cuõ vôùi thaân maãu taùc giaû - baø LTC - hôïp tan roài hôïp. Sau naêm 1954, oâng vaøo vuøng queâ ôû xöù thöôïng ñeå traùnh naïn, laáy theâm chöõ loùt Ñaéc roài laäp nghieäp luoân nôi ñoù. Vì vaäy Xuaân Dieäu vaãn nhôù hình aûnh ngöôøi baïn ñoàng tính xa xöa maø tìm gaëp.

Noùi veà "giaây mô reã maù", TTV coù baø con khaù ñoâng ñaày chöùc quyeàn trong cheá ñoä Coäng Saûn, coù theå döïa daãm ñeå soáng yeân thaân laøm aên nhöng baûn tính cöông tröïc, gan lì, baát khuaát vaãn taøng aån trong con ngöôøi chieán só Bieät Ñoäng Quaân, ñem maùu xöông baûo veä maøu côø saéc aùo khoâng laøm cho anh quî luïy. Vaøo giöõa thaäp nieân 80, khi coøn ôû Ñaø Laït, toâi quen vôùi ngöôøi cuøng xoùm, anh Hoà Lyù, vôï choàng ñeàu laø giaùo chöùc. Coù laàn Hoà Lyù ñeà caäp ñeán ngöôøi anh em trong gia ñình, bò taøn pheá, soáng baát caàn ñôøi, ngang böôùng, nghe tin anh vaø ñöùa con vöôït bieân, ñoaùn chöøng vaøo Nam, ñi xe laên soáng laây laát qua bieân giôùi ñeå vöôït bieân ñöôøng boä. Con ngöôøi naày, daùm noùi daùm laøm. . . Naøo ngôø ngöôøi ñoù, sau naày toâi gaëp laø taùc giaû cuûa AHBM vaø THCM, gôïi trong toâi vaøi caâu chuyeän veà hình aûnh naêm xöa. TTV cho bieát, anh ñöa vôï con veà taù tuùc qua ngaøy ñoaïn thaùng ôû Nhaø Beø, Saøi Goøn, gaëp anh baïn loái xoùm, thöông caûnh ngoä, giuùp ñôõ hai cha con vöôït bieån vaøo thaùng 7-83, hai thaùng sau ñöôïc tò naïn taïi Hoa Kyø. Côm aên khoâng coù, laøm gì coù vaøng ñeå toan tính vöôït bieån.

Nhö ñaõ ñeà caäp khi vieát veà taùc phaåm Anh Huøng Baït Maïng cuûa TTV tröôùc ñaây "thöùc troïn ñeâm ñeå soáng vôùi hình aûnh moät thôøi binh löûa do anh vieát, voâ cuøng caûm xuùc", xuùc ñoäng töø chaân thaät, nghòch caûnh, oan khieân cuûa taùc giaû gaùnh chòu, bi kòch trong gia ñình, trong cuoäc soáng xaûy ra trong hoaøn caûnh chieán tranh. Vì vaäy khi toâi vieát nhöõng gì bieát theâm ñoâi neùt veà anh, toâi thaän troïng, doï hoûi yù kieán. Anh cho bieát, söï thaät khoâng caàn gì phaûi che ñaäy, trong chieán tranh coù bieát bao bi kòch, bieát bao thaûm caûnh nhö vaäy trong moãi gia ñình, nhöng trong laèn ranh Quoác - Coäng, moãi ngöôøi coù lyù töôûng rieâng ñeå baûo veä ñöôïc theå hieän qua cuoäc soáng. Con chaùu chuùng ta sau naày bieát theâm veà thaân phaän cuûa ñaát nöôùc nhuôïc tieåu bò xaâu xeù bôûi chieán tranh.

Cuoäc ñôøi Traàn Thy Vaân nhö chieác thuyeàn nan troâi boàng beành treân soùng nöôùc, giöõa phong ba baõo taùp. Thaân maãu anh thuoäc doøng doõi hoaøng phaùi ôû Myõ Lôïi - Hueá, theá roài meï con xa caùch nhau, qua bao thaäp nieân, "Ñaïi khaùi toâi vôùi ba noù thoâi nhau, sau aûnh cheát. Vaân thì löu laïc töø nhoû giôø. Ñeán naêm 1970, hai meï con môùi gaëp nhau, luùc ñoù noù ñaõ laø lính "nguïy" roài. Cöùng ñaàu laém, khoâng ai noùi noù nghe" (THCM trang 157).

Hoài kyù Tieáng Hôøn Trong Maây ghi laïi böùc tranh tang thöông maø "boái caûnh vaø caùc nhaân vaät trong truyeän ñeàu coù thaät", trong vuõng laày ñen toái ñoù, xuaát hieän boâng hoa töôi ñeïp vôùi moái tình hieám coù trong cuoäc ñôøi naày ñaõ ñem laïi nguoàn soáng cho Traàn Thy Vaân laøm chaát lieäu ñeå saùng taùc.

Vöông Truøng Döông